1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.BZ

2
00:00:06,006 --> 00:00:11,552
Czy tylko ja mam świra
na punkcie mikroplastiku?

3
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.BZ

4
00:00:11,553 --> 00:00:13,637
{\an8}Mikroplastik jest we wszystkim.

5
00:00:13,638 --> 00:00:15,806
<i>- Mikroplastik.</i>
- Halo?

6
00:00:15,807 --> 00:00:17,099
Każdy z nas

7
00:00:17,100 --> 00:00:20,561
{\an8}ma mikroplastik w ciele,
w naszej krwi, w naszej skórze.

8
00:00:20,562 --> 00:00:23,230
{\an8}Chłopaki, w waszym worku i orzeszkach.

9
00:00:23,231 --> 00:00:25,607
{\an8}Mam niby mikroplastik w jajach?

10
00:00:25,608 --> 00:00:28,152
- W jajach jest mikroplastik.
- Tak?

11
00:00:28,153 --> 00:00:30,030
Zepsułeś mi dzień.

12
00:00:30,822 --> 00:00:33,074
IDENTYFIKUJĘ SIĘ JAKO MIKROPLASTIK

13
00:00:34,701 --> 00:00:38,078
{\an8}Plastik jest we wszystkim,
bez przerwy go konsumujesz.

14
00:00:38,079 --> 00:00:41,081
{\an8}Przenika do twoich ust
przez szczoteczkę do zębów.

15
00:00:41,082 --> 00:00:43,417
{\an8}Żujesz gumę? Powstała z plastiku.

16
00:00:43,418 --> 00:00:47,005
{\an8}A te ciuchy? To poliester.
Również powstał z plastiku.

17
00:00:49,340 --> 00:00:52,593
{\an8}Nie wiemy, jaki wpływ
ma na nas cały ten plastik.

18
00:00:52,594 --> 00:00:57,222
{\an8}Jest obecny we wszystkich obszarach życia.
Nie ma przed nim ucieczki.

19
00:00:57,223 --> 00:01:00,225
{\an8}Ty, ja i wszyscy, których spotykasz,

20
00:01:00,226 --> 00:01:04,773
{\an8}mają w mózgu dosyć plastiku,
by stworzyć łyżeczkę.

21
00:01:05,523 --> 00:01:08,275
{\an8}Znajduje się w całym ciele,
nie tylko w mózgu.

22
00:01:08,276 --> 00:01:12,738
{\an8}W krwi, w płucach, w sercu, w tętnicach,
w jelitach, w wątrobie, w nerkach,

23
00:01:12,739 --> 00:01:13,864
{\an8}w mleku matki.

24
00:01:13,865 --> 00:01:15,407
{\an8}Mam pełno mikroplastiku.

25
00:01:15,408 --> 00:01:18,452
{\an8}Co teraz? Co mam zrobić?
Dajcie mi jakąś radę.

26
00:01:18,453 --> 00:01:20,245
{\an8}Byłam dziś u gastrologa.

27
00:01:20,246 --> 00:01:23,499
{\an8}Powiedziała, że nie pije butelkowanej wody

28
00:01:23,500 --> 00:01:27,294
{\an8}z powodu mikroplastiku
i jego związku z rakiem jelita grubego.

29
00:01:27,295 --> 00:01:30,590
{\an8}Plastik uwalnia masę chemikaliów.

30
00:01:31,174 --> 00:01:37,763
{\an8}Wkurzyłam się, że te toksyczne chemikalia
zawierają obesogeny.

31
00:01:37,764 --> 00:01:39,641
{\an8}Wiecie, co to takiego?

32
00:01:40,558 --> 00:01:44,478
{\an8}Im więcej technologii,
tym więcej plastiku w naszych ciałach.

33
00:01:44,479 --> 00:01:48,190
{\an8}To sprawia, że penisy i jądra się kurczą.

34
00:01:48,191 --> 00:01:51,736
{\an8}Jest coraz mniej plemników
i coraz więcej poronień.

35
00:01:52,487 --> 00:01:55,239
{\an8}To szalone i niepokojące.

36
00:01:55,240 --> 00:01:57,909
{\an8}Co zrobić,
by utrzymać ludzkość przy życiu?

37
00:01:59,494 --> 00:02:02,538
{\an8}Jakie jest rozwiązanie tych problemów?

38
00:02:02,539 --> 00:02:06,083
{\an8}Zacznijmy od przyjrzenia się naszym domom.

39
00:02:06,084 --> 00:02:08,169
PLASTIKOWY DETOKS

40
00:02:14,092 --> 00:02:16,844
Dzisiejszy gość specjalny,

41
00:02:16,845 --> 00:02:20,223
pieprzona Shanna Swan.

42
00:02:22,684 --> 00:02:27,981
Muszę przyznać, że jeszcze nigdy
mnie tak nie zapowiedziano.

43
00:02:29,399 --> 00:02:32,442
Żeby zrozumieć
wpływ chemikaliów w plastiku,

44
00:02:32,443 --> 00:02:36,281
trzeba zauważyć,
jak oddziałują na reprodukcję.

45
00:02:37,657 --> 00:02:41,618
{\an8}Płodność na całym świecie
gwałtownie spada.

46
00:02:41,619 --> 00:02:45,372
{\an8}W swojej książce pt. <i>Count Down</i>
twierdzisz, że współczesny świat

47
00:02:45,373 --> 00:02:48,918
{\an8}zagraża liczebności plemników
i przyszłości ludzkości.

48
00:02:49,502 --> 00:02:51,712
To moja wersja i się jej trzymam.

49
00:02:51,713 --> 00:02:57,510
To jest ściśle powiązane z chemikaliami,
które są powszechnie używane w plastiku.

50
00:02:58,845 --> 00:03:02,764
Mówiłam o tych chemikaliach
przez jakieś ćwierć wieku.

51
00:03:02,765 --> 00:03:08,146
{\an8}<i>Bardziej niż kiedykolwiek ludzi martwi
ich wpływ na nasze zdrowie.</i>

52
00:03:09,230 --> 00:03:12,566
<i>W tym samym czasie
wzrosło użycie testosteronu.</i>

53
00:03:12,567 --> 00:03:15,153
Wśród moich słuchaczy
zawsze są inni naukowcy.

54
00:03:15,737 --> 00:03:19,281
Publikowałam niemal wyłącznie
w czasopismach naukowych.

55
00:03:19,282 --> 00:03:23,827
Zrozumiałam, że to nie działa.

56
00:03:23,828 --> 00:03:26,830
- Ludzkie penisy się zmniejszają?
- Tak.

57
00:03:26,831 --> 00:03:29,416
Shanna, czemu od tego nie zaczęłaś?

58
00:03:29,417 --> 00:03:31,501
Teraz dopiero się skupiłam.

59
00:03:31,502 --> 00:03:34,296
To jest coś, co ma na mnie
bezpośredni wpływ.

60
00:03:34,297 --> 00:03:36,506
Na świecie istnieje wiele kryzysów.

61
00:03:36,507 --> 00:03:39,219
Nie chcę nikogo straszyć,

62
00:03:39,886 --> 00:03:42,221
ale zwrócić uwagę na poważny problem.

63
00:03:42,222 --> 00:03:45,057
To jest coś, czemu należy poświęcić uwagę.

64
00:03:45,058 --> 00:03:48,937
To może być kluczowa kwestia,

65
00:03:50,021 --> 00:03:51,731
jeśli chodzi

66
00:03:52,315 --> 00:03:53,983
o przetrwanie gatunku.

67
00:03:57,320 --> 00:04:02,115
{\an8}Jednym ze sposobów, by zrozumieć
wpływ chemikaliów na nasze ciała,

68
00:04:02,116 --> 00:04:06,537
{\an8}jest przyjrzenie się parom,
które mają problem z zajściem w ciążę.

69
00:04:08,164 --> 00:04:10,290
- Cześć!
- Jak się masz?

70
00:04:10,291 --> 00:04:12,793
{\an8}- Monique?
- Tak, to ja.

71
00:04:12,794 --> 00:04:14,378
{\an8}- Shanna.
- Miło cię poznać.

72
00:04:14,379 --> 00:04:18,799
{\an8}Zwerbowaliśmy sześć par,
które próbują zajść w ciążę,

73
00:04:18,800 --> 00:04:20,468
{\an8}ale bez powodzenia.

74
00:04:22,762 --> 00:04:28,350
{\an8}Pytanie brzmi, czy jeśli obniżymy
ekspozycję ludzi na chemikalia,

75
00:04:28,351 --> 00:04:32,438
{\an8}które są w plastiku,
to czy zwiększymy ich płodność?

76
00:04:33,940 --> 00:04:36,359
{\an8}- Cześć. Jak się masz?
- Cześć!

77
00:04:36,943 --> 00:04:40,737
{\an8}Możecie mi powiedzieć,
dlaczego chcecie to zrobić?

78
00:04:40,738 --> 00:04:42,281
{\an8}- Dla dziecka.
- Tak.

79
00:04:42,282 --> 00:04:46,243
{\an8}Pracujemy nad tym od dawna.

80
00:04:46,244 --> 00:04:51,164
{\an8}Właśnie mija 22. miesiąc
naszych starań o dziecko.

81
00:04:51,165 --> 00:04:55,252
{\an8}Po około roku stwierdziliśmy,
że to dziwne, że nic się nie dzieje.

82
00:04:55,253 --> 00:05:00,215
{\an8}- Próbujemy od ślubu.
- Czyli od jakichś dwóch lat.

83
00:05:00,216 --> 00:05:03,176
{\an8}Próbujemy zajść w ciążę
od ponad dziesięciu lat.

84
00:05:03,177 --> 00:05:06,596
{\an8}Mniej więcej od dwóch i pół roku.

85
00:05:06,597 --> 00:05:11,143
Ciągle czujemy przymus uprawiania seksu
i robienia testów.

86
00:05:11,144 --> 00:05:14,479
To przestało sprawiać nam przyjemność.

87
00:05:14,480 --> 00:05:16,649
Powiedz, jak sam siebie nazywasz.

88
00:05:17,608 --> 00:05:20,153
Mówię, że nie jestem ludzkim dildem.

89
00:05:22,697 --> 00:05:26,616
A potem robimy to
i cieszę się, że jestem ludzkim dildem.

90
00:05:26,617 --> 00:05:28,660
Ale to odczłowieczające.

91
00:05:28,661 --> 00:05:33,206
- Nie mogę się doczekać odpowiedzi.
- Cudownie.

92
00:05:33,207 --> 00:05:35,375
Byłoby super, gdyby się udało.

93
00:05:35,376 --> 00:05:37,377
Przejdźmy do produktów.

94
00:05:37,378 --> 00:05:38,920
- Dobra.
- Dobrze?

95
00:05:38,921 --> 00:05:40,756
Tu jest plastik.

96
00:05:40,757 --> 00:05:43,008
To trzymiesięczna interwencja…

97
00:05:43,009 --> 00:05:44,844
Może to przeczytasz?

98
00:05:45,720 --> 00:05:48,597
…mająca na celu sprawdzenie,

99
00:05:48,598 --> 00:05:52,393
jak ograniczenie ekspozycji na plastik
wpłynie na płodność.

100
00:05:53,061 --> 00:05:56,813
To nie jest „badanie naukowe”.

101
00:05:56,814 --> 00:05:58,482
Nie mamy grupy kontrolnej.

102
00:05:58,483 --> 00:06:00,192
Jest bardzo kameralnie.

103
00:06:00,193 --> 00:06:05,989
Wszystkie te pary są bezpłodne
z niewiadomych przyczyn.

104
00:06:05,990 --> 00:06:09,534
Nic w ich stylu życia
ewidentnie tego nie spowodowało.

105
00:06:09,535 --> 00:06:12,705
Z wyjątkiem chemikaliów w ich otoczeniu.

106
00:06:18,419 --> 00:06:20,671
Te chemikalia są wszechobecne.

107
00:06:22,006 --> 00:06:24,342
Są dosłownie wszędzie.

108
00:06:25,510 --> 00:06:27,095
W twardym plastiku.

109
00:06:28,054 --> 00:06:29,389
I w miękkim.

110
00:06:30,431 --> 00:06:31,641
Są w tkaninach.

111
00:06:33,476 --> 00:06:36,019
W kuchni aż się od nich roi.

112
00:06:36,020 --> 00:06:38,021
Od sztućców i desek do krojenia

113
00:06:38,022 --> 00:06:42,610
przez torebki z herbatą i filtry do kawy
po rozmaite pojemniki.

114
00:06:43,361 --> 00:06:45,822
Opakowania żywności są często z plastiku.

115
00:06:46,406 --> 00:06:50,493
Po podgrzaniu te chemikalia
przenikają do potraw.

116
00:06:51,327 --> 00:06:54,079
Często są w miejscach, których nie widać,

117
00:06:54,080 --> 00:06:56,915
jak wyściółka puszek z aluminium,

118
00:06:56,916 --> 00:06:58,918
wykorzystywanych do zup i napojów.

119
00:07:00,294 --> 00:07:03,714
Ale to tylko wierzchołek góry lodowej.

120
00:07:05,007 --> 00:07:06,675
Są w naszych szafach.

121
00:07:06,676 --> 00:07:09,011
W tkaninach i barwnikach naszych ubrań.

122
00:07:09,804 --> 00:07:11,721
Są w naszych kosmetykach.

123
00:07:11,722 --> 00:07:15,809
Od szczotek po szampony,
dezodoranty i balsamy.

124
00:07:15,810 --> 00:07:17,645
Są w odświeżaczach powietrza.

125
00:07:19,021 --> 00:07:23,693
A nasze dzieci są zalane
plastikiem w zabawkach.

126
00:07:24,193 --> 00:07:27,697
Połykamy te chemikalia
i wchłaniamy przez skórę.

127
00:07:28,197 --> 00:07:29,698
Wdychamy je.

128
00:07:29,699 --> 00:07:33,827
W każdy możliwy sposób
wnikają w nasze ciała.

129
00:07:33,828 --> 00:07:39,750
A gdy przechodzą przez nie,
sieją spustoszenie.

130
00:07:43,546 --> 00:07:48,133
Zrobiliśmy wiele badań
na obecność chemikaliów w domu.

131
00:07:48,134 --> 00:07:53,139
Ale dowiadując się więcej o plastiku,
coraz bardziej otwierają mi się oczy.

132
00:07:54,223 --> 00:07:56,308
- Są z plastiku.
- Tak.

133
00:07:56,309 --> 00:07:59,060
To plastikowe królestwo.

134
00:07:59,061 --> 00:08:01,271
Używamy sporo z tych rzeczy.

135
00:08:01,272 --> 00:08:02,522
Wiem.

136
00:08:02,523 --> 00:08:04,317
Nie mogę bez nich żyć.

137
00:08:05,693 --> 00:08:08,404
Zawierają chemikalia,
które są niepokojące.

138
00:08:08,988 --> 00:08:11,908
Problem w tym, że używam ich codziennie.

139
00:08:12,575 --> 00:08:14,577
Mamy wiele produktów.

140
00:08:16,037 --> 00:08:19,372
Zdawałem sobie sprawę
z problemu mikroplastiku,

141
00:08:19,373 --> 00:08:23,502
ale nie byłem świadom,
że znajduje się on w moim ciele.

142
00:08:23,503 --> 00:08:26,379
Na początku
wyrzuciliśmy deskę do krojenia.

143
00:08:26,380 --> 00:08:27,465
To miłe uczucie.

144
00:08:28,508 --> 00:08:33,053
Trzydzieści pięć procent
mikroplastiku w oceanie

145
00:08:33,054 --> 00:08:34,555
pochodzi z tekstyliów.

146
00:08:35,139 --> 00:08:37,058
O rany. Jeszcze jeden.

147
00:08:38,726 --> 00:08:40,977
To jak arsenał z bronią chemiczną.

148
00:08:40,978 --> 00:08:42,771
- Tak.
- To twoje słowa.

149
00:08:42,772 --> 00:08:44,856
To tylko zapachy.

150
00:08:44,857 --> 00:08:46,984
To latynoski środek do czyszczenia.

151
00:08:48,986 --> 00:08:52,572
Jeśli spojrzymy na to,
ile plastiku jest w naszym życiu,

152
00:08:52,573 --> 00:08:54,658
to jest on dosłownie wszędzie.

153
00:08:54,659 --> 00:08:57,578
Musiałbym wywalić dosłownie wszystko.

154
00:08:58,162 --> 00:09:01,915
Nie tylko usunęłam plastik z ich domów,

155
00:09:01,916 --> 00:09:04,544
ale poprosiłam też pary,
by wdrożyły pewne zmiany.

156
00:09:05,378 --> 00:09:09,589
Mają unikać jedzenia i napojów
w plastikowych opakowaniach.

157
00:09:09,590 --> 00:09:12,343
Nieważne, czy w sklepie, czy na wynos.

158
00:09:12,885 --> 00:09:16,514
Mają starać się unikać
perfum i produktów zapachowych.

159
00:09:17,098 --> 00:09:20,685
Mają używać
tylko naturalnych produktów higienicznych.

160
00:09:21,269 --> 00:09:24,355
Mają unikać
syntetycznych tkanin i barwników.

161
00:09:24,939 --> 00:09:27,482
I nie trzymać paragonów.

162
00:09:27,483 --> 00:09:30,695
Prawie wszystkie paragony
zawierają bisfenol A.

163
00:09:31,821 --> 00:09:33,488
Mogłaby to pani wyrzucić?

164
00:09:33,489 --> 00:09:35,365
- Na pewno?
- Tak.

165
00:09:35,366 --> 00:09:39,703
Czuję się jak w filmie <i>Matrix.</i>

166
00:09:39,704 --> 00:09:42,956
Mamy wybrać
czerwoną albo niebieską pigułkę.

167
00:09:42,957 --> 00:09:45,500
Już zapomniałam, który kolor co oznaczał.

168
00:09:45,501 --> 00:09:47,502
Neo bierze czerwoną.

169
00:09:47,503 --> 00:09:50,131
- Chyba właśnie też to zrobiłam.
- Tak.

170
00:09:58,931 --> 00:10:01,266
Interesujące dla mnie są takie sprawy,

171
00:10:01,267 --> 00:10:05,229
do których rozwiązania
mogę się przyczynić.

172
00:10:06,105 --> 00:10:09,357
Czy liczebność plemników spada?

173
00:10:09,358 --> 00:10:11,484
A jeśli tak, to dlaczego?

174
00:10:11,485 --> 00:10:12,944
Jak to udowodnić?

175
00:10:12,945 --> 00:10:19,160
To zagadka, którą rozwiązuję od 25 lat.

176
00:10:24,123 --> 00:10:28,418
{\an8}Zaczęło się od tego,
że zostałam powołana do komisji

177
00:10:28,419 --> 00:10:34,132
{\an8}National Academy of Sciences,
by przyjrzeć się tym nowym chemikaliom,

178
00:10:34,133 --> 00:10:37,637
{\an8}które nazywano
związkami endokrynnie czynnymi.

179
00:10:39,430 --> 00:10:44,017
Tam zapoznałam się z artykułem,
który opublikowano w Danii w 1992 roku.

180
00:10:44,018 --> 00:10:47,896
W ciągu 50 lat
liczebność plemników spadła o połowę.

181
00:10:47,897 --> 00:10:49,106
Porażające.

182
00:10:49,607 --> 00:10:51,317
Początkowo byłam sceptyczna.

183
00:10:52,109 --> 00:10:55,738
Myślałam, że odpowiedzialne
mogą być inne czynniki.

184
00:10:56,530 --> 00:10:58,073
Przeanalizowaliśmy dane.

185
00:10:58,074 --> 00:11:02,202
Ku mojemu zaskoczeniu
nic się nie zmieniło.

186
00:11:02,203 --> 00:11:05,955
Liczba plemników spadła o ponad 50%.

187
00:11:05,956 --> 00:11:08,334
To był dla mnie zimny prysznic.

188
00:11:08,959 --> 00:11:15,633
{\an8}W 2023 roku odkryliśmy,
że ten trend dramatycznie przyspiesza.

189
00:11:16,175 --> 00:11:21,347
{\an8}Spadek był ponad dwa razy szybszy,
niż odnotowano wcześniej.

190
00:11:22,181 --> 00:11:23,932
{\an8}Jaka była tego przyczyna?

191
00:11:23,933 --> 00:11:26,768
To zbyt duża zmiana, by winić genetykę.

192
00:11:26,769 --> 00:11:28,479
To wpływ środowiska.

193
00:11:31,107 --> 00:11:33,066
{\an8}- Pogadamy o badaniach?
- Tak.

194
00:11:33,067 --> 00:11:35,485
Jestem podekscytowana.

195
00:11:35,486 --> 00:11:37,737
Na początku tego badania

196
00:11:37,738 --> 00:11:40,156
pobraliśmy od uczestników próbki moczu,

197
00:11:40,157 --> 00:11:43,326
by przyjrzeć się obecności
chemikaliów w ich ciałach.

198
00:11:43,327 --> 00:11:45,203
Jak to się wymawia?

199
00:11:45,204 --> 00:11:46,454
„Flatany”?

200
00:11:46,455 --> 00:11:49,541
- Ftalany?
- Ftalany.

201
00:11:49,542 --> 00:11:51,084
Od kogo zaczynamy?

202
00:11:51,085 --> 00:11:53,837
Od Jessego, w razie,
gdyby moje były fatalne.

203
00:11:53,838 --> 00:11:55,005
I się poryczę.

204
00:11:57,007 --> 00:11:59,426
Masz wysokie stężenie ftalanów.

205
00:11:59,427 --> 00:12:01,803
- Rozumiem.
- To wyjdzie później.

206
00:12:01,804 --> 00:12:04,139
- Wysokie stężenie ftalanów?
- Nie widać?

207
00:12:04,140 --> 00:12:05,599
Fascynujące.

208
00:12:06,183 --> 00:12:07,225
Byłam w szoku.

209
00:12:07,226 --> 00:12:12,313
To przerażające, że w naszych ciałach
znajduje się tyle chemikaliów.

210
00:12:12,314 --> 00:12:14,983
Wyraźnie widać, jak nasze działania

211
00:12:14,984 --> 00:12:17,986
przyczyniają się do stężenia chemikaliów,

212
00:12:17,987 --> 00:12:20,864
które jest
absolutnie nie do zaakceptowania.

213
00:12:20,865 --> 00:12:22,824
Podzielam waszą frustrację.

214
00:12:22,825 --> 00:12:28,204
Potem nadszedł czas
na przyjrzenie się próbkom nasienia.

215
00:12:28,205 --> 00:12:30,039
Koncentracja plemników.

216
00:12:30,040 --> 00:12:33,084
To ta liczba, która wszystkich interesuje.

217
00:12:33,085 --> 00:12:36,129
- Jasne.
- Zwłaszcza w badaniach.

218
00:12:36,130 --> 00:12:39,174
Całkowita liczba ruchliwych plemników.

219
00:12:39,175 --> 00:12:41,676
{\an8}Wyszły 23 miliony.

220
00:12:41,677 --> 00:12:44,679
{\an8}Norma to powyżej 40.

221
00:12:44,680 --> 00:12:45,972
Omówmy teraz…

222
00:12:45,973 --> 00:12:52,730
Dziwnie się czułem, kiedy Shanna omawiała
wyniki badań mojego nasienia.

223
00:12:53,522 --> 00:12:57,777
Nie sądzę, żeby większość facetów biegała
na badania nasienia,

224
00:12:58,986 --> 00:13:01,529
dopóki nie czują absolutnej konieczności.

225
00:13:01,530 --> 00:13:05,074
Nieudane próby zajścia w ciążę
to najczęstszy powód.

226
00:13:05,075 --> 00:13:07,619
Poniżej tego punktu, czyli może 48…

227
00:13:07,620 --> 00:13:13,792
{\an8}Po raz pierwszy ktoś wyjaśnił mi,
dlaczego ta liczba nie była optymalna.

228
00:13:13,793 --> 00:13:15,752
{\an8}Wcześniej nic nie tłumaczono.

229
00:13:15,753 --> 00:13:20,548
{\an8}Masz obniżoną płodność,
a w zasadzie jesteś bezpłodny.

230
00:13:20,549 --> 00:13:23,218
- Trochę przerażające, co?
- Tak.

231
00:13:23,219 --> 00:13:26,221
Czy to sprawia,
że nie jestem już mężczyzną?

232
00:13:26,222 --> 00:13:27,514
Coś ze mną nie tak?

233
00:13:27,515 --> 00:13:30,683
Pomyślałem, że muszę się temu przyjrzeć,

234
00:13:30,684 --> 00:13:33,854
by mieć szansę na posiadanie dziecka.

235
00:13:35,731 --> 00:13:41,236
Omawiając wyniki badań, uspokajam ich,

236
00:13:41,237 --> 00:13:45,031
że to nie oznacza,
że nie mają szans na ciążę.

237
00:13:45,032 --> 00:13:47,116
Plemniki powstają bez przerwy.

238
00:13:47,117 --> 00:13:51,371
Powstanie nowego plemnika zajmuje 70 dni.

239
00:13:51,372 --> 00:13:56,084
Dlatego ta interwencja
potrwa trzy miesiące.

240
00:13:56,085 --> 00:13:57,877
Przesłanie jest takie,

241
00:13:57,878 --> 00:14:02,800
że nie wygląda to różowo,
ale można to zmienić wspólnym wysiłkiem.

242
00:14:04,760 --> 00:14:08,012
Przyjrzymy się też zmianom
w ich wskaźniku masy ciała.

243
00:14:08,013 --> 00:14:12,141
Te chemikalia
wpływają nie tylko na płodność,

244
00:14:12,142 --> 00:14:14,978
ale mają też inne konsekwencje zdrowotne,

245
00:14:14,979 --> 00:14:17,105
takie jak otyłość.

246
00:14:17,106 --> 00:14:19,732
Oto paczka dla was.

247
00:14:19,733 --> 00:14:22,944
Każda para otrzymała od nas
zestaw produktów,

248
00:14:22,945 --> 00:14:26,031
które pomogą zmniejszyć
ich ekspozycję na chemikalia.

249
00:14:27,533 --> 00:14:31,662
Dobra wiadomość jest taka,
że istnieją świetne alternatywy.

250
00:14:33,205 --> 00:14:37,959
Większość kuchennego plastiku
można zastąpić metalem,

251
00:14:37,960 --> 00:14:41,004
szkłem, ceramiką czy bambusem.

252
00:14:41,005 --> 00:14:44,340
Są bambusowe szczotki i nici dentystyczne.

253
00:14:44,341 --> 00:14:48,261
Można znaleźć bezzapachowe
produkty do higieny osobistej.

254
00:14:48,262 --> 00:14:54,101
Za trzy miesiące powtórzymy badania.

255
00:14:54,810 --> 00:14:59,481
Zobaczymy, czy wskaźniki się poprawią.
I czy może komuś nawet

256
00:15:00,274 --> 00:15:01,692
uda się zajść w ciążę.

257
00:15:02,568 --> 00:15:04,777
Cieszę się na kolejne 90 dni.

258
00:15:04,778 --> 00:15:10,366
Jestem zdeterminowana, by obniżyć
ilość plastiku w naszych ciałach.

259
00:15:10,367 --> 00:15:13,369
Zadowolona żona to radość dla męża.

260
00:15:13,370 --> 00:15:17,165
Będę jej słuchał
i stosował wszystkie sugestie.

261
00:15:17,166 --> 00:15:20,627
- Podoba mi się to kartonowe opakowanie.
- Jest świetne.

262
00:15:20,628 --> 00:15:22,545
Nie zawiera plastiku.

263
00:15:22,546 --> 00:15:24,547
Liczę, że zajdziemy w ciążę.

264
00:15:24,548 --> 00:15:26,549
- Byłoby fantastycznie.
- Tak.

265
00:15:26,550 --> 00:15:28,968
Marzymy o dziecku.

266
00:15:28,969 --> 00:15:31,179
- Nie wygląda jak gąbka.
- To trukwa.

267
00:15:31,180 --> 00:15:34,016
Czy przez to zajdziemy w ciążę?
Nie mam pojęcia.

268
00:15:34,975 --> 00:15:38,895
Bezpłodność sprawia,
że chce się podjąć jakieś działanie.

269
00:15:38,896 --> 00:15:40,146
To jest jakiś plan.

270
00:15:40,147 --> 00:15:42,857
Chciałbym poprawy wyników
za trzy miesiące.

271
00:15:42,858 --> 00:15:44,108
Liczę na to.

272
00:15:44,109 --> 00:15:45,818
- Może pomogę.
- Tak.

273
00:15:45,819 --> 00:15:49,030
Nikt chyba nie przeprowadzał
tego eksperymentu,

274
00:15:49,031 --> 00:15:54,828
licząc na efekt w postaci poczęcia
i miejmy nadzieję – narodzin.

275
00:15:55,621 --> 00:15:58,082
To wszystko nie jest takie proste.

276
00:15:58,707 --> 00:16:00,792
Ale to bardzo ważne.

277
00:16:00,793 --> 00:16:04,253
Tworzywa sztuczne
to cały kosmos materiałów.

278
00:16:04,254 --> 00:16:08,883
Niestety wiele chemikaliów
dodawanych do plastiku jest toksycznych.

279
00:16:08,884 --> 00:16:10,677
{\an8}W tym ftalany

280
00:16:10,678 --> 00:16:12,805
{\an8}i bisfenole.

281
00:16:13,764 --> 00:16:16,474
Ftalany czynią plastik
miękkim i elastycznym.

282
00:16:16,475 --> 00:16:20,728
Z drugiej strony bisfenole jak BPA,
sprawiają, że plastik jest twardy.

283
00:16:20,729 --> 00:16:23,357
Jak butelka dla dziecka czy inne butelki.

284
00:16:23,941 --> 00:16:28,737
To chemikalia, które nazywamy
związkami endokrynnie czynnymi.

285
00:16:29,697 --> 00:16:32,532
{\an8}Chodzi o zaburzanie
gospodarki hormonalnej.

286
00:16:32,533 --> 00:16:35,785
Hormony to nasze
naturalne cząsteczki sygnałowe.

287
00:16:35,786 --> 00:16:42,751
Są jak wiadomości tekstowe,
które wysyłamy z mózgu do serca lub nerek.

288
00:16:43,419 --> 00:16:48,924
Związki endokrynnie czynne są znane
z hakowania tych sygnałów molekularnych.

289
00:16:49,633 --> 00:16:51,759
Mamy solidne dowody,

290
00:16:51,760 --> 00:16:55,848
że te chemikalia mogą się przyczynić
do zawału serca i udaru mózgu.

291
00:16:56,640 --> 00:17:00,101
Małe zmiany
w prawidłowej funkcji hormonów tarczycy

292
00:17:00,102 --> 00:17:02,061
w rozwoju mózgów małych dzieci

293
00:17:02,062 --> 00:17:04,022
mogą wywołać autyzm,

294
00:17:04,023 --> 00:17:07,484
zaburzenia koncentracji,
a także deficyty poznawcze.

295
00:17:08,068 --> 00:17:11,779
Co najmniej 50 syntetycznych chemikaliów
to obesogeny.

296
00:17:11,780 --> 00:17:14,533
Chemikalia, przez które jesteśmy grubsi.

297
00:17:15,200 --> 00:17:18,202
Badania wykazały, że bisfenol A

298
00:17:18,203 --> 00:17:22,081
może przeprogramować epigenom myszy,

299
00:17:22,082 --> 00:17:25,001
by stała się o wiele większa.

300
00:17:25,002 --> 00:17:31,799
Te sygnały przechodzą
na kolejne pięć pokoleń.

301
00:17:31,800 --> 00:17:35,344
Jeśli ciężarna matka
jest narażona na toksyczne chemikalia,

302
00:17:35,345 --> 00:17:40,726
{\an8}naraża płodność trzech pokoleń.

303
00:17:41,310 --> 00:17:43,728
Po pierwsze swoją.

304
00:17:43,729 --> 00:17:46,856
Te chemikalia
mają jednak też wpływ na jej dziecko.

305
00:17:46,857 --> 00:17:48,649
To dwa pokolenia.

306
00:17:48,650 --> 00:17:50,693
Jeśli urodzi się córka,

307
00:17:50,694 --> 00:17:56,532
to jeszcze w łonie matki
w jej jajnikach powstają jajeczka.

308
00:17:56,533 --> 00:18:02,331
W ten sposób narażona zostaje
płodność trzeciego pokolenia.

309
00:18:02,998 --> 00:18:05,792
Można to nazwać toksycznym wtargnięciem.

310
00:18:05,793 --> 00:18:09,712
{\an8}Związki endokrynnie czynne
nie tylko zmieniają hormony,

311
00:18:09,713 --> 00:18:13,175
{\an8}ale wykazują też cechy rakotwórcze.

312
00:18:13,884 --> 00:18:17,012
Sprawiają, że komórka się dzieli.

313
00:18:17,805 --> 00:18:20,516
Im szybciej mnożą się twoje komórki,

314
00:18:21,308 --> 00:18:24,560
tym szybszy i precyzyjniejszy

315
00:18:24,561 --> 00:18:28,524
musi być twój system naprawy DNA,
by to skorygować.

316
00:18:29,608 --> 00:18:31,318
Nie zawsze zdąży.

317
00:18:31,902 --> 00:18:34,237
Przez takie mutacje

318
00:18:34,238 --> 00:18:39,326
komórki nabierają zdolności rakotwórczych.

319
00:18:40,160 --> 00:18:45,957
Obserwujemy wzrost liczby zachorowań
na raka piersi, raka jajnika,

320
00:18:45,958 --> 00:18:48,543
raka endometrium, raka macicy,

321
00:18:48,544 --> 00:18:51,129
a nawet raka prostaty.

322
00:18:51,130 --> 00:18:54,382
Dlatego ważne jest, by zrozumieć,

323
00:18:54,383 --> 00:18:58,177
że narażając się na taką ekspozycję

324
00:18:58,178 --> 00:19:01,597
na substancje udające nasze hormony,

325
00:19:01,598 --> 00:19:04,810
zaburzamy naturalną równowagę.

326
00:19:08,689 --> 00:19:13,401
Moim zdaniem prawo do posiadania dzieci

327
00:19:13,402 --> 00:19:16,238
jest podstawowym prawem człowieka.

328
00:19:17,573 --> 00:19:20,492
Zawsze było to dla mnie bardzo ważne.

329
00:19:21,535 --> 00:19:25,539
Pierwsze dziecko urodziłam, mając 27 lat.
Trzy lata później pojawił się syn.

330
00:19:26,165 --> 00:19:28,292
A potem była przerwa.

331
00:19:29,626 --> 00:19:33,045
Zaczęłam próbować zajść w ciążę
w starszym wieku

332
00:19:33,046 --> 00:19:36,800
i miałam kilka poronień,
które były bardzo bolesne.

333
00:19:37,926 --> 00:19:41,305
{\an8}Byłam bliska poddania się,
ale nie przestawałam próbować.

334
00:19:42,389 --> 00:19:45,850
W wieku 42 lat znów urodziłam.

335
00:19:45,851 --> 00:19:51,315
Mam trójkę wspaniałych dzieci,
sześcioro wnucząt i jedną prawnuczkę.

336
00:19:53,567 --> 00:19:56,110
Miałam przywilej ją poznać

337
00:19:56,111 --> 00:20:01,365
i zobaczyć w niej ciągłość naszej rodziny.

338
00:20:01,366 --> 00:20:04,076
Daje nam wszystkim mnóstwo radości.

339
00:20:04,077 --> 00:20:06,037
Brak mi słów. Popłaczę się.

340
00:20:06,038 --> 00:20:08,457
To coś wspaniałego.

341
00:20:10,083 --> 00:20:14,630
Dlatego chcę pomagać osobom
z upośledzoną płodnością.

342
00:20:15,672 --> 00:20:20,259
Według mnie to nieetyczne,
a może i podpada pod kryminał,

343
00:20:20,260 --> 00:20:25,473
że chemikalia w ich środowisku,
na które nie mają wpływu,

344
00:20:25,474 --> 00:20:26,934
odbierają im to prawo.

345
00:20:35,108 --> 00:20:37,444
Od zawsze chcieliśmy mieć dzieci.

346
00:20:40,447 --> 00:20:43,658
Choć stworzyliśmy
wiele problemów na tej ziemi,

347
00:20:43,659 --> 00:20:49,039
to dzieci są przyszłością
i odpowiedzią na wiele z tych problemów.

348
00:20:51,166 --> 00:20:53,835
Trzeba w końcu odnaleźć harmonię.

349
00:20:58,882 --> 00:21:03,971
Mam nadzieję, że będą żyły
w zgodzie z planetą

350
00:21:04,763 --> 00:21:06,974
i dbając o innych.

351
00:21:17,317 --> 00:21:21,071
{\an8}Próbujemy zajść w ciążę od dwóch lat.

352
00:21:22,781 --> 00:21:27,411
Gdy się poznaliśmy,
było mi ciężko, bo się rozwodziłam.

353
00:21:31,498 --> 00:21:34,793
Nie chciałam, żeby Cecilia dorastała sama.

354
00:21:36,003 --> 00:21:39,297
I myślę, że teraz jest odpowiedni czas.

355
00:21:39,298 --> 00:21:40,716
Mam właściwą osobę.

356
00:21:42,134 --> 00:21:44,386
Oboje o tym marzymy.

357
00:21:46,096 --> 00:21:50,809
Cecilia zaczęła pytać,
kiedy będzie miała rodzeństwo.

358
00:21:51,518 --> 00:21:53,437
Tak pojawił się pierwszy pies.

359
00:21:54,021 --> 00:21:57,106
To nie wystarczyło
i poprosiła o drugiego psa.

360
00:21:57,107 --> 00:22:01,153
Mam nadzieję, że dziecko pojawi się
przed trzecim psem.

361
00:22:02,988 --> 00:22:05,698
{\an8}Chrzest jest publicznym aktem wiary.

362
00:22:05,699 --> 00:22:08,827
{\an8}Chrzczę cię w imię Ojca…

363
00:22:09,494 --> 00:22:11,370
Nie podoba mu się to.

364
00:22:11,371 --> 00:22:12,456
…i Syna,

365
00:22:13,498 --> 00:22:15,708
i Ducha Świętego.

366
00:22:15,709 --> 00:22:16,960
Przepraszam.

367
00:22:17,669 --> 00:22:21,547
Zawsze chciałem mieć własną,
spokojną i cudowną rodzinę.

368
00:22:21,548 --> 00:22:24,426
Miałem wspaniałych dziadków
i wspaniałą matkę.

369
00:22:25,302 --> 00:22:27,346
Kogoś jednak brakowało.

370
00:22:27,971 --> 00:22:30,849
Tym kimś chciałbym być dla mojego dziecka.

371
00:22:31,516 --> 00:22:36,562
Chyba dlatego będę bardzo rozczarowana,
jeśli nie będziemy mieli dziecka.

372
00:22:36,563 --> 00:22:39,065
Chcę zobaczyć małą wersję ciebie.

373
00:22:39,066 --> 00:22:40,649
Byłoby super.

374
00:22:40,650 --> 00:22:44,154
Byłabyś najlepszą mamą na świecie.
Chcę to zobaczyć.

375
00:22:44,780 --> 00:22:47,448
- Chcę zobaczyć cię w tej roli.
- Przepraszam.

376
00:22:47,449 --> 00:22:48,408
Wiesz?

377
00:22:49,910 --> 00:22:51,911
Już dobrze.

378
00:22:51,912 --> 00:22:53,038
U mnie też.

379
00:22:57,709 --> 00:23:02,339
Moja rutyna związana z płodnością
rozrosła się przez ostatnie dwa lata.

380
00:23:03,382 --> 00:23:07,259
Chcemy zajść w ciążę,
więc zrobię, co tylko się da.

381
00:23:07,260 --> 00:23:09,388
Bierzesz je codziennie?

382
00:23:10,305 --> 00:23:11,931
- Co rano.
- Naprawdę?

383
00:23:11,932 --> 00:23:13,015
Tak.

384
00:23:13,016 --> 00:23:17,728
Mamy niewyjaśnioną bezpłodność.
Wszystko ze mną gra.

385
00:23:17,729 --> 00:23:20,189
Codziennie sprawdzam poziom pH…

386
00:23:20,190 --> 00:23:22,983
Na podstawie badań krwi i hormonów

387
00:23:22,984 --> 00:23:25,569
sprawdzałam,
co jest dobre dla mojego ciała.

388
00:23:25,570 --> 00:23:28,239
- Co to?
- Upewniam się, że jestem zdrowa.

389
00:23:28,240 --> 00:23:30,866
W tym punkcie miałam owulację,

390
00:23:30,867 --> 00:23:34,620
a przez kolejne pięć dni
monitorowany był poziom progesteronu.

391
00:23:34,621 --> 00:23:37,957
W ten sposób codziennie
mogę monitorować moje hormony.

392
00:23:37,958 --> 00:23:40,042
Wielu specjalistów

393
00:23:40,043 --> 00:23:44,338
ma bardzo wąski zakres praktyki,
więc nie są zainteresowani.

394
00:23:44,339 --> 00:23:48,801
Kiedy mówię im, że próbuję
złagodzić zaburzenia endokrynologiczne,

395
00:23:48,802 --> 00:23:51,262
pytają, co to znaczy.

396
00:23:51,263 --> 00:23:53,222
I przepisują tabletki.

397
00:23:53,223 --> 00:23:55,891
A one zawierają plastik.

398
00:23:55,892 --> 00:23:58,478
Planujecie według tego stosunki seksualne?

399
00:23:59,396 --> 00:24:02,023
Uprawiamy seks bez przerwy, Shanna.

400
00:24:04,276 --> 00:24:08,446
Świadomość, że czynniki środowiskowe

401
00:24:08,447 --> 00:24:15,287
niweczą moje szanse na rodzicielstwo…

402
00:24:16,288 --> 00:24:19,165
- To przytłaczające.
- Nie masz wyboru.

403
00:24:19,166 --> 00:24:22,209
Nikt nie ma, to świństwo jest w wodzie.

404
00:24:22,210 --> 00:24:24,295
Jest w powietrzu. Jest w ziemi.

405
00:24:24,296 --> 00:24:26,882
Czy to zniechęcające? Oczywiście.

406
00:24:28,383 --> 00:24:31,343
Jak dotarliśmy do miejsca,

407
00:24:31,344 --> 00:24:35,182
w którym jesteśmy otoczeni
przez chemikalia w domach,

408
00:24:36,349 --> 00:24:37,559
w naszych sklepach

409
00:24:38,935 --> 00:24:41,062
i w całym środowisku?

410
00:24:41,938 --> 00:24:44,024
Jak do tego dochodzi?

411
00:24:47,027 --> 00:24:52,657
{\an8}Jeszcze 120 lat temu większość
tworzyw sztucznych powstawała z roślin.

412
00:24:53,325 --> 00:24:55,576
Na początku XX wieku

413
00:24:55,577 --> 00:25:00,372
przemysł naftowy odkrył
polietylen, polipropylen,

414
00:25:00,373 --> 00:25:03,209
polietylenotereftalan i polistyren.

415
00:25:03,210 --> 00:25:05,878
Reaktory i kolumny frakcjonujące

416
00:25:05,879 --> 00:25:08,756
rozbijają i przekształcają
cząsteczki ropy,

417
00:25:08,757 --> 00:25:11,967
zamieniając je w nowe płyny,
gazy i granulaty.

418
00:25:11,968 --> 00:25:14,136
Podczas wydobywania ropy naftowej

419
00:25:14,137 --> 00:25:17,097
dzieli się ona na mnóstwo
różnych składników.

420
00:25:17,098 --> 00:25:22,103
Z jednego z nich powstaje
ropopochodny plastik.

421
00:25:23,396 --> 00:25:28,484
Te niedrogie, lekkie materiały
były wszechobecne.

422
00:25:28,485 --> 00:25:32,863
Ludzie zwariowali na punkcie
wymyślania dla nich nowych zastosowań.

423
00:25:32,864 --> 00:25:37,077
To cudowna, nowa folia poliestrowa
o nazwie Mylar.

424
00:25:38,245 --> 00:25:39,703
Dasz radę ją rozerwać?

425
00:25:39,704 --> 00:25:41,789
To prawie niemożliwe.

426
00:25:41,790 --> 00:25:44,208
Naukowcom można ufać, prawda?

427
00:25:44,209 --> 00:25:46,503
To był romans z plastikiem.

428
00:25:47,170 --> 00:25:53,802
Dopiero dużo później zrozumieliśmy,
że miało to swoją cenę.

429
00:25:56,471 --> 00:26:01,225
Globalna produkcja chemikaliów
i tworzyw sztucznych gwałtownie rośnie.

430
00:26:01,226 --> 00:26:03,686
O około trzy procenty rocznie.

431
00:26:03,687 --> 00:26:06,313
Jeśli będziemy kontynuować ten trend,

432
00:26:06,314 --> 00:26:10,609
to w 2040 lub 2050 roku
na świecie będzie dwa razy więcej plastiku

433
00:26:10,610 --> 00:26:12,237
niż dzisiaj.

434
00:26:13,238 --> 00:26:18,076
{\an8}A jednocześnie żyjemy w świecie
zalanym chemikaliami.

435
00:26:19,035 --> 00:26:21,036
Od około 1950 roku

436
00:26:21,037 --> 00:26:26,667
opracowano co najmniej
sto tysięcy chemikaliów.

437
00:26:26,668 --> 00:26:29,545
Wielu nie przebadano
pod kątem toksyczności.

438
00:26:29,546 --> 00:26:31,590
Nie wiemy, jak na nas wpływają.

439
00:26:33,925 --> 00:26:37,928
Przeprowadzamy
rozległy eksperyment toksykologiczny,

440
00:26:37,929 --> 00:26:40,639
w którym nasze dzieci
i dzieci naszych dzieci

441
00:26:40,640 --> 00:26:43,143
są obiektami badania bez swojej zgody.

442
00:26:44,686 --> 00:26:49,858
To straszne, bo nawet nie znamy
skali ekspozycji na te chemikalia.

443
00:26:50,650 --> 00:26:53,527
Jak one się tam dostały i jaki mają wpływ?

444
00:26:53,528 --> 00:26:56,072
Dowiadujemy się i nie wygląda to dobrze.

445
00:26:56,781 --> 00:27:02,786
{\an8}<i>Agencja Ochrony Środowiska
wpisała ftalany na listę chemikaliów,</i>

446
00:27:02,787 --> 00:27:06,875
{\an8}<i>które mogą stanowić zagrożenie
dla środowiska i zdrowia ludzi.</i>

447
00:27:07,459 --> 00:27:12,421
<i>Kongres znalazł się pod presją
z powodu badań dr Shanny Swan.</i>

448
00:27:12,422 --> 00:27:16,884
<i>Dr Swan porównała poziomy ftalanów
w grupie ciężarnych kobiet</i>

449
00:27:16,885 --> 00:27:20,304
<i>ze zdrowiem chłopców, które urodziły.</i>

450
00:27:20,305 --> 00:27:23,515
<i>Czy twoim zdaniem wyższy poziom ftalanów</i>

451
00:27:23,516 --> 00:27:28,937
<i>w moczu matki podczas ciąży jest winien
problemów zdrowotnych ich dzieci?</i>

452
00:27:28,938 --> 00:27:31,273
<i>- Tak.
- Co u nich odkryłaś?</i>

453
00:27:31,274 --> 00:27:38,156
<i>Chłopcy na kilka subtelnych sposobów
mieli mniej typowo męskich cech.</i>

454
00:27:39,824 --> 00:27:45,663
W krytycznym momencie
męski układ rozrodczy

455
00:27:45,664 --> 00:27:47,581
wymaga testosteronu,

456
00:27:47,582 --> 00:27:51,126
by rozpocząć to,
co nazywamy zróżnicowaniem

457
00:27:51,127 --> 00:27:54,714
między męskim i żeńskim
układem rozrodczym.

458
00:27:55,298 --> 00:27:57,633
To, co u kobiety byłoby jajnikami,

459
00:27:57,634 --> 00:27:59,969
u mężczyzn przeistacza się w jądra.

460
00:28:00,679 --> 00:28:05,557
Ftalany sprawiają,
że oddziaływanie testosteronu słabnie,

461
00:28:05,558 --> 00:28:09,812
a męski płód nie dostaje sygnału
w odpowiednim momencie.

462
00:28:09,813 --> 00:28:16,193
W związku z tym nie wykształca
typowo męskich genitaliów.

463
00:28:16,194 --> 00:28:20,030
Nazywamy to syndromem ftalanowym.

464
00:28:20,031 --> 00:28:22,074
Jest wyjątkowy,

465
00:28:22,075 --> 00:28:26,079
bo nie ma innych syndromów
nazwanych od nazw chemikaliów.

466
00:28:27,706 --> 00:28:28,914
Dobra.

467
00:28:28,915 --> 00:28:34,838
Odległość anogenitalna
to odległość od odbytu do genitaliów.

468
00:28:35,630 --> 00:28:38,550
Mierzymy ją tymi suwmiarkami.

469
00:28:39,467 --> 00:28:42,970
Willy jest o wiele spokojniejszy
niż większość dzieci,

470
00:28:42,971 --> 00:28:45,639
więc to bardzo proste.

471
00:28:45,640 --> 00:28:49,102
Z prawdziwymi dziećmi
jest o wiele trudniej.

472
00:28:50,979 --> 00:28:55,023
Podciągamy ich kolana,

473
00:28:55,024 --> 00:28:58,611
co trochę rozciąga ten obszar.

474
00:28:59,863 --> 00:29:04,241
{\an8}Musimy teraz zlokalizować odbyt.

475
00:29:04,242 --> 00:29:06,452
Jedna końcówka tu.

476
00:29:06,453 --> 00:29:08,121
Boże.

477
00:29:08,997 --> 00:29:10,831
To jest super.

478
00:29:10,832 --> 00:29:15,586
{\an8}Wynik u kobiet
byłby o 50 do 100 procent niższy.

479
00:29:15,587 --> 00:29:16,962
{\an8}Dlaczego?

480
00:29:16,963 --> 00:29:18,922
Pomyślcie, co trzeba tam włożyć.

481
00:29:18,923 --> 00:29:20,174
Sprzęt.

482
00:29:20,175 --> 00:29:22,342
Tak, cały sprzęt. To niesamowite.

483
00:29:22,343 --> 00:29:27,222
Teraz zmierzymy długość
odcinka odbytniczo-jądrowego.

484
00:29:27,223 --> 00:29:29,057
To moszna.

485
00:29:29,058 --> 00:29:31,561
Mierzymy krocza. Jesteśmy naukowcami.

486
00:29:32,228 --> 00:29:35,022
Chłopcy z syndromem ftalanowym

487
00:29:35,023 --> 00:29:37,649
mieli mniejszą odległość anogenitalną,

488
00:29:37,650 --> 00:29:40,527
co oznacza, że byli mniej typowo męscy

489
00:29:40,528 --> 00:29:42,154
albo bardziej kobiecy.

490
00:29:42,155 --> 00:29:47,534
Mają nieco mniejszego penisa
i częściej mają niezstąpione jądra.

491
00:29:47,535 --> 00:29:50,746
Zaobserwowanie działania
związków endokrynnie czynnych

492
00:29:50,747 --> 00:29:53,624
na rozwój męskich genitaliów

493
00:29:53,625 --> 00:29:55,585
było czymś niesamowitym.

494
00:29:57,962 --> 00:30:02,591
Pojawiło się pytanie,
czy ma to wpływ na zdrowie chłopców.

495
00:30:02,592 --> 00:30:04,551
To kluczowa kwestia.

496
00:30:04,552 --> 00:30:09,515
Czy to wpłynie
na ich późniejsze funkcjonowanie?

497
00:30:09,516 --> 00:30:12,977
Na przykład
na produkcję plemników i płodność?

498
00:30:13,978 --> 00:30:17,564
Odkryliśmy bezpośrednią zależność.

499
00:30:17,565 --> 00:30:21,653
Dłuższa odległość anogenitalna
oznaczała wyższą liczbę plemników.

500
00:30:22,654 --> 00:30:25,197
To ważne, bo okazało się,
że drobne zmiany,

501
00:30:25,198 --> 00:30:28,909
których przy narodzinach niemal nie widać,

502
00:30:28,910 --> 00:30:31,454
wpływają na sukces reprodukcyjny.

503
00:30:34,707 --> 00:30:40,254
{\an8}<i>Kluczowe w moich badaniach
jest coś, co nazywamy kroczem.</i>

504
00:30:40,255 --> 00:30:42,130
<i>Jest na to inna nazwa?</i>

505
00:30:42,131 --> 00:30:44,091
<i>Perineum.</i>

506
00:30:44,092 --> 00:30:46,426
<i>- Perineum?
- Oczywiście.</i>

507
00:30:46,427 --> 00:30:47,970
<i>- Znasz to słowo?
- Jasne.</i>

508
00:30:47,971 --> 00:30:52,432
Większość odkryć naukowych
nie dociera do opinii publicznej.

509
00:30:52,433 --> 00:30:55,394
Pojawia się gdzieś jakaś wzmianka i tyle.

510
00:30:55,395 --> 00:30:57,938
<i>To musi być dosyć niepokojące.</i>

511
00:30:57,939 --> 00:31:00,358
<i>Jesteś pionierką małych jąder i krocz.</i>

512
00:31:01,109 --> 00:31:04,820
Rozmiar penisa się kurczy,
o czym trąbiły media.

513
00:31:04,821 --> 00:31:08,073
Nastąpił ogromny spadek
płodności wśród mężczyzn.

514
00:31:08,074 --> 00:31:11,535
W przyszłości mężczyźni
mogą mieć zbyt mało plemników.

515
00:31:11,536 --> 00:31:14,162
{\an8}Ftalany obecne w perfumach…

516
00:31:14,163 --> 00:31:17,916
{\an8}Zaskoczyła mnie reakcja mediów
i opinii publicznej

517
00:31:17,917 --> 00:31:20,919
na wiadomość, którą chciałam przekazać.

518
00:31:20,920 --> 00:31:23,755
To smutne, bo wiele osób nie wie,

519
00:31:23,756 --> 00:31:27,009
że toksyny zawarte w tych produktach
im szkodzą.

520
00:31:27,010 --> 00:31:29,803
{\an8}Ludzie byli spragnieni tych informacji.

521
00:31:29,804 --> 00:31:33,640
{\an8}Dzieci w macicy
są narażone na mikroplastik.

522
00:31:33,641 --> 00:31:37,311
Myślę, że to dlatego,
że ftalany są w ciele każdego.

523
00:31:37,312 --> 00:31:39,897
To nie tylko amerykańska kwestia.

524
00:31:39,898 --> 00:31:42,400
Widzimy te problemy na całym świecie.

525
00:31:43,860 --> 00:31:47,739
{\an8}SZPITAL FATEBENEFRATELLI
RZYM, WŁOCHY

526
00:31:54,287 --> 00:31:59,083
{\an8}ORDYNATOR ODDZIAŁU POŁOŻNICZEGO

527
00:32:03,546 --> 00:32:09,510
Zdecydowałem się zostać położnikiem,
bo wszystko zaczyna się od narodzin.

528
00:32:12,472 --> 00:32:15,474
Za każdym razem, gdy rodzi się dziecko,

529
00:32:15,475 --> 00:32:19,519
na horyzoncie otwiera się nowy świat.

530
00:32:19,520 --> 00:32:20,730
Cześć.

531
00:32:22,565 --> 00:32:24,358
Przyj mocniej.

532
00:32:24,359 --> 00:32:28,947
Bardzo dobrze.

533
00:32:29,906 --> 00:32:34,993
Kiedy po raz pierwszy
widzisz swoje dziecko,

534
00:32:34,994 --> 00:32:40,540
wszystkie neuroprzekaźniki
w twojej głowie i w twoim ciele

535
00:32:40,541 --> 00:32:45,630
zmieniają się w ułamku sekundy.

536
00:32:46,631 --> 00:32:48,174
To eksplozja.

537
00:32:53,513 --> 00:32:54,721
Boże.

538
00:32:54,722 --> 00:32:56,307
Gratulacje, Vane.

539
00:32:59,644 --> 00:33:02,771
Mój kochany.

540
00:33:02,772 --> 00:33:04,983
Wykapany tatuś.

541
00:33:06,442 --> 00:33:09,612
Wszystko można podsumować jednym słowem.

542
00:33:10,530 --> 00:33:12,155
No cześć.

543
00:33:12,156 --> 00:33:13,408
Radość.

544
00:33:14,242 --> 00:33:16,369
Cześć, kochanie.

545
00:33:25,962 --> 00:33:30,882
Kiedy pierwszy raz zobaczyłem plastik
w ludzkim łożysku,

546
00:33:30,883 --> 00:33:32,510
nie czułem radości.

547
00:33:33,052 --> 00:33:34,887
Wręcz przeciwnie.

548
00:33:37,974 --> 00:33:41,227
Poprosiliśmy matki,
by oddały nam swoje łożyska.

549
00:33:41,811 --> 00:33:46,107
Uważaliśmy,
by nie zanieczyścić ich plastikiem.

550
00:33:54,157 --> 00:33:57,409
PRACOWNIA MIKROSKOPII ELEKTRONOWEJ

551
00:33:57,410 --> 00:33:59,411
- Pokażesz mi?
- Oczywiście.

552
00:33:59,412 --> 00:34:01,997
Mamy dobre wyniki.

553
00:34:01,998 --> 00:34:05,042
Moim zdaniem znaleźliśmy coś ciekawego.

554
00:34:05,043 --> 00:34:07,044
Znaleźliśmy ten obiekt.

555
00:34:07,045 --> 00:34:09,755
Widzimy, że ma wiele warstw,

556
00:34:09,756 --> 00:34:14,010
jak inne opisane mikroplastiki.

557
00:34:14,719 --> 00:34:16,970
Przeanalizowaliśmy próbki

558
00:34:16,971 --> 00:34:20,766
i w niektórych z nich
znaleźliśmy mikroplastik.

559
00:34:20,767 --> 00:34:24,144
Znaleźliśmy różne rodzaje plastiku.

560
00:34:24,145 --> 00:34:27,147
Polipropylen, polietylen i tak dalej.

561
00:34:27,148 --> 00:34:28,566
Proszę usiąść.

562
00:34:30,568 --> 00:34:34,446
Stwierdziliśmy,
że skoro znajdował się w łożysku,

563
00:34:34,447 --> 00:34:38,575
to pewnie jest i w innych miejscach.

564
00:34:38,576 --> 00:34:42,497
Proszę wykonywać takie ruchy.

565
00:34:43,247 --> 00:34:46,084
Poprosiliśmy matki o próbkę ich mleka.

566
00:34:46,751 --> 00:34:48,002
Świetnie.

567
00:34:48,920 --> 00:34:52,090
W wielu z tych próbek

568
00:34:52,965 --> 00:34:54,383
znaleźliśmy plastik.

569
00:34:57,470 --> 00:35:00,056
Plastik jest w każdym z nas.

570
00:35:01,516 --> 00:35:03,643
To naprawdę przerażające.

571
00:35:15,113 --> 00:35:18,824
Podejście przemysłu
polega na ignorowaniu problemu,

572
00:35:18,825 --> 00:35:20,826
by wytwarzać więcej chemikaliów,

573
00:35:20,827 --> 00:35:24,330
które trafiają do plastiku,
zarazem zwiększając jego produkcję.

574
00:35:26,457 --> 00:35:31,002
Żadna firma z własnej woli
nie zmieni produktu,

575
00:35:31,003 --> 00:35:33,588
jeśli to wpłynie na jej zyski.

576
00:35:33,589 --> 00:35:34,966
Taka prawda.

577
00:35:38,511 --> 00:35:43,598
Ja nie przestanę
mówić o szkodach, które widzę,

578
00:35:43,599 --> 00:35:48,436
a oni nie przestaną robić tego,
co uważają za swój obowiązek,

579
00:35:48,437 --> 00:35:51,899
czyli chronić wartości swoich akcji.

580
00:35:53,067 --> 00:35:54,484
Mamy inne cele.

581
00:35:54,485 --> 00:35:56,736
<i>Po dekadzie planowania i budowy</i>

582
00:35:56,737 --> 00:36:00,532
<i>kraker Shella w Beaver County
wreszcie zacznie działać.</i>

583
00:36:00,533 --> 00:36:05,996
<i>W ciągu roku wyprodukuje
1,6 miliona ton plastikowego granulatu.</i>

584
00:36:05,997 --> 00:36:07,998
<i>W swojej krótkiej działalności</i>

585
00:36:07,999 --> 00:36:11,209
<i>zbudowany za miliardy dolarów
kraker Shella</i>

586
00:36:11,210 --> 00:36:12,794
<i>boryka się z problemami.</i>

587
00:36:12,795 --> 00:36:14,754
<i>Według danych Shella</i>

588
00:36:14,755 --> 00:36:17,716
<i>awaria wpłynęła
na podwyższone poziomy benzenu,</i>

589
00:36:17,717 --> 00:36:20,552
<i>bezbarwnej toksyny,
która może powodować raka.</i>

590
00:36:20,553 --> 00:36:24,389
Agencja Ochrony Środowiska wie,
że zakłady petrochemiczne

591
00:36:24,390 --> 00:36:26,766
{\an8}to najbardziej toksyczne obiekty.

592
00:36:26,767 --> 00:36:28,351
{\an8}Próbuję wejść pani w słowo.

593
00:36:28,352 --> 00:36:30,187
{\an8}Zabijają czarnych w Luizjanie.

594
00:36:30,188 --> 00:36:32,189
{\an8}Wszystko, co pani ma,

595
00:36:32,190 --> 00:36:38,987
{\an8}ubrania, okulary, samochód i telefon,
to produkty petrochemiczne.

596
00:36:38,988 --> 00:36:40,530
Co pani z tym zrobi?

597
00:36:40,531 --> 00:36:45,953
Świadomość, że ludzie wytwarzają
te chemikalia bez żadnego szacunku

598
00:36:46,662 --> 00:36:48,330
dla ludzkiego zdrowia

599
00:36:48,331 --> 00:36:51,959
wkurza mnie i sprawia, że chcę walczyć.
Dlatego też walczę.

600
00:36:52,960 --> 00:36:54,795
{\an8}INTERWENCJA
TYDZIEŃ 2

601
00:36:55,421 --> 00:36:57,881
{\an8}<i>Opowiedzcie o wprowadzonych zmianach</i>

602
00:36:57,882 --> 00:37:01,384
<i>w waszej diecie
i w przechowywaniu żywności.</i>

603
00:37:01,385 --> 00:37:04,262
{\an8}<i>- Dużo rzadziej jemy na mieście.
- Tak.</i>

604
00:37:04,263 --> 00:37:06,514
{\an8}Ten eksperyment bywa deprymujący.

605
00:37:06,515 --> 00:37:09,517
{\an8}Plastik jest wszechobecny.

606
00:37:09,518 --> 00:37:16,108
Pytanie brzmi, czy jakiekolwiek działania
są w stanie cokolwiek zmienić.

607
00:37:17,276 --> 00:37:19,361
Obecność Shanny wiele nam pomogła.

608
00:37:19,362 --> 00:37:23,365
Była naszą przewodniczką
po świecie alternatyw dla plastiku.

609
00:37:23,366 --> 00:37:27,869
Może nie pozbędziemy się wszystkiego,
ale kilka obszarów można zmienić.

610
00:37:27,870 --> 00:37:30,538
Zredukujemy ilość plastiku i zobaczymy.

611
00:37:30,539 --> 00:37:33,917
Będzie nam trochę smutno,
jeśli to nic nie da,

612
00:37:33,918 --> 00:37:35,669
ale warto spróbować.

613
00:37:35,670 --> 00:37:37,755
Zobaczymy, co się wydarzy.

614
00:37:39,090 --> 00:37:45,387
Ograniczam swoją ekspozycję na plastik,
nosząc ubrania z ekologicznych materiałów.

615
00:37:45,388 --> 00:37:47,305
Bardzo trudno je kupić.

616
00:37:47,306 --> 00:37:49,432
Ucieszyłam się na widok papieru.

617
00:37:49,433 --> 00:37:52,852
Myślałam, że nie używają
plastiku do transportu.

618
00:37:52,853 --> 00:37:54,813
Niestety ciuchy były w folii.

619
00:37:54,814 --> 00:37:59,026
„95% mikromodal, 5% elastan”.

620
00:37:59,568 --> 00:38:01,528
Nie mam pojęcia, co to znaczy.

621
00:38:01,529 --> 00:38:06,700
„88% poliester z recyklingu, 12% elastan”.

622
00:38:06,701 --> 00:38:07,701
No cóż.

623
00:38:07,702 --> 00:38:10,328
To w stu procentach bawełna organiczna.

624
00:38:10,329 --> 00:38:13,540
Udało się. Jeden na trzy.

625
00:38:13,541 --> 00:38:14,667
Przymierzę.

626
00:38:24,593 --> 00:38:26,594
Skóra to nasz największy organ.

627
00:38:26,595 --> 00:38:30,558
Może wchłonąć ponad 60% chemikaliów,
z którymi ma styczność.

628
00:38:31,642 --> 00:38:35,812
Toksyny, które znajdują się
w tkaninach i barwnikach,

629
00:38:35,813 --> 00:38:38,189
są wchłaniane przez skórę,

630
00:38:38,190 --> 00:38:41,569
skracając nasze życie
i obniżając płodność.

631
00:38:44,030 --> 00:38:46,281
{\an8}Jestem ekoprojektantką mody.

632
00:38:46,282 --> 00:38:49,618
{\an8}Zaczynałam w tej branży jako modelka.

633
00:38:50,494 --> 00:38:54,414
Zajmowałam się głównie streetwearem,
bielizną i branżą beauty.

634
00:38:54,415 --> 00:38:56,666
Na pewno czegoś mnie to nauczyło.

635
00:38:56,667 --> 00:39:00,628
Wszystko kręci się wokół kroju
i ułożenia materiału na ciele.

636
00:39:00,629 --> 00:39:04,716
Jako modelka wiedziałam,
jak ubranie powinno na mnie leżeć,

637
00:39:04,717 --> 00:39:07,970
dopiero później zostałam projektantką.

638
00:39:09,347 --> 00:39:13,767
{\an8}Pracowałam dla Calvina Kleina,
Jones New York i Perry Ellis America.

639
00:39:13,768 --> 00:39:16,437
Potem zajęłam się markami własnymi.

640
00:39:16,937 --> 00:39:20,732
Dużym sieciom handlowym
spodobałyby się nasze projekty,

641
00:39:20,733 --> 00:39:22,901
ale byłyby dla nich za drogie.

642
00:39:22,902 --> 00:39:25,904
Wiele firm oszczędza na jakości.

643
00:39:25,905 --> 00:39:29,783
Musielibyśmy skąpić na każdym etapie
łańcucha dostaw,

644
00:39:29,784 --> 00:39:31,659
by zaakceptowały nasze ceny.

645
00:39:31,660 --> 00:39:38,500
Przy takich cenach taniej wyrzucić ubranie
i kupić nowe, niż je wyprać.

646
00:39:38,501 --> 00:39:43,505
Akryl zastąpiłby wełnę,
a poliester bawełnę.

647
00:39:43,506 --> 00:39:47,133
Nylon wyparłby jedwab, a spandex gumę.

648
00:39:47,134 --> 00:39:51,054
Wtedy nie zdawałam sobie sprawy,
że te włókna zastępcze

649
00:39:51,055 --> 00:39:53,473
zaburzają gospodarkę hormonalną.

650
00:39:53,474 --> 00:39:58,521
Do 2030 roku 70% wszystkich włókien,
a co za tym idzie – tkanin,

651
00:39:59,397 --> 00:40:02,733
będzie powstawało z plastiku.

652
00:40:09,031 --> 00:40:12,200
Kiedy wychowywałam dwójkę dzieci

653
00:40:12,201 --> 00:40:16,329
i odstawiałam drugie od piersi,

654
00:40:16,330 --> 00:40:20,418
odkryłam guzek,
który okazał się rakiem piersi.

655
00:40:22,044 --> 00:40:25,840
Powiedziano mi,
że to dosyć agresywny rodzaj raka.

656
00:40:26,549 --> 00:40:32,012
Trudno było mi zaakceptować chemioterapię,
bo ona też jest toksyną.

657
00:40:32,513 --> 00:40:33,722
Ale zrobiłam to.

658
00:40:34,598 --> 00:40:38,519
Później musiałam przejść
przez serię ciężkich naświetlań.

659
00:40:40,020 --> 00:40:43,899
Spytałam, czy zamiast tego mogę
zdecydować się na podwójną mastektomię.

660
00:40:45,609 --> 00:40:46,485
Tak.

661
00:40:47,653 --> 00:40:51,198
Rak odebrał mi piersi i płodność.

662
00:40:52,867 --> 00:40:56,829
Kilka lat później założyłam tę firmę
i zrobiłam sesję zdjęciową.

663
00:40:58,456 --> 00:41:00,206
Było dziewięć kobiet.

664
00:41:00,207 --> 00:41:04,086
Jedna z nich pozowała dla nas topless.

665
00:41:05,129 --> 00:41:08,631
Na piersiach miała wytatuowane
„jebać raka piersi”.

666
00:41:08,632 --> 00:41:10,342
Powiedziałam, że miałam raka.

667
00:41:11,552 --> 00:41:15,848
Okazało się, że z naszej dziewiątki
trzy kobiety miały raka piersi.

668
00:41:16,765 --> 00:41:19,685
To dało mi kopa do działania.

669
00:41:20,352 --> 00:41:22,812
Myślałam, że tworząc zdrowe ubrania,

670
00:41:22,813 --> 00:41:25,774
w pewnym sensie uda nam się
uzdrowić branżę.

671
00:41:26,942 --> 00:41:30,862
<i>Witam ponownie na moim kanale.
Dzisiaj zrobimy kolejną topkę.</i>

672
00:41:30,863 --> 00:41:33,323
{\an8}<i>Oto moje ulubione kosmetyki do włosów.</i>

673
00:41:33,324 --> 00:41:36,284
<i>Zgadza się, odkryłam sekret.</i>

674
00:41:36,285 --> 00:41:39,204
Każdy z nas ma swoją rutynę.

675
00:41:39,205 --> 00:41:44,709
Ona zaś prowadzi
do rutynowego narażania się na ekspozycję.

676
00:41:44,710 --> 00:41:49,047
Sprawdzaliście kiedyś skład
produktów do higieny osobistej,

677
00:41:49,048 --> 00:41:51,842
które codziennie nakładacie na skórę?

678
00:41:52,426 --> 00:41:58,640
Kosmetyki i produkty do makijażu
zawierają związki endokrynnie czynne.

679
00:41:58,641 --> 00:42:02,977
{\an8}Formaldehyd, PFAS, używane
w materiałach ognioodpornych,

680
00:42:02,978 --> 00:42:05,647
ftalany, ksenoestrogeny, siarczany,

681
00:42:05,648 --> 00:42:08,066
triklosan, EDTA, parabeny…

682
00:42:08,067 --> 00:42:12,947
Wszystkie te chemikalia
są dodawane w celu wzbogacenia produktu.

683
00:42:13,656 --> 00:42:16,616
Widzisz ftalany dodawane do lakieru,

684
00:42:16,617 --> 00:42:20,162
bo pomagają w zachowaniu
elastyczności włosów.

685
00:42:21,205 --> 00:42:24,999
Dodaje się je też dlatego,
by produkt ładnie pachniał.

686
00:42:25,000 --> 00:42:27,545
To składnik zapachu.

687
00:42:28,254 --> 00:42:32,341
Ale te chemikalia,
które wzbogacają produkt,

688
00:42:33,175 --> 00:42:36,470
niekorzystnie wpływają na nasze zdrowie.

689
00:42:38,013 --> 00:42:42,141
Moje badania wykazały,
że w im młodszym wieku

690
00:42:42,142 --> 00:42:45,103
dziewczynki zaczęły używać
kosmetyków do włosów,

691
00:42:45,104 --> 00:42:48,815
tym wcześniej pojawiał się u nich okres.

692
00:42:48,816 --> 00:42:51,442
{\an8}<i>Dziewczyny w Ameryce wcześniej dojrzewają.</i>

693
00:42:51,443 --> 00:42:55,029
<i>Odsetek miesiączkujących dziewczynek
przed 11. rokiem życia</i>

694
00:42:55,030 --> 00:42:58,534
<i>prawie podwoił się z 8,6% do 15,5%.</i>

695
00:42:59,577 --> 00:43:04,998
Wcześniejszy okres
jest czynnikiem ryzyka raka piersi.

696
00:43:04,999 --> 00:43:07,792
{\an8}<i>Zwiększone ryzyko
raka piersi i raka macicy.</i>

697
00:43:07,793 --> 00:43:11,547
{\an8}<i>To efekt dłuższego narażenia
na działanie estrogenu.</i>

698
00:43:12,590 --> 00:43:16,259
Faktem jest, że niektóre populacje

699
00:43:16,260 --> 00:43:20,346
są bardziej narażone na toksyny
pochodzące z otoczenia.

700
00:43:20,347 --> 00:43:24,225
<i>Badania mówią, że czarne dziewczynki
dwukrotnie częściej niż białe</i>

701
00:43:24,226 --> 00:43:26,144
<i>zaczynają wcześniej dojrzewać.</i>

702
00:43:26,145 --> 00:43:29,647
Czarne kobiety mają najwyższy
wskaźnik zachorowań na raka piersi,

703
00:43:29,648 --> 00:43:31,941
mięśniaki i otyłość.

704
00:43:31,942 --> 00:43:36,904
Ta korelacja związana jest
z toksycznymi składnikami

705
00:43:36,905 --> 00:43:39,407
w kosmetykach, których używają.

706
00:43:39,408 --> 00:43:42,285
Niektóre grupy
są bardziej narażone niż inne.

707
00:43:42,286 --> 00:43:44,663
Ale wszyscy jesteśmy narażeni.

708
00:43:57,926 --> 00:44:02,972
{\an8}Tu, w Luizjanie, przemysł,
a w szczególności branża paliw kopalnych,

709
00:44:02,973 --> 00:44:06,101
{\an8}buduje nowe obiekty bez opamiętania.

710
00:44:07,561 --> 00:44:10,730
Niektóre społeczności
są całkowicie otoczone

711
00:44:10,731 --> 00:44:12,940
przez przemysł paliw kopalnych.

712
00:44:12,941 --> 00:44:17,403
<i>Luizjana była kiedyś znana
jako region plantacji.</i>

713
00:44:17,404 --> 00:44:20,406
<i>Ludzie, których przodkowie
żyli tu od pokoleń,</i>

714
00:44:20,407 --> 00:44:22,117
<i>walczą o czyste powietrze.</i>

715
00:44:22,701 --> 00:44:27,456
<i>Co jakiś czas kolejna społeczność
zostaje otoczona zakładami przemysłowymi.</i>

716
00:44:29,750 --> 00:44:33,294
{\an8}Przemysł petrochemiczny wpływa na czarnych

717
00:44:33,295 --> 00:44:35,756
{\an8}ze względu na lokalizację.

718
00:44:36,465 --> 00:44:42,804
W tym stanie 68% czarnych żyje
w promieniu 50 km od elektrowni węglowej.

719
00:44:42,805 --> 00:44:46,557
Nie mówiąc już
o zakładach petrochemicznych,

720
00:44:46,558 --> 00:44:49,019
od których w Luizjanie aż się roi.

721
00:44:49,978 --> 00:44:51,896
Termin „społeczność graniczna”

722
00:44:51,897 --> 00:44:56,901
dosłownie oznacza,
że między twoim ogródkiem

723
00:44:56,902 --> 00:45:00,864
a zakładem petrochemicznym stoi płot.

724
00:45:04,493 --> 00:45:07,245
W Luizjanie jest region

725
00:45:07,246 --> 00:45:10,581
od Baton Rouge do Nowego Orleanu,

726
00:45:10,582 --> 00:45:13,127
zwany „Aleją Nowotworów”.

727
00:45:13,627 --> 00:45:16,755
{\an8}Jedna z moich koleżanek z pracy
zmarła na raka.

728
00:45:17,464 --> 00:45:19,090
{\an8}W tamtym domu.

729
00:45:19,091 --> 00:45:22,719
{\an8}Tam na wprost
mój wujek i jego żona mają raka.

730
00:45:22,720 --> 00:45:28,933
Moja sąsiadka miała czwarte stadium raka.
Poszła do szpitala i tyle ją widziałam.

731
00:45:28,934 --> 00:45:31,936
Po pojawieniu się fabryk zmarł Oliver.

732
00:45:31,937 --> 00:45:34,814
Zachorował i umarł.
Wiem, bo randkowaliśmy.

733
00:45:34,815 --> 00:45:36,899
Właśnie zmarł mój przyjaciel Matt.

734
00:45:36,900 --> 00:45:38,735
Kazał mi walczyć.

735
00:45:38,736 --> 00:45:40,653
Będę walczyła dla Matta.

736
00:45:40,654 --> 00:45:43,574
Pani Sharon, przejechaliśmy kilometr,

737
00:45:44,074 --> 00:45:46,617
a już usłyszałem o 40 zmarłych.

738
00:45:46,618 --> 00:45:47,453
Zgadza się.

739
00:45:48,245 --> 00:45:51,540
To boli, kiedy znajome osoby umierają.

740
00:45:52,666 --> 00:45:54,835
Każdy ma raka. Co się dzieje?

741
00:45:58,756 --> 00:46:00,882
Nie trzeba iść daleko.

742
00:46:00,883 --> 00:46:03,176
- Nie.
- Tu stoi pani dom.

743
00:46:03,177 --> 00:46:04,302
Właśnie tak.

744
00:46:04,303 --> 00:46:07,221
- A tu przemysłowe zabudowania.
- Zgadza się.

745
00:46:07,222 --> 00:46:09,891
- A tu jest cmentarz.
- Racja.

746
00:46:09,892 --> 00:46:11,934
I tak wszyscy umrzemy.

747
00:46:11,935 --> 00:46:14,395
Nie chcemy tylko umierać zbyt młodo.

748
00:46:14,396 --> 00:46:17,398
- Prawda.
- I nie z powodu czyjejś chciwości.

749
00:46:17,399 --> 00:46:18,442
Święte słowa.

750
00:46:19,026 --> 00:46:20,277
To bolesne.

751
00:46:21,487 --> 00:46:23,113
Ale musimy walczyć.

752
00:46:30,537 --> 00:46:32,873
Ich biznesplan

753
00:46:33,540 --> 00:46:37,628
to wyrok śmierci dla naszych społeczności.

754
00:46:39,338 --> 00:46:44,425
Zarabiają pieniądze
i czerpią zyski ze śmierci ludzi,

755
00:46:44,426 --> 00:46:46,636
by produkować plastik?

756
00:46:46,637 --> 00:46:48,639
Żeby produkować plastik,

757
00:46:49,389 --> 00:46:50,599
zabijają nas.

758
00:46:56,063 --> 00:47:01,485
DOBRZY LUDZIE ZMIENIAJĄ ŚWIAT NA LEPSZE

759
00:47:04,655 --> 00:47:08,617
{\an8}INTERWENCJA
TYDZIEŃ 4

760
00:47:16,875 --> 00:47:18,334
{\an8}Mała aktualizacja.

761
00:47:18,335 --> 00:47:20,294
{\an8}Jest styczeń.

762
00:47:20,295 --> 00:47:23,298
{\an8}Od miesiąca uczestniczymy
w badaniu wpływu plastiku.

763
00:47:23,924 --> 00:47:26,885
W zeszłym miesiącu zaszliśmy w ciążę,

764
00:47:27,553 --> 00:47:31,306
ale skończyła się ona
wczesnym poronieniem.

765
00:47:31,932 --> 00:47:34,684
Trudno przebywać wśród rodziny

766
00:47:34,685 --> 00:47:38,813
i starać się uśmiechać podczas świąt,

767
00:47:38,814 --> 00:47:41,400
nie mogąc z nikim porozmawiać

768
00:47:42,526 --> 00:47:43,735
o tym, co się stało.

769
00:47:44,903 --> 00:47:45,988
Więc tak.

770
00:47:46,530 --> 00:47:51,033
Ale to dało nam nadzieję.

771
00:47:51,034 --> 00:47:53,911
Myślę, że to zdecydowanie dobry znak.

772
00:47:53,912 --> 00:47:57,039
To dobry znak, że moje ciało
może zajść w ciążę.

773
00:47:57,040 --> 00:48:01,294
Zwracaliśmy dużą uwagę
na unikanie plastiku.

774
00:48:01,295 --> 00:48:03,797
Bardzo sumiennie podchodzimy do badania.

775
00:48:04,548 --> 00:48:08,801
Na razie widzimy dobre wyniki,
na przykład w postaci ciąży.

776
00:48:08,802 --> 00:48:11,596
Mam nadzieję, że pod koniec badania

777
00:48:11,597 --> 00:48:14,600
odezwiemy się z lepszymi wieściami.

778
00:48:18,937 --> 00:48:22,983
Plastik jest możliwy tylko dzięki chemii.

779
00:48:24,026 --> 00:48:28,864
A chemicy nie chcą
zatruć i zniszczyć świata.

780
00:48:29,531 --> 00:48:33,868
Firmy wiedzą, że zabicie klienta
kiepsko wpływa na sprzedaż.

781
00:48:33,869 --> 00:48:38,790
Stwierdzenie, że powinniśmy mieć
bezpieczne produkty, to żadna rewolucja.

782
00:48:39,833 --> 00:48:43,210
Ale jeśli spojrzycie
na kształcenie chemików,

783
00:48:43,211 --> 00:48:47,506
będziecie w szoku, zauważając,
że nie mają podstawowych zajęć

784
00:48:47,507 --> 00:48:53,513
z przewidywania negatywnego wpływu
na zdrowie ludzi i środowisko.

785
00:48:54,306 --> 00:48:57,308
Nie znają mechanizmów toksyczności.

786
00:48:57,309 --> 00:49:00,938
Nie znają mechanizmów biodegradacji.

787
00:49:01,855 --> 00:49:05,733
Wydawało mi się, że pierwszą rzeczą,
którą powinien znać chemik,

788
00:49:05,734 --> 00:49:08,319
jest to, by nie krzywdzić ludzi.

789
00:49:08,320 --> 00:49:13,325
Szokujący jest fakt,
że nie ma tego w podstawie programowej.

790
00:49:18,580 --> 00:49:22,334
Nie marzyłem w dzieciństwie
o zostaniu chemikiem.

791
00:49:23,377 --> 00:49:28,256
Gdyby ktoś mi powiedział, że skończę
jako chemik przemysłowy, wyśmiałbym go.

792
00:49:29,633 --> 00:49:35,721
Ale gdy zrozumiałem, że naukowcy
tworzą, projektują i wymyślają,

793
00:49:35,722 --> 00:49:39,935
chemia stała się dla mnie
ekspresją artystyczną.

794
00:49:40,978 --> 00:49:43,647
Dlatego zostałem chemikiem medycznym.

795
00:49:45,399 --> 00:49:49,318
Zanim skończyłem 21 lat,
opublikowałem pięć artykułów.

796
00:49:49,319 --> 00:49:52,154
Poszedłem na studia do Princeton.

797
00:49:52,155 --> 00:49:57,369
W wieku 25 lat
miałem już 25 publikacji na koncie.

798
00:49:58,745 --> 00:50:02,708
Pracowałem nad lekiem na raka,
który teraz nazywa się Alimta.

799
00:50:04,292 --> 00:50:07,628
Poszedłem do pracy w przemyśle
dla Polaroida.

800
00:50:07,629 --> 00:50:11,048
Wkrótce miałem na koncie
dziesiątki patentów,

801
00:50:11,049 --> 00:50:15,094
wynalazków, produktów i nagród.

802
00:50:15,095 --> 00:50:17,139
A potem doszło do katastrofy.

803
00:50:20,767 --> 00:50:25,022
Mój syn, John, urodził się
z atrezją dróg żółciowych.

804
00:50:26,732 --> 00:50:30,943
W tej chorobie wątroba
nie ma połączenia z jelitami

805
00:50:30,944 --> 00:50:34,281
i nie może metabolizować
wody i składników odżywczych.

806
00:50:35,449 --> 00:50:38,200
Miał operację po urodzeniu,

807
00:50:38,201 --> 00:50:40,828
a w wieku dwóch lat

808
00:50:40,829 --> 00:50:41,872
straciliśmy go.

809
00:50:43,582 --> 00:50:48,335
Nigdy nie dopuszczaliśmy do siebie myśli,
że jest śmiertelnie chory.

810
00:50:48,336 --> 00:50:50,212
Zawsze mieliśmy nadzieję.

811
00:50:50,213 --> 00:50:52,299
Ale tak, to trudne.

812
00:50:54,259 --> 00:50:57,094
Leżąc w łóżku w noc pogrzebu mojego syna,

813
00:50:57,095 --> 00:51:00,222
wpatrując się w sufit,

814
00:51:00,223 --> 00:51:05,771
zastanawiałem się, czy to może być wina
jakiegoś składnika z laboratorium.

815
00:51:08,482 --> 00:51:13,486
Zastanawiałem się, dlaczego ktoś
miałby wymyślić coś tak niebezpiecznego.

816
00:51:13,487 --> 00:51:15,071
Ale chwila.

817
00:51:15,072 --> 00:51:19,700
Przecież chemików nikt nie uczy,
jak przewidywać zagrożenia.

818
00:51:19,701 --> 00:51:21,328
Dlaczego nie?

819
00:51:26,458 --> 00:51:28,209
Dobrze.

820
00:51:28,210 --> 00:51:29,419
Prawda?

821
00:51:30,128 --> 00:51:32,088
Tak. To ma o wiele więcej.

822
00:51:32,089 --> 00:51:35,049
To tylko z jednego żółtka?

823
00:51:35,050 --> 00:51:36,467
Tak, z tego jajka.

824
00:51:36,468 --> 00:51:39,804
Ja i moi studenci
przyglądamy się różnym chemikaliom,

825
00:51:39,805 --> 00:51:42,682
w tym związkom BPA i ftalanom,

826
00:51:43,350 --> 00:51:47,103
i patrzymy na ich wpływ
na ścieżkach rozwoju

827
00:51:47,104 --> 00:51:49,855
{\an8}od bardzo wczesnych faz,

828
00:51:49,856 --> 00:51:54,693
{\an8}które imitują czas,
w którym ludzki embrion w łonie

829
00:51:54,694 --> 00:51:56,655
{\an8}jest narażony na te chemikalia.

830
00:51:57,864 --> 00:52:00,367
Używamy modeli zwierzęcych,
jak embrion kurzy.

831
00:52:01,076 --> 00:52:02,743
To bardzo proste.

832
00:52:02,744 --> 00:52:05,955
Wstrzykujemy za pomocą mikropipetek

833
00:52:05,956 --> 00:52:08,541
różne dawki związków.

834
00:52:08,542 --> 00:52:13,338
Inkubujemy jajka, a 12. dnia
analizujemy je pod mikroskopem.

835
00:52:18,343 --> 00:52:21,637
Nie trzeba być naukowcem,
żeby to zrozumieć.

836
00:52:21,638 --> 00:52:26,142
Wystarczy porównać embriony kontrolne
z tymi potraktowanymi ftalanami.

837
00:52:26,143 --> 00:52:28,687
Różnice są dość wyraźne.

838
00:52:29,396 --> 00:52:34,942
To klasyczny efekt ekspozycji na ftalany.
Jest tu wiele charakterystycznych zjawisk.

839
00:52:34,943 --> 00:52:38,028
Widzimy spadek pigmentacji całego ciała,

840
00:52:38,029 --> 00:52:41,824
zmniejszoną pigmentację w oku,
w siatkówce i tęczówce.

841
00:52:41,825 --> 00:52:46,370
A w tym przypadku
widzimy wyraźnie otwarcie ściany brzucha.

842
00:52:46,371 --> 00:52:50,958
Niektóre organy wewnętrzne
wychodzą na zewnątrz.

843
00:52:50,959 --> 00:52:55,838
Wiele z tych deformacji i wad rozwojowych
jest charakterystycznych

844
00:52:55,839 --> 00:52:57,506
dla ekspozycji na ftalany.

845
00:52:57,507 --> 00:53:02,178
Zrobiliśmy kilka reprezentacyjnych zdjęć
wszystkich embrionów,

846
00:53:02,179 --> 00:53:05,097
na których zastosowaliśmy różne dawki BPA.

847
00:53:05,098 --> 00:53:09,518
Na niektórych małe,
na innych średnie i wysokie.

848
00:53:09,519 --> 00:53:14,231
W każdym wypadku obserwujemy
ekstremalne zniekształcenia twarzoczaszki.

849
00:53:14,232 --> 00:53:18,986
W tym przypadku rozmiar ciała
jest trzykrotnie mniejszy od normy.

850
00:53:18,987 --> 00:53:22,323
Organy wystające poza ciało.

851
00:53:22,324 --> 00:53:26,577
Niektóre embriony są tak zdeformowane,
że przestają się rozwijać.

852
00:53:26,578 --> 00:53:30,706
Te obrazy przypominają
wiele ludzkich wad wrodzonych.

853
00:53:30,707 --> 00:53:35,629
I widać to już przy dosyć niskich dawkach
ftalanów i związków BPA.

854
00:53:38,548 --> 00:53:43,928
Niestety wielu z nas nauczano,
że tylko dawka czyni coś trucizną.

855
00:53:43,929 --> 00:53:47,765
Na chłopski rozum
wszystko można, ale z umiarem.

856
00:53:47,766 --> 00:53:51,936
{\an8}Ale rzeczywistość jest taka,
że nawet najmniejsza ekspozycja

857
00:53:51,937 --> 00:53:53,354
może mieć głęboki wpływ,

858
00:53:53,355 --> 00:53:57,358
zwłaszcza, gdy rozmawiamy o hormonach.

859
00:53:57,359 --> 00:54:01,862
{\an8}Wystarczy niewielka ilość chemikaliów,
by zmienić zachowanie genów.

860
00:54:01,863 --> 00:54:04,199
{\an8}To właśnie zaburzenie hormonalne.

861
00:54:05,325 --> 00:54:07,534
W trakcie rozwoju płodu

862
00:54:07,535 --> 00:54:10,621
niewłaściwy gen aktywuje się
w złym czasie,

863
00:54:10,622 --> 00:54:13,374
a cały rozwój idzie w złym kierunku.

864
00:54:13,375 --> 00:54:18,588
Wiemy, że jedna miliardowa część
może być szkodliwa, to bardzo mało.

865
00:54:19,464 --> 00:54:21,924
Ale jeśli w kropli wody

866
00:54:21,925 --> 00:54:25,135
jedną miliardową część
będzie stanowi bisfenol A,

867
00:54:25,136 --> 00:54:29,139
to ile cząsteczek bisfenolu A
będzie w takiej kropli?

868
00:54:29,140 --> 00:54:32,142
Aż 2,65 biliona cząsteczek.

869
00:54:32,143 --> 00:54:34,062
Jedna z nich może zaszkodzić.

870
00:54:34,854 --> 00:54:35,854
W tym problem.

871
00:54:35,855 --> 00:54:39,276
Stan wiedzy naukowej
dopiero teraz pozwala to zrozumieć.

872
00:54:40,485 --> 00:54:42,528
{\an8}INTERWENCJA
TYDZIEŃ 6 (POŁOWA)

873
00:54:42,529 --> 00:54:44,446
{\an8}<i>Po pierwsze, dobrze was widzieć.</i>

874
00:54:44,447 --> 00:54:47,199
<i>- Pogadamy o waszych wynikach?
- Jasne.</i>

875
00:54:47,200 --> 00:54:52,329
<i>Darby, twój poziom BPA
na początku był bardzo wysoki.</i>

876
00:54:52,330 --> 00:54:55,917
<i>Tym razem wynik jest znacznie niższy.</i>

877
00:54:56,793 --> 00:54:57,960
<i>Niesamowite.</i>

878
00:54:57,961 --> 00:55:01,088
<i>Jesse, u ciebie wyniki też się poprawiły.</i>

879
00:55:01,089 --> 00:55:02,172
<i>Naprawdę?</i>

880
00:55:02,173 --> 00:55:04,466
<i>Wasze wysiłki się opłaciły.</i>

881
00:55:04,467 --> 00:55:05,593
<i>Świetnie.</i>

882
00:55:06,469 --> 00:55:10,222
Byłam bardzo zadowolona
z wyników interwencji.

883
00:55:10,223 --> 00:55:11,641
Po sześciu tygodniach

884
00:55:12,225 --> 00:55:17,230
prawie u wszystkich uczestników badania
poziom BPA spadł do śladowych wartości.

885
00:55:18,481 --> 00:55:21,191
Obniżyli też stężenie ftalanów.

886
00:55:21,192 --> 00:55:22,526
Co ciekawe,

887
00:55:22,527 --> 00:55:27,865
mężczyzna i kobieta w parze
odnotowywali podobne spadki,

888
00:55:27,866 --> 00:55:32,370
co oznaczało, że odzwierciedlają one
zmiany we wspólnym środowisku.

889
00:55:35,248 --> 00:55:39,918
{\an8}Nie zaskoczyło mnie, że uczestnicy
ograniczyli swoją ekspozycję.

890
00:55:39,919 --> 00:55:43,631
{\an8}Mniej jasne było,
jak wpłynęło to na liczbę plemników.

891
00:55:44,716 --> 00:55:48,636
Szczerze mówiąc, po sześciu tygodniach
nie zaobserwowaliśmy zmian.

892
00:55:49,137 --> 00:55:54,433
<i>Było mi smutno, gdy poznałem wyniki.
Nie mogłem się z tym pogodzić.</i>

893
00:55:54,434 --> 00:55:57,895
{\an8}To oczywiście
było rozczarowujące dla uczestników.

894
00:55:57,896 --> 00:56:02,775
Ale musimy pamiętać,
że produkcja plemników zajmuje 70 dni.

895
00:56:02,776 --> 00:56:07,780
Prawdopodobnie nie zauważymy poprawy
aż do pobrania ostatnich próbek.

896
00:56:07,781 --> 00:56:10,616
{\an8}<i>Podjęliśmy się trudnego zadania.</i>

897
00:56:10,617 --> 00:56:15,330
{\an8}<i>Musimy się trochę odprężyć
i dać sobie trochę więcej czasu.</i>

898
00:56:20,502 --> 00:56:24,005
Przychodzę do was jako plemnik,
by prosić o pomoc.

899
00:56:25,215 --> 00:56:28,884
My plemniki
stajemy się zagrożonym gatunkiem.

900
00:56:28,885 --> 00:56:31,387
Ale to problem, który można rozwiązać.

901
00:56:31,388 --> 00:56:34,390
Przywitajcie razem ze mną człowieka,

902
00:56:34,391 --> 00:56:37,434
który naprawdę ratuje plemniki
i naszą przyszłość.

903
00:56:37,435 --> 00:56:38,686
John Warner.

904
00:56:40,480 --> 00:56:44,025
Może to dziwne,
że pojawiłem się tu za sprawą plemnika.

905
00:56:44,526 --> 00:56:46,653
Ale jeśli się nad tym zastanowić,

906
00:56:47,195 --> 00:56:48,530
to wy wszyscy również.

907
00:56:53,034 --> 00:56:56,830
Po tym, jak straciłem dwuletniego syna
z powodu wady wrodzonej,

908
00:56:57,330 --> 00:57:01,458
zdałem sobie sprawę
z brakującego elementu w mojej edukacji.

909
00:57:01,459 --> 00:57:04,670
Zauważyłem, że żaden uniwersytet

910
00:57:04,671 --> 00:57:10,759
nie uczy chemików niczego
na temat toksyczności molekuł.

911
00:57:10,760 --> 00:57:15,013
Zrozumiałem, że świat
nie potrzebował ruchu społecznego.

912
00:57:15,014 --> 00:57:17,433
Świat nie potrzebował polityki.

913
00:57:17,434 --> 00:57:19,476
Świat potrzebował nowej nauki.

914
00:57:19,477 --> 00:57:24,481
Nauki, która nauczy chemika,
jak przewidywać te negatywne skutki.

915
00:57:24,482 --> 00:57:27,444
Tak powstała dziedzina
zwana zieloną chemią.

916
00:57:28,987 --> 00:57:35,117
{\an8}Paul Anastas i ja napisaliśmy książkę
o zielonej chemii w latach 90.

917
00:57:35,118 --> 00:57:38,745
{\an8}Na zwykłe działania związane z chemią

918
00:57:38,746 --> 00:57:44,668
nakładamy warstwę interpretacyjną,
zadając pytanie „a co, jeśli to się uda?”.

919
00:57:44,669 --> 00:57:48,422
Co, jeśli publikacja
w czasopiśmie naukowym

920
00:57:48,423 --> 00:57:53,678
przybierze formę tysięcy kiloton produktu
za sprawą jakiejś korporacji?

921
00:57:54,179 --> 00:57:56,513
Jaki wpływ mogą mieć w przyszłości

922
00:57:56,514 --> 00:58:01,227
moje początkowe decyzje
w sprawie nowego odkrycia?

923
00:58:02,020 --> 00:58:03,729
To właśnie zielona chemia.

924
00:58:03,730 --> 00:58:09,109
Odwiedziłem ponad 65 krajów,
widując się z prezydentami i premierami.

925
00:58:09,110 --> 00:58:13,823
Przecinałem wstęgi i dawałem wykłady,
w końcu coś ruszyło w tym temacie.

926
00:58:14,449 --> 00:58:18,285
Prawie sto uniwersytetów na świecie
zobowiązało się

927
00:58:18,286 --> 00:58:23,082
do włączenia zielonej chemii
do programu nauczania.

928
00:58:24,125 --> 00:58:29,254
Ale całe społeczeństwo musi zrozumieć,
że produkty nie muszą być toksyczne.

929
00:58:29,255 --> 00:58:31,508
Możemy nauczyć się robić to inaczej.

930
00:58:33,718 --> 00:58:36,804
Gdziekolwiek spojrzymy, widzimy plastik.

931
00:58:37,514 --> 00:58:38,972
Jesteśmy uzależnieni.

932
00:58:38,973 --> 00:58:42,435
Trudno wyobrazić sobie świat bez plastiku.

933
00:58:43,144 --> 00:58:47,773
Ale plastik sam w sobie nie jest zły.

934
00:58:47,774 --> 00:58:52,987
To chemikalia w nim zawarte
potrafią wpływać na nasze hormony.

935
00:59:00,912 --> 00:59:03,414
Wiele osób myśli, że rząd o nas dba.

936
00:59:03,998 --> 00:59:07,418
Że nie naraziłby nas
na działanie szkodliwych czynników.

937
00:59:08,002 --> 00:59:13,091
Ale nikt nie chroni nas przed chemikaliami
w produktach codziennego użytku.

938
00:59:13,883 --> 00:59:17,135
Jeśli chodzi o przepisy w USA,

939
00:59:17,136 --> 00:59:20,389
to bardzo niewiele chemikaliów
jest zabronionych.

940
00:59:20,390 --> 00:59:22,934
A większości z nich nawet nie przebadano.

941
00:59:24,852 --> 00:59:29,189
Raz po raz zdajemy sobie sprawę,
że chemikalia obecne na rynku od lat

942
00:59:29,190 --> 00:59:30,525
są toksyczne.

943
00:59:31,359 --> 00:59:32,818
Na przykład DDT.

944
00:59:32,819 --> 00:59:36,989
<i>Pestycydy mogą stanowić
poważne zagrożenie dla ludzkości.</i>

945
00:59:36,990 --> 00:59:37,906
Azbest.

946
00:59:37,907 --> 00:59:41,326
<i>Agencja Ochrony Środkowiska
zakazała dzisiaj użycia</i>

947
00:59:41,327 --> 00:59:44,454
<i>jedynego typu azbestu,
który wciąż był stosowany w USA.</i>

948
00:59:44,455 --> 00:59:48,292
Ołów w benzynie
powodował uszkodzenia mózgu u dzieci.

949
00:59:48,293 --> 00:59:53,589
<i>Ołów w benzynie spowodował obniżenie IQ
u połowy populacji.</i>

950
00:59:53,590 --> 00:59:58,343
Likwidując ołów w benzynie,
poprawiliśmy wyniki krwi u dzieci o 95%.

951
00:59:58,344 --> 01:00:02,598
Podnieśliśmy średnie IQ pokolenia
o pięć punktów.

952
01:00:02,599 --> 01:00:06,059
A te inteligentniejsze
i bardziej kreatywne dzieci

953
01:00:06,060 --> 01:00:09,022
włożyły w gospodarkę miliony dolarów.

954
01:00:10,815 --> 01:00:13,150
To historia wielkiego sukcesu.

955
01:00:13,151 --> 01:00:16,446
Dziś stajemy przed pytaniem o to,
co zrobić z plastikiem.

956
01:00:17,697 --> 01:00:22,117
{\an8}<i>Media donoszą, że niechęć rządu
do regulacji rynku chemikaliów</i>

957
01:00:22,118 --> 01:00:26,121
{\an8}<i>wynika z nieobiektywnych badań
pochodzących z samej branży chemicznej.</i>

958
01:00:26,122 --> 01:00:28,416
{\an8}<i>Senatorze, wszystkie produkty</i>

959
01:00:29,417 --> 01:00:32,127
{\an8}<i>zatwierdzone
przez Agencję Żywności i Leków</i>

960
01:00:32,128 --> 01:00:38,300
{\an8}<i>mają dokumentację sporządzoną</i>

961
01:00:38,301 --> 01:00:40,886
{\an8}<i>przez konkretnego producenta.</i>

962
01:00:40,887 --> 01:00:43,972
{\an8}<i>Ale czy to właśnie panu nie przeszkadza?</i>

963
01:00:43,973 --> 01:00:46,266
{\an8}<i>Chyba nie zauważa pan związku.</i>

964
01:00:46,267 --> 01:00:51,355
{\an8}Znaleźliśmy się tu, bo naukowe rozumienie
zaburzeń hormonalnych

965
01:00:51,356 --> 01:00:54,358
{\an8}nie istniało,
gdy plastik pojawiał się na rynku.

966
01:00:54,359 --> 01:00:57,944
{\an8}<i>Nasze geny włączają się i wyłączają
biliony razy na sekundę.</i>

967
01:00:57,945 --> 01:01:00,822
{\an8}<i>W dosłownie każdej sekundzie
naszego życia.</i>

968
01:01:00,823 --> 01:01:04,869
{\an8}<i>Takie związki jak ftalany i bisfenol A</i>

969
01:01:05,578 --> 01:01:08,080
{\an8}<i>zakłócają ten proces.</i>

970
01:01:08,081 --> 01:01:10,832
<i>Agencje odpowiedzialne
za zdrowie publiczne</i>

971
01:01:10,833 --> 01:01:14,711
<i>ignorują genetykę molekularną.</i>

972
01:01:14,712 --> 01:01:19,425
Przez ostatnie 30 lat
nauka stała się silniejsza.

973
01:01:19,926 --> 01:01:23,596
Nie doceniliśmy skali problemu.

974
01:01:24,972 --> 01:01:28,141
{\an8}Przemysł tworzyw sztucznych
wyrósł na giganta.

975
01:01:28,142 --> 01:01:32,062
{\an8}Sprawy wymknęły się spod kontroli.

976
01:01:32,063 --> 01:01:36,025
{\an8}<i>Wiele chemikaliów w plastiku
to związki endokrynnie czynne.</i>

977
01:01:36,609 --> 01:01:38,985
{\an8}<i>To łączy je z szeroką gamą</i>

978
01:01:38,986 --> 01:01:42,656
{\an8}<i>dzisiejszych epidemii chorób niezakaźnych,</i>

979
01:01:42,657 --> 01:01:45,033
{\an8}<i>takich jak rak piersi, rak prostaty,</i>

980
01:01:45,034 --> 01:01:47,494
{\an8}<i>rak jądra, bezpłodność,</i>

981
01:01:47,495 --> 01:01:50,038
{\an8}<i>zaburzenia odpornościowe i niedorozwoje.</i>

982
01:01:50,039 --> 01:01:52,332
{\an8}Niestety w Stanach Zjednoczonych

983
01:01:52,333 --> 01:01:58,380
{\an8}regularna toksykologia jest niemożliwa
ze względu na lobbing branży w Kongresie.

984
01:01:58,381 --> 01:01:59,423
{\an8}Kropka.

985
01:01:59,424 --> 01:02:02,592
{\an8}<i>Stabilne łańcuchy dostaw są konieczne.</i>

986
01:02:02,593 --> 01:02:05,638
{\an8}<i>Produkcja plastiku w Ameryce
to dobra rzecz.</i>

987
01:02:12,145 --> 01:02:14,563
Jesteśmy na obszarze plantacji,

988
01:02:14,564 --> 01:02:18,817
na którą sprowadzono z Afryki
moich przodków,

989
01:02:18,818 --> 01:02:21,904
by zrobić z nich niewolników.

990
01:02:23,030 --> 01:02:24,991
To wciąż żywe wspomnienia.

991
01:02:26,659 --> 01:02:29,828
A teraz przemysł paliw kopalnych
w Luizjanie

992
01:02:29,829 --> 01:02:36,210
dosłownie chce budować fabryki
na dawnych plantacjach,

993
01:02:36,711 --> 01:02:42,341
wiedząc, jak bolesna dla wszystkich
jest historia tego miejsca.

994
01:02:44,635 --> 01:02:49,139
To bolesne, bo te firmy
mają tę samą mentalność,

995
01:02:49,140 --> 01:02:51,183
jaką mieli posiadacze plantacji.

996
01:02:51,184 --> 01:02:56,481
Nie tylko wykorzystują Matkę Ziemię,
ale dodatkowo krzywdzą ludzi.

997
01:02:57,565 --> 01:03:01,486
To pokazuje,
że nie obchodzi ich los ludzkości.

998
01:03:04,489 --> 01:03:11,037
{\an8}Jesteśmy tu, by ogłosić, że Formosa
zainwestuje 9,4 miliarda dolarów.

999
01:03:11,537 --> 01:03:14,623
Z przyjemnością ogłaszam
tę niezwykłą inwestycję.

1000
01:03:14,624 --> 01:03:17,417
W St. James Parish
powstaną nowe miejsca pracy.

1001
01:03:17,418 --> 01:03:20,588
Zaledwie trzy kilometry
od Sunshine Bridge.

1002
01:03:22,548 --> 01:03:28,804
Na dawnych terenach plantacji
miała powstać fabryka Formosy.

1003
01:03:28,805 --> 01:03:30,263
<i>To niezwykła fabryka.</i>

1004
01:03:30,264 --> 01:03:32,682
<i>To największy zakład w całym stanie.</i>

1005
01:03:32,683 --> 01:03:35,143
Ludzie tacy jak Sharon Lavigne

1006
01:03:35,144 --> 01:03:40,273
odpychali międzynarodowe megakorporacje

1007
01:03:40,274 --> 01:03:42,234
dosłownie z własnej kuchni.

1008
01:03:42,235 --> 01:03:45,403
<i>To prawdziwa historia
starcia Dawida z Goliatem.</i>

1009
01:03:45,404 --> 01:03:47,447
<i>Wielomiliardowa firma chemiczna</i>

1010
01:03:47,448 --> 01:03:50,283
<i>była gotowa na postawienie
gigantycznej fabryki.</i>

1011
01:03:50,284 --> 01:03:54,413
<i>Ale wtedy na ich drodze stanęli
Sharon Lavigne i Rise St. James.</i>

1012
01:03:55,706 --> 01:03:59,919
Fabryka Formosy miała powstać
trzy kilometry od mojego domu.

1013
01:04:00,419 --> 01:04:04,924
Nie mogłam się z tym pogodzić.

1014
01:04:06,259 --> 01:04:09,427
Nie miałam zamiaru zostać aktywistką.

1015
01:04:09,428 --> 01:04:13,014
Formosa nie dawała mi jednak spokoju.

1016
01:04:13,015 --> 01:04:15,392
Najpierw zwróciliśmy się do Boga.

1017
01:04:15,393 --> 01:04:17,310
- Ja na pewno.
- Jasne.

1018
01:04:17,311 --> 01:04:19,521
Modliłam się na werandzie.

1019
01:04:19,522 --> 01:04:23,859
Gdyby Bóg kazał mi się wynieść,
nie walczyłabym teraz.

1020
01:04:23,860 --> 01:04:25,361
Ale Bóg kazał mi walczyć.

1021
01:04:27,446 --> 01:04:31,533
Powiedziano mi, że gubernator zatwierdził
budowę fabryki i nic nie można zrobić.

1022
01:04:31,534 --> 01:04:33,785
Niech stawia ją u siebie — odparłam.

1023
01:04:33,786 --> 01:04:38,957
Myśli, że tu mieszkają głupi ludzie,
którzy zgodzą się na kolejną fabrykę.

1024
01:04:38,958 --> 01:04:40,333
Nic z tego.

1025
01:04:40,334 --> 01:04:42,128
Z tej mąki chleba nie będzie.

1026
01:04:44,630 --> 01:04:45,922
Postawiliśmy się.

1027
01:04:45,923 --> 01:04:50,260
Organizowaliśmy marsze.
Byliśmy na zebraniach rady miasta.

1028
01:04:50,261 --> 01:04:55,599
Jeśli Formosa wejdzie do St. James,
nie będziemy mogli żyć.

1029
01:04:55,600 --> 01:04:58,728
Jesteśmy Rise St. James
i będziemy bronić swojego domu.

1030
01:04:59,812 --> 01:05:02,273
Formosa nie będzie miała z nami łatwo.

1031
01:05:05,568 --> 01:05:08,446
{\an8}<i>Porozmawiajmy o waszych
najnowszych wynikach.</i>

1032
01:05:09,030 --> 01:05:14,534
<i>Niepokojące jest to, że ftalany Katie
znacząco poszły w górę.</i>

1033
01:05:14,535 --> 01:05:18,580
<i>A przecież obniżyliśmy waszą ekspozycję.</i>

1034
01:05:18,581 --> 01:05:21,791
<i>To musi być wina
jakiegoś ukrytego czynnika.</i>

1035
01:05:21,792 --> 01:05:24,753
<i>Może coś w pracy?</i>

1036
01:05:24,754 --> 01:05:28,757
<i>Tim, twoje plemniki
też nie wyglądają za dobrze.</i>

1037
01:05:28,758 --> 01:05:30,050
<i>Racja.</i>

1038
01:05:30,051 --> 01:05:32,928
<i>Ich koncentracja trochę spadła.</i>

1039
01:05:32,929 --> 01:05:33,845
<i>Rozumiem.</i>

1040
01:05:33,846 --> 01:05:37,641
<i>Wygląda na to, że nie doszło
do znaczącej poprawy.</i>

1041
01:05:37,642 --> 01:05:39,225
<i>Jestem z wami szczera.</i>

1042
01:05:39,226 --> 01:05:44,564
Przykre jest to, że nie u wszystkich
zaobserwujemy poprawę wyników.

1043
01:05:44,565 --> 01:05:48,818
Ciężko usunąć
wszystkie szkodliwe czynniki z otoczenia.

1044
01:05:48,819 --> 01:05:51,571
Związki endokrynnie czynne
są wszechobecne.

1045
01:05:51,572 --> 01:05:54,700
Jesteśmy na nie narażeni
dosłownie wszędzie.

1046
01:05:55,284 --> 01:05:58,578
Ale to nie ułatwia
przekazywania złych wieści.

1047
01:05:58,579 --> 01:06:01,540
<i>Próbowaliście przez długi czas, prawda?</i>

1048
01:06:02,416 --> 01:06:04,668
<i>- Tak. Ponad dziesięć lat.
- Tak.</i>

1049
01:06:04,669 --> 01:06:09,381
<i>Naprawdę się cieszę, że ta interwencja
pomogła wam w życiu.</i>

1050
01:06:09,382 --> 01:06:10,340
<i>Tak.</i>

1051
01:06:10,341 --> 01:06:15,303
<i>Ale nie widzę tu żadnych znaków,
że niedługo zajdziecie w ciążę.</i>

1052
01:06:15,304 --> 01:06:16,554
<i>Rozumiemy.</i>

1053
01:06:16,555 --> 01:06:18,556
<i>- Nie szkodzi.
- Właśnie.</i>

1054
01:06:18,557 --> 01:06:19,849
<i>Sama rozumiesz.</i>

1055
01:06:19,850 --> 01:06:22,853
<i>Po prostu liczymy na cud.</i>

1056
01:06:24,730 --> 01:06:27,566
To przykre, że nie mogę zajść w ciążę.

1057
01:06:28,317 --> 01:06:33,280
Bywały chwile, w których mnie to dobijało.

1058
01:06:33,990 --> 01:06:37,575
Z każdym kolejnym rokiem
coraz trudniej jest mi w okresie

1059
01:06:37,576 --> 01:06:39,787
Dnia Ojca i Dnia Matki.

1060
01:06:41,080 --> 01:06:42,999
Mówię o swoich odczuciach.

1061
01:06:44,166 --> 01:06:46,919
Zawsze myślałem, że będę świętował te dni.

1062
01:06:47,712 --> 01:06:49,672
Ale tak się nie stało.

1063
01:06:50,673 --> 01:06:55,761
W takich chwilach dostrzegasz,
że życie różni się od twoich oczekiwań.

1064
01:06:56,554 --> 01:07:02,143
Ale nigdy nie zrezygnuję z nadziei,
że pewnego dnia będziemy mieli dzieci.

1065
01:07:07,481 --> 01:07:10,316
{\an8}<i>Prokurator generalny Kalifornii
wzywa ExxonMobil…</i>

1066
01:07:10,317 --> 01:07:14,320
{\an8}<i>Prokurator generalny Rob Bonta
twierdzi, że przemysł paliw kopalnych</i>

1067
01:07:14,321 --> 01:07:17,449
{\an8}<i>zbyt polega na recyklingu
jako rozwiązaniu problemu.</i>

1068
01:07:17,450 --> 01:07:20,785
{\an8}Branże petrochemiczna i paliw kopalnych

1069
01:07:20,786 --> 01:07:25,707
{\an8}od pół wieku prowadzą zwodnicze kampanie.

1070
01:07:25,708 --> 01:07:30,336
Zajmuję się tym oficjalnie,
ale to dla mnie też sprawa osobista.

1071
01:07:30,337 --> 01:07:33,798
Najstarsza córka powiedziała mi,
że kocha swoją rodzinę.

1072
01:07:33,799 --> 01:07:35,884
I że kiedyś chce założyć własną.

1073
01:07:35,885 --> 01:07:40,014
Jednocześnie boi się sprowadzać dzieci
na tę umierającą planetę.

1074
01:07:40,514 --> 01:07:43,475
I nie planuje tego robić.
To nie w porządku.

1075
01:07:43,476 --> 01:07:48,271
Nie możemy kraść marzeń dzieci
z powodu naszych błędów.

1076
01:07:48,272 --> 01:07:53,319
Nie możemy uciekać od odpowiedzialności.
Za czym gonimy? Za nieskończonym zyskiem?

1077
01:07:59,784 --> 01:08:03,787
{\an8}Cały przemysł tworzyw sztucznych
opiera się na kłamstwie.

1078
01:08:03,788 --> 01:08:08,666
Jedynym powodem,
dla którego plastik jest wszechobecny,

1079
01:08:08,667 --> 01:08:13,005
jest fakt, że wmówiono ludziom,
że można go poddać recyklingowi.

1080
01:08:13,672 --> 01:08:15,840
<i>Ludzie zaczęli śmiecić.</i>

1081
01:08:15,841 --> 01:08:17,468
<i>I mogą to powstrzymać.</i>

1082
01:08:19,845 --> 01:08:23,014
{\an8}<i>Autorzy tej reklamy,
organizacja Keep America Beautiful,</i>

1083
01:08:23,015 --> 01:08:28,645
{\an8}<i>była finansowana przez korporacje
z branży tworzyw sztucznych.</i>

1084
01:08:28,646 --> 01:08:33,149
<i>To może się wydawać dziwne,
dopóki nie zrozumiemy przekazu.</i>

1085
01:08:33,150 --> 01:08:36,320
<i>Na konsumenta przerzucono
odpowiedzialność za zanieczyszczenia.</i>

1086
01:08:39,073 --> 01:08:43,952
Ludzie nie kupowaliby plastiku
i nie polegaliby na nim w takim stopniu,

1087
01:08:43,953 --> 01:08:47,164
wiedząc, że w ten sposób niszczą planetę.

1088
01:08:47,873 --> 01:08:53,212
Kalifornijski Departament Sprawiedliwości
wszczął śledztwo w sprawie ExxonMobil.

1089
01:08:53,921 --> 01:08:58,258
W wewnętrznych komunikatach firmy
padały takie sformułowania jak to,

1090
01:08:58,259 --> 01:09:01,428
że recykling na dużą skalę
nie jest opłacalny finansowo.

1091
01:09:02,221 --> 01:09:06,851
Mimo to nadal sprzedawano nam mit
recyklingu tworzyw sztucznych.

1092
01:09:08,060 --> 01:09:13,982
{\an8}<i>Działający recykling był ich sposobem
na utrzymanie się na rynku.</i>

1093
01:09:13,983 --> 01:09:16,776
<i>- Dzięki temu sprzedawali plastik.
- Tak.</i>

1094
01:09:16,777 --> 01:09:18,988
<i>Wszyscy na tym korzystają.</i>

1095
01:09:19,655 --> 01:09:22,867
Dziś tylko 9% plastiku
poddaje się recyklingowi.

1096
01:09:23,534 --> 01:09:24,618
To szokujące.

1097
01:09:25,202 --> 01:09:29,122
Powodem jest to,
że korporacje na tym nie zyskują.

1098
01:09:29,123 --> 01:09:31,040
Recykling jest zbyt drogi.

1099
01:09:31,041 --> 01:09:34,377
Produkując tyle plastiku,

1100
01:09:34,378 --> 01:09:37,964
przytłaczamy cały system

1101
01:09:37,965 --> 01:09:40,633
i nie poddajemy go recyklingowi w ogóle.

1102
01:09:40,634 --> 01:09:44,429
<i>Po dekadach służenia
za wysypisko śmieci dla świata</i>

1103
01:09:44,430 --> 01:09:48,099
<i>Chiny zakazały większości typów
niskogatunkowych produktów z recyklingu.</i>

1104
01:09:48,100 --> 01:09:51,811
{\an8}<i>Wygląda na to, że Chiny
mają dość importowania naszych śmieci.</i>

1105
01:09:51,812 --> 01:09:56,399
Plastik nienadający się do recyklingu
musi być wyraźnie oznaczony.

1106
01:09:56,400 --> 01:09:58,484
Reklamy muszą mówić prawdę.

1107
01:09:58,485 --> 01:10:00,653
Spójrz Tracy, biegnie do kosza.

1108
01:10:00,654 --> 01:10:03,740
Szokujące jest to,
że przez dekady pozwalano

1109
01:10:03,741 --> 01:10:06,159
na rozpowszechnianie tego mitu.

1110
01:10:06,160 --> 01:10:08,412
Prawie jak z papierosami.

1111
01:10:11,832 --> 01:10:15,001
Trzeba skończyć z wielkimi korporacjami,

1112
01:10:15,002 --> 01:10:19,005
które okłamują opinię publiczną
i napędzają kryzys.

1113
01:10:19,006 --> 01:10:22,885
To nie moje pobożne życzenia.
Sam tego dopilnuję.

1114
01:10:33,479 --> 01:10:36,147
Gdy zdiagnozowano u mnie raka,

1115
01:10:36,148 --> 01:10:39,067
uczyłam zrównoważonej mody

1116
01:10:39,068 --> 01:10:42,820
i zdałam sobie sprawę,
że już nie chodzi o równowagę.

1117
01:10:42,821 --> 01:10:46,283
Chodziło o wyeliminowanie
ropopochodnych chemikaliów.

1118
01:10:47,534 --> 01:10:51,664
Tekstylia są największym źródłem
mikroplastiku w środowisku.

1119
01:10:53,874 --> 01:10:56,125
Ale w California Cloth Foundry

1120
01:10:56,126 --> 01:11:01,172
wykorzystujemy bawełnę, len, konopie

1121
01:11:01,173 --> 01:11:03,300
i wiskozę z drzew.

1122
01:11:04,802 --> 01:11:09,180
Najbardziej toksyczny proces
to farbowanie tkanin

1123
01:11:09,181 --> 01:11:11,516
barwnikami petrochemicznymi.

1124
01:11:11,517 --> 01:11:14,435
Wiele naszych składników
można znaleźć w kuchni.

1125
01:11:14,436 --> 01:11:16,312
Na przykład kasztany i żelazo.

1126
01:11:16,313 --> 01:11:20,817
To główne składniki
w programie North Face i Levi’s.

1127
01:11:20,818 --> 01:11:23,069
Inne to jagody bzu,

1128
01:11:23,070 --> 01:11:26,323
jeden z barwników, których używamy
w bluzie Gisele.

1129
01:11:27,241 --> 01:11:29,118
Ale to kosztuje.

1130
01:11:30,327 --> 01:11:36,875
Żeby naprawdę zmienić modę
z bardzo toksycznego, masowego przemysłu,

1131
01:11:38,252 --> 01:11:40,671
zielona chemia musi być popularniejsza.

1132
01:11:43,924 --> 01:11:49,972
Moda jest niepotrzebna, a mimo tego
odgrywa ważną rolę w społeczeństwie.

1133
01:11:51,181 --> 01:11:54,726
{\an8}Przez większość dorosłego życia
pracowałem jako projektant.

1134
01:11:54,727 --> 01:11:57,563
{\an8}Chodziło głównie o
wymyślanie nowych produktów.

1135
01:11:58,188 --> 01:12:01,899
W pewnym momencie zrozumiałem,
że sam przyczyniam się

1136
01:12:01,900 --> 01:12:04,403
do problemów środowiskowych.

1137
01:12:05,279 --> 01:12:10,117
Jako projektant przekonujesz ludzi
do kupowania i ciągłego wydawania kasy.

1138
01:12:11,577 --> 01:12:15,621
Ale dziesięć lat temu zrozumiałem,
że tacy jak ja mogą zmienić

1139
01:12:15,622 --> 01:12:20,502
sposób prowadzenia biznesów
przez wielkie firmy.

1140
01:12:23,714 --> 01:12:28,259
W 2015 roku próbowaliśmy
przekonać korporacje,

1141
01:12:28,260 --> 01:12:32,097
by przeszły na materiały z recyklingu,
zamiast produkować nowe.

1142
01:12:33,640 --> 01:12:36,393
Stworzyliśmy buty z sieci rybackich.

1143
01:12:38,520 --> 01:12:42,900
Ale nawet po recyklingu
plastik pozostaje plastikiem.

1144
01:12:43,400 --> 01:12:45,318
A plastik musi zniknąć.

1145
01:12:45,319 --> 01:12:48,613
{\an8}Chciałabym teraz zaprosić Cyrilla Gutscha.

1146
01:12:48,614 --> 01:12:50,991
{\an8}Hej. Co słychać w Paryżu?

1147
01:12:51,492 --> 01:12:56,412
Nadszedł czas, by wymyślić nowe materiały,
które pochodzą z natury.

1148
01:12:56,413 --> 01:12:59,832
To kurtka
stworzona przez Kima Jonesa dla Diora,

1149
01:12:59,833 --> 01:13:03,670
{\an8}by wesprzeć nas w promowaniu
technologii Bananatex.

1150
01:13:04,254 --> 01:13:09,092
Plastik nie musi powstawać
z materiałów ropopochodnych.

1151
01:13:09,093 --> 01:13:13,679
Żadne prawa fizyki nie mówią,
że to muszą być takie materiały.

1152
01:13:13,680 --> 01:13:16,475
Ale tak się składa,
że to właśnie ich używamy.

1153
01:13:17,351 --> 01:13:19,811
Otwórzmy oczy i doceńmy naturę.

1154
01:13:19,812 --> 01:13:26,402
Przyjrzyjmy się, jak tworzy
przezroczyste i wytrzymałe materiały.

1155
01:13:27,444 --> 01:13:33,241
Natura tworzy wszystko,
co próbuje osiągnąć plastik i polimery.

1156
01:13:33,242 --> 01:13:35,201
Jeśli się tego od niej nauczymy,

1157
01:13:35,202 --> 01:13:39,872
będziemy tworzyć mniej toksyczne
i bardziej ekologiczne produkty.

1158
01:13:39,873 --> 01:13:44,961
{\an8}W Sway używamy wodorostów,
by zastąpić wszechobecne plastiki,

1159
01:13:44,962 --> 01:13:46,587
{\an8}głównie cienkie warstwy.

1160
01:13:46,588 --> 01:13:49,132
{\an8}Ten but jest w 100% wolny od plastiku.

1161
01:13:49,133 --> 01:13:52,677
Można go wyrzucić do kompostownika.

1162
01:13:52,678 --> 01:13:56,973
Po dziesięciu tygodniach
całkowicie się rozłoży.

1163
01:13:56,974 --> 01:14:01,519
{\an8}Robimy pierwszy na świecie pigment,
który pochodzi wyłącznie z roślin.

1164
01:14:01,520 --> 01:14:05,314
Chcemy zastąpić tradycyjne
barwniki i toksyny.

1165
01:14:05,315 --> 01:14:09,569
Kierujemy się zasadami,
które nadają motylom ich naturalny kolor.

1166
01:14:09,570 --> 01:14:11,738
Potrafimy stworzyć każdą barwę.

1167
01:14:12,823 --> 01:14:15,825
Znajdujemy się w centrum
rewolucji materiałowej.

1168
01:14:15,826 --> 01:14:19,495
To największe wyzwanie
w historii ludzkości.

1169
01:14:19,496 --> 01:14:23,291
Walczymy o własne przetrwanie
przez stworzenie od podstaw

1170
01:14:23,292 --> 01:14:28,714
fundamentów naszego społeczeństwa
w zakresie tego, jak powstają produkty.

1171
01:14:30,007 --> 01:14:34,260
Wyobraźcie sobie, że kiedyś
na świecie będą tylko nietoksyczne,

1172
01:14:34,261 --> 01:14:37,722
bezpieczne polimery, plastiki i materiały.

1173
01:14:37,723 --> 01:14:41,058
Kiedyś spojrzymy ludziom w oczy
i powiemy, że się udało.

1174
01:14:41,059 --> 01:14:43,102
Nie, że tego chcemy, ale że się udało.

1175
01:14:43,103 --> 01:14:45,939
To wymaga ryzyka,
ciężkiej pracy i wielu prób.

1176
01:14:48,650 --> 01:14:52,945
{\an8}Mimo że w połowie badania
pary drastycznie zmniejszyły

1177
01:14:52,946 --> 01:14:54,739
{\an8}swoją ekspozycję na plastik,

1178
01:14:54,740 --> 01:14:59,327
byłam ciekawa,
czy do końca zachowają czujność.

1179
01:14:59,328 --> 01:15:01,454
Spójrzmy na wasze wykresy.

1180
01:15:01,455 --> 01:15:03,080
- Możemy?
- Zróbmy to.

1181
01:15:03,081 --> 01:15:05,791
To jest Darby, a to BPA.

1182
01:15:05,792 --> 01:15:06,751
Dobra.

1183
01:15:06,752 --> 01:15:09,128
Tu widać spadek po połowie.

1184
01:15:09,129 --> 01:15:12,006
Tu mamy ftalany
o wysokiej masie cząsteczkowej.

1185
01:15:12,007 --> 01:15:16,636
Znajdują się na przykład
w miękkich butelkach z wodą.

1186
01:15:16,637 --> 01:15:19,639
Twoje wartości spadły.

1187
01:15:19,640 --> 01:15:22,308
- Myślę, że to sukces.
- Świetnie.

1188
01:15:22,309 --> 01:15:26,479
Jesse, to twój wykres BPA.

1189
01:15:26,480 --> 01:15:31,526
Spisałeś się na medal,
ciągły spadek rano i wieczorem.

1190
01:15:31,527 --> 01:15:33,694
- To fenomenalne.
- Świetnie.

1191
01:15:33,695 --> 01:15:37,532
Ftalany o wysokiej masie cząsteczkowej.
Na początku były wysoko,

1192
01:15:37,533 --> 01:15:40,159
ale potem je opanowałeś
i są na niskim poziomie.

1193
01:15:40,160 --> 01:15:41,911
- Świetnie.
- Jesteś gwiazdą.

1194
01:15:41,912 --> 01:15:43,956
- Jak to zrobiłeś?
- Cóż…

1195
01:15:45,082 --> 01:15:48,668
Nasze pary były w stanie obniżyć bisfenole

1196
01:15:48,669 --> 01:15:52,338
do wręcz niewykrywalnych poziomów,
co jest niesamowite.

1197
01:15:52,339 --> 01:15:54,257
Ftalany były bardziej uparte,

1198
01:15:54,258 --> 01:15:57,552
ale zauważyliśmy
znaczące obniżenie średniej.

1199
01:15:57,553 --> 01:16:01,222
Pary potraktowały zadanie poważnie,

1200
01:16:01,223 --> 01:16:06,978
spodobały im się zmiany
i chcą je kontynuować.

1201
01:16:06,979 --> 01:16:09,855
Największa zmiana
to brak jedzenia na mieście.

1202
01:16:09,856 --> 01:16:14,193
Dużo zaoszczędziliśmy
i spędziliśmy razem sporo czasu w kuchni.

1203
01:16:14,194 --> 01:16:15,903
Oceniacie to pozytywnie.

1204
01:16:15,904 --> 01:16:17,196
Zdecydowanie.

1205
01:16:17,197 --> 01:16:19,323
Nie ma już odwrotu.

1206
01:16:19,324 --> 01:16:22,451
To jedyny minus tego, co wiemy o plastiku.

1207
01:16:22,452 --> 01:16:23,536
Czujecie to?

1208
01:16:23,537 --> 01:16:25,288
- Że nie ma odwrotu?
- Tak.

1209
01:16:25,289 --> 01:16:29,667
<i>Nie było tak ciężko, jak myśleliśmy.</i>

1210
01:16:29,668 --> 01:16:35,506
<i>Każdego tygodnia dawaliśmy sobie
inne zadanie do zrealizowania.</i>

1211
01:16:35,507 --> 01:16:38,467
<i>Zostaną z nami na pewno nowe nawyki.</i>

1212
01:16:38,468 --> 01:16:42,722
{\an8}<i>Ciągle szukamy
nowych zamienników dla plastiku.</i>

1213
01:16:42,723 --> 01:16:45,891
{\an8}<i>Zmieniliśmy sposób przygotowywania
i przechowywania jedzenia.</i>

1214
01:16:45,892 --> 01:16:48,603
<i>Największa zmiana to zapachy.</i>

1215
01:16:48,604 --> 01:16:51,105
<i>Na przykład proszek do prania.</i>

1216
01:16:51,106 --> 01:16:55,568
<i>Gdybyśmy go teraz powąchali,
nie moglibyśmy pozbyć się tego zapachu.</i>

1217
01:16:55,569 --> 01:16:59,947
<i>Jeśli kupujemy koc, szukamy takiego,
który składa się z samej bawełny.</i>

1218
01:16:59,948 --> 01:17:02,033
<i>- Tak.
- Jesteśmy bardziej świadomi.</i>

1219
01:17:02,034 --> 01:17:04,285
<i>Zacząłem nawet nawracać innych.</i>

1220
01:17:04,286 --> 01:17:08,624
<i>Ludzie zaczynają się przejmować,
gdy widzą, że coś ma na nich wpływ.</i>

1221
01:17:12,586 --> 01:17:15,422
Ludzie walczą
wbrew wszelkim przeciwnościom.

1222
01:17:16,506 --> 01:17:18,925
To walka Dawida z Goliatem.

1223
01:17:20,510 --> 01:17:25,723
Ich silna wiara i niezłomny duch
są wręcz nieprawdopodobne.

1224
01:17:25,724 --> 01:17:29,977
<i>Na tej ziemi w St. James
ma powstać petrochemiczny zakład Formosy,</i>

1225
01:17:29,978 --> 01:17:32,938
<i>którego budowa pochłonie
9,4 miliarda dolarów.</i>

1226
01:17:32,939 --> 01:17:35,358
<i>Kontrowersje wywołuje fakt,</i>

1227
01:17:35,359 --> 01:17:40,405
<i>że na tym terenie odkryto
nieoznakowane groby zniewolonych ludzi.</i>

1228
01:17:41,198 --> 01:17:46,953
Prawo Luizjany jasno mówi o tym,
że nie można budować na cmentarzach.

1229
01:17:48,455 --> 01:17:52,084
To szaleństwo,
że dzięki temu tutejsi mogą wygrać.

1230
01:17:53,502 --> 01:17:58,255
Przodkowie, którzy zostali pochowani
w wielu nieoznakowanych grobach,

1231
01:17:58,256 --> 01:18:02,052
zatrzymują budowę zakładów przemysłowych.

1232
01:18:02,636 --> 01:18:09,225
To jak głos sprzeciwu
dochodzący z przeszłości.

1233
01:18:09,226 --> 01:18:11,310
- Nie damy się.
- Tak jest.

1234
01:18:11,311 --> 01:18:13,062
- Pokonamy Formosę.
- Tak.

1235
01:18:13,063 --> 01:18:18,276
Nie pozwolimy im zabrać
naszych przodków z tej ziemi.

1236
01:18:19,236 --> 01:18:22,196
Sędzia Trudy White
wydała wyrok na naszą korzyść

1237
01:18:22,197 --> 01:18:24,741
i nakazała Formosie opuścić teren.

1238
01:18:25,492 --> 01:18:28,327
Bo mamy prawo oddychać czystym powietrzem.

1239
01:18:28,328 --> 01:18:30,997
{\an8}Sharon Lavigne to prawdziwy żywioł.

1240
01:18:32,374 --> 01:18:34,376
Trzeba się z nią liczyć.

1241
01:18:36,294 --> 01:18:40,715
Wiem, że jeśli się zjednoczymy,
to wygramy.

1242
01:18:40,716 --> 01:18:46,847
Zorganizowani ludzi zawsze pokonają
zorganizowane pieniądze.

1243
01:18:48,807 --> 01:18:52,101
Przeszkody w kontrolowaniu ekspozycji

1244
01:18:52,102 --> 01:18:55,147
na toksyczne chemikalia
nie są w większości naukowe.

1245
01:18:56,481 --> 01:19:01,236
Rozwiązanie problemu wymaga odwagi,
wizji i woli politycznej.

1246
01:19:04,781 --> 01:19:10,328
Nie ma idealnego kraju pod względem
regulacji chemikaliów i plastiku.

1247
01:19:11,329 --> 01:19:13,832
{\an8}Ale Unia Europejska
jest światowym liderem.

1248
01:19:14,750 --> 01:19:17,168
{\an8}Wydała rozporządzenie o nazwie REACH.

1249
01:19:17,169 --> 01:19:23,967
Wymaga ono testowania chemikaliów
przed wprowadzeniem ich na rynek.

1250
01:19:24,551 --> 01:19:27,344
W USA zabroniono do użycia

1251
01:19:27,345 --> 01:19:30,556
w produktach higieny osobistej
dziewięciu chemikaliów.

1252
01:19:30,557 --> 01:19:35,436
W Unii Europejskiej
zakazano ich ponad 1100.

1253
01:19:35,437 --> 01:19:38,063
To dwa rzędy wielkości więcej.

1254
01:19:38,064 --> 01:19:40,524
Nowe przepisy Komisji Europejskiej

1255
01:19:40,525 --> 01:19:43,527
dotyczą dziesięciu jednorazowych
produktów z plastiku.

1256
01:19:43,528 --> 01:19:45,613
{\an8}Te produkty nie znikną.

1257
01:19:45,614 --> 01:19:48,240
{\an8}Po prostu powstaną z innych materiałów.

1258
01:19:48,241 --> 01:19:49,575
Mamy szansę.

1259
01:19:49,576 --> 01:19:54,413
ONZ negocjuje globalny,
międzynarodowy traktat ws. plastiku.

1260
01:19:54,414 --> 01:19:59,627
Na tej konferencji chodzi o coś więcej
niż stworzenie traktatu międzynarodowego.

1261
01:19:59,628 --> 01:20:04,508
{\an8}Musimy sprostać egzystencjalnemu wyzwaniu
postawionemu ludzkości.

1262
01:20:05,634 --> 01:20:10,179
W końcu widać jakieś działania
zmierzające do zakazania BPA

1263
01:20:10,180 --> 01:20:14,350
i innych podobnych bisfenoli,
które powodują te same szkody.

1264
01:20:14,351 --> 01:20:18,814
Te chemikalia zaburzają hormony
i zwiększają poziomy estrogenu.

1265
01:20:19,815 --> 01:20:22,942
W latach 30. XX wieku badano BPA pod kątem

1266
01:20:22,943 --> 01:20:25,945
potencjalnego wykorzystania
w regulacji hormonów,

1267
01:20:25,946 --> 01:20:28,030
w tym w antykoncepcji.

1268
01:20:28,031 --> 01:20:32,993
W 2025 roku Unia stwierdziła,
że już dosyć.

1269
01:20:32,994 --> 01:20:36,664
<i>Od poniedziałku Unia Europejska
zabroniła użycia</i>

1270
01:20:36,665 --> 01:20:39,876
<i>tego zaburzacza hormonów
w pojemnikach na żywność.</i>

1271
01:20:40,544 --> 01:20:43,921
Jeśli skupimy się
na zdrowym podejściu do sprawy,

1272
01:20:43,922 --> 01:20:48,843
to odejdziemy od modelu, skupiającego się
na tym, co widzimy na plażach

1273
01:20:48,844 --> 01:20:49,844
i w oceanach.

1274
01:20:49,845 --> 01:20:53,348
Musimy pomyśleć o tym,
co się dzieje w ludzkich ciałach.

1275
01:20:55,350 --> 01:20:59,019
{\an8}INTERWENCJA
TYDZIEŃ 12 (KONIEC)

1276
01:20:59,020 --> 01:21:03,440
<i>Zmieniliście coś w środowisku pracy,</i>

1277
01:21:03,441 --> 01:21:05,943
<i>co mogło zmniejszyć waszą ekspozycję?</i>

1278
01:21:05,944 --> 01:21:08,572
<i>Ja zmieniłem bardzo dużo.</i>

1279
01:21:09,155 --> 01:21:10,948
Kiedy poznałam Bruna,

1280
01:21:10,949 --> 01:21:14,451
obawiałam się, że nie będzie w stanie

1281
01:21:14,452 --> 01:21:17,706
ograniczyć ekspozycji
i zwiększyć liczby plemników.

1282
01:21:18,206 --> 01:21:20,124
To robotnik budowlany.

1283
01:21:20,125 --> 01:21:23,336
Był narażony na kontakt
z materiałami budowlanymi.

1284
01:21:24,004 --> 01:21:25,005
Myliłam się.

1285
01:21:25,672 --> 01:21:28,132
<i>Badaliśmy twoje nasienie cztery razy.</i>

1286
01:21:28,133 --> 01:21:31,344
<i>Trzy wyniki wypadły bardzo dobrze,
a ostatni rewelacyjnie.</i>

1287
01:21:32,304 --> 01:21:35,890
<i>Widać wyraźną tendencję zwyżkową.</i>

1288
01:21:35,891 --> 01:21:37,017
<i>Tak jest!</i>

1289
01:21:37,517 --> 01:21:39,393
<i>Nie spodziewaliśmy się tego.</i>

1290
01:21:39,394 --> 01:21:41,103
<i>Nie do wiary.</i>

1291
01:21:41,104 --> 01:21:44,899
<i>Jeśli spojrzymy
na twoją koncentrację plemników,</i>

1292
01:21:44,900 --> 01:21:46,526
<i>wynosiła ona 44.</i>

1293
01:21:47,110 --> 01:21:50,196
<i>Zwiększyła się do 60.</i>

1294
01:21:50,989 --> 01:21:55,075
<i>Wyniki badań twojego nasienia
znacząco się poprawiły.</i>

1295
01:21:55,076 --> 01:21:55,952
<i>Super!</i>

1296
01:21:56,536 --> 01:21:59,872
<i>Liczba ruchliwych plemników
wzrosła o 50 procent.</i>

1297
01:21:59,873 --> 01:22:00,915
<i>O rany.</i>

1298
01:22:00,916 --> 01:22:02,834
<i>- To wielka sprawa.
- Super.</i>

1299
01:22:04,711 --> 01:22:07,380
<i>Liczby okazały się dosyć wysokie.</i>

1300
01:22:08,340 --> 01:22:11,258
<i>- Koncentracja znacznie wzrosła.
- Właśnie!</i>

1301
01:22:11,259 --> 01:22:12,593
<i>To niesamowite.</i>

1302
01:22:12,594 --> 01:22:14,220
<i>Zmieniłeś się w Supermana.</i>

1303
01:22:16,097 --> 01:22:18,140
Mam wasze wyniki.

1304
01:22:18,141 --> 01:22:22,728
Najbardziej ekscytujące dla mnie
i pewnie dla was jest to,

1305
01:22:22,729 --> 01:22:27,066
że twoja całkowita liczba plemników
jest bardzo wysoka.

1306
01:22:27,067 --> 01:22:30,152
Granica płodności to około 40.

1307
01:22:30,153 --> 01:22:33,573
Początkowo byłeś pod kreską,
a teraz masz ich 77.

1308
01:22:34,491 --> 01:22:36,325
To świetny wynik!

1309
01:22:36,326 --> 01:22:37,535
Dziękuję.

1310
01:22:38,828 --> 01:22:42,039
Byłam bardzo zadowolona
z wyników analizy nasienia.

1311
01:22:42,040 --> 01:22:44,667
Z sześciu badanych mężczyzn

1312
01:22:44,668 --> 01:22:49,631
pięciu poprawiło jakość nasienia
w wielu parametrach.

1313
01:22:50,173 --> 01:22:52,341
- Jak się z tym czujesz?
- Świetnie.

1314
01:22:52,342 --> 01:22:53,384
- Tak?
- Tak.

1315
01:22:53,385 --> 01:22:55,719
Cieszę się, że interwencja podziałała.

1316
01:22:55,720 --> 01:23:00,100
Już nie jestem bezpłodny
i mieszczę się w normie.

1317
01:23:00,600 --> 01:23:04,269
Kolejną pozytywną stroną tej interwencji

1318
01:23:04,270 --> 01:23:10,317
jest to, że poprawiła życie badanych
w nieoczekiwany sposób.

1319
01:23:10,318 --> 01:23:12,653
Kiedy pozbyliśmy się plastiku,

1320
01:23:12,654 --> 01:23:17,866
schudłem z początkowych 96 kg do 90.

1321
01:23:17,867 --> 01:23:19,326
Teraz ważę 92 kg.

1322
01:23:19,327 --> 01:23:21,286
Schudłeś o cztery kilo.

1323
01:23:21,287 --> 01:23:24,666
W nocy mniej się budzę i mam głębszy sen.

1324
01:23:25,917 --> 01:23:30,254
Jedna trzecia uczestników
obniżyła wskaźnik masy ciała.

1325
01:23:30,255 --> 01:23:34,133
Ponad 60% zgłosiło wzrost poziomu energii,

1326
01:23:34,134 --> 01:23:37,886
a 80% zgłosiło poprawę jakości snu.

1327
01:23:37,887 --> 01:23:43,308
Prawie wszyscy zadeklarowali,
że nie zrezygnują z wprowadzonych zmian.

1328
01:23:43,309 --> 01:23:45,811
Czuję, że potrafię dłużej się skupić.

1329
01:23:45,812 --> 01:23:50,107
Nie mam już zaćmień.
Czuję się lepiej i cieszę się życiem.

1330
01:23:50,108 --> 01:23:51,984
Czemu miałbym to zmieniać?

1331
01:23:51,985 --> 01:23:58,408
Żeby zrozumieć wzorce chorobowe,
potrzebna jest większa populacja.

1332
01:23:59,117 --> 01:24:01,827
Wykorzystamy te wyniki,

1333
01:24:01,828 --> 01:24:06,832
by uargumentować wniosek do rządu
o dofinansowanie większych badań.

1334
01:24:06,833 --> 01:24:09,044
Jesteśmy pionierami.

1335
01:24:13,381 --> 01:24:17,509
Dziś postanowiłam
zrobić kolejny test ciążowy.

1336
01:24:17,510 --> 01:24:19,846
Podzielę się z wami wynikiem.

1337
01:24:20,722 --> 01:24:21,973
Nigdy nie wiadomo.

1338
01:24:25,060 --> 01:24:25,894
Jeden.

1339
01:24:26,561 --> 01:24:27,395
Dwa.

1340
01:24:28,021 --> 01:24:28,897
Trzy.

1341
01:24:29,606 --> 01:24:30,440
Cztery.

1342
01:24:33,485 --> 01:24:34,819
Co to znaczy?

1343
01:24:38,615 --> 01:24:40,033
To nie żart, prawda?

1344
01:24:41,743 --> 01:24:45,079
To nie żart, prawda? To niemożliwe.

1345
01:24:45,080 --> 01:24:46,206
Dwie kreski.

1346
01:24:52,587 --> 01:24:54,296
Nie ufam temu testowi.

1347
01:24:54,297 --> 01:24:57,634
Poczekaj. Zrobię jeszcze jeden.

1348
01:24:58,218 --> 01:24:59,761
Kochanie.

1349
01:25:02,722 --> 01:25:04,349
CIĄŻA

1350
01:25:05,183 --> 01:25:07,060
Kochanie.

1351
01:25:12,649 --> 01:25:13,650
Kocham cię.

1352
01:25:19,864 --> 01:25:23,076
{\an8}Od naszej ostatniej rozmowy
trochę się pozmieniało.

1353
01:25:25,203 --> 01:25:28,373
{\an8}Jestem w 15. tygodniu ciąży.

1354
01:25:28,915 --> 01:25:31,166
Wiemy już, że to chłopiec,

1355
01:25:31,167 --> 01:25:33,919
więc nie możemy nazwać dziecka Shanna.

1356
01:25:33,920 --> 01:25:35,921
A planowaliśmy to zrobić.

1357
01:25:35,922 --> 01:25:38,298
{\an8}Tu widać ciało. Tu są stópki.

1358
01:25:38,299 --> 01:25:41,552
{\an8}Po interwencji okazało się,
że jesteśmy w ciąży.

1359
01:25:41,553 --> 01:25:43,096
{\an8}To prawda.

1360
01:25:43,888 --> 01:25:45,055
{\an8}Jesteśmy w ciąży.

1361
01:25:45,056 --> 01:25:46,098
{\an8}- Tak.
- Super.

1362
01:25:46,099 --> 01:25:49,644
{\an8}- Głównie to ja jestem w ciąży, ale cóż…
- Tak się mówi.

1363
01:25:54,524 --> 01:25:59,028
Na początku zwróciłam się
do uczestników na papierze.

1364
01:26:01,698 --> 01:26:06,785
{\an8}Ciągle zaskakiwało mnie,
jaką przyjemność sprawia mi ich poznawanie

1365
01:26:06,786 --> 01:26:09,371
i interakcja z nimi.

1366
01:26:09,372 --> 01:26:11,206
Wygląda pięknie.

1367
01:26:11,207 --> 01:26:12,332
Rusza się.

1368
01:26:12,333 --> 01:26:14,169
Rusza się, skarbie.

1369
01:26:16,921 --> 01:26:18,964
Czuję więź z każdym z nich.

1370
01:26:18,965 --> 01:26:24,345
To bardzo zaskakujące
i nie zdarza się zwykle w badaniach.

1371
01:26:27,891 --> 01:26:29,308
{\an8}Puk, puk.

1372
01:26:29,309 --> 01:26:31,227
- Cześć!
- Cześć!

1373
01:26:35,648 --> 01:26:37,233
Patrzcie, co narobiliście.

1374
01:26:40,278 --> 01:26:41,905
To prawda.

1375
01:26:51,497 --> 01:26:54,583
Jeśli chcecie mieć dziecko,

1376
01:26:54,584 --> 01:26:58,922
uważam, że to wasze podstawowe prawo.

1377
01:27:03,218 --> 01:27:06,303
Teraz jestem bardziej optymistyczna

1378
01:27:06,304 --> 01:27:10,058
w kwestii rozwiązania
problemu bezpłodności.

1379
01:27:11,100 --> 01:27:13,268
Ale to będzie walka, więc walczę.

1380
01:27:13,269 --> 01:27:15,647
Dlatego do was mówię.

1381
01:27:19,943 --> 01:27:22,611
{\an8}- Jesteś idealny.
- Tak.

1382
01:27:22,612 --> 01:27:26,115
{\an8}JULIE I ERIC
ZOSTALI RODZICAMI 8 LUTEGO 2026

1383
01:27:32,121 --> 01:27:36,251
{\an8}DARBY I JESSE
ZOSTALI RODZICAMI 13 LUTEGO 2026

1384
01:27:43,591 --> 01:27:47,136
{\an8}MONIQUE I BRUNO
TERMIN PORODU: 22 MARCA 2026

1385
01:29:46,839 --> 01:29:50,884
PAMIĘCI LUKE’A MEYERSA

1386
01:29:50,885 --> 01:29:54,389
Napisy: Tomasz Suchoń