Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Garri Kasparow, supergwiazda, Napoleon szachów.
Nie jest typem mola książkowego.
- Charyzmatyczny. - Ekstrawagancki i otwarty.
Wywołał więcej kontrowersji i zwrotów akcji
niż jakikolwiek inny mistrz.
Nie pokona go ani człowiek, ani maszyna.
- Jest pan bardzo pewny siebie. - Oczywiście.
Jestem mistrzem świata.
MISTRZ ŚWIATA W SZACHACH
Szachy to wojna psychologiczna.
Moja siła woli przeciw twojej.
To najtrudniejszy rodzaj rywalizacji
w najczystszej formie.
Kto wygra, ten jest lepszy.
- Jest lepszym człowiekiem? - Po prostu jest lepszy.
Grałem z komputerem, bo chcę wyzwań.
Podejmuję każde nowe wyzwanie.
Dwunastoletnia Węgierka Judit Polgár
wygrała ważny międzynarodowy turniej szachowy.
Początkowo wszyscy mnie lekceważyli.
„Jesteś małą dziewczynką, czego tu szukasz?”
Ale szachy to sport umysłowy.
Trzeba wierzyć w siebie.
Judit jest najlepszą szachistką w swojej grupie wiekowej
w całej historii szachów.
To najmłodsza międzynarodowa mistrzyni szachowa w historii.
Zdobyła tytuł trzy lata wcześniej
niż tacy mistrzowie jak Bobby Fischer i Garri Kasparow.
W 1994 roku
Judit Polgár miała pierwszy raz w życiu zagrać z Garrim Kasparowem.
Po raz pierwszy w historii szachów
najlepsza szachistka na świecie
miała zmierzyć się z najlepszym szachistą na świecie.
Publika była tym zafascynowana,
ale również zestresowana.
Czy on ją zmiażdży?
KRÓLOWA SZACHÓW
Szachy to nieskończone możliwości.
Trzeba być gotowym na to, że można popełnić błąd,
a potem się uspokoić i wrócić do gry.
Zawsze są nowe szanse, nowe możliwości.
Tak jak w życiu, trzeba być bardzo odpornym.
Gra trwa, dopóki się nie skończy.
SZACHIŚCI W SZOKU
NAJLEPSZA WŚRÓD KOBIET
ZAPAMIĘTAJCIE JĄ
Gdy byłam mała, marzyłam o tym, żeby grać przeciw najlepszym
w największych turniejach świata.
Wydawało się to niemożliwe
ze względu na to, kim byłam
i skąd pochodzę.
Na Węgrzech rządzą komuniści.
BUDAPESZT, WĘGRY LATA 70.
Nowoczesne państwo totalitarne.
Zniesiono wolność słowa.
Słaba gospodarka, inflacja, bezrobocie.
Miliony Węgrów wykonują po kilka prac, by się utrzymać.
Najwięcej samobójstw w Europie.
Gdy urodziły się moje trzy córki,
byliśmy bardzo biedni.
OJCIEC JUDIT
Mieszkaliśmy w obskurnym domu w dzielnicy robotniczej.
Ściany były zawilgotniałe od sufitu po podłogę.
Chciałem, żeby moje córki miały lepsze życie.
Zacząłem czytać biografie geniuszy.
Przeczytał ponad 400 książek
o najbardziej wpływowych ludziach świata,
żeby zaobserwować wzorce.
Rozumiał, że geniusza można stworzyć, jeśli się go odpowiednio wyszkoli.
Wszyscy zaczynali w wieku pięciu lat
i zgłębiali jedną dziedzinę przez osiem-dziewięć godzin dziennie.
László Polgár i jego żona, Klára, postanowili,
że przeprowadzą na swoich córkach eksperyment
i wychowają je na geniuszki.
DESPOTYCZNY OJCIEC ZMUSZA CÓRKĘ DO GRY W SZACHY
Ludzie odbierali to niemal, jakby się nad nimi znęcał.
Obawiali się, że to się na nich odbije w przyszłości.
Nie miałem wątpliwości co do tego,
że ten eksperyment się powiedzie.
Początkowo nie wiedziałam, czy ma rację.
MATKA JUDIT
Mówię prawdę.
Ale kocham mojego męża
i spodobał mi się ten pomysł.
Czemu nie?
Dlaczego szachy?
To proste. Szachownicę łatwo było zdobyć.
I to było bardzo tanie.
Moja siostra Susan jest ode mnie starsza o siedem lat,
a Sofia jest starsza o półtora roku.
Zaczęły grać w szachy szybciej niż ja.
Ja zaczęłam się uczyć, gdy skończyłam pięć lat.
Podstawy szachów są bardzo ważne.
Trzeba się nauczyć, jak poruszają się bierki.
Jest sześć rodzajów.
Skoczek, goniec, wieża, pionek…
Nowe otwarcia.
Obrona sycylijska, berlińska.
Gdy puści się bierkę, nie można już jej przestawić.
Rodzice uważali, że z naukowego punktu widzenia
wysłanie nas do szkoły byłoby stratą czasu.
Byłyśmy w edukacji domowej.
Tata stworzył system fiszek, jak w bibliotekach.
Na każdej z nich rozpisane były strategie i taktyki.
Musiałyśmy zapamiętać ich setki tysięcy.
Tata skonstruował też specjalną ścianę,
na której było 30 szachownic.
Zagadki szachowe.
Musiałyśmy rozpisywać, jak je rozwiązać.
Byliśmy biedni.
Wszystkie pieniądze szły na rozwój naszych szachowych umiejętności.
Miałyśmy jednego trenera od 10 do 13,
drugiego od 14 do 17,
a trzeciego od 17 do 21.
Cały dzień kręcił się wokół szachów.
Nie było wolnych sobót, niedziel, urodzin czy świąt.
Każdy dzień był dniem roboczym.
Mimo to dziewczyny świetnie się bawiły.
Gdy miałam sześć lat, zagrałam w pierwszym turnieju
z mieszkańcami naszego bloku.
JUDIT VS. SĄSIEDZI
Pamiętam bardzo wyraźnie,
że główną nagrodą była mała, magnetyczna szachownica.
Bardzo chciałam ją wygrać.
Byłam bardzo nieśmiałym dzieckiem.
Ale gdy grałam w szachy,
byłam w swoim żywiole.
Atakowałam bardzo agresywnie.
Wszystko było czarno-białe.
Chciałam atakować, zniszczyć przeciwnika.
Byłam gotowa poświęcić wszystko, żeby zamatować.
Wygrałam pierwszy turniej.
Zdobyłam magnetyczną szachownicę.
Uczucie, które towarzyszyło wygranej,
było niezwykle silne.
Wtedy stało się dla mnie jasne, że zostanę szachistką.
Nie było innej drogi.
Kto chce zostać najlepszy, musi podejmować wyzwania.
Aby udowodnić, że eksperyment ma sens,
ojciec chciał, żebyśmy grały
z jak najmocniejszymi przeciwnikami, czyli z mężczyznami.
Gdy chodziłyśmy z nimi grać,
patrzyli na nas, jakbyśmy chciały polecieć na Księżyc.
Szachy były zdominowane przez mężczyzn.
To była męska zabawa.
Były wyraźne podziały płciowe.
Kobietom nie wolno było startować w męskich turniejach.
Szachistki nie były poważane, mówiąc łagodnie.
- Kobiety źle grają w szachy? - Fatalnie.
Chyba po prostu nie są zbyt mądre.
To dotyczy wszystkich kobiet?
Chyba tak.
Nie było jeszcze żadnej dobrej szachistki.
CZY KOBIETY RODZĄ SIĘ GŁUPIE?
Potrzeba zdolności umysłowych, aby zrozumieć szachy
i mieć głębokie refleksje na temat gry.
Oprócz tego, aby osiągnąć sukces, potrzeba też charakteru.
Dowody wskazują,
że kobiety nie mają ani jednego, ani drugiego.
To był absurdalny obraz.
Ja i moje siostry pragnęłyśmy w jakiś sposób go zmienić.
Gdybyśmy mogły jeździć na turnieje,
udowodniłybyśmy światu, że umiemy grać.
Węgry były krajem komunistycznym,
więc potrzeba było pozwolenia na wyjazd z kraju,
żeby zagrać na turnieju.
Nie można było podpadać władzy.
Każdy kreatywny pomysł, każde odstępstwo od normy,
organizowanie swoim dzieciom edukacji domowej,
dziewczynki grające przeciw mężczyznom,
to wszystko nie było w komunizmie mile widziane.
W przeciwieństwie do innych zawodniczek nie mogłyśmy opuszczać bloku wschodniego.
W komunistycznym reżimie ten, kto nie robi, co mu się każe,
poniesie karę. Może ją ponieść nawet cała rodzina.
Zdarzało się, że przychodziła do nas policja
z karabinami maszynowymi
i wyciągała nas z łóżek o świcie.
Bywało tak, że przychodzili po nas
i grozili, że zamkną nas w psychiatryku
albo w więzieniu.
Powiedzieli nawet, że mogą odebrać nam dzieci.
Że mogą odebrać nam dzieci.
Wyobraźcie sobie.
Ojciec zawsze dowodził słuszności swojego eksperymentu.
Był gotów walczyć o życie, jakie nam wymarzył.
Zawsze kazał nam wracać do szachownicy.
Odpowiedzią na wszystko była ciężka praca i idące za nią sukcesy.
Mogłyśmy grać tylko na Węgrzech i w Europie Wschodniej.
Grałam z dorosłymi i wygrywałam jedną partię po drugiej.
Potrzebowałam nowego wyzwania.
Dużo grywałam na ślepo.
Pionek na E4.
Skoczek na C3.
Skoczek do F7.
Szach mat.
Moim celem było wygrać każdą partię,
a najbardziej marzyłam o wejściu do pierwszej dziesiątki świata
i byciu jedną z najlepszych.
MŁODA MISTRZYNI DOBRZE KOMBINUJE
Najlepszy na świecie był wtedy Garri Kasparow ze Związku Radzieckiego.
Przyglądałam się mu od najmłodszych lat.
Ukoronowano nowego mistrza szachowego.
Jest nim Garri Kasparow, najmłodszy mistrz świata w historii.
Siadałyśmy na dywanie
i oglądałyśmy jego partie. Wiele się z nich uczyłyśmy.
Kasparow jest szachowym Michaelem Jordanem.
Nieposkromiona ambicja i niesłabnący wysiłek.
Najlepszy w każdym tempie.
Nie znam nikogo, kto mógłby odebrać mi ten tytuł,
chyba że sam bym siebie zniszczył.
Bardzo uważnie śledziłam jego pomysły, otwarcia, sposoby gry.
Naśladowałam je.
Był agresywny.
Ja też byłam agresywna.
Byłam jego wielką fanką.
Marzyłam o tym, żeby się z nim zmierzyć.
Według rodzinnej legendy
odkryłem szachy, gdy miałem jakieś pięć i pół roku.
To był zimowy wieczór w Baku w Azerbejdżanie,
na południu ZSSR, gdzie się urodziłem i wychowałem.
Obserwowałem, jak moi rodzice rozwiązywali zagadkę szachową z gazety.
Tajniki tej gry mnie zafascynowały.
Tylko 64 pola, 32 bierki.
Gra natychmiast mnie wciągnęła.
Stała się moją pasją.
Moim przeznaczeniem.
W Związku Radzieckim szachy były bronią polityczną.
Sposobem na zademonstrowanie
intelektualnej wyższości komunizmu nad dekadenckim Zachodem.
Była szeroka sieć organizacji,
które wyłaniały utalentowanych graczy
i pomagały im w rozwoju.
Zacząłem szybko odnosić sukcesy, bo mój talent został odkryty.
ŚWIETLANA PRZYSZŁOŚĆ UCZNIA
WSCHODZĄCA GWIAZDA
PRZYSZŁY MISTRZ ŚWIATA?
W świecie szachów liczyli się tylko Sowieci.
Zdominowali tę grę.
Rok po roku wszyscy mistrzowie i mistrzynie
pochodzili ze Związku Radzieckiego.
Najlepszym wzorem do naśladowania
była radziecka szkoła szachowa.
Wszyscy najwybitniejsi szachiści świata byli ze Związku Radzieckiego.
Susan grała już wtedy bardzo dobrze
i występowała na poważnych turniejach.
W 1984 roku w rankingu kobiet została najlepsza na świecie.
Zaczęła odnosić sukcesy na skalę międzynarodową.
Wiadomości ze świata.
Susan Polgár z Węgier.
Polgár jest najlepszą…
- Najlepsza szachistka… - Najwyżej w rankingu.
To było bardzo satysfakcjonujące,
że odniosłam sukces, mimo że wszyscy mi umniejszali.
Jeden z ekspertów nazwał ją Mozartem szachów.
Jej dwie siostry również są wybitne.
Dziennikarze przyjeżdżali na Węgry i prosili o wywiady.
Nie mogli zrozumieć, jak to możliwe,
że pierwsza zawodniczka w rankingach nie może opuścić bloku wschodniego.
KONFLIKT Z WĘGIERSKIMI WŁADZAMI
Dziennikarze zapowiadali,
że jeśli władze nie przestaną
dyskryminować rodziny Polgárów,
doprowadzą do bojkotu Węgier przez cały świat
za łamanie praw człowieka.
SIOSTRY Z MOGĄ OBERWAĆ ZA WEJŚCIE DO MĘSKIEGO ŚWIATA
W pewnym momencie rząd Węgier poczuł,
że presji i niepochlebnych opinii robi się za dużo.
W końcu wydano nam paszporty
i mogłyśmy pojechać na Zachód.
Cieszyłyśmy się.
Marzyłam o tym, żeby pokazać naszą siłę całemu światu.
Teraz to możliwe.
SALONIKI, GRECJA
W 1988 r. w olimpiadzie szachowej wzięło udział ponad 100 krajów.
Każdy kraj wysyła swoich najlepszych reprezentantów.
Węgierski kapitan zadecydował, że pojedziemy my, trzy siostry,
i czwarta zawodniczka, Ildikó Mádl.
Dziwnie było wystąpić na olimpiadzie kobiet
i grać tylko z kobietami.
Zrobiłyśmy wyjątek.
W końcu mogłyśmy pokazać nasze umiejętności.
My kontra reszta świata.
W imieniu FIDE witam państwa na 28. olimpiadzie szachowej.
Olimpiada szachowa jest jak igrzyska.
To największe i najbardziej prestiżowe zawody drużynowe.
Są tam dosłownie wszyscy.
Gra się drużynowo, aby rozstrzygnąć,
który kraj jest najlepszy w szachach na świecie.
Są dwie sekcje.
Olimpiada mężczyzn i olimpiada kobiet.
Codziennie przez dwa tygodnie każdy kraj mierzy się z innym.
Następnego dnia z kolejnym.
W każdej rundzie kraj może zdobyć maksymalnie trzy punkty.
Kto uzbiera najwięcej, wygrywa złoto.
Już samo wejście na salę turniejową zrobiło wrażenie.
Byłyśmy malutkie.
Po raz pierwszy zobaczyłyśmy śmietankę szachowego świata.
Tam jest Kasparow.
Widziałam, że Susan rozmawiała z Garrim Kasparowem,
a Sofia i ja tylko się uśmiechałyśmy i chichotałyśmy.
„Rety, Kasparow z nami gada”.
Wybór sióstr Polgár wzbudził wiele kontrowersji.
Były młodą drużyną.
Drużyna nastolatek wystąpiła przeciwko najlepszym zawodniczkom świata.
Były ciekawą nowinką, ale większość zbywała je śmiechem.
Nie miały szans z drużyną radziecką.
ZSRR zdominował świat szachów.
Kobiety nie przegrały olimpiady od ponad 30 lat.
Są niepokonane.
RUNDA 1 WĘGRY VS. AUSTRALIA
Gracze proszeni są o zajęcie miejsc.
Wchodzę do sali turniejowej.
Siadam.
Grałam na pierwszej szachownicy.
Judit grała na drugiej, obok mnie.
Na trzeciej Ildikó Mádl i ja grałyśmy na zmianę.
Rozstawiam bierki.
Nogi trzęsą mi się z nerwów
i zastanawiam się, czy jestem gotowa psychicznie
na grę z najlepszymi szachistkami świata.
Napięcie rośnie.
Ale gdy zaczyna się gra, moje nastawienie się zmienia.
Odcinam się od wszystkiego, co dzieje się poza szachownicą
i skupiam się na grze.
WĘGRY VS. AUSTRALIA
RUNDA 2 WĘGRY VS. FRANCJA
Podczas rozgrywki weszłam w stan przepływu.
Wygrywałam jedną partię po drugiej.
WYGRANE / PRZEGRANE
Wzbudziła ogromną sensację.
Po kilku wygranych partiach
ludzie zaczęli bać się Judit.
Wiedzieliśmy, że w każdej partii ma dużą szansę na wygraną.
WĘGRY
Nie byliśmy przyzwyczajeni,
że tak młode dziewczyny mogą tak dobrze grać.
To było niezwykłe.
Siedzi sobie taka dwunastolatka z kucykiem na głowie
i jest niepokonana.
Zmieniała przeciwników w żałosne ofiary.
Efekt był taki,
że nagle setki ludzi przyszły oglądać turniej.
Siostry Polgár wzbudziły szał.
Siostry Polgár to szachowy fenomen.
Są ogromnie utalentowane.
Judit, lat 12, jest najlepszą szachistką w swoim wieku.
Judit jest najzdolniejsza.
Szkoda, że w jej wieku nie byłem tak dobry.
Ma duże szanse, żeby zostać mistrzynią świata kobiet.
Nie wątpię w to.
Sposób, w jaki grała i energia leżąca u podstaw każdego ruchu
były niespotykane w szachach kobiet.
Grałam bardzo dobrze.
Ale oczywiście Rosjanki też grały świetnie.
TABELA WYNIKÓW 1. ZWIĄZEK RADZIECKI, 2. WĘGRY
Siostry Polgár muszą dokonać cudu, żeby odebrać medal Rosjankom,
które traktują go już jak swoją własność.
Pamiętam, jak nasza koleżanka, Ildikó Mádl, powiedziała,
że gdyby dali nam srebro, wzięłaby je bez wahania.
Judit cały czas wierzyła, że przyjechałyśmy tam po złoto.
Udzieliło nam się to.
WĘGRY, RUNDA 11. SOFIA – REMIS
Judit ciągle wygrywała.
Susan, Ildikó i ja też dawałyśmy sobie radę.
TABELA WYNIKÓW 1. ZWIĄZEK RADZIECKI, 2. WĘGRY
Nadeszła ostatnia runda.
Napięcie było ogromne, bo to od niej zależało,
czy zdobędziemy złoto, czy nie.
Większość nie wierzyła, że można pokonać ZSRR.
Wygrałam bardzo szybko.
Ildikó Mádl zremisowała.
WĘGRY, RUNDA 14.
Wszystko zależało od partii między Susan a Pią Cramling,
jedną z najlepszych szachistek świata.
Byłam onieśmielona, ale grałam najlepiej, jak potrafię.
Do ostatniej chwili nie było wiadomo,
czy zdobędziemy złoty medal.
Dopiero po zakończeniu partii zrozumiałyśmy, że nam się udało.
Byłyśmy bardzo szczęśliwe.
Zdobywszy łącznie 33 punkty,
Węgierki ustanowiły nowy rekord wszech czasów.
Judit bezlitośnie położyła wszystkich na łopatki.
Wygrała każdą partię.
To było coś niesamowitego.
Świat przekonał się, co potrafią siostry Polgár.
Złoty medal zdobywa drużyna Węgier.
Czułyśmy, że cały świat nam kibicuje.
To było bardzo motywujące uczucie,
którego nie doświadczałyśmy w naszym kraju.
Gdy wracałyśmy z Salonik i wylądowałyśmy w Budapeszcie,
znalazłyśmy się w zupełnie niespodziewanej sytuacji.
Ludzie na nas czekali.
ZŁOTE SALONIKI
CZAPKI Z GŁÓW!
Ta olimpiada była punktem zwrotnym.
Wyjechałyśmy jako czarne owce, a wróciłyśmy ze złotem.
Naród węgierski docenił naszą rodzinę.
Po raz pierwszy.
Zaproszono nas do parlamentu.
Świętował z nami sam prezydent.
Czy László Polgár czuje teraz satysfakcję?
Nie będę kłamał, że nie.
Rząd i federacja szachowa nagle zmienili nastawienie.
Zaczęli nam kibicować.
Sytuacja polityczna się zmieniała.
Wkrótce miał upaść Mur Berliński.
Od czasu naszej wygranej na olimpiadzie
dużo łatwiej nam było podróżować.
Judit wygrała w tamtym roku całą masę turniejów.
Nie było między nami rywalizacji.
Wierzyliśmy, że jest w stanie osiągnąć wszystko.
Kiedy kobieta zostanie mistrzynią świata?
Może siedzi właśnie obok mnie.
Nie wiem.
Czegoś takiego jeszcze nie było.
Z każdym turniejem jest coraz lepsza.
Przerażające.
Zdobyłam 200 punktów rankingowych w pół roku, to było niesamowite.
RANKING JUDIT
Jest coś takiego jak ranking szachowy.
Jest dość prosty.
Każdy zawodnik ma ileś punktów.
Ten, kto wygra, zdobywa punkty, a ten, kto przegra, je traci.
NAJLEPSZE ZAWODNICZKI
Gdy miałam 12 lat,
zostałam najlepsza na świecie wśród kobiet.
Nie osiadłam na laurach.
NAJLEPSZA SZACHISTKA MA 12 LAT
Chcę zostać arcymistrzynią
i dalej zwiększać mój ranking.
Aby zostać arcymistrzem, trzeba mieć co najmniej 2500 punktów
i osiągnąć trzy wartościowe rezultaty
w najpoważniejszych turniejach.
JUŻ TERAZ POKONUJE DOROSŁYCH ARCYMISTRZÓW
Judit biła rekord za rekordem.
Świat oszalał na myśl,
że po 33 latach mogłaby pobić rekord Bobby’ego Fischera
i zostać najmłodszą osobą na świecie z tytułem arcymistrza.
Co miesiąc jej zdjęcie było na jakiejś okładce.
Wszyscy ją obserwowali.
SUŃ SIĘ, FISCHER, NADCHODZI JUDIT POLGÁR
W 1991 roku wzięłam udział w Mistrzostwach Węgier.
Miałam 15 lat i cztery miesiące.
BOBBY FISCHER ZDOBYŁ TYTUŁ ARCYMISTRZA, MAJĄC 15 I PÓŁ ROKU
To była moja ostatnia szansa, by pobić rekord Fischera.
JUDIT VS. REKORD FISCHERA
2480 PUNKTÓW W RANKINGU
Konkurencja była bardzo mocna.
Byli tam wszyscy wybitni Węgrzy.
Nikt się nie spodziewał, że wezmę udział.
Grałam całkiem nieźle.
Ludzie byli w szoku.
OSTATNIA RUNDA
To była ostatnia runda.
Grałam czarnymi
z węgierskim arcymistrzem Tiborem Tolnaiem.
Wystarczyło, żeby zremisowała z Tolnaiem, żeby zdobyła tytuł arcymistrzyni.
Ale żeby wygrać turniej i zdobyć tytuł mistrzyni Węgier,
musiałaby wygrać. Miała więc dylemat.
Musiała wybrać, czy zadowolić się remisem i zostać arcymistrzynią,
czy pójść na całość i spróbować też wygrać mistrzostwa.
Większość szachistów zadowoliłoby się remisem,
odpuściło tytuł mistrza kraju,
ale zdobyło tytuł arcymistrza i przeszło do historii.
Jeśli przegra, skończy z niczym.
Kobiety fatalnie grają w szachy.
Chyba po prostu nie są zbyt mądre.
Chciałam pobić rekord Bobby’ego Fischera,
ale chciałam też wygrać.
Zaryzykowała.
Bardzo się denerwowałam.
Grałam taktycznie, wybierałam bardzo ostre pozycje.
Przełamywałam centrum.
W pewnym momencie wykonałam ruch, który zaskoczył mojego przeciwnika.
Przeskoczyłam koniem z boku na C4.
Mój koń zagraża teraz temu pionkowi.
Białe nie mogą zbić mojego konia, bo bym go odbiła…
a potem mogłabym zaatakować zarówno królową, jak i gońca.
Pokrzyżowałam mu szyki.
Czasem wystarczy jeden ruch, żeby zmienić wszystko.
Kilka ruchów później…
Wygrałam.
Zostałam arcymistrzynią, gdy miałam 15 lat i 4 miesiące.
Pobiłam rekord Fischera.
WĘGIERKA NAJMŁODSZĄ ARCYMISTRZYNIĄ
Nie można zlekceważyć takiego osiągnięcia.
Judit była najmłodszą osobą na świecie, wśród mężczyzn i kobiet,
która została arcymistrzynią.
To, że 15-latka wygrała mistrzostwa kraju
i jednocześnie została arcymistrzynią,
było historią jak z bajki.
Zdobycie tytułu arcymistrzyni było bardzo ważne.
Pokonanie gracza tak wysokiego kalibru dodało mi pewności siebie.
Zaczęłam się zastanawiać,
co dalej.
LINARES, HISZPANIA
Turniej w Linares to najważniejszy turniej na świecie.
Linares to szachowy Wimbledon.
Spotykaliśmy się w Linares raz do roku.
To tam rozstrzygało się, kto jest kim.
Po raz pierwszy w historii szachów
wśród najlepszych szachistów na świecie znajduje się tak młoda dziewczyna.
To był mój pierwszy elitarny turniej.
Występowali w nim najlepsi zawodnicy.
W tym Garri Kasparow.
Przygotowania do takiego turnieju są bardzo wymagające,
ale miałam miesiące na naukę.
Bardzo jej zależało na tym, żeby dobrze się przygotować.
Chciała przeanalizować wszystkie otwarcia,
jakie stosuje Kasparow,
i opracować na nie strategię.
Stresowałam się i zastanawiałam się, jak sobie poradzę w starciu z graczami,
których uważa się za lepszych ode mnie.
Kasparow powiedział,
że cieszy się, że Judit wystąpi w Linares.
Powiedział też, że dzięki temu poznamy twoją prawdziwą siłę.
Nie wiem, co rozumie przez prawdziwą siłę.
Dam z siebie wszystko.
Myślisz, że go pokonasz?
Nie miałem sobie równych w Linares.
Wygrałem miażdżąco w 1992 i 1993 roku.
KASPAROW TRIUMFUJE
W 1994 roku byłem spokojny,
bo nadal byłem najlepszy na świecie.
To był niezwykle ważny moment,
bo pierwszy raz w historii
mistrz świata, Garri Kasparow,
miał się zmierzyć z najlepszą szachistką świata.
To było bezprecedensowe wydarzenie,
żeby arcymistrzyni zagrała z arcymistrzem,
bo kobiety i mężczyźni nigdy nie grali razem.
To była historyczna chwila.
To był jej pierwszy taki turniej.
Była wybitną zawodniczką, ale…
jako kobieta i tak musiała wiele udowodnić.
PARTIA 1 – 1994
ZAWODNICY
Kasparow przybył 30 sekund przed rozpoczęciem gry.
Wszyscy fotografowie błyskali w niego fleszami.
Emanuje niesamowitą pewnością siebie.
Jego ciało mówi: „Wiem, co robię, jestem przygotowany,
pokonam cię”.
Czułam się, jakby chciał mnie pożreć żywcem.
To było nasze pierwsze starcie.
Wszystko było możliwe.
Grałam białymi.
Zawsze grałam ten sam debiut,
1. e4.
Otwarcie pionem królewskim.
Wiedziałam, że gdy będę grać z Kasparowem,
odpowie obroną sycylijską,
w której jest ekspertem.
Obrona sycylijska jest wojownicza.
Zawodnicy walczą o kontrolę nad centrum szachownicy,
co prowadzi do bardzo dynamicznej rozgrywki.
Gra otworzyła się dość szybko.
Judit zdecydowała się na bardzo agresywne zagranie
i postawiła damę blisko króla Kasparowa.
RUCH 14.
Jej dama była w tym samym rzędzie co czarny król.
Nie można po prostu nawalać w króla.
Silni gracze nie dadzą się znokautować.
Potrzeba odrobiny subtelności.
Ale Judit w młodości nie była zbyt subtelna.
Chciała od razu odstrzelić przeciwnikowi łeb.
Ryzykowna strategia w walce z Kasparowem.
Judit zaczęła wykonywać ruchy bez większego planu,
bo nie mogła znaleźć drogi do ataku,
i straciła kontrolę.
Od samego początku Kasparow miał nade mną przewagę.
Robił świetne ruchy.
Dużo myślałam.
Wykorzystywałam dużo czasu.
Robiło się coraz gorzej.
Czułam, że publiczność nie jest tym zainteresowana.
Ludzie wchodzili i wychodzili.
Nie mogłam się poddać.
RUCH 34.
RUCH 35.
Gdy doszliśmy do 36. ruchu,
stało się coś bardzo dziwnego.
Kasparow przeniósł skoczka na C5.
To był wielki błąd.
Mogłam przestawić gońca w taki sposób,
żeby móc potem zaatakować królową albo wieżę,
a on nie mógłby obronić obu tych ataków.
Przed tym ruchem wiedziałam, że przegram.
A wtedy okazało się,
że mogłabym też zremisować.
Nie wierzyłam, że gram z najlepszym szachistą świata
i mam taką szansę.
Gdy tylko odłożył figurę, szybko podniósł ją ponownie
i przełożył na wyjściowe pole, żeby wykonać inny ruch.
To był ogromny szok.
Mój przeciwnik postąpił wbrew zasadom.
Reguła dotkniętej figury jest bardzo ważna w szachach.
Gdy odstawi się bierkę, ruch uznaje się za wykonany.
Jeśli wykona się inny ruch,
narusza się zasady fair play. To oszustwo.
Widziała to tylko Judit.
Rozglądałam się dookoła z miną: „Co to ma znaczyć?”.
Nikt nic nie powiedział,
a ja nie wiedziałam, jak zareagować.
Pomyślałam, że jeśli nikt nic nie powie,
to może…
ja też nie powinnam reagować.
Może tylko ja to zauważyłam.
Byłam 17-letnią nowicjuszką
grającą z mistrzem świata.
Obawiałam się, że więcej mnie nie zaproszą.
Jak miałam to udowodnić?
Moje słowo przeciwko jego słowu.
Gdyby to zasygnalizowała,
a Kasparow by zaprzeczył,
wyszłaby na rozpieszczonego bachora,
który nie może udźwignąć tego, że przegrywa,
więc oskarża go o łamanie zasad.
Rozgrywkę nagrywała ekipa z hiszpańskiej telewizji,
ale za kamerą nie było kamerzysty.
Nie miała dowodów.
Kontynuowała grę.
Jeśli wykona się kolejny ruch,
nie można już zgłosić naruszenia reguły.
Potem już grał dobrze.
Jego przewaga zapewniła mu zwycięstwo.
Było po wszystkim.
NAJLEPSZA DZIEWCZYNA NIE POKONAŁA KASPAROWA
Czułam się fatalnie.
Po rozgrywce poszłam do restauracji coś zjeść.
Robiliśmy tak na turniejach.
Nagle do mojego stolika podszedł sędzia
i zapytał, czy może mi jakoś pomóc.
Odparłam, że skoro już pyta,
jestem bardzo ciekawa,
czy ta kamera, która stała kilka metrów od nas,
cokolwiek zarejestrowała.
Nagle zaczyna się robić szum.
Garri Kasparow zrozumiał, co się dzieje,
i zrobił się bardzo nerwowy.
Zaczął chodzić i mówić: „Trzeba coś z tym zrobić.
Ktoś musi o tym napisać. To hańba”.
Wszyscy ufali Kasparowowi. Jest niezwykle poważanym szachistą.
Mimo to zapytałem go: „A co ty sądzisz? Puściłeś tę bierkę?”.
A on na to:
„Nie wiem. Nie wydaje mi się, ale nie jestem pewien”.
Organizator turnieju wydał oświadczenie prasowe,
w którym zaręczył, że Kasparow jest uczciwym zawodnikiem.
Nagle pojawiła się wiadomość,
że ekipa filmowa wraca do Linares.
Okazało się, że gdy filmowcy wrócili do Madrytu,
odkryli, że przypadkiem zapomnieli wyłączyć kamerę…
i wszystko się nagrało.
Ekipa pokazała to nagranie.
Widać na nim ewidentnie, że puścił bierkę.
Potem chwycił ją ponownie i cofnął ruch.
Pamiętam uczucie szoku, kiedy zobaczyłam to nagranie.
Judit też nie mogła uwierzyć, że to się dzieje.
Cieszyłam się,
że nagranie potwierdziło moje przypuszczenia.
Nie było to jednak prawdziwe pocieszenie,
ponieważ po podpisaniu blankietu zapisu partii
nie można niczego zmienić.
Nikt by się nie spodziewał, że mistrz świata złamie zasadę.
Uważa, że przegrać z dziewczyną to kompromitacja.
Problem w tym, że zaufałam mojemu przeciwnikowi,
a nie powinnam była.
Tak, były wokół tego drobne kontrowersje.
Nie poczułem, że już puściłem tę bierkę.
Nie zrobiłbym tego. To trwało ułamek…
Na tym nagraniu widać, że trwało to może jedną dziesiątą sekundy.
Nie czułem, że zrobiłem coś złego.
Nie da się tego poczuć, gdy robi się szybki ruch.
Sprawdźcie sami, czy coś czuć przez 0,1 sekundy.
I tak bym nie przegrał, co najwyżej skończyłoby się remisem,
ale głupio by było nie wygrać.
INCYDENT W LINARES W ZWOLNIONYM TEMPIE
Ten moment zniszczył mi cały turniej,
bo już do samego końca wszyscy mi o tym przypominali.
ZŁAMAŁ ZASADĘ
Wybuchł z tego głośny skandal.
Mistrzowie oszukują.
Nic innego nie wynika z nagrania, które zobaczymy za chwilę.
Widać, że mistrz zrobił coś, co jest surowo zakazane.
SZYBKI RUCH KASPAROWA NA FILMIE
Zrobiła się wokół tego wielka afera.
To jeden z najsłynniejszych szachowych skandali.
Judit była bardzo zła.
To, co potem zrobiła,
było imponujące, jak na dziewczynę w jej wieku i sytuacji.
Ostatniego dnia turnieju podeszła do Kasparowa w lobby
i zapytała: „Jak mogłeś mi to zrobić?”.
Kto nigdy nie widział Kasparowa na żywo,
nie zrozumie w pełni, jakie to było odważne.
On robi wrażenie.
Chciałam, żeby to wyjaśnił.
A on się obraził,
że upokarzam go przy innych ludziach.
Zapytałem go o to w wywiadzie
i odparł: „Jest źle wychowana”.
Nie rozmawiali po tym przez trzy lata.
Po tej rozgrywce dostawałam niezliczone pytania
od dziennikarzy i od rodziny.
Rozmawianie o tym było dla mnie męczące.
LINARES – TABELA WYNIKÓW
Choć to on złamał zasadę,
to ja dałam się ograć.
To było bardzo nieprzyjemne.
Nigdy nie karciłem moich córek,
kiedy nie dawały rady wygrać partii.
Sama przegrana jest dość przykra.
Mój ojciec nigdy nie ukrywał, że zależy mu na sukcesie.
Chciał dowieść, że eksperyment się powiódł,
że zdołał sprawić, że jego córki osiągnęły coś wielkiego.
Po tym turnieju powiedział,
że powinnyśmy znów wziąć udział w olimpiadzie szachowej kobiet.
Dla mnie było jasne, że jesteśmy najlepsze spośród kobiet.
Chciałam rywalizować z mężczyznami.
Wtedy zaczęłam podejmować pewne decyzje sama.
Niektóre sprawy są tak ważne, że choć rodzice mówią swoje,
trzeba pójść własną drogą.
MADRYT, HISZPANIA
W tym samym roku widziałem Judit na turnieju w Madrycie.
Grała genialnie.
Pokonała bardzo silnych graczy.
Nigdy nie zapomnę,
w jaki sposób mężczyźni reagowali na jej wygrane.
Były cztery rozgrywki, w których przeciwnik nie poddał partii
i nie uścisnął dłoni.
W szachach te gesty są świętością.
Tak się robi, a oni po prostu wyszli.
To było żenujące.
NASTOLATKA UDOWADNIA, ŻE UMIE SIĘ ODBIĆ
POLGÁR TRIUMFUJE W MADRYCIE
Jak reagują mężczyźni, kiedy z nimi wygrywasz?
Ostro walczyłam o to, żeby zdobyć szacunek elit,
mistrzów świata.
Niektórzy nie byli zadowoleni z tego, że stałam się jedną z nich.
Co musi zrobić, żeby dołączyć do najlepszych szachistów świata?
To będzie bardzo trudne.
Musiałaby mieć dużo szczęścia.
Jeden z wielkich arcymistrzów, Wiktor Korcznoj,
nazywał mnie kawiarnianą szachistką.
Nie traktował mnie poważnie.
„MOŻE MNIE POKONAĆ TYLKO, GDY NIE CHCE MI SIĘ GRAĆ.
DZIŚ MI SIĘ NIE CHCIAŁO”.
WIKTOR KORCZNOJ PO PRZEGRANEJ Z JUDIT POLGÁR
Musiałam wykazać się 10 razy bardziej, niż gdybym była chłopcem.
Czy mistrzem świata została kiedyś kobieta?
- Wśród kobiet. - Czemu nie?
To sport, w którym kobiety mogłyby się wykazać.
Fakty temu przeczą.
Jest Judit Polgár z Węgier.
Judit to wyjątek, ale nawet ona ma problem
z utrzymaniem ducha walki przez całą partię.
W 1996 roku miał miejsce turniej na zaproszenie w Dos Hermanas.
DOS HERMANAS, HISZPANIA
Przed rozgrywkami
czekałam z moją mamą na windę.
Winda nadjeżdża, drzwi się otwierają,
a tam Kasparow ze swoim trenerem.
To było zabawne,
bo była między nami napięta atmosfera
przez lata po tamtej sytuacji.
Mama mówi: „Wsiadaj do windy”.
PARTIA 2 – 1996
Poszłam grać z myślą, że muszę walczyć zawzięcie.
OTWARCIE
Znowu grałam białymi.
To od razu dało mi przewagę.
Pierwszy ruch, 1. e4.
PION KRÓLEWSKI
Po raz kolejny obrona sycylijska.
Potem rozgrywka rozkręciła się do szaleństwa.
Judit od razu zaatakowała królową.
Zaszachowała króla, Kasparow musiał go ruszyć.
Potem zaczęła atakować gońcem.
Podejrzewałem, że będzie grać agresywnie,
a i tak mnie zaskoczyła.
Judit była jak skupiona kula energii,
jak piorun, który zaraz może uderzyć.
Poszła na całość w otwarciu.
Grała ostro, zajmowała przestrzeń.
Potem przeszła do gry środkowej.
To faza najgłębszych pomysłów,
w której trzeba przechytrzyć rywala.
To w tej fazie jest najwięcej emocji.
Kasparow postanawia podnieść stawkę
i śmiało stawia wieżę na samym środku planszy,
atakując jednocześnie królową i gońca.
Walka jest ostra.
Była już wtedy trochę niepewna, a Garri cisnął ją dalej.
To było tak mocne również dlatego, że tak długo trwało.
To była zabawa w kotka i myszkę.
Był już na wygranej pozycji,
ale jakoś się wywinęłam.
Potem znowu był o krok od wygranej.
3 GODZINY 25 MINUT 14 SEKUND
Zaczęłam popełniać błędy.
Garri grał bardzo dobrze i zyskał przewagę.
Obliczałam 10 ruchów do przodu,
żeby jakoś się uratować.
W swoim ruchu Kasparow zuchwale stawia wieżę
w tym samym rzędzie co jej król.
Widać, że traci zasoby. Może będzie musiała się poddać.
3 GODZINY 47 MINUT 6 SEKUND
Jedną z typowych słabości kobiet jest to, że panikują w obliczu zagrożenia.
Budzi w nich ono reakcję obronną.
Musiałam zdecydować, co robić.
Czas uciekał.
Judit zignorowała groźbę.
Kontruje i zbija pionka.
Jest teraz o pionka do przodu.
Moja agresja nie wywołała w niej paniki, tylko więcej agresji.
4 GODZINY 1 MINUTA 32 SEKUNDY
Świetnie się broniła.
Bardzo mu utrudniała wygranie tej partii.
Grali godzinami.
Nagle wpadłam na nieoczekiwany pomysł.
Zaszachowała jego króla i poświęciła wieżę.
To było jak grom z jasnego nieba.
Garri zupełnie się tego nie spodziewał.
Nagle przestał być na wygranej pozycji.
5 GODZIN 42 MINUTY 12 SEKUND
Judit zagrywała te sztuczki, żeby utrzymać się na powierzchni.
Po sześciu godzinach doszli do gry końcowej.
GRA KOŃCOWA
W końcówce nie ma już królowych ani wielu mocnych figur.
To ostatnia część gry.
Doszli do końcówki, która teoretycznie prowadziła do remisu.
Kasparow ma skoczka i wieżę.
Ona ma tylko wieżę. Remis.
Remis jak nic.
Mogłaby zremisować z zamkniętymi oczami.
Musiała być dokładna,
a końcówka nigdy nie była jej mocną stroną.
Chciał zagrać jeszcze kilka ruchów, żeby mnie sprawdzić.
6 GODZIN 8 MINUT 4 SEKUNDY
Nie wszystkie wykonał w pełni dokładnie, ale ani na chwilę nie odpuścił.
Zrozumiałam, że zna teorię końcówek znacznie lepiej ode mnie.
Po kilku ruchach
Judit wreszcie pękła.
6 GODZIN 31 MINUT 40 SEKUND
Mój król nie miał dokąd uciec.
Tragedia leżała w tym, że walczyła bardzo dzielnie,
doszła do końcówki, która mogła być bezpieczna,
i źle ją rozegrała.
To tak, jakby walczyć z Mikiem Tysonem
przez osiem, dziesięć rund.
Szachy są grą, która trwa godzinami,
aż po wielu godzinach ktoś załamie się pod presją.
Do tego dążą mocni gracze.
Ta końcówka była jak egzamin,
który w zasadzie nie był zbyt trudny,
ale oblała go pod presją.
To była ciężka porażka.
Zrobiłam duży błąd strategiczny.
Nie czułam się dobrze po tej rozgrywce.
RZEŹ PO ATAKU KASPAROWA
SAMOTNY NA SZCZYCIE?
Po naszej partii w 1996 roku
graliśmy ze sobą jeszcze kilka razy.
PARTIA 3 – 1996
Lubiłem z nią grać, bo miała taki styl, dzięki któremu czułem się swobodnie.
PARTIA 5 – 1997
Judit była nadmiernie agresywna. Atakowała z dużą mocą.
Ja też lubiłem atakować i miałem więcej doświadczenia.
Dlatego jej agresywne ataki działały na jej niekorzyść.
Trzeba podkreślić, że Garriego Kasparowa uważa się
za najlepszego szachistę w historii.
Judit grała nie tylko z ówczesnym mistrzem świata.
Szła łeb w łeb z najlepszym graczem wszech czasów.
PARTIA 7 – 2000
Gdy grałam z Kasparowem, miałam wrażenie,
że gdy tylko siadał, zanim jeszcze wykonał ruch, czuć było,
że jest ode mnie lepszy.
Czułam, że rozgrywka to formalność.
Musimy ją odbyć, ale on i tak wygra.
Grałem wtedy najlepiej w karierze.
Była jedną z osób, które ze względu na swój styl gry
i może jakiś dyskomfort psychiczny, który w niej wzbudzałem,
nie radziła sobie ze mną. Była jedną z wielu.
Jej sposób gry nie nadawał się do tego,
żeby pokonać mnie w najlepszych latach mojej kariery.
Trudno ci się gra z Kasparowem?
Moje wyniki nie są najlepsze.
Masz do niego zbyt wiele szacunku, żeby wykorzystać pełnię swoich możliwości?
Może, podświadomie, tak.
Nie każdą porażkę odbiera się tak samo.
Czasem, gdy przeciwnik grał naprawdę dobrze,
wynajdywał zaskakujące rozwiązania, świetnie rozgrywał,
nie czułam się bardzo źle.
W grze z Kasparowem moją frustrację rodziło to,
że nie potrafiłam dobrze zawalczyć.
Wydawał mi się niepokonany, jakby był nadczłowiekiem.
Muszę stoczyć z nim godną walkę,
tylko jak mam tego dokonać?
Wielu szachistów jest tak zaabsorbowanych grą,
tak na niej zafiksowanych,
że zaczyna w niej chodzić o coś więcej niż tylko o grę.
Chodzi o życie.
Myślę, że mój ojciec pragnął sukcesu, żeby udowodnić, że miał rację.
Był przekonany,
że musi nam się powieść.
Twierdził, że następne dwa lata będą przełomowe.
Nieustannie popychał mnie o krok dalej,
chciał, żebym skupiała się na wejściu do najlepszej dziesiątki.
Przez ten jego projekt ludzie latami zastanawiali się,
czy on jest dobrym człowiekiem.
Wiele osób uważało, że robi to, żeby spełnić własne ambicje,
a nie dla dobra swoich dzieci.
KOCHANY TATUŚ Z WĘGIER
Ludzie zastanawiali się, co się dzieje z tymi dziećmi.
Czy rodzice niszczą im życie?
Wiedziałam, że mam inny styl życia niż moi rówieśnicy
przez to, że tyle gram w szachy.
Oczywiście czasami czułam, że łatwiej byłoby
pooglądać filmy albo spędzić więcej czasu z przyjaciółmi.
Przez wiele lat przygotowywanie się do zawodów
wypełniało całe moje życie.
To było dla mnie za mało.
Szachownica ma tylko 64 pola.
W życiu liczy się o wiele więcej.
Byłam szczęśliwa, ale nawet gdy skończyłam już 20 lat,
tata nadal chciał, żeby szachy były całym moim życiem.
Ja chciałam czegoś więcej,
chciałam trochę rozszerzyć moje życie
poza szachownicę.
Rzeczywistość składa się z małych zbiegów okoliczności.
Po studiach pracowałem jako weterynarz.
Przyszła do mnie ruda dziewczyna, która wyglądała jak Judit Polgár.
Pewnego dnia, gdy miałam prawie 23 lata,
zabrałam psa do weterynarza.
Doktor był bardzo miły, uśmiechnięty
i… rozmowny.
Badanie jakoś się przeciągnęło.
W pewnym momencie odszedłem od protokołu
i zaproponowałem, żebyśmy umówili się na tenisa.
Co sprawia, że mężczyzna zakochuje się w kobiecie?
Od tysięcy lat nie ma na to jednoznacznej odpowiedzi.
Te jej rude włosy, ten uśmiech w oczach.
Miała w sobie ogień, energię.
Od samego początku mówiła to, co myślała.
Było to dla mnie bardzo seksowne.
Zaczęliśmy się spotykać dość często.
Potem pojechałam na turniej
i wygrałam go, będąc bardzo zakochana.
Potem zamieszkaliśmy razem.
Gdy Judit wyszła za mąż,
wtedy…
moja rola menedżera dobiegła końca.
Czułam, że mój ojciec był trochę zawiedziony.
Szczerze mówiąc, niechętnie wypowiadam się na ten temat.
Gdy moje córki dorosły, nie miałem już na nie dużego wpływu.
Ich mężowie poprowadzili je w innym kierunku.
Gdy przestałem pełnić funkcję ich menedżera…
byłem trochę urażony. To było dziwne.
Ale powiedziałem Judit, że to od niej zależy,
jak chce spędzić resztę życia.
W 2000 ROKU
JUDIT ZAJMOWAŁA NAJWYŻSZE MIEJSCE W RANKINGU KOBIET OD 11 LAT.
W RANKINGU OGÓLNYM BYŁA NA 32. MIEJSCU.
Moja ukochana zamówiła sobie truskawki.
Tak, i twoje też zjem.
Gdy się pobraliśmy,
zbliżałam się do magicznych 2700 punktów w rankingu,
które w tamtych czasach dawały wejście do najlepszej dziesiątki.
Nie umiałam przekroczyć tej granicy.
Kilka razy zagrałam dobrze,
zdobyłam trochę punktów,
a potem traciłam wszystko na turnieju.
Gusztáv przekonał mnie,
że mogę obrać nową strategię.
Gdy pojawiłem się w jej życiu,
zdradziłem jej wielką tajemnicę.
Szachy mogą się skończyć wygraną, przegraną
albo czymś jeszcze innym,
remisem.
Uważał, że remis jest lepszy niż przegrana.
Jeśli przegra się z kimś, kto ma tyle samo punktów,
traci się punkty.
Jeśli się zremisuje, nie traci się ich.
Były partie, które wcześniej rozegrałabym inaczej.
Walczyłabym o wygraną.
Na tamtym etapie uznałam,
że jeśli nie mam pomysłów, które mogłyby zadziałać,
remis też jest akceptowalnym wynikiem.
Nadal była jedną z najbardziej ofensywnych zawodniczek na świecie,
ale nie przegrywała już tak często,
więc zdobywała coraz więcej punktów.
Po tej zmianie podejścia w 2001 roku w Linares
doszło do wielkiego rewanżu między Judit a Kasparowem.
LINARES, HISZPANIA
To na tym turnieju doszło do cofnięcia ruchu.
Po latach spotykają się tu ponownie.
Niektórzy twierdzą, że mój styl gry był wtedy dość prymitywny,
ale był skuteczny.
Nadal byłem pierwszy w rankingu, nadal grałem dobrze,
zwłaszcza w 2001 roku.
Oczekiwania wobec Judit nie były niskie, ale też nieprzesadnie wysokie.
Miałam w tej grze jasną strategię.
Taką, która sprawi, że zacznie się denerwować.
Że przejdzie mu przez myśl, że może przegrać.
PARTIA 11 – 2001
Gra się zaczyna.
Judit gra białymi, a Garri czarnymi.
PION KRÓLEWSKI
Wiedziałam, że Kasparow nie lubi, gdy atakuje się jego króla.
Postanowiłam, że będę go atakować za wszelką cenę.
OBRONA SYCYLIJSKA
Judit wykonała roszadę po lewej stronie szachownicy,
a Garri Kasparow zrobił to samo po przeciwnej stronie.
Takie ustawienie oznacza,
że oboje zamierzają przystąpić do agresywnych ataków.
Będą się ścigać, kto pierwszy dopadnie króla.
Już na początkowym etapie gry poświęciłam pionka.
RUCH 19.
Kasparow wziął poświęcony pionek,
ale dzięki temu goniec Judit znalazł się na bardzo mocnej pozycji.
Miała mniej bierek, ale za to inicjatywa była po jej stronie.
Kasparow był zaskoczony, ale rozumiał, o co chodzi.
Kasparow wychodzi pionkiem na środek szachownicy.
Zaatakował mojego gońca,
więc naturalnym posunięciem byłoby go bronić.
A ona zdecydowała się poświęcić gońca.
Miał dużą przewagę materialną,
ale ja trzymałam się tego, że będę atakować jego króla.
W pewnym momencie rozejrzałam się dookoła.
Sala turniejowa była pełna, bo ta rozgrywka była tak fascynująca.
Kasparowowi chyba się wydawało, że ma przewagę.
Gra była bardzo intensywna, ale czułem się komfortowo.
Kasparow wykorzystał dużo czasu.
Po kilku minutach wykonał najbardziej logiczny ruch.
A ja, po nie więcej niż trzech sekundach,
ruszyłam pionka.
To był dla niego szok psychologiczny.
Poświęcałam wszystko w imię ataku.
Wtedy musiał zdać sobie sprawę, że sytuacja nie jest taka prosta.
Myślałem, że wygrywam, a ona przypuściła atak.
Zdjął marynarkę, wstał i powiesił ją na oparciu krzesła.
Potem zdjął zegarek i położył go z boku.
Miło było obserwować, jak Garri się denerwuje.
Wygrałem z Judit wiele razy, ale w tym turnieju
walczyłem o przetrwanie.
Garri musiałby wyciągnąć asa z rękawa,
żeby się uratować w tej partii.
Kasparow zaczął poświęcać swoje bierki, żeby dostać się do króla Judit.
Jego król jest tak odsłonięty,
że jedyne, co mu pozostaje,
to nieustannie szachować białego króla.
Wtedy Garri uznał, że już wystarczy.
Ta niesamowita, szalona,
dziko ofensywna partia skończyła się wiecznym szachem.
Judit wymusiła remis.
W Linares Judit była jedyną osobą, która nie przegrała z Kasparowem.
POLGÁR REMISUJE Z KASPAROWEM
Tylko ona zdołała zrównać się z najlepszym szachistą świata.
Gdy rozmawialiśmy pod koniec turnieju,
było jasne, że szanował moją grę,
mimo że w tamtym czasie wciąż był najlepszy.
Wtedy została już jedną z nas.
Była w gronie najlepszych.
Po tej rozgrywce w Linares czułam się fantastycznie.
To była niesamowita walka. Dałam mu w kość.
Mimo to nadal nie mogłam go pokonać.
Czegoś mi jeszcze brakowało.
Z kimś takim jak Kasparow można wygrać tylko wtedy,
gdy zdoła się uwierzyć,
że jest się w stanie pokonać swojego idola.
Bez wiary w to, że jest się z nim na równym poziomie,
nie ma szans na wygraną.
Jesteśmy na obozie treningowym nad Adriatykiem.
Jak ci się podoba?
Bardzo. Chciałabym do niego wskoczyć.
Rok później, w 2002 roku,
spotkałam Kasparowa na turnieju.
Spytał mnie, czy chciałabym przyjechać do niego
na sesję treningową do Chorwacji.
Między graczami często pojawiają się tarcia.
Z Judit zawsze odnosiliśmy się do siebie…
z szacunkiem.
Dlatego zaproponowałem jej współpracę.
Była jedną z najlepszych. Mogłaby wnieść nowe perspektywy.
Judit.
Bardzo się cieszyłam z tego zaproszenia.
Pojechaliśmy z mężem do willi Kasparowów.
Spędziliśmy tam bardzo miły tydzień.
To było wspaniałe doświadczenie. Kasparow był w świetnej formie.
Wiele się dowiedziałam o tym, jak podchodzi do pozycji szachowych.
Jakie rozwiązania traktuje poważnie,
a które z ruchów, które ja bym rozważała,
ignoruje, bo uważa je za nieznaczące.
Byłam zaskoczona, że Kasparow nie pracował cały dzień.
Graliśmy w szachy po południu,
a rano robiliśmy inne rzeczy.
Chodziliśmy nad morze popływać na bananie.
Każdy, kto do mnie przyjeżdżał, musiał się przepłynąć na bananie.
W tej dyscyplinie wygrałam,
bo jako jedyna nie wpadłam do wody.
Często tak bywa, że dopóki dzieli was dystans,
ma się o mistrzu jakieś wyobrażenie.
O jego charakterze.
A gdy pozna się go w luźnych, przyjacielskich okolicznościach,
gdy spędzi się z nim kilka dni od rana do wieczora,
można dostrzec zupełnie inny obraz.
Poznaliśmy jego bardziej ludzkie oblicze.
Judit wyzbyła się poczucia,
że po drugiej stronie szachownicy siedzi bóg.
Zobaczyła zwykłego człowieka.
MOSKWA, ROSJA
Do tamtej chwili grali ze sobą 14 razy.
Garri Kasparow nie przegrał ani razu.
Granie z Kasparowem było trudne.
Jak z Federerem u szczytu formy.
Każdy z nim przegrywał.
Garri Kasparow.
Chyba tylko ja nigdy z nią nie przegrałem.
Pokonała Kramnika, Ananda, wszystkich.
Tylko ja byłem ostatnią niezdobytą twierdzą.
PARTIA 15 – 2002
Proszę o ciszę. Będziemy zaczynać.
Proszę arbitrów o włączenie zegarów.
Gdy kolejny raz spotkaliśmy się przy szachach,
ja grałam białymi.
Zagrałam pierwszy ruch, 1. e4, dwa pola do przodu przed królem.
Kasparowa to nie zdziwiło,
bo wybierałam to otwarcie od najmłodszych lat.
Mnie natomiast zszokowała jego odpowiedź.
Garri zaskoczył wszystkich, zagrywając pionek na e5.
Prawie zawsze grał obronę sycylijską.
Takie rozgrywki są szalone.
Tym razem Garri postawił na obronę berlińską.
OBRONA BERLIŃSKA
Każdy ma swoje mocne i słabe strony.
Judit gra agresywnie.
Ja wybrałem bardziej defensywne otwarcie.
Kasparow wymuszał na niej inny rodzaj gry,
wolniejszy, bardziej zniuansowany.
To było zupełnie nie w moim stylu.
Do czego prowadzi to otwarcie?
Królowe znikają z szachownicy na wczesnym etapie gry.
Co prawda nie mogę atakować, ale on też nie może.
Garri gra pionem na skrzydło królewskie, Judit też.
Nie graliśmy agresywnie, tylko bardzo strategiczne.
Zaczęłam budować swoją pozycję.
Wykonałam ruch skoczkiem.
To sprawiło, że Kasparow przeszedł do defensywy.
Judit zaczęła trochę przykręcać śrubę,
wywierać większą presję na środku szachownicy.
Kasparow zauważył, że może mieć poważne kłopoty.
Garri chciał ją pokonać w końcówce,
ale sytuacja zaczęła się robić niekorzystna dla czarnych.
Z ruchu na ruch wywierałam na nim coraz większą presję.
Czułam, że mam przepiękne ustawienie.
Powinnam to wygrać.
Jak to możliwe?
Oczywiście gdy ma się tak dużą przewagę
i rozgrywa się tak ważną partię,
robi się nerwowo.
Od najmłodszych lat
marzyłam o tym, żeby z nim wygrać.
Nigdy mi się nie udało.
Siedziałam tam i powtarzałam sobie w myślach:
„Nie grasz o remis.
Walczysz do samego końca”.
GRA KOŃCOWA
Zajmowałam coraz więcej przestrzeni.
Potem zagrałam wieżą do centrum,
a jego król zaczął być zagrożony.
Jej mocno rozstawione wieże połykały jego piony.
Nieustannie pracowałam nad końcówkami.
Wykorzystałam nawet pewne schematy z dzieciństwa,
które poznałam, gdy miałam 8 czy 9 lat.
Widziałam, że ma coraz mniej szans na to, żeby się uratować.
To jeden z największych szachistów w historii,
może nawet największy.
Można by się spodziewać, że jakoś się wykaraska.
Ale Judit grała po mistrzowsku.
Zapanowała cisza.
Nagle zdałam sobie sprawę, że maksymalnie za dwa ruchy
Kasparow nie będzie już miał szans na obronę,
nie ma dla niego nadziei.
I wtedy nadszedł ten moment.
Wyciągnął rękę.
Judit Polgár, mistrzyni ataku,
wreszcie pokonała Kasparowa w subtelnej, zniuansowanej grze końcowej.
To był jedyny moment w historii, kiedy kobieta pokonała
najsilniejszego, najlepszego zawodnika wszech czasów.
Nie tylko go pokonała. Ona go zmiażdżyła.
Nie dała mu szansy.
Wtedy nikt już nie pamiętał o dwunastolatce w kucyku.
Była po prostu jedną z najlepszych szachistek świata.
POLGÁR POKONAŁA KASPAROWA
Trzeba podkreślić,
jak ważny to był moment dla wszystkich kobiet.
Udowodniłyśmy, że możemy tego dokonać.
Gdy byłam mała, było to dla mnie bardzo inspirujące.
Niemożliwe stało się możliwe.
JUDIT POLGÁR, KRÓLOWA SZACHÓW
Oczywiście, że gra nie przebiegła według idealnego dla mnie scenariusza.
Ona po prostu…
Zrobiła wszystko dobrze, więc przegrałem.
Oto bohaterka dnia, pogromczyni Kasparowa.
Jak to skomentujesz? Jesteś zadowolona?
- Tak. - Powiedz coś więcej.
- Bez komentarza. - Proszę cię.
Nigdy tak nie mówiłaś.
Od lat marzyłam o tym,
że pewnego dnia wygram z Garrim Kasparowem.
Czułam wielką satysfakcję.
KOBIETA Z ŁATWOŚCIĄ WYGRYWA Z KASPAROWEM
Judit pokonała Kasparowa.
Nie było ze mną moich sióstr ani rodziców,
ale od razu do nich zadzwoniłam, żeby się tym podzielić.
To była wielka radość.
Czekaliśmy na to całe życie i w końcu jej się udało.
Spełniłam wiele z moich dziecięcych marzeń,
ale to było coś większego.
Byłam z niej bardzo dumna.
Ojciec bardzo się ucieszył. Aż podskakiwał z radości.
To było ogromne osiągnięcie.
Dzięki niemu poczułem,
że nasz eksperyment się powiódł.
Mimo to Judit jest tylko jedną z najlepszych na świecie.
Aby zostać najlepszą ze wszystkich,
musiałaby pracować kilka godzin dziennie więcej.
Bardzo się cieszę, że jest szczęśliwa.
KRÓLOWA ZWYCIĘŻA WSZYSTKO
W tamtej chwili wreszcie poczułam,
że w danej partii, w danym turnieju…
mogę pokonać każdego.
W 2003 R., ROK PO POKONANIU KASPAROWA,
JUDIT WESZŁA DO PIERWSZEJ DZIESIĄTKI.
JEST JEDYNĄ KOBIETĄ, KTÓRA TEGO DOKONAŁA.
Judit jest najlepszą szachistką wśród kobiet w historii.
To nie podlega dyskusji.
Odmieniła szachy.
NAJLEPSZA SZACHISTKA SAMOTNA NA SZCZYCIE
Jest też fenomenem pod tym względem,
że była królikiem doświadczalnym swoich rodziców.
Moim zdaniem to, że osiągnęła wszystko,
o czym marzył ojciec,
i pozostała przy tym normalną, sympatyczną osobą,
to jakiś cud.
Bez zbędnych pochlebstw można uznać, że dokonała czegoś rewolucyjnego.
Udowodniła, że kobieta może dołączyć do grona największych zawodników.
To coś, co wielu z nas,
szczerze mówiąc łącznie ze mną, uważało za niemożliwe.
W 2014, GDY KOŃCZYŁA KARIERĘ,
BYŁA NAJLEPSZĄ KOBIETĄ NA ŚWIECIE OD 12 R.Ż.
UTRZYMAŁA SIĘ NA TEJ POZYCJI PRZEZ 26 LAT.
Gdy myślisz o swoim życiu, w którym byłaś obiektem eksperymentu,
jak się z tym czujesz?
Oczywiście z jednej strony
bycie obiektem eksperymentu nie jest przyjemne.
Nigdy nie uważałam się za geniuszkę.
Wiem, że moje osiągnięcia
są w 95% efektem mojej pracy i poświęcenia.
To zasługa moich rodziców.
Mój ojciec oczywiście pokazał mi piękno szachów.
A również to, na co mnie stać.
Że mogę być wybitna.
Ludzie muszą w ciebie wierzyć.
A ty musisz wierzyć w siebie.
Najważniejsze jest to,
żeby każdego dnia być lepszym, niż było się wczoraj.
I pamiętać o tym codziennie.
Nie poddawać się.
I zawsze walczyć do samego końca.
Napisy: Zofia Sław