1
00:00:02,000 --> 00:00:07,000
Downloaded from
YTS.BZ

2
00:00:08,000 --> 00:00:13,000
Official YIFY movies site:
YTS.BZ

3
00:00:58,000 --> 00:00:59,960
Sada idemo u Poljsku

4
00:01:00,080 --> 00:01:03,000
gde otkriće nudi
retki pogled iz prve ruke

5
00:01:03,080 --> 00:01:05,800
na jedno od ključnih
poglavlja Holokausta.

6
00:01:06,160 --> 00:01:08,760
Dokumenti imaju
istorijsku vrednost.

7
00:01:08,840 --> 00:01:12,760
Ugledali su svetlo
dana posle 80 godina.

8
00:01:12,840 --> 00:01:15,920
Ovo je jedini postojeći negativ

9
00:01:16,000 --> 00:01:20,120
ustanka u Varšavskom
getu iz samog geta.

10
00:01:20,200 --> 00:01:22,520
Slike su izraz neopisivih događaja.

11
00:01:22,600 --> 00:01:25,520
Delići života
snimljeni na 33 fotografije.

12
00:01:25,600 --> 00:01:31,360
Fotografije je snimio Gživačevski,
23-godišnji poljski borac.

13
00:01:31,440 --> 00:01:34,320
Ustanak u Varšavskom
getu bio je čin otpora

14
00:01:34,400 --> 00:01:38,040
Jevreja protiv nacističkog
režima tokom Holokausta.

15
00:01:38,840 --> 00:01:42,040
Istoričari smatraju
te fotografije vrednima

16
00:01:42,120 --> 00:01:45,000
jer su jedine
fotografije ustanka u getu

17
00:01:45,080 --> 00:01:48,920
koje nisu snimljene za
potrebe nacističke propagande.

18
00:01:49,200 --> 00:01:51,560
NOVE FOTOGRAFIJE
USTANKA U GETU

19
00:01:51,640 --> 00:01:54,440
OTKRIVAJU UŽASE
JEVREJSKOG OTPORA

20
00:01:54,560 --> 00:02:01,520
Ta dokumentacija dočarava
ono što bi obična osoba videla

21
00:02:01,760 --> 00:02:05,920
i kako bi ta obična osoba percipirala

22
00:02:06,040 --> 00:02:08,920
sve neverovatne stvari

23
00:02:09,000 --> 00:02:12,760
koje su se događale u aprilu 1943.

24
00:02:13,560 --> 00:02:18,120
Većinu života sam se
trudila sve to da zaboravim.

25
00:02:51,600 --> 00:02:58,280
33 FOTOGRAFIJE IZ GETA

26
00:03:00,000 --> 00:03:01,640
NJUJORK, 1968.

27
00:03:01,720 --> 00:03:03,280
Draga moja kćeri,

28
00:03:03,360 --> 00:03:08,640
rizikujući sopstveni život, Lešek
je uspeo da snimi niz fotografija.

29
00:03:08,720 --> 00:03:14,760
Kontaktirao sam ga pre 10
godina i zamolio ga da mi ih pošalje.

30
00:03:15,680 --> 00:03:20,040
Primio sam nekoliko
fotografija i čuvao sam ih do sada.

31
00:03:20,360 --> 00:03:23,960
Te fotografije pričaju i našu priču.

32
00:03:26,200 --> 00:03:28,720
Negativi su kod Lešeka.

33
00:03:28,800 --> 00:03:31,920
Te fotografije nikada nisu objavljene.

34
00:03:32,000 --> 00:03:36,520
Namerno sam ih čuvao
tako dugo planirajući da ih objavim

35
00:03:36,600 --> 00:03:41,000
kada svet počne
da zaboravlja te stvari.

36
00:03:41,400 --> 00:03:46,040
Ne znam da li je trenutak dobar,
ali moje vreme se bliži kraju.

37
00:03:47,200 --> 00:03:51,800
Tada je stan izgledao malo drugačije.

38
00:03:51,880 --> 00:03:56,440
Idemo pravo u očevu sobu.

39
00:03:57,680 --> 00:04:02,520
Kada smo slagali njegove
stvari posle njegove smrti,

40
00:04:02,600 --> 00:04:05,120
primetili smo
da se ove daske pomeraju.

41
00:04:05,200 --> 00:04:08,840
U tom skrivenom pretincu
našli smo očeve dnevnike.

42
00:04:24,720 --> 00:04:28,720
Sestra i ja nismo znali
da ti dnevnici postoje.

43
00:04:29,440 --> 00:04:31,760
Otac nam ih nikada nije pomenuo.

44
00:04:36,160 --> 00:04:40,040
Nisu postojala
zanimljivija vremena od ovih.

45
00:04:40,120 --> 00:04:42,800
Dobra je godina za
započinjanje dnevnika.

46
00:04:43,240 --> 00:04:45,440
Bio sam na masovnom protestu.

47
00:04:45,520 --> 00:04:49,000
Atmosfera je bila
mlaka. Nije bilo entuzijazma.

48
00:04:49,080 --> 00:04:51,760
Govori su bili stereotipni.

49
00:04:52,440 --> 00:04:55,040
Nacionalisti su
vikali: "Dole Jevreji!"

50
00:04:55,120 --> 00:04:57,000
Vikao sam do promuklosti.

51
00:04:57,600 --> 00:05:01,520
Ali to nije bitno. Imam
završne ispite prekosutra.

52
00:05:02,480 --> 00:05:04,520
Na putu iz škole
prijatelj reče:

53
00:05:04,600 --> 00:05:09,400
"Uz rat iza ćoška
učenje je besmisleno."

54
00:05:15,080 --> 00:05:17,920
U petak ujutro
1. septembra čuo sam:

55
00:05:18,000 --> 00:05:21,000
"Vazdušni napad, zatvarajte prozore!"

56
00:05:21,080 --> 00:05:22,720
To me je probudilo.

57
00:05:22,800 --> 00:05:25,600
Ugledao sam nemačke
avione nad Varšavom.

58
00:05:39,720 --> 00:05:43,560
Ne možemo nikuda. Nemci
skupljaju ljude za prisilni rad.

59
00:05:44,080 --> 00:05:47,280
Stigle su brojne patrole SS-a.

60
00:05:47,360 --> 00:05:50,720
Zaustavljaju koga god sretnu.

61
00:05:52,640 --> 00:05:57,880
Zaposlene u nemačkim
fabrikama su pustili.

62
00:05:58,920 --> 00:06:02,520
Uhvaćene su okupili, odvezli

63
00:06:02,600 --> 00:06:04,560
i ukrcali na vozove.

64
00:06:04,640 --> 00:06:06,760
Uhvatili su dva
moja prijatelja.

65
00:06:06,840 --> 00:06:09,480
Samo je Jevrejima gore nego nama.

66
00:06:11,760 --> 00:06:16,760
"Fondacija za vizuelnu istoriju
preživelih holokausta". Dina Koen.

67
00:06:16,840 --> 00:06:20,000
Danas je 7. novembar 1996.

68
00:06:20,080 --> 00:06:23,000
Vodim intervju s
Romanom Kaplan,

69
00:06:23,080 --> 00:06:26,760
devojačkog prezimena
Laks, u Čevi Čejsu u SAD-u.

70
00:06:26,840 --> 00:06:29,040
Intervju je na engleskom jeziku.

71
00:06:29,760 --> 00:06:31,920
Gde ste rođeni?

72
00:06:32,000 --> 00:06:34,920
Rođena sam u Poljskoj. U Varšavi.

73
00:06:35,920 --> 00:06:38,640
Možete li da opišete svoju porodicu?

74
00:06:41,440 --> 00:06:43,880
Otac mi je bio hemijski inženjer.

75
00:06:44,440 --> 00:06:49,680
Radio je na vrlo prestižnom položaju.

76
00:06:50,400 --> 00:06:56,280
U fabrici koja je proizvodila
sapune, parfeme i sveće.

77
00:06:57,480 --> 00:06:59,120
Draga Roma,

78
00:06:59,200 --> 00:07:02,280
zamolila si me da
pišem o prošlosti

79
00:07:02,360 --> 00:07:06,000
i o svemu što smo pretrpeli
u ozloglašenim vremenima.

80
00:07:06,080 --> 00:07:09,120
Bila si premlada
da bi se sećala.

81
00:07:09,360 --> 00:07:10,840
Pišem ovo pismo,

82
00:07:10,920 --> 00:07:14,520
ali ne znam
imam li snage za to.

83
00:07:15,240 --> 00:07:17,760
Naš se svet raspao.

84
00:07:18,200 --> 00:07:22,600
Bili smo Jevreji i smatrali su
nas "opasnošću" za Nemce.

85
00:07:23,720 --> 00:07:27,560
Bili smo neljudi. Rasa
koju treba iskoreniti.

86
00:07:27,640 --> 00:07:31,720
Morali smo da nosimo trake
s Davidovom zvezdom.

87
00:07:33,000 --> 00:07:36,640
Sva jevrejska preduzeća
zaplenili su Nemci.

88
00:07:37,160 --> 00:07:41,440
Kao i bankovne račune i ušteđevine.

89
00:07:45,960 --> 00:07:48,760
Da bi nas izolovali od
ostatka populacije,

90
00:07:48,960 --> 00:07:54,320
Varšavski geto
osnovan je u jesen 1940.

91
00:07:54,960 --> 00:07:56,880
Bili smo ograđeni zidom.

92
00:07:56,960 --> 00:08:02,400
Svi varšavski Jevreji van
geta preseljeni su tamo.

93
00:08:02,480 --> 00:08:04,560
Geto su smanjili,

94
00:08:04,640 --> 00:08:10,400
zbog čega smo morali da se preselimo
i ostavimo za sobom većinu imovine.

95
00:08:11,040 --> 00:08:15,000
Ubrzo je u getu
živelo pola miliona ljudi.

96
00:08:15,080 --> 00:08:19,520
Siromaštvo jevrejskih
masa raslo je svakodnevno.

97
00:08:20,480 --> 00:08:27,320
Sećam se da sam imala veliku
lutku koju mi je poklonio očev šef.

98
00:08:28,200 --> 00:08:30,160
Zvala sam je Kristina.

99
00:08:34,280 --> 00:08:40,680
Sećam se da je majka
ušila deo nakita u lutku.

100
00:08:45,280 --> 00:08:46,960
Novca je ponestalo.

101
00:08:47,360 --> 00:08:51,880
Plaćeni posao je nemoguće
naći: svi traže fiktivne poslove.

102
00:08:53,040 --> 00:08:55,480
Sreo sam bivšeg školskog druga.

103
00:08:56,200 --> 00:08:59,520
Radi u vatrogasnoj
jedinici. Na obuci.

104
00:09:00,080 --> 00:09:02,720
Uz njegovu pomoć će me primiti.

105
00:09:04,760 --> 00:09:06,280
Bio sam u Žoliboržu.

106
00:09:06,600 --> 00:09:10,520
Na zvuk zvona
vatrogasci su obukli uniforme,

107
00:09:10,720 --> 00:09:15,360
stavili kaiševe i kacige
i postrojili se za dužnost.

108
00:09:20,600 --> 00:09:24,400
Moja majka je živela
u ulici u blizini škole.

109
00:09:25,920 --> 00:09:29,680
Moj otac je voleo da je fotografiše.

110
00:09:29,760 --> 00:09:34,920
Bila mu je omiljena tema
fotografija čitavog života.

111
00:09:36,320 --> 00:09:38,120
Sviđa mi se Marisja.

112
00:09:38,400 --> 00:09:39,720
Ima lepe noge.

113
00:09:40,000 --> 00:09:43,080
Puna je života i dobra je osoba.

114
00:09:43,360 --> 00:09:45,400
Jasno je da se
i ja njoj sviđam.

115
00:09:46,080 --> 00:09:48,160
Marisja ima foto-aparat.

116
00:09:49,240 --> 00:09:50,920
Kupio sam rolnu filma.

117
00:09:51,000 --> 00:09:53,520
Bilo ga je teško
staviti u foto-aparat.

118
00:09:53,600 --> 00:09:57,120
Trebalo mi je sat vremena
s rukama pod ćebetom.

119
00:09:57,320 --> 00:10:00,520
Deo filma sam uništio.

120
00:10:00,920 --> 00:10:03,960
Nabavio sam aparat
za uvećanje fotografija.

121
00:10:04,600 --> 00:10:08,760
Nakon nekoliko neuspeha
fotografije su počele da uspevaju.

122
00:10:09,280 --> 00:10:13,480
Ta veština bi mogla da bude
vrlo korisna u budućnosti.

123
00:10:22,680 --> 00:10:26,960
Ponekad priželjkujem pravu
akciju da mogu da se dokažem.

124
00:10:31,600 --> 00:10:32,680
Alarm!

125
00:10:33,440 --> 00:10:38,280
Jurimo kroz geto u
natovarenom vatrogasnom vozilu.

126
00:10:57,760 --> 00:11:01,360
Bio sam na merdevinama
na prozoru na trećem spratu.

127
00:11:01,800 --> 00:11:04,880
Sačekao sam vodu pa ušao u zgradu.

128
00:11:05,600 --> 00:11:07,520
Sve se zamračilo.

129
00:11:07,880 --> 00:11:10,800
Gusti dim i para su me preplavili.

130
00:11:10,880 --> 00:11:13,120
Kašljao sam. Oči su mi suzile.

131
00:11:13,320 --> 00:11:15,080
Nisam mogao da dišem.

132
00:11:15,440 --> 00:11:18,320
Noge su mi malaksale.

133
00:11:18,960 --> 00:11:20,720
Čuo sam: "Izlazi!"

134
00:11:21,280 --> 00:11:23,160
Iskočio sam kroz prozor!

135
00:11:24,040 --> 00:11:29,320
Ubrzo nakon toga, mesto
na kojem sam bio se urušilo.

136
00:11:35,680 --> 00:11:37,680
Porazgovarao sam sa Jevrejima.

137
00:11:37,880 --> 00:11:39,880
Žive u velikoj bedi.

138
00:11:39,960 --> 00:11:44,640
Činilo mi se da razgovaram s
ljudima osuđenima na istrebljenje.

139
00:11:50,680 --> 00:11:52,240
Kadiš.

140
00:11:52,600 --> 00:11:56,840
Za mene je to bila
najstrašnija stvar na svetu.

141
00:11:57,600 --> 00:12:01,320
Zato što sam to neprestano slušala.

142
00:12:01,400 --> 00:12:08,360
I nisam mogla
da znam šta to znači.

143
00:12:30,200 --> 00:12:31,600
Retrospektivno,

144
00:12:31,680 --> 00:12:35,160
čini se da su Nemci
u početku verovali

145
00:12:35,240 --> 00:12:40,320
da će se Jevreji zatočeni u
getima poubijati kao pacovi

146
00:12:40,400 --> 00:12:44,280
ili da će umreti od gladi i bolesti.

147
00:12:46,600 --> 00:12:50,120
Tifus se brzo širio.
Smrtnost je bila ogromna.

148
00:12:51,840 --> 00:12:57,120
Do jula 1942.
umrlo je 100 000 ljudi.

149
00:13:02,680 --> 00:13:09,040
Dobio sam dozvolu za izlazak
iz geta na "arijevsku stranu".

150
00:13:09,840 --> 00:13:14,520
Vodio sam fabriku koja je
proizvodila sapune, parfeme i sveće.

151
00:13:14,920 --> 00:13:17,560
Bio sam pozajmljeni rob.

152
00:13:17,640 --> 00:13:23,040
Svakog dana sam hodao 20 km do
varšavskog predgrađa Praga i nazad.

153
00:13:23,480 --> 00:13:26,320
Poljak Adamčevski

154
00:13:26,400 --> 00:13:30,440
je zavisio od očevog
vođenja fabrike.

155
00:13:30,520 --> 00:13:35,200
Zato je moj otac do kraja
imao posao na "arijevskoj strani".

156
00:13:35,360 --> 00:13:40,400
Zato smo i uspeli dobro da živimo.

157
00:13:40,840 --> 00:13:44,200
Uvek bi nam doneo
nešto hrane u geto.

158
00:13:52,920 --> 00:13:56,320
Moji roditelji su na neki
način usvojili mladu ženu

159
00:13:56,400 --> 00:14:01,280
koja je tada imala oko
19 ili 20 godina. Zvala se Halina.

160
00:14:01,600 --> 00:14:03,680
Bila je vrlo lepa žena.

161
00:14:04,560 --> 00:14:08,240
Mislim da su ove
fotografije najstarije.

162
00:14:08,680 --> 00:14:10,640
To je sigurno majka?

163
00:14:11,440 --> 00:14:13,080
Tako je.

164
00:14:14,160 --> 00:14:17,520
Koliko se sećam,
majka je bila glamurozna.

165
00:14:17,640 --> 00:14:24,480
Bila je puna života. Bilo joj je
jako stalo do izgleda i stila.

166
00:14:24,560 --> 00:14:26,800
Kao i do njenog držanja.

167
00:14:27,600 --> 00:14:30,840
Što se rata tiče,

168
00:14:32,480 --> 00:14:34,440
nije ga često pominjala.

169
00:14:34,560 --> 00:14:39,000
Pretrpela je mnogo bola i
nije želela potpuno da razotkrije

170
00:14:39,120 --> 00:14:41,880
šta se dogodilo ni kojim redosledom.

171
00:14:42,640 --> 00:14:48,600
Cela njena porodica osim
brata u Palestini je umrla.

172
00:14:48,680 --> 00:14:50,400
I bila je svesna toga.

173
00:14:51,920 --> 00:14:55,400
Bila je siroče.
Tražila je novu porodicu.

174
00:14:55,920 --> 00:14:58,880
Pronašla ju je u
Hilariju i Janjini Laks. -Da.

175
00:14:58,960 --> 00:15:01,440
Trebali su joj da ne bi bila sama.

176
00:15:04,280 --> 00:15:08,400
S vremenom se
Varšavski geto organizovao.

177
00:15:11,040 --> 00:15:14,640
Najviše su se
krijumčarili hrana, razna roba

178
00:15:14,720 --> 00:15:21,680
i sirovine iz radionica i
fabrika koje su vodili Jevreji iz geta.

179
00:15:26,400 --> 00:15:30,360
To je nekima omogućavalo skroman život.

180
00:15:30,440 --> 00:15:35,520
Glad se smanjila, a
epidemija tifusa je gotovo nestala.

181
00:15:42,520 --> 00:15:47,160
Saznao sam za očeve
fotografije od svoje ćerke Marijane.

182
00:15:47,240 --> 00:15:53,320
Obratio joj se poznanik. Istoričar.

183
00:15:54,040 --> 00:16:00,680
Pitao ju je da li je u rodu s
Lešekom Gživačevskim.

184
00:16:00,880 --> 00:16:02,720
Odgovorila je
da joj je deda.

185
00:16:02,800 --> 00:16:06,800
Rekao je da su mu fotografije
u Muzeju Holokausta u SAD-u.

186
00:16:07,600 --> 00:16:10,400
Pozvala me je i rekla:

187
00:16:10,840 --> 00:16:13,320
"Tata, znaš za dedine fotografije?"

188
00:16:14,600 --> 00:16:18,200
Rekao sam da znam
da je puno fotografisao.

189
00:16:18,280 --> 00:16:20,600
Ali ustanak u getu?

190
00:16:20,680 --> 00:16:22,120
Nisam znao za to.

191
00:16:26,360 --> 00:16:29,320
Povodom godišnjice
ustanka u getu

192
00:16:30,400 --> 00:16:33,920
Muzej POLIN zamolio
me je da nađem još građe.

193
00:16:34,320 --> 00:16:39,400
Gđa Zuzana Šnepf
je pitala: "Ima li još fotografija?"

194
00:16:40,120 --> 00:16:44,520
Počeli smo opet
da tražimo očeve fotografije.

195
00:16:44,960 --> 00:16:47,640
Neke su bile kod
mene, druge kod sestre.

196
00:16:48,240 --> 00:16:49,840
Bilo je materijala.

197
00:16:49,920 --> 00:16:51,960
Nisam uspela da ih pregledam.

198
00:16:52,320 --> 00:16:56,320
Vid mi je loš i nisam imala vremena

199
00:16:56,400 --> 00:16:58,800
za pregledanje svih negativa.

200
00:16:58,880 --> 00:17:02,120
Šta se uopšte vidi na negativima?

201
00:17:03,400 --> 00:17:06,480
Zamolila sam Maćeja
za pomoć. Pristao je.

202
00:17:06,560 --> 00:17:10,880
Razvrstala sam materijale u kutije.

203
00:17:12,600 --> 00:17:15,280
Ovo su verovatno fotografije...

204
00:17:15,360 --> 00:17:20,360
Mislim da sam na tim
fotografijama ja kao dete.

205
00:17:38,600 --> 00:17:41,120
Dok sam pregledao negativ,

206
00:17:41,800 --> 00:17:43,360
pomerio sam ruku

207
00:17:43,760 --> 00:17:48,440
i ugledao Jevreje koje su
vodili na Umšlagplac.

208
00:17:50,640 --> 00:17:52,000
Pogledao sam opet.

209
00:17:52,080 --> 00:17:55,840
Video sam poznate
fotografije i neke nepoznate.

210
00:17:56,280 --> 00:18:03,240
Rekao sam svojoj ženi
Bożeni: "Našao sam ih. Ovde su."

211
00:18:07,760 --> 00:18:10,520
Otac je umro pre
više od 30 godina,

212
00:18:10,600 --> 00:18:15,400
ali čini mi se kao je
opet živ u mom umu.

213
00:18:21,800 --> 00:18:24,960
Nisam verovao da
taj negativ postoji.

214
00:18:25,680 --> 00:18:30,080
Osećaj je bio neverovatan.

215
00:18:31,280 --> 00:18:35,760
Dodirivali smo nešto što
nije smelo da preživi.

216
00:18:35,840 --> 00:18:39,200
I niko nije verovao da je preživelo.

217
00:18:39,840 --> 00:18:43,280
Retki su trenuci za istraživače

218
00:18:43,360 --> 00:18:46,920
u kojima osetimo
otvaranje prozora u prošlost.

219
00:18:52,440 --> 00:18:57,080
Znala sam da su to jedine
fotografije za koje trenutno znamo

220
00:18:57,600 --> 00:19:00,840
snimljene u Varšavskom
getu tokom ustanka,

221
00:19:00,920 --> 00:19:04,120
a koje nisu snimili nacisti.

222
00:19:05,720 --> 00:19:10,120
Fotografije Holokausta su neobične

223
00:19:10,280 --> 00:19:14,640
jer često isprva ne znamo što gledamo.

224
00:19:14,720 --> 00:19:19,040
Samo oni koji znaju istoriju
znaju šta prikazuju te fotografije.

225
00:19:19,120 --> 00:19:22,360
Očito je bio nervozan. -I mutne su.

226
00:19:22,480 --> 00:19:27,760
Perforacija je najviše oštećena
blizu fotografija Holokausta

227
00:19:27,840 --> 00:19:29,400
snimljenih u tajnosti.

228
00:19:29,480 --> 00:19:35,680
Možda je grubo premotavao film
jer su mu se ruke tresle od emocija.

229
00:19:35,760 --> 00:19:39,360
To je dokaz velike
vrednosti materijala,

230
00:19:39,440 --> 00:19:41,640
ne samo fotografija,

231
00:19:41,720 --> 00:19:48,520
ali i dokaz da je i sam film
nosilac emocionalne istorije.

232
00:19:52,800 --> 00:19:55,520
VARŠAVA, GETO

233
00:20:02,160 --> 00:20:05,960
Sećam se da je deda živeo s nama.

234
00:20:06,400 --> 00:20:09,560
Sećam se da sam
jednog dana došla kući

235
00:20:09,640 --> 00:20:13,440
i više nisam imala dedu.

236
00:20:13,520 --> 00:20:17,480
Jednostavno su ga
uhvatili tokom "lapanke".

237
00:20:18,360 --> 00:20:21,160
To znači

238
00:20:22,560 --> 00:20:26,760
da su ga uhvatili na ulici.

239
00:20:30,680 --> 00:20:31,920
Draga kćeri,

240
00:20:32,000 --> 00:20:36,200
22. jula 1942.

241
00:20:36,280 --> 00:20:40,120
Nemci su započeli
likvidaciju Varšavskog geta.

242
00:20:40,200 --> 00:20:43,640
Zvali su to "deportacijom na istok".

243
00:20:44,440 --> 00:20:48,400
Nemci su govorili Jevrejima

244
00:20:48,480 --> 00:20:52,480
da ih sele u bolji svet.

245
00:20:54,040 --> 00:20:58,680
Svaki iseljeni Jevrejin
sme da ponese 15 kg prtljaga.

246
00:20:58,760 --> 00:21:03,320
Smeju da se nose novac, nakit,
zlato i ostali vredni predmeti.

247
00:21:03,400 --> 00:21:06,240
Ponesite hranu za tri dana.

248
00:21:08,600 --> 00:21:13,240
Geto su opkolile
latvijske i ukrajinske jedinice.

249
00:21:13,960 --> 00:21:17,720
Nemci su pomoću njih
okupljali na hiljade ljudi dnevno

250
00:21:17,800 --> 00:21:21,320
i deportovali ih preko
"Umšlagplaca".

251
00:21:32,200 --> 00:21:36,280
U to vreme niko nije
znao za logore smrti.

252
00:21:36,360 --> 00:21:40,640
Puno kasnije smo čuli za Treblinku.

253
00:21:44,120 --> 00:21:45,440
S vremenom

254
00:21:45,520 --> 00:21:50,960
"efikasnost" gasnih komora
bila je oko 5000 leševa na dan.

255
00:21:52,920 --> 00:21:57,200
Nemci su poznati po
organizacionim veštinama.

256
00:22:14,520 --> 00:22:18,920
Moj otac je vodio moju majku
na plovidbu brodom u Varšavi.

257
00:22:19,360 --> 00:22:23,200
Kada su Nemci
započeli likvidaciju geta

258
00:22:23,280 --> 00:22:25,960
i deportovali ljude u logore smrti,

259
00:22:26,160 --> 00:22:31,320
jedrio je s
Marisjom na reci Visli.

260
00:22:33,320 --> 00:22:36,520
Takav je bio život.
Život se odvijao.

261
00:22:45,440 --> 00:22:50,400
Vazduh, sunce,
mreškanje vode, tišina i mir.

262
00:22:50,680 --> 00:22:52,960
Kao da rat i ne postoji.

263
00:22:53,040 --> 00:22:55,600
Marisja i ja smo se
sunčali ceo dan.

264
00:22:55,840 --> 00:23:00,080
Tok događaja nas nezaustavljivo
gura nečemu neizbežnom.

265
00:23:00,160 --> 00:23:01,760
Braku.

266
00:23:02,760 --> 00:23:05,760
Kupio sam rolnu filma. Snimali smo.

267
00:23:05,840 --> 00:23:11,520
Nikad neću zaboraviti suton i
Varšavu kako tone u plavkastu maglicu.

268
00:23:11,720 --> 00:23:13,520
Niko ne zna šta će biti.

269
00:23:13,600 --> 00:23:17,840
Govorka se da bismo
mogli da delimo sudbinu Jevreja.

270
00:23:18,600 --> 00:23:20,160
Sećam se

271
00:23:20,960 --> 00:23:25,920
da su mnogo ljudi
okupljali na jednom trgu.

272
00:23:26,680 --> 00:23:30,120
Nemci su ih terali da hodaju

273
00:23:31,200 --> 00:23:33,720
pa bi izvlačili ljude iz gomile.

274
00:23:35,360 --> 00:23:38,480
Sećam se i prijatelja svojih roditelja

275
00:23:38,960 --> 00:23:42,120
i devojčice otprilike mojih godina.

276
00:23:42,200 --> 00:23:45,000
Dete su izvukli iz gomile.

277
00:23:47,160 --> 00:23:52,560
Roditelji su me očajnički
krili svojim kaputima.

278
00:23:55,680 --> 00:24:00,680
Zasad su Jevreji koji rade u
nemačkim vojnim fabrikama

279
00:24:00,760 --> 00:24:02,720
pošteđeni deportacije.

280
00:24:03,280 --> 00:24:08,040
Uspeli smo da se
sklonimo u fabriku "Šulc".

281
00:24:09,240 --> 00:24:14,240
Moj je otac uspeo da nađe posao

282
00:24:14,320 --> 00:24:18,320
za moju majku u getu na
šivenju nemačkih uniformi.

283
00:24:19,200 --> 00:24:23,480
Nadao se da će na taj
način zaštititi moju majku.

284
00:24:24,160 --> 00:24:28,840
A ja sam morala da budem u
buretu pored moje majke.

285
00:24:33,680 --> 00:24:37,880
Imala sam pet godina.
Nisam uživala u tome.

286
00:24:50,160 --> 00:24:52,040
Uz Šulcovo odobrenje

287
00:24:52,120 --> 00:24:55,320
radio sam za
Adamčevskog na "arijevskoj strani".

288
00:24:56,800 --> 00:25:00,480
Ubrzo, uz pomoć mog
kolege g. Miškijeviča

289
00:25:00,560 --> 00:25:05,120
prokrijumčarili smo te iz
geta na "arijevsku stranu".

290
00:25:06,440 --> 00:25:10,680
Radne grupe su
prelazile na "arijevsku stranu".

291
00:25:10,760 --> 00:25:16,440
Otac je podmitio čuvare na ulazu

292
00:25:16,560 --> 00:25:19,880
kako bih ja mogla
da izađem s gomilom.

293
00:25:19,960 --> 00:25:25,960
Naravno, užasno se bojao.
Da su me Nemci videli,

294
00:25:26,120 --> 00:25:28,160
to bi bio moj kraj.

295
00:25:28,240 --> 00:25:32,880
Nije se odvajao od
grupe koja je izlazila.

296
00:25:33,280 --> 00:25:36,000
Tada je jedan od...

297
00:25:43,480 --> 00:25:47,680
Tada se jedan od vojnika zabrinuo

298
00:25:47,760 --> 00:25:51,120
da je otac previše
blizu "arijevske strane."

299
00:25:51,520 --> 00:25:53,920
Izvukao ga je iz gomile i pretukao.

300
00:25:56,440 --> 00:25:58,400
Otac je izgubio oko.

301
00:25:59,760 --> 00:26:02,680
Želela sam da potrčim do oca.

302
00:26:03,480 --> 00:26:10,320
Ali jasno mi je dao do
znanja da želi da odem.

303
00:26:12,160 --> 00:26:15,360
To sam i učinila.

304
00:26:18,720 --> 00:26:20,720
Učinili smo to u zadnji čas.

305
00:26:20,800 --> 00:26:25,960
Svi su Šulcovi radnici
izvedeni napolje radi "probira".

306
00:26:26,160 --> 00:26:30,760
48 sati su nas odvajali
kao stoku pre klanja.

307
00:26:31,120 --> 00:26:35,360
Polovinu ljudi su odmah
deportovali u gasne komore Treblinke.

308
00:26:35,440 --> 00:26:39,840
Sva deca i većina
žena bila je izgubljena.

309
00:26:40,080 --> 00:26:44,960
Za dva meseca nacisti
su ubili 300.000 ljudi.

310
00:26:47,960 --> 00:26:49,960
Generalni guverner naređuje

311
00:26:50,040 --> 00:26:53,160
da će Jevreji koji
napuste svoj okrug

312
00:26:53,240 --> 00:26:55,520
biti kažnjeni smrću.

313
00:26:55,600 --> 00:27:01,320
Osobe koje kriju
Jevreje dobiće istu kaznu.

314
00:27:04,880 --> 00:27:06,440
Na "arijevskoj strani"

315
00:27:06,520 --> 00:27:12,280
dočekala me je
žena očevog kolege.

316
00:27:13,720 --> 00:27:17,160
Bila sam opasnost za
ljude koji su me krili

317
00:27:17,240 --> 00:27:20,360
jer sam očito bila
jevrejsko dete.

318
00:27:21,880 --> 00:27:25,680
Nisam ostajala duže od
nekoliko dana na jednom mestu.

319
00:27:26,200 --> 00:27:29,200
Bar se ja tako toga sećam.

320
00:27:29,720 --> 00:27:33,480
A onda su me predali
Sestrama milosrdnicama.

321
00:27:34,600 --> 00:27:39,640
Bojala sam se jer
mislim da sam tada shvatila

322
00:27:39,720 --> 00:27:43,120
da će me ubiti ako me pronađu.

323
00:27:48,000 --> 00:27:50,200
Štošta se promenilo kod kuće.

324
00:27:50,280 --> 00:27:54,320
Otac spava na
kratkom i uskom kauču.

325
00:27:54,520 --> 00:27:58,320
Majka je iscrpljena.
Srce je boli. Nervozna je.

326
00:27:58,400 --> 00:28:00,520
Ignoriše moguće opasnosti,

327
00:28:00,600 --> 00:28:03,320
ali priznajem da je
moralni stub doma

328
00:28:03,400 --> 00:28:07,120
u svakom trenutku sumnje i očaja.

329
00:28:08,360 --> 00:28:10,160
Naglo i neočekivano

330
00:28:10,240 --> 00:28:14,640
uselile su se dve žene:
Halina Bjelavska i Janjina.

331
00:28:14,720 --> 00:28:17,960
Iselili su ih. Nemaju gde da odu.

332
00:28:18,040 --> 00:28:19,440
Zato su s nama.

333
00:28:23,640 --> 00:28:28,880
Jedna od tih žena bila
je Halina Hiršbajn.

334
00:28:28,960 --> 00:28:32,080
Poznata i pod prezimenom Bjelavska.

335
00:28:32,480 --> 00:28:35,840
Dakle, Hiršbajn Halina? -Da.

336
00:28:35,920 --> 00:28:40,040
Rođena je 1920? -Da. Kao i moj otac.

337
00:28:40,680 --> 00:28:42,080
Bjelavska...

338
00:28:42,160 --> 00:28:45,240
Adresa posle rata:
8/16, Ulica Vilča.

339
00:28:45,320 --> 00:28:50,200
Blizu je Ulica Mokotovska
gde je živeo moj otac.

340
00:28:50,280 --> 00:28:55,880
Tamo su se krili i
međusobno pomagali...

341
00:28:55,960 --> 00:29:00,240
Druga osoba je bila Janjina Laks.

342
00:29:00,520 --> 00:29:07,440
8/16, Ulica Vilča. Adresa je ista.

343
00:29:07,560 --> 00:29:12,400
Moju majku su prokrijumčarili iz geta.

344
00:29:13,560 --> 00:29:20,360
Primila ju je porodica s
kojom je provela čitav rat.

345
00:29:20,440 --> 00:29:22,600
Prezivali su se Gživačevski.

346
00:29:23,440 --> 00:29:28,400
Mene nisu želeli da prime jer
sam predstavljala opasnost,

347
00:29:28,480 --> 00:29:34,360
a i bili su vrlo aktivni
u poljskom otporu.

348
00:29:34,920 --> 00:29:37,320
Kad je majka izašla iz geta,

349
00:29:37,400 --> 00:29:40,800
vrlo brzo ju je primila
porodica Gživačevski.

350
00:29:41,800 --> 00:29:45,960
Mislim da je to bilo
planirano, a ne slučajno.

351
00:29:46,080 --> 00:29:51,040
Mislim da imam
narukvicu u sefu.

352
00:29:51,120 --> 00:29:55,040
Ta je narukvica
možda deo njenog nakita

353
00:29:55,120 --> 00:29:56,400
pomoću kojeg je preživela.

354
00:29:56,480 --> 00:29:57,840
To sam baš govorio.

355
00:29:57,920 --> 00:30:00,480
To pouzdano znam. Ispričala mi je

356
00:30:00,560 --> 00:30:03,840
da je njena porodica izrađivala nakit

357
00:30:03,920 --> 00:30:06,800
od malih zlatnih poluga.

358
00:30:06,920 --> 00:30:11,800
Neobično izgleda. -Od
delova nakita su preživljavali.

359
00:30:11,880 --> 00:30:16,480
Ta narukvica je mogla
da se rastavi na delove

360
00:30:16,800 --> 00:30:19,040
i pretvori u novac.

361
00:30:19,920 --> 00:30:22,840
Ne znam kako je
majka promenila identitet.

362
00:30:22,920 --> 00:30:25,200
Možda su joj Laksovi pomogli?

363
00:30:25,280 --> 00:30:27,240
To je morao da bude neko...

364
00:30:27,320 --> 00:30:28,720
Gživačevski?

365
00:30:28,800 --> 00:30:32,000
Verovatno su nekako bili upleteni.

366
00:30:32,080 --> 00:30:36,640
Kako su porodica Laks i Halina

367
00:30:36,720 --> 00:30:40,920
završili kod porodice
Gživačevski je misterija.

368
00:30:41,120 --> 00:30:43,000
Gde su se upoznali?

369
00:30:43,080 --> 00:30:45,280
Mislim da su se znali pre rata

370
00:30:45,360 --> 00:30:49,520
i da su bili prijatelji, ali
to je samo pretpostavka.

371
00:30:51,200 --> 00:30:53,000
Možete li da dođete ovamo?

372
00:30:54,040 --> 00:30:56,560
Ovo su dosijei preživelih.

373
00:30:56,640 --> 00:30:58,920
Procenjuje se

374
00:30:59,000 --> 00:31:04,320
da je oko 10% poljskih Jevreja

375
00:31:04,440 --> 00:31:06,560
iz 1939. preživelo.

376
00:31:06,640 --> 00:31:10,840
Znači, samo 300.000
od tri miliona. -Tako je.

377
00:31:10,920 --> 00:31:15,960
Ovde su Halina Hiršbajn,
odnosno Pelagija Bjelavska.

378
00:31:16,400 --> 00:31:21,760
"Pelagija" piše na lažnim
papirima koju su bili korisni

379
00:31:22,600 --> 00:31:25,480
kada su oficiri SS-a

380
00:31:25,560 --> 00:31:31,000
ušli u stan u Ulici Vilča.

381
00:31:32,200 --> 00:31:35,160
Imali smo arijevske isprave.

382
00:31:35,880 --> 00:31:39,960
Gđa Gživačevski je našla
stan za moju majku

383
00:31:40,640 --> 00:31:44,120
kada nisam mogla da ostanem
kod Sestara milosrdnica.

384
00:31:47,160 --> 00:31:51,400
Kada sam živela s majkom,
neko ju je verovatno uočio.

385
00:31:53,040 --> 00:31:55,000
Sećam se da je bio mrak.

386
00:31:55,080 --> 00:31:59,120
Jedna od najstrašnijih
stvar do danas za mene su

387
00:32:00,560 --> 00:32:05,480
koraci, zvuk koraka

388
00:32:06,000 --> 00:32:08,520
i ljudi koji se
penju stepenicama.

389
00:32:12,440 --> 00:32:16,000
Majka je otvorila
vrata. Došla su trojica.

390
00:32:16,080 --> 00:32:18,760
Dvojica u uniformi
SS-a i jedan civil.

391
00:32:18,840 --> 00:32:25,400
Doušnik je seo na moj krevet
i obratio mi se na jevrejskom.

392
00:32:26,040 --> 00:32:28,760
Kako se zoveš, malena?

393
00:32:29,640 --> 00:32:32,200
Nisam razumela taj jezik.

394
00:32:32,280 --> 00:32:35,600
Pogledala sam ga
i nevino mu rekla:

395
00:32:35,720 --> 00:32:42,240
"Žao mi je, ali ne razumem
nemački." SS-ovci su tad otišli.

396
00:32:44,720 --> 00:32:46,360
Neprijatan incident.

397
00:32:46,440 --> 00:32:48,880
Pretražili su Halinin i Janjinin stan.

398
00:32:48,960 --> 00:32:53,040
Završilo se mitom, ali
pretnja je bila stalna.

399
00:32:53,160 --> 00:32:54,800
Stan je bio razotkriven.

400
00:32:57,360 --> 00:33:02,760
Završio sam oficirsku obuku
i dodeljen sam IV jedinici.

401
00:33:02,840 --> 00:33:05,200
Sedim u sobi u barakama.

402
00:33:05,280 --> 00:33:11,600
Na novim ispravama nam
pišu činovi. Ja sam desetar.

403
00:33:13,240 --> 00:33:15,760
Pukovnik nam je održao govor.

404
00:33:16,440 --> 00:33:20,400
Treba da oživimo duh
Varšavske vatrogasne jedinice

405
00:33:20,480 --> 00:33:24,240
i pretvorimo je u
disciplinovanu, vojnu organizaciju.

406
00:33:26,320 --> 00:33:30,560
Postoji tajna
vatrogasna organizacija "Skala".

407
00:33:30,640 --> 00:33:35,400
Narednikov sin želi da me regrutuje.

408
00:33:36,080 --> 00:33:43,080
Ulica Hlodna i barake
Mirovskije, gde je bila IV jedinica,

409
00:33:43,480 --> 00:33:48,400
delile su dve strane geta.

410
00:33:48,600 --> 00:33:53,120
Vatrogaci iz
otpora "Skala"

411
00:33:53,600 --> 00:33:57,960
pomagali su jevrejskoj
populaciji koliko su mogli.

412
00:34:03,840 --> 00:34:06,760
Ovde su nekad bile pruga

413
00:34:06,960 --> 00:34:10,840
i kanalizacioni šaht

414
00:34:10,920 --> 00:34:15,400
kroz koje se
pružala pomoć Jevrejima.

415
00:34:16,520 --> 00:34:19,680
Oružje i municija
pre ustanka u getu.

416
00:34:25,360 --> 00:34:26,960
Draga kćeri,

417
00:34:27,160 --> 00:34:31,080
samo je oko 40.000
Jevreja preostalo u getu.

418
00:34:31,280 --> 00:34:35,920
Otišao sam u zadnji čas.
Primila me porodica Miškijevič.

419
00:34:36,320 --> 00:34:43,280
Ubrzo nakon toga, 19. aprila 1943.
počeo je ustanak u Varšavskom getu.

420
00:34:43,960 --> 00:34:46,320
Šačica loše naoružanih ljudi

421
00:34:46,400 --> 00:34:50,200
odupirala se tenkovima
i mašinkama skoro mesec dana

422
00:34:50,280 --> 00:34:53,960
bez tračka nade za preživljavanje.

423
00:34:54,960 --> 00:34:57,720
Za Jevreje je bila veče uoči Pashe.

424
00:34:58,440 --> 00:35:03,360
Bila je noć Sedera.
Šta tada Jevreji slave?

425
00:35:03,440 --> 00:35:05,360
Izlazak iz Egipta.

426
00:35:05,440 --> 00:35:09,720
Tema Pashe je sloboda.

427
00:35:09,800 --> 00:35:13,520
A ti su Jevreji bili zatočeni

428
00:35:13,840 --> 00:35:16,200
i suočeni sa sigurnom smrću.

429
00:35:20,560 --> 00:35:23,960
Nemci su opkolili zidove geta.

430
00:35:24,040 --> 00:35:25,400
Stigle su jedinice.

431
00:35:25,920 --> 00:35:27,960
I ukrajinske jedinice.

432
00:35:28,520 --> 00:35:32,920
Stigli su vozovi za
deportovanje Jevreja.

433
00:35:33,000 --> 00:35:36,560
I tada su Jevreji odlučili
da se pobune.

434
00:35:37,240 --> 00:35:41,760
Prvi je dan bio pun
ushićenja. Bilo je uzbudljivo.

435
00:35:42,080 --> 00:35:45,960
Nemci su se povukli iz geta.

436
00:35:46,720 --> 00:35:52,800
Nadljudi, divovi, sva
snaga Nemačke...

437
00:35:52,880 --> 00:35:56,600
A šta je uspela ta mala
grupa mladih Jevreja?

438
00:35:56,680 --> 00:35:59,080
Da ih primora na povlačenje.

439
00:35:59,720 --> 00:36:01,560
Bili su hrabri.

440
00:36:01,640 --> 00:36:05,120
I inovativni. Koristili su
Molotvljeve koktele.

441
00:36:05,200 --> 00:36:09,000
Imali su pištolje. I drugo oružje.

442
00:36:09,200 --> 00:36:14,080
Imali su još nešto što
Nemci nisu mogli da predvide.

443
00:36:14,160 --> 00:36:17,240
Bili su spremni da se bore do smrti

444
00:36:17,320 --> 00:36:20,960
jer nisu imali izbora.
Ionako su bili osuđeni na smrt.

445
00:36:22,400 --> 00:36:24,880
A ljudi koji se
bore za svoj život

446
00:36:24,960 --> 00:36:27,680
i za život svoje zajednice

447
00:36:28,760 --> 00:36:32,320
spremni su na sve kako bi ih sačuvali.

448
00:37:02,680 --> 00:37:06,200
Geto je bio iza zidina tokom ustanka.

449
00:37:06,400 --> 00:37:11,720
Poljaci praktično
nisu smeli da ulaze.

450
00:37:12,120 --> 00:37:18,320
Ali ovo su fotografije
ukradene unutar geta.

451
00:37:19,960 --> 00:37:23,440
To je film malog
formata dizajna s pola kadra

452
00:37:23,520 --> 00:37:27,120
s oštećenom perforacijom.

453
00:37:27,360 --> 00:37:29,800
- Na jednoj strani.
- Koji je foto-aparat?

454
00:37:29,880 --> 00:37:36,600
Pada mi na um korele ka
proizvođača "Kohman" iz 1932.

455
00:37:41,040 --> 00:37:44,760
Kaseta je na jednoj
strani, špula na drugoj.

456
00:37:44,840 --> 00:37:49,200
Kaseta je bila kombinovana,

457
00:37:49,280 --> 00:37:52,880
što je stvaralo otpor
pri pomeranju filma.

458
00:37:52,960 --> 00:37:55,840
Zupčanik bi oštetio perforaciju

459
00:37:55,920 --> 00:38:00,960
i onemogućio pomeranje filma za 20 mm.

460
00:38:01,200 --> 00:38:04,800
Trebalo je snimiti crni kadar

461
00:38:05,840 --> 00:38:10,160
da bi se film dovoljno pomerio

462
00:38:10,240 --> 00:38:14,280
kako se kadrovi ne bi preklapali.

463
00:38:14,360 --> 00:38:19,080
Međutim, kod
snimanja akcionih scena

464
00:38:19,680 --> 00:38:21,600
i skrivanja foto-aparata

465
00:38:21,680 --> 00:38:25,520
to bi moglo da izazove
preklapanje kadrova.

466
00:38:27,840 --> 00:38:30,480
Sićušan je.
Lako može da se sakrije.

467
00:38:30,560 --> 00:38:33,960
Stane u džep.

468
00:38:36,960 --> 00:38:39,840
Prošao je mesec
užasnih događaja

469
00:38:39,920 --> 00:38:43,080
koji bi mogli trajno
da obeleže umove mladih.

470
00:38:45,440 --> 00:38:49,920
Pozvali su me i naredili da
se javim na dužnost u jedinici.

471
00:38:53,480 --> 00:38:57,320
Marisja je ljuta što idem
u geto, a ne njoj u posetu.

472
00:39:06,800 --> 00:39:09,680
U getu se odvija čisti pakao.

473
00:39:09,760 --> 00:39:12,520
Kolege govore o
odlučnosti Jevreja.

474
00:39:12,600 --> 00:39:15,960
O borbenom duhu
čitave jevrejske populacije.

475
00:39:16,760 --> 00:39:19,800
Nemci trpe teške gubitke.

476
00:39:19,880 --> 00:39:21,800
Moraju da osvajaju kuću po kuću.

477
00:39:21,880 --> 00:39:24,840
Ne uzimaju zarobljenike.

478
00:39:24,920 --> 00:39:27,120
Besne bitke.

479
00:39:36,360 --> 00:39:41,760
Živeo sam u području
iz kojeg smo uklonjeni

480
00:39:42,240 --> 00:39:46,280
kada je geto stvoren.

481
00:39:46,600 --> 00:39:52,960
Na neki način se stvaranje geta

482
00:39:53,040 --> 00:39:56,560
i moja sudbina preklapaju.

483
00:39:58,720 --> 00:40:04,120
Te slike iz detinjstva
i dalje su mi u glavi.

484
00:40:04,200 --> 00:40:07,080
Ovu je fotografiju snimio Lešek.

485
00:40:07,160 --> 00:40:12,840
Ovde je bio ulaz u
geto iz Ulice Nalevki.

486
00:40:13,840 --> 00:40:17,640
Označio sam ovu
goruću zgradu na karti.

487
00:40:17,720 --> 00:40:19,920
Ovde je.

488
00:40:20,920 --> 00:40:25,520
Ova je fotografija
snimljena s ove tačke.

489
00:40:25,600 --> 00:40:28,520
I prikazuje ovo područje.

490
00:40:29,160 --> 00:40:31,920
Prvo su snimljene ove fotografije.

491
00:40:32,000 --> 00:40:34,880
To sugeriše da je film stavljen

492
00:40:35,880 --> 00:40:40,800
s ciljem dokumentovanja istorije.

493
00:40:40,880 --> 00:40:47,640
Ovde se verovatno vidi nemački vojnik
koji obezbeđuje da zgrade izgore.

494
00:40:51,880 --> 00:40:56,040
Nemci pale čitave
zgrade da bi slomili Jevreje.

495
00:40:56,120 --> 00:40:57,960
Ne smemo da gasimo požare.

496
00:40:58,040 --> 00:41:01,240
Smemo samo da
zaštitimo nemačke fabrike

497
00:41:01,320 --> 00:41:06,880
i sprečimo širenje požara
u druge delove Varšave.

498
00:41:10,240 --> 00:41:12,480
Posle dve noći
mi je bilo dosta.

499
00:41:12,920 --> 00:41:15,960
Od iscrpljenosti sam
seo na drvene daske.

500
00:41:16,520 --> 00:41:21,120
Deset dana na dužnosti
nisam skinuo odeću noću.

501
00:41:22,240 --> 00:41:24,480
Stalno smo bili
okruženi požarima.

502
00:41:24,720 --> 00:41:26,520
Ovako to obično ide:

503
00:41:26,600 --> 00:41:30,360
Nemci nas obaveste o
požaru u određenim ulicama.

504
00:41:30,440 --> 00:41:32,320
Jave nam kućne brojeve.

505
00:41:32,920 --> 00:41:36,040
Narede nam koje
lokacije treba zaštititi.

506
00:41:36,760 --> 00:41:42,000
VARŠAVA,
ULICA LEŠNO BR. 80/82

507
00:41:47,520 --> 00:41:49,640
Na fotografiji je moj otac.

508
00:41:50,280 --> 00:41:52,520
Ovo je moj otac.

509
00:41:53,880 --> 00:41:59,080
Ovo je priča koju ne mogu
u potpunosti da objasnim.

510
00:41:59,160 --> 00:42:04,440
Nemački vojnik očito
gleda u foto-aparat.

511
00:42:04,520 --> 00:42:07,320
Nešto se očito dešavalo.

512
00:42:08,160 --> 00:42:10,080
Bila je to siva zona.

513
00:42:10,160 --> 00:42:12,680
Fotografisanje je bilo zabranjeno,

514
00:42:13,160 --> 00:42:18,280
ali ponekad bi Nemci
ljudima progledali kroz prste.

515
00:42:18,360 --> 00:42:21,920
Gživačevskijeva
uloga fotografa je ključna

516
00:42:22,000 --> 00:42:24,000
jer je imao dve uloge:

517
00:42:24,840 --> 00:42:27,120
imao je foto-aparat

518
00:42:27,200 --> 00:42:31,400
i mogao je da se fotografiše sa
desetarima Vermahta,

519
00:42:31,480 --> 00:42:38,320
ali radio je i kao špijun
i krijumčario fotografije.

520
00:42:52,480 --> 00:42:57,320
Ključni detalji na ovoj
fotografiji su prozori

521
00:42:57,600 --> 00:43:04,240
i delić zgrade preko puta.

522
00:43:05,120 --> 00:43:10,200
Pronašao sam
predratnu fotografiju te kuće

523
00:43:10,280 --> 00:43:13,160
u gradskom arhivu

524
00:43:13,720 --> 00:43:19,240
koja prikazuje isto mesto.

525
00:43:19,800 --> 00:43:24,200
Visina prozora je identična.

526
00:43:25,160 --> 00:43:29,280
Jasno se vidi skretanje
tramvajskih šina.

527
00:43:30,600 --> 00:43:36,840
Ta je fotografija
snimljena iz ugla ove zgrade.

528
00:43:40,800 --> 00:43:44,520
Ovo prikazuje situaciju 1944.

529
00:43:44,800 --> 00:43:50,240
Čitav je geto uništen.

530
00:43:50,840 --> 00:43:56,840
Međutim, bolničke zgrade su preživele.

531
00:44:04,640 --> 00:44:06,320
Dobro jutro.

532
00:44:32,480 --> 00:44:36,680
Ovde je snimio tih
nekoliko fotografija.

533
00:44:48,200 --> 00:44:50,040
Snimio je niz fotografija.

534
00:44:50,120 --> 00:44:53,280
Jedan, dva, tri, četiri,
pet, šest, sedam...

535
00:44:53,840 --> 00:44:57,280
Osam fotografija ovim redosledom.

536
00:44:57,360 --> 00:44:59,640
Znamo to jer imamo negativ.

537
00:44:59,720 --> 00:45:01,720
Pa, imamo priču.

538
00:45:01,800 --> 00:45:06,320
To su tajne fotografije.
Nemci ne smeju da saznaju.

539
00:45:06,400 --> 00:45:09,320
Vide se izrazi lica tih ljudi.

540
00:45:10,000 --> 00:45:11,920
Mala deca su...

541
00:45:33,600 --> 00:45:35,960
Kako da se osećate

542
00:45:36,680 --> 00:45:41,880
kad znate da ste na tački

543
00:45:42,440 --> 00:45:44,120
s koje nema povratka?

544
00:45:46,600 --> 00:45:52,480
Teško je to i da zamislite, ali to
se vidi na tim fotografijama.

545
00:45:58,320 --> 00:46:00,400
Pogledajte.

546
00:46:01,800 --> 00:46:08,120
Kamion i prozori se preklapaju ovde.

547
00:46:08,880 --> 00:46:14,000
Situacija je sledeća:

548
00:46:14,920 --> 00:46:21,120
ova žena hoda i okreće se,

549
00:46:21,640 --> 00:46:25,240
a na drugoj fotografiji
se vidi kraj njenog lakta,

550
00:46:25,320 --> 00:46:28,520
što povezuje te dve fotografije.

551
00:46:28,920 --> 00:46:33,120
A ovde...

552
00:46:35,080 --> 00:46:38,960
Tramvajske šine
se manje-više spajaju.

553
00:46:39,200 --> 00:46:44,600
Stvorili smo jednu sintetičku
sliku iz četiri fotografije.

554
00:46:44,680 --> 00:46:48,000
Za mene je to oproštaj od tih ljudi

555
00:46:48,080 --> 00:46:53,600
koji prolaze pred očima
Gživačevskog i nestaju.

556
00:46:58,960 --> 00:47:02,680
Jevreje isterane požarima
odvode na tačku okupljanja.

557
00:47:02,760 --> 00:47:04,960
Takozvani "Umšlagplac".

558
00:47:05,160 --> 00:47:08,120
Ranjene i bolesne
pogube na licu mesta.

559
00:47:08,320 --> 00:47:10,240
Spašavanje je zabranjeno.

560
00:47:11,240 --> 00:47:14,520
Zatim Jevreje
prisilno vode do pruge

561
00:47:14,600 --> 00:47:17,720
i deportuju na nepoznato odredište.

562
00:47:26,160 --> 00:47:32,600
Voz koji je verovatno gurala
lokomotiva došao je na "Umšlagplac".

563
00:47:33,000 --> 00:47:38,000
Ljude su naterali na rampu,

564
00:47:38,080 --> 00:47:40,560
ukrcali su ih u vagone

565
00:47:40,640 --> 00:47:44,640
i voz je otišao.

566
00:47:46,480 --> 00:47:52,280
Vozovi smrti su išli
na istok u Treblinku.

567
00:48:24,040 --> 00:48:28,280
Lešek se vratio sa svoje
misije. Imao je film u fotoaparatu.

568
00:48:28,360 --> 00:48:34,320
Šetao je s Marisjom, svojom
verenicom i mojom majkom.

569
00:48:50,080 --> 00:48:53,520
Divna fotografija mojih
roditelja. Jako je dirljiva.

570
00:48:54,640 --> 00:48:59,800
Ovo su moja majka i očeva sestra.

571
00:48:59,880 --> 00:49:03,480
Ne znam ko je treća žena.

572
00:49:04,800 --> 00:49:07,320
Teta Danusja, očeva sestra.

573
00:49:08,800 --> 00:49:15,520
Pogledajte kontrast između
njihovih života u proleće u aprilu

574
00:49:15,720 --> 00:49:21,200
i razaranja u getu.
A ovde moji roditelji...

575
00:49:26,520 --> 00:49:29,120
Ovo je sjajan primer

576
00:49:29,360 --> 00:49:36,200
kako je Varšava bila
podeljena na dva sveta

577
00:49:36,520 --> 00:49:40,840
koja su bila topografski povezana,

578
00:49:40,920 --> 00:49:44,440
ali bila su miljama razdvojena.

579
00:49:56,560 --> 00:50:03,320
VARŠAVA, ULICA
MOKOTOVSKA, BR. 65

580
00:50:07,440 --> 00:50:10,440
Dobro jutro. Ja sam
Maćej Gživačevski.

581
00:50:10,800 --> 00:50:13,840
Moj otac je živeo
u ovom stanu tokom rata.

582
00:50:14,440 --> 00:50:16,520
Ovde je bila dnevna soba.

583
00:50:16,720 --> 00:50:20,440
Ovaj je hodnik vodio u
kuhinju. Ovde je bilo kupatilo.

584
00:50:21,680 --> 00:50:23,000
Pokucaću.

585
00:50:23,480 --> 00:50:28,320
A ovaj je negativ
razvijen u ovoj prostoriji.

586
00:50:29,160 --> 00:50:33,720
Ovde je ulaz na stepenište.

587
00:50:37,600 --> 00:50:41,680
A ovde je bio mezanin

588
00:50:42,360 --> 00:50:46,160
gde se krila mala Roma.

589
00:50:46,960 --> 00:50:51,040
Kratko vreme sam
boravila na tom sićušnom tavanu.

590
00:50:51,120 --> 00:50:53,320
Bio je iznad kuhinje.

591
00:50:53,640 --> 00:50:57,840
Nisam mogla da se pomeram.

592
00:50:58,360 --> 00:51:00,600
Morala sam da budem jako tiha.

593
00:51:01,560 --> 00:51:07,640
Dva Nemca su
privremeno živela ovde.

594
00:51:07,720 --> 00:51:13,520
Jedan bi došao ujutro,
pio kafu i čitao novine

595
00:51:15,320 --> 00:51:21,640
dok se Roma krila u mezaninu.

596
00:51:24,880 --> 00:51:27,680
Mislim da sam tada počela da čitam.

597
00:51:27,760 --> 00:51:33,040
Mogla sam dugo da sedim i čitam

598
00:51:33,240 --> 00:51:36,880
u potpunoj tišini. To
mi je spasilo život.

599
00:51:36,960 --> 00:51:43,040
Da je neko saznao da porodica
Gživačevski krije Jevreje,

600
00:51:44,080 --> 00:51:48,640
ubili bi ih.

601
00:51:55,600 --> 00:51:59,600
Po povratku iz geta sam saznao
da vatrogasci prisvajaju

602
00:51:59,680 --> 00:52:02,960
kofere pune lične imovine.

603
00:52:04,760 --> 00:52:08,640
Budući da nema vlasnika,
tvrde da to nije krađa.

604
00:52:09,600 --> 00:52:13,080
Međutim, Nemci
službeno to smatraju pljačkom

605
00:52:13,160 --> 00:52:16,160
i žele da sprečimo tu praksu.

606
00:52:16,240 --> 00:52:19,080
Zato smo je jako brzo zaustavili.

607
00:52:21,680 --> 00:52:25,320
U prvom planu su tri vatrogasca,

608
00:52:25,640 --> 00:52:27,480
ali u pozadini

609
00:52:27,840 --> 00:52:31,560
se vidi vojnik koji
takođe fotografiše.

610
00:52:31,640 --> 00:52:38,200
Gživačevski je snimio situaciju
koja je bila česta tokom Holokausta.

611
00:52:38,280 --> 00:52:41,200
Nemci su fotografisali svoje zločine.

612
00:52:42,640 --> 00:52:45,120
Ovo je Ulica Novolipije
blizu Ulice Smoča.

613
00:52:45,200 --> 00:52:47,960
Ovo su fotografije
Strupovog izveštaja.

614
00:52:48,720 --> 00:52:52,520
Ovo je general Jirgen Strup.

615
00:52:55,960 --> 00:53:01,320
Zabranio sam
fotografisanje tokom akcija u getu.

616
00:53:01,840 --> 00:53:08,640
Ali naredbe generala Krigera o
izveštaju uključivale su fotografije.

617
00:53:10,120 --> 00:53:12,680
Sve je moralo brzo da se obavi.

618
00:53:14,000 --> 00:53:18,840
Nagađam da je Bezbednosna
policija snimila te fotografije.

619
00:53:20,560 --> 00:53:24,600
Napisao sam izveštaj "Više
nema jevrejskog okruga u Varšavi!"

620
00:53:24,680 --> 00:53:28,840
za Hajnriha Himlera,
za Krigera i za sebe.

621
00:53:34,480 --> 00:53:39,200
Biće vredna građa
za istoriju, za Firera

622
00:53:39,280 --> 00:53:43,600
i buduće istraživače Trećeg Rajha,

623
00:53:44,480 --> 00:53:47,120
za nacionalističke pesnike i pisce,

624
00:53:47,440 --> 00:53:51,000
a pogotovo za
dokumentovanje naših napora

625
00:53:51,080 --> 00:53:54,200
koje nordijska rasa
i Nemci preduzimaju

626
00:53:54,280 --> 00:53:58,520
kako bi istrebili Jevreje
u Evropi i čitavom svetu.

627
00:54:10,240 --> 00:54:13,520
Gotovo svaki dan viđamo
generala Jirgena Strupa

628
00:54:13,600 --> 00:54:15,640
koji vodi celu operaciju.

629
00:54:17,160 --> 00:54:20,840
Umesto gašenja požara
moramo da gledamo kako geto gori.

630
00:54:20,920 --> 00:54:25,240
Umesto spašavanja ljudi
bespomoćno gledamo njihovu patnju.

631
00:54:25,880 --> 00:54:30,000
Pod stalnim smo
nadzorom nemačke policije i SS-a.

632
00:54:30,080 --> 00:54:35,120
Svaki pokušaj pomoći mogao
bi da ima teške posledice za nas.

633
00:54:38,600 --> 00:54:43,520
Lešek je snimio
fotografiju tačno na ovom mestu.

634
00:54:47,760 --> 00:54:50,760
Gživačevski je
rizikovao tom fotografijom.

635
00:54:50,840 --> 00:54:54,000
Stajao je iza vatrogasaca.

636
00:54:54,080 --> 00:55:01,080
Onaj bliži fotoaparatu
očito je gledao zgradu,

637
00:55:01,720 --> 00:55:06,520
ali drugi je odvratio pogled.

638
00:55:06,880 --> 00:55:10,280
Ne smeju da otkrivaju svoje emocije.

639
00:55:10,640 --> 00:55:14,320
Za naciste je sve bilo u redu:

640
00:55:15,120 --> 00:55:17,520
"Tako bi i trebalo da bude!"

641
00:55:17,600 --> 00:55:21,280
"Jevreji bi i trebalo
da skaču jer nisu ljudi."

642
00:55:21,360 --> 00:55:27,080
Ali vatrogasci
osećaju suprotne emocije.

643
00:55:30,720 --> 00:55:32,440
Sakriveni Jevreji

644
00:55:32,520 --> 00:55:36,760
zatočeni su u gorućim
zgradama i gore živi.

645
00:55:37,320 --> 00:55:41,520
Grupe blokirane
plamenom beže na gornje spratove,

646
00:55:41,600 --> 00:55:43,440
a kada vatra dođe do njih,

647
00:55:43,520 --> 00:55:48,480
pokušavaju da pobegnu
skakanjem sa balkona.

648
00:55:51,720 --> 00:55:57,520
Cela je porodica od pet ili šest
članova skočila s prozora i poginula.

649
00:55:58,600 --> 00:56:00,040
Nisu mogli da izađu.

650
00:56:00,120 --> 00:56:04,040
Iako smo mogli da im pomognemo,
nismo ništa smeli da učinimo.

651
00:56:24,800 --> 00:56:27,880
To izgleda kao to mesto.

652
00:56:28,520 --> 00:56:30,240
Ista kuća.

653
00:56:30,600 --> 00:56:34,080
Vidi se po prozorima.

654
00:56:35,240 --> 00:56:37,000
A ovi balkoni...

655
00:56:37,080 --> 00:56:42,240
Tu je zgradu moj otac fotografisao.

656
00:56:42,320 --> 00:56:48,600
Nemci i moj otac
fotografisali su isto mesto.

657
00:56:51,720 --> 00:56:56,520
Kada se pogleda balkon,

658
00:56:57,920 --> 00:57:00,200
to bi mogla da bude ista zgrada.

659
00:57:02,640 --> 00:57:07,080
Na obe se fotografije
vide tramvajski vodovi.

660
00:57:08,280 --> 00:57:14,240
Balkon na trećem spratu
ima iste balkonske stubove.

661
00:57:17,160 --> 00:57:21,240
Na nemačkoj fotografiji
prozor na levoj strani je otvoren.

662
00:57:21,320 --> 00:57:27,440
Onaj na desnoj strani je zatvoren.
Na očevoj fotografiji je isto tako.

663
00:57:29,680 --> 00:57:35,080
Kao da je to fotografija
koju nije uspeo da snimi.

664
00:57:37,840 --> 00:57:43,520
Nakon prethodne fotografije
Lešek se premestio ovamo.

665
00:57:46,480 --> 00:57:53,120
Ovde se dogodila ta tragedija.

666
00:58:15,120 --> 00:58:19,440
Ovo je nesreća, ali manja nesreća.

667
00:58:19,520 --> 00:58:23,280
Nekoliko ljudi je prišlo.

668
00:58:23,360 --> 00:58:25,760
Normalna ljudska reakcija.

669
00:58:25,960 --> 00:58:30,240
To tragediju tih
ljudi čini još očiglednijom.

670
00:58:30,440 --> 00:58:32,440
Nije bilo nikoga.

671
00:58:32,760 --> 00:58:37,280
Niko nije mogao da im
pomogne. To je bilo nemoguće.

672
00:58:37,600 --> 00:58:42,360
Nije se radilo o tome da niko nije
želeo da im pomogne. Nije mogao.

673
00:58:43,440 --> 00:58:46,840
Ove dve fotografije
pričaju celu priču.

674
00:58:46,920 --> 00:58:53,880
Nemci su se okupili oko
tela osoba koje su skočile.

675
00:58:53,960 --> 00:58:59,520
Meni je to očito. Ali
ako pogledate pobliže,

676
00:59:00,360 --> 00:59:05,960
možete da vidite siluetu,

677
00:59:06,040 --> 00:59:09,520
samo njegovu glavu i ramena.

678
00:59:11,760 --> 00:59:18,560
To su verovatno Jevreji
koji izlaze iz bunkera

679
00:59:18,640 --> 00:59:20,920
ili izlaze iz zgrade.

680
00:59:21,280 --> 00:59:26,240
Te su dve situacije slične.

681
00:59:26,520 --> 00:59:27,800
S jedne strane,

682
00:59:27,880 --> 00:59:31,720
tela ljudi koji su
skočili kroz prozor.

683
00:59:31,800 --> 00:59:33,640
S druge strane,

684
00:59:33,720 --> 00:59:38,520
Jevreji izlaze i uskoro će biti mrtvi.

685
00:59:40,840 --> 00:59:43,280
Ispod ruševina izgorelih zgrada

686
00:59:43,360 --> 00:59:46,280
još ima Jevreja u podrumima.

687
00:59:56,960 --> 01:00:01,200
Prizor tih ljudi koje izvlače
odande progoniće me zauvek.

688
01:00:03,800 --> 01:00:09,440
To nisu lica ljudi, već poluživotinja
s ludačkim, praznim pogledom.

689
01:00:09,840 --> 01:00:12,840
Škilje na Sunčevom svetlu.

690
01:00:13,200 --> 01:00:16,480
Proveli su nedelje u mraku podruma.

691
01:00:16,720 --> 01:00:22,360
Oslabljena od gladi i užasa, njihova
prljava tela u dronjcima se pomeraju.

692
01:00:22,440 --> 01:00:24,720
Pogubljuju ih masovno.

693
01:00:24,800 --> 01:00:29,320
Živi se ruše preko
tela ubijenih.

694
01:00:41,280 --> 01:00:46,000
Geto je sada spaljen do
temelja i liči na more otpada,

695
01:00:46,080 --> 01:00:47,920
mrtvi grad.

696
01:00:48,120 --> 01:00:51,400
Kao da ga je pogodila
ogromna katastrofa.

697
01:00:51,880 --> 01:00:55,040
Katastrofa rata.

698
01:00:59,760 --> 01:01:03,360
Ono što je video u getu
duboko ga je pogodilo.

699
01:01:03,440 --> 01:01:07,320
To se vidi u dnevniku.
Naglo je ostario.

700
01:01:07,400 --> 01:01:09,520
Promenio se.

701
01:01:11,800 --> 01:01:16,960
Nakon tih dana besanih noći i
stalnog rada, vratio sam se kući.

702
01:01:17,440 --> 01:01:22,080
Nastupili su dani mira, ali
ne mogu da se naviknem na njih.

703
01:01:22,440 --> 01:01:24,640
Postao sam povučen.

704
01:01:25,400 --> 01:01:30,920
Povukao sam se u svoju
tišinu, poput puža u kućicu.

705
01:01:31,720 --> 01:01:35,280
Nosio je teret onoga
što je video u sebi.

706
01:01:35,360 --> 01:01:38,120
Sumnjam da je često to pominjao.

707
01:01:41,600 --> 01:01:44,760
Došli smo do kraja ovog negativa.

708
01:01:45,200 --> 01:01:48,880
Gživačevski
fotografiše svoju verenicu

709
01:01:50,600 --> 01:01:52,360
i snima autoportret.

710
01:01:53,280 --> 01:01:55,040
Ako neko pita:

711
01:01:56,000 --> 01:01:59,520
Ko je taj vatrogasac
Gživačevski iz geta?

712
01:01:59,880 --> 01:02:03,080
Kratki je odgovor da je svedok

713
01:02:03,400 --> 01:02:06,400
u egzistencijalnom smislu,

714
01:02:06,600 --> 01:02:10,480
u duboko egzistencijalnom smislu.

715
01:02:13,600 --> 01:02:16,000
Godinu i po dana posle ustanka u getu

716
01:02:16,080 --> 01:02:21,720
vod pobunjenika koje je vodio
moj deda Stanislav Gživačevski

717
01:02:22,240 --> 01:02:29,120
krenuo je iz Ulice Mokotovska
65 da zauzme sedište Gestapoa.

718
01:02:31,240 --> 01:02:37,120
A mog oca su mobilisali kao
vatrogasca za Varšavski ustanak.

719
01:02:37,760 --> 01:02:42,160
Taj je dan bio važna prekretnica.

720
01:02:42,240 --> 01:02:44,120
Pokušavam...

721
01:02:47,440 --> 01:02:49,120
Krenimo.

722
01:03:05,920 --> 01:03:09,520
VARŠAVA, 1944.

723
01:03:09,880 --> 01:03:11,760
Draga moja Roma,

724
01:03:11,840 --> 01:03:14,960
1. avgusta 1944.

725
01:03:15,040 --> 01:03:17,840
izbio je Varšavski
ustanak protiv Nemaca.

726
01:03:18,600 --> 01:03:23,680
U to vreme si bila kod
Sestara milosrdnica u Volominu.

727
01:03:24,160 --> 01:03:25,840
Mama me je posetila.

728
01:03:25,920 --> 01:03:30,680
Zajedno smo kroz podrume
otišli do Gživačevskih.

729
01:03:31,360 --> 01:03:36,480
Nemci su uništavali
grad s kopna i iz vazduha.

730
01:03:37,320 --> 01:03:40,720
Ustanak 1944. Varšavu je
koštao oko 200.000 života,

731
01:03:41,320 --> 01:03:42,960
mnogi su povređeni,

732
01:03:43,840 --> 01:03:47,640
a 80% kuća sravnjeno je sa zemljom.

733
01:04:10,360 --> 01:04:13,520
U januaru 1945.

734
01:04:13,680 --> 01:04:16,640
sovjetska ofanziva
je konačno opet krenula.

735
01:04:16,720 --> 01:04:20,520
Nemci su nestali preko noći.

736
01:04:20,840 --> 01:04:25,200
Nakon dolaska sovjetskih
jedinica otišli smo u Volomin

737
01:04:25,400 --> 01:04:29,960
da potražimo Sestre milosrdnice
da bismo saznali šta je s tobom.

738
01:04:30,040 --> 01:04:34,080
Tamo smo saznali
da si evakuisana.

739
01:04:37,280 --> 01:04:40,240
Vratila sam se u Varšavu.

740
01:04:40,320 --> 01:04:44,000
Nisam je prepoznala. Bila je uništena.

741
01:04:44,080 --> 01:04:46,480
Uništena do temelja.

742
01:04:49,400 --> 01:04:54,640
Nisam znala gde su mi
roditelji ni da li su preživeli.

743
01:04:55,120 --> 01:04:59,360
Pokušala sam da pronađem
neko poznato mesto.

744
01:04:59,760 --> 01:05:02,840
Jedna od zgrada

745
01:05:04,280 --> 01:05:10,720
u kojoj smo živeli na
"arijevskoj strani" bila je netaknuta.

746
01:05:15,240 --> 01:05:17,320
Ušla sam u zgradu.

747
01:05:17,400 --> 01:05:22,400
Zvonila sam svim stanarima.

748
01:05:23,600 --> 01:05:26,520
Idućeg jutra sam srela oca.

749
01:05:27,400 --> 01:05:34,360
Moj otac je tada već
kontaktirao moju majku.

750
01:05:34,840 --> 01:05:40,960
To je bio kraj moje sage.

751
01:05:58,640 --> 01:06:04,520
Centralna komisija za jevrejsku
istoriju istražuje nemačke zločine

752
01:06:04,600 --> 01:06:07,440
protiv poljske jevrejske populacije.

753
01:06:07,520 --> 01:06:09,520
Zato Komisija prikuplja

754
01:06:09,600 --> 01:06:13,000
svu štampanu, pisanu i ostalu građu.

755
01:06:13,080 --> 01:06:19,880
Prikupljali su i
dokumente poput fotografija.

756
01:06:20,600 --> 01:06:22,880
Znamo da su 1946.

757
01:06:23,200 --> 01:06:27,480
imali pet fotografija
koje je snimio vaš otac.

758
01:06:27,600 --> 01:06:30,440
Te iste godine

759
01:06:30,520 --> 01:06:34,280
objavljen je "Ustanak u
Varšavskom getu" J. Kermiša.

760
01:06:34,480 --> 01:06:38,320
J. Kermiš je bio pionir
istraživanja Holokausta.

761
01:06:38,400 --> 01:06:44,280
Uključio je fotografije
vašeg oca u svoju knjigu.

762
01:06:46,160 --> 01:06:49,760
Ovo su štampane
fotografije prve generacije.

763
01:06:50,440 --> 01:06:53,640
Sadržavaju vredne
pojedinosti na poleđinama.

764
01:06:54,160 --> 01:06:57,040
Ovi su opisi vrlo detaljni.

765
01:06:57,120 --> 01:07:01,520
Znamo gde i kada su
fotografije snimljene.

766
01:07:01,880 --> 01:07:07,600
Prepostavljamo da je
to samo fotograf znao.

767
01:07:07,680 --> 01:07:11,600
- Mislim da to nije...
- Rukopis vašeg oca?

768
01:07:11,680 --> 01:07:13,640
To je zanimljivo.

769
01:07:14,880 --> 01:07:17,520
Mislim da je to
rukopis Hilarija Laksa.

770
01:07:17,600 --> 01:07:23,280
Možda je on doneo tih
nekoliko fotografija ovamo 1946.

771
01:07:35,080 --> 01:07:36,720
Svi su preživeli rat.

772
01:07:36,960 --> 01:07:43,320
Moji su se roditelji venčali
1946. i preselili u Gdanjsk.

773
01:07:44,400 --> 01:07:50,040
Otac je želeo da živi u
Gdanjsku. Želeo je da bude mornar.

774
01:07:50,600 --> 01:07:54,920
Završio je studije brodogradnje

775
01:07:55,000 --> 01:07:58,360
i ostatak života radio na brodovima.

776
01:07:58,880 --> 01:08:01,840
A porodica Laks

777
01:08:01,920 --> 01:08:05,880
se preselila u SAD 1951. godine.

778
01:08:07,760 --> 01:08:12,280
U kasnim 1950-im otac
je dobio pismo od Hilarija.

779
01:08:12,600 --> 01:08:16,520
Tražio je da mu pošalje fotografije

780
01:08:16,600 --> 01:08:20,640
snimljene tokom
ustanka u Varšavskom getu.

781
01:08:23,880 --> 01:08:26,720
Kada su oca po dužnosti poslali

782
01:08:26,800 --> 01:08:29,920
na brodogradilište u Bilingemu,

783
01:08:30,360 --> 01:08:34,520
verovatno je tada poslao
tih 12 fotografija iz geta.

784
01:08:34,720 --> 01:08:39,520
Mislim da je verovao da će
tako bezbednije stići do SAD-a

785
01:08:39,760 --> 01:08:43,000
i izbeći cenzuru i
komunističke vlasti.

786
01:08:43,080 --> 01:08:45,960
Bili smo pod sovjetskom vlašću.

787
01:08:47,520 --> 01:08:52,320
Kontakti sa SAD-om su bili sumnjivi.

788
01:08:53,480 --> 01:08:54,680
Sada

789
01:08:54,760 --> 01:08:58,080
Roma je jedina svedokinja iz tog doba.

790
01:08:58,160 --> 01:09:00,120
Samo je ona još živa.

791
01:09:00,640 --> 01:09:01,920
Draga moja Roma,

792
01:09:02,600 --> 01:09:06,800
želim da ove fotografije ostanu
dokaz za buduće generacije.

793
01:09:07,840 --> 01:09:12,040
Mogao bih da kontaktiram
časopis "Lajf" ili "Post"

794
01:09:12,120 --> 01:09:15,520
i nešto i da zaradimo, ali
ne želim takav novac.

795
01:09:16,200 --> 01:09:20,280
Te fotografije
pripadaju istorijskim arhivima.

796
01:09:21,360 --> 01:09:26,520
Javi mi gde bi želela
da ih pohranim.

797
01:09:28,080 --> 01:09:31,880
Ovo su kopije 12 fotografija

798
01:09:31,960 --> 01:09:35,360
koje smo primili 1992. godine

799
01:09:35,480 --> 01:09:39,800
u Memorijalnom muzeju
holokausta u Vašingtonu u SAD-u.

800
01:09:39,880 --> 01:09:43,040
Prepostavljam da je
nakon smrti Hilarija Laksa

801
01:09:43,120 --> 01:09:46,760
porodica fotografije
odlučila da donira nama.

802
01:09:48,760 --> 01:09:53,920
Smesta smo ih smatrali vrlo posebnima.

803
01:09:58,000 --> 01:10:02,320
Tih smo 12 fotografija
smatrali originalima

804
01:10:02,400 --> 01:10:05,960
jer druge kopije nisu
postojale u to doba.

805
01:10:06,320 --> 01:10:10,640
Sada je negativ original.

806
01:10:14,400 --> 01:10:17,600
Postoje 33 fotografije iz geta.

807
01:10:23,120 --> 01:10:28,880
Muškarac u sredini je
Hilari, a žena zdesna

808
01:10:29,040 --> 01:10:32,760
s kapom i krznenim
okovratnikom je majka.

809
01:10:33,360 --> 01:10:36,640
Mislim da su ovo
fotografije iz Njujorka.

810
01:10:37,200 --> 01:10:41,520
Lešeka je smatrala
bratom. Porodicom.

811
01:10:41,960 --> 01:10:47,040
Mislim da su je progonili
demoni iz doba preživljavanja.

812
01:10:47,320 --> 01:10:49,760
Mislim da je patila od PTSP-a.

813
01:10:49,840 --> 01:10:55,720
Bila je hospitalizovana. Možda
zbog pokušaja samoubistva.

814
01:10:55,800 --> 01:11:00,600
Verovatno se borila s prošlošću.

815
01:11:05,200 --> 01:11:06,400
Draga kćeri,

816
01:11:06,480 --> 01:11:09,520
ako ovaj memoar ima
bilo kakvu vrednost,

817
01:11:09,600 --> 01:11:13,960
to je očuvanje sećanja
na ta zla vremena

818
01:11:14,320 --> 01:11:17,200
i podsećanje rođenih
u miru i prosperitetu

819
01:11:17,280 --> 01:11:19,840
koji veruju u
vrednosti civilizacije

820
01:11:20,160 --> 01:11:24,440
na ono što može
da se desi u budućnosti

821
01:11:24,600 --> 01:11:28,120
ako dopuste da ih tretiraju kao pse.

822
01:11:29,600 --> 01:11:33,480
Vidiš, nekako sam došao
do kraja svog memoara.

823
01:11:33,840 --> 01:11:39,120
Sve što se dogodilo kasnije
već je u tvom sećanju.

824
01:11:41,600 --> 01:11:44,400
Ja sam Dorota
Gživačevska. Lešekova ćerka.

825
01:11:45,720 --> 01:11:49,960
Možemo na engleskom ako
želite. -Kako god vi želite.

826
01:11:50,040 --> 01:11:52,080
Ceo album je za vas.

827
01:11:55,360 --> 01:12:00,080
Zbignjev Lešek Gživačevski.

828
01:12:04,960 --> 01:12:09,200
Ovo je Varšavski geto.

829
01:12:09,280 --> 01:12:11,040
Ustanak u getu.

830
01:12:15,200 --> 01:12:20,840
Jako sam se trudila
to da zaboravim. -Znam...

831
01:12:28,320 --> 01:12:30,840
Lešek. -Prepoznajete ga?

832
01:12:30,920 --> 01:12:32,160
Prepoznajete ga?

833
01:12:32,240 --> 01:12:36,000
Lešek i njegova porodica

834
01:12:36,080 --> 01:12:40,240
omogućili su meni i
mojim roditeljima da preživimo.

835
01:12:40,640 --> 01:12:44,440
Divna fotografija i prelepa majka.

836
01:12:44,960 --> 01:12:48,320
Hvala. -Pretpostavljam da je umrla.

837
01:12:49,600 --> 01:12:53,440
- Umrla je pre 11 godina.
- Moje saučešće.

838
01:12:59,520 --> 01:13:03,200
Izvinjavam se...

839
01:13:17,320 --> 01:13:19,720
Sećam se ovoga.

840
01:13:26,640 --> 01:13:32,800
Veći deo života sam se
trudila da zaboravim sve ovo.

841
01:13:37,480 --> 01:13:41,960
Znate, za mene je ovo moja porodica.

842
01:13:42,080 --> 01:13:46,200
Ovo je moja istorija.

843
01:13:46,640 --> 01:13:51,120
Ovo su sve ljudi koje sam
poznavala, a umrli su.

844
01:13:51,520 --> 01:13:53,720
Pa, moramo to da pamtimo.

845
01:13:53,800 --> 01:13:57,720
To je deo istorije. Ne samo jevrejske.

846
01:13:57,800 --> 01:14:00,640
Ako to zaboravimo, ponoviće se.

847
01:14:01,800 --> 01:14:07,120
Moramo da pamtimo svoju istoriju.

848
01:14:09,000 --> 01:14:10,480
Ne mogu više.

849
01:14:11,320 --> 01:14:17,440
Svaka porodica ima
istoriju. Vi ste moja istorija.

850
01:14:17,840 --> 01:14:20,560
Ovo nije samo moja istorija,

851
01:14:20,640 --> 01:14:27,520
nego i istorija vaše Poljske.

852
01:14:29,240 --> 01:14:33,400
Delimično i istorija
Amerike jer smo ovde

853
01:14:34,120 --> 01:14:39,840
delimično i zbog ovoga.

854
01:14:49,400 --> 01:14:55,640
ROMA, RODITELJI I HALINA PREŽIVELI
SU HOLOKAUST I EMIGRIRALI U SAD.

855
01:14:56,560 --> 01:14:59,480
LEŠEKU SE ISPUNIO
SAN I OSTAO JE PORED MORA

856
01:14:59,560 --> 01:15:01,000
DO KRAJA ŽIVOTA.

857
01:15:01,080 --> 01:15:05,840
PRIJATELJI GA PAMTE KAO
MORNARA I FOTOGRAFA AMATERA.

858
01:15:06,000 --> 01:15:09,960
LEŠEKOV SIN MAĆEJ BIO JE
AKTIVISTA DEMOKRATSKE OPOZICIJE

859
01:15:10,040 --> 01:15:14,000
I POKRETA "SOLIDARNOST" KOJI JE
PROMENIO POLJSKU ISTORIJU.

860
01:15:23,800 --> 01:15:29,160
MEDIATRANSLATIONS