MEDIOLAN 29 GRUDNIA 1985
Wymiar sprawiedliwości w tym kraju
jest poważnie chory.
Dlatego żądamy zmian!
Chcemy sprawiedliwej sprawiedliwości!
Sprawiedliwa sprawiedliwość!
Godna państwa prawa!
Godna cywilizowanego, demokratycznego kraju!
Sprawiedliwa sprawiedliwość!
Enzo dotrzymał słowa.
Nie uciekł.
Obiecał, że się stawi, i tak zrobił.
Jest radykalnym bojownikiem!
Miał możliwość ucieczki za granicę.
Mógłby się tam schronić po haniebnym wyroku skazującym.
Nikt nie mógł go skazać i nikt tego nie zrobił.
Enzo będzie czekał na apelację tu, w Mediolanie, w areszcie domowym.
Drodzy przyjaciele, będę się streszczał.
Jak wiecie, kilka tygodni temu złożyłem mandat europarlamentarzysty
i zrezygnowałem z immunitetu.
Zrobiłem to,
by rozpocząć budowę kraju poważnych ludzi,
którzy mówią to, co robią, i robią to, co mówią.
Dzisiejsze Włochy są pełne ślepców, którzy udają, że widzą.
A tu, jak zawsze mówi Marco,
nie chcieli zobaczyć.
Bali się, że uznając moją niewinność,
zagrożą wiarygodności
swojej wielkiej akcji przeciwko camorze.
Bali się, że popełnili błąd.
Czy sędzia nie może przyznać się do błędu?
Ale ja, winny tylko bycia niewinnym,
nie czuję strachu.
Rzucam im wyzwanie,
z własnej woli oddając się w ręce
konstytucyjnej władzy.
Nasz bohater!
Na razie.
- Nałożycie mi kajdanki? - Nie ma takiej potrzeby.
ODCINEK 6
...coraz poważniejsze następstwa wypadku
w elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie.
Wciąż brak konkretów
o katastrofie i potencjalnie licznych ofiarach.
Wg agencji TASS zginęły dwie osoby.
Obawy budzi radioaktywna chmura nad Europą Północną.
Do Wenecji przyjechali europejscy ministrowie spraw zagranicznych i obrony.
Debatują o rozbrojeniu i międzynarodowym terroryzmie.
29 KWIETNIA 1986
Ani słowa o apelacji.
Kochanie, bądźmy szczerzy: sprawa Tortory nikogo już nie ciekawi.
Jestem zwykłym włoskim obywatelem
z wyrokiem 10 lat więzienia, 50 mln lirów grzywny
i dożywotnim zakazem pełnienia funkcji publicznych.
Zawsze tu jest.
Co?
Mój wyrok.
Przyszedł Marmo.
Dzień dobry, co słychać?
Dzień dobry.
Dali ci sprawę Tortory.
Widziałeś akta?
Masa materiału. Cieszysz się, co?
Jeszcze się z niczym nie zapoznałem,
bo sprawę przyznano mi wczoraj.
Każą nam prowadzić proces w czasie mundialu!
To tylko apelacja, uwiniecie się.
A może nie będziemy musieli.
Obrońcy Tortory wystąpili o przeniesienie sprawy do Mediolanu.
Wyrazili wątpliwości co do jurysdykcji terytorialnej.
Ale ja myślę, że nam nie ufają.
Desperacki ruch. Nic im nie da.
Nikt ci nie odbierze tej apelacji.
A co ty myślisz?
Przejrzę tę masę materiału. Żeby nikt się nie przyczepił.
Michele, radykałowie chcą mojej śmierci.
Rozważano przydzielenie mi ochrony.
Sytuacja jest wybuchowa. Powinieneś wiedzieć.
Ale chyba już wszystko się uspokoiło, nie?
Na szczęście.
Załatw to porządnie. Życzę smacznego.
Miłej niedzieli. Cześć!
SĘDZIA
NEAPOL ARCHIWUM SĄDOWE W CASTELCAPUANO
- Kot. - Na myszy.
Tu są wszystkie dokumenty z procesu.
Jak pogrupowane?
Jak? Po skruszonych.
Wszystko, co zeznał Barra.
Tutaj Pandico.
Tu Melluso, Imperatrice,
Sanfilippo,
Villa, itd.
Wielu skruszonych.
- Nie ma chronologii zeznań? - Z tego, co wiem, nie.
Trzeba ją sporządzić.
Panie sędzio, naprawdę chce pan to wszystko uporządkować?
Zaczynajmy.
Powolutku.
PRZESŁUCHANIA NA POSTERUNKU W PASTRENGO
- Kto tam? - Sędzia Morello.
NEAPOL POSTERUNEK W PASTRENGO
Dobry wieczór, panie sędzio.
Tu trzymaliśmy skruszonych i odłączonych.
- Pojedyncze cele? - Tak, i jedna czteroosobowa.
Skruszonych było mnóstwo. Stały napływ.
Nie byliśmy przygotowani, sędziowie też nie. To była nowość.
Groźni przestępcy, wielokrotni zabójcy...
Mam pytanie... mogli rozmawiać między sobą?
To posterunek, nie więzienie.
Dostosowaliśmy się tymczasowo, z konieczności.
- Która to cela Pandica? - Ta.
- Cele zawsze były otwarte? - W ciągu dnia.
To jest sala telewizyjna.
Razem oglądaliśmy mecze SSC Napoli,
festiwal w San Remo, pasterkę,
Cud krwi świętego Januarego...
Skruszeni z nami współpracowali, więc musieliśmy dobrze ich traktować.
Wtedy jeszcze nie zyskali przywilejów, nie skrócono im wyroków,
więc szliśmy im na rękę.
Chcieli ochrony i wygody.
Raz, przed konfrontacją w sądzie,
zabójca tego sławnego gangstera Turatella,
Pasquale Barra,
poprosił o szampana i go dostał.
Proszę za mną.
Do tego pokoju przywieźli Tortorę na noszach,
w lutym 1984.
Dokładnie tutaj.
Mówił pan o posiłkach i szampanie...
Skruszeni chcieli dobrze jeść,
więc komendant zadzwonił do ministerstwa
i powiedział, że nie ma już pieniędzy na ich wygody.
Di Pietro
postanowił wyłożyć pieniądze z własnej kieszeni.
Po zakończeniu postępowania
wystąpił do ministerstwa o zwrot tej sumy,
a tam odmówili, tłumacząc,
że nie było zgody na te wydatki.
Tak to jest we Włoszech:
kto dał, ten dał, kto dostał, ten dostał.
Ale to był cud, jakiego wcześniej nie widziałem.
Kamoryści mówili. Wielu mówiło!
Pozwolono nam więc na nieco pobłażliwości.
Jednak teoretycznie, a także w praktyce,
wszyscy ci skruszeni i odłączeni
mogli uzgodnić
wspólną wersję do przekazania sędziom.
Nie wiem, czy tak było, ale cieszyli się pewną wolnością.
Wolnością?
Brakowało tylko tego, żeby wychodzili sobie na lody albo...
na spacer, żeby się przewietrzyć. Oczywiście nie oddalając się zanadto.
Gdy byli zadowoleni, to i bardziej skorzy do mówienia.
To ludzkie. I taki był cel.
Można?
Morella nie ma?
Pracuje z domu.
Co to takiego?
Chronologia przesłuchań.
Co, kiedy i gdzie mówili skruszeni.
- Przepraszam, ale po co to? - Do apelacji.
Sędzia wszystko sprawdza.
Zeznania,
konfrontacje między skruszonymi, wszystko.
Zaczynamy od zera.
Nowy proces?
Przecież już się odbył.
To sprzeczne z procedurą. Niedozwolone.
Jestem tylko sekretarzem, niczemu nie zawiniłem.
10 CZERWCA 1986 ROZPRAWA APELACYJNA
KONFRONTACJA PANDICA Z BARBAREM
Panie Barbaro, pan Giovanni Pandico zeznał,
że pośredniczył w kontaktach pana z Enzem Tortorą,
gdy obaj przebywali panowie w więzieniu,
i chodziło o narkotyki.
Jakie narkotyki?
Te sławetne serwetki,
jak zawsze mówił
pan Pandico,
oznaczały partie narkotyków.
To kłamstwo, panie sędzio.
Przepraszam.
Fotografują panią Nadię Marzano i Renata Vallanzascę.
Wiem, że to zabronione.
Wyprowadzić fotografa.
Proszę dalej.
To kłamstwo.
Ten człowiek kłamie i jest tego w pełni świadom.
Jest kłamstwem wcielonym!
To ja mówię prawdę, a on łże. Nie ze złośliwości,
tylko dlatego...
że jest szalony.
Wyhaftowałem te serwetki, własnoręcznie,
przy tobie, bo miałeś obsesję na punkcie Tortory.
Panie sędzio, on go nienawidził.
Bo mu... zawiścił.
Przepraszam, co to znaczy?
Zawiścił.
Proszę wyjaśnić sądowi.
Był zawistny, zazdrosny.
Jednego dnia widział w nim przyjaciela, drugiego wroga.
Mówił, że komunikują się myślami.
Opowiadał mi o telepatii i innych dziwnych rzeczach.
Mówił, że się słyszą na tysiąc kilometrów. Takie tam.
Rozumiem.
Ale, panie Barbaro, serwetki.
Wysłał je pan Tortorze czy nie?
Oczywiście, że wysłałem, a Tortora mi odpisał.
Niektórzy mówili, że wyłudziłem pieniądze,
ale RAI wypłaciło mi rekompensatę i macie w aktach rachunek.
Panie przewodniczący, to oczywiste, że musieli zachowywać pozory.
Za pozorami kryje się inna prawda.
Powtarzam to tysięczny raz.
Przekazałeś Tortorze kilka partii narkotyków.
Kiedy? No, kiedy? Nawet nie należę do camorry.
Kiedy? Wtedy, w latach 70. i 80.
- Wszystko to nieprawda. - Oczywiście!
Był pan wówczas w więzieniu.
Prosimy, by pan Barbaro powiedział,
kiedy przebywał w więzieniu w Porto Azzurro.
Sprzeciw! Adwokat wywiera wpływ na świadka.
PROKURATOR GENERALNY
Przecież to bez sensu.
Patrzmy na sytuację, a nie na formy prawne.
Na ludzką prawdę w tej bolesnej historii.
- Bez zbędnej gadaniny. - Dziękuję za lekcję, profesorze.
Świadek może kontynuować.
W Porto Azzurro siedziałem od 1972 do 1981 r. Można sprawdzić.
Jak miałem dostarczać narkotyki, skoro byłem w więzieniu?
Niczego bym nikomu nie dostarczył.
Proszę to odnotować.
Dzielny mecenas!
Są po studiach, więc się zachowują, jakby wszystko wiedzieli.
Co za niekompetencja!
Dostarczałeś narkotyki podczas przepustek.
Niby jak? Zawsze mnie pilnowali.
Jesteś kłamcą.
Wymyśla niestworzone rzeczy!
Kłamca!
Jest ożeniony z kłamstwem,
a ja szanuję prawdę, dobro publiczne i sprawiedliwość.
Siedzisz tu, ale cię nie ma. Nie istniejesz.
Wariat!
Słyszycie, co on wygaduje?
Twojej istoty już nie ma, zniknęła.
Przecież tu jestem.
Wariat i kłamca!
- Już cię tu nie ma. - Źle z tobą!
- Słyszycie go? - Masz 30 sekund niezależności.
DIAGNOZA: Z obserwacji i badań wyłania się
obraz kliniczny zbieżny ze schizofrenią.
Skłonność do mitomanii oraz mania prześladowcza.
Zaburzona percepcja rzeczywistości.
Schizofrenia.
Paranoja.
Mitomania.
Tu nie wykluczają zasiłku dla mojego syna.
19 CZERWCA 1970
Pani syn ma 30 lat i musi pracować.
Ale choruje.
- Co mu jest? - Nie może rano wstać...
Dobre wychowanie i demokracja: kwadrans na osobę.
Przepraszam panią.
Czym mogę służyć?
Giovanni Pandico. Potrzebny mi nowy egzemplarz metryki urodzenia.
Jeden już pan ma, dlaczego chce pan drugi?
Ten ma zagniecenie.
I tutaj też.
Ile trzeba czekać?
Następna osoba.
Niekompetencja, niedbalstwo,
znudzona arogancja... A dla mnie nuda...
Pani Marzano, prosiła pani o wysłuchanie.
Co pani chce powiedzieć?
Chcę zeznać to,
czego nie mogłam powiedzieć na tamtym procesie.
Nagle sobie pani przypomniała?
Bałam się i udawałam wariatkę.
To zawsze działa, bo nikt nie rozumie szaleństwa.
Ty naprawdę jesteś wariatką!
Cisza!
Proszę sądu, ta pani to psychopatka...
Barra, milczeć!
- Powinna zostać zamknięta! - Cisza!
W zakładzie dla obłąkanych!
- A to co? - Cisza!
Kogo i czego się pani bała?
Pasquale Barry.
Groził mi. Zabronił przeczyć jego słowom
i kazał powtórzyć to, co mi powiedział.
Inaczej by mnie zabił.
Zabójstwo to dla niego nic.
Jedno morderstwo więcej, jedno mniej.
Zabić kogoś to dla niego...
rozdeptać karalucha.
Czarnego, panie przewodniczący.
Nie przerywać!
Zresztą wszystkie karaluchy są czarne.
Nie należy mylić karalucha z żukiem.
Właśnie przeczytałem "Złotego żuka" Edgara Allana Poego.
To szczególna książka.
- Pandico, dość! - Będę posłuszny, łaskawy panie.
Naprawdę piękne opowiadanie, polecam.
A zatem, pani Marzano?
A zatem...
Enzo Tortora nie został przyjęty do camorry u mnie.
W 1978 byłam w Madesimo z synem, który nie miał jeszcze roku.
Jest umowa o najem mieszkania w Mediolanie.
Zawarłam ją w 1979.
Wcześniej lokal nie był gotowy, nie nadawał się do zamieszkania.
Nie było więc ceremonii?
Nie u mnie.
Panie protokolancie, czy pan to zapisał?
Obsesyjnie pan podejrzewa, że protokolant coś pominie.
Robiono tak podczas pierwszego procesu.
Pod pretekstem, że pani była zdezorientowana.
Profesorowie znów pouczają.
Czy potwierdza pani to, co do tej pory powiedziała?
Tak.
Potwierdzam wszystko.
Dziękuję pani.
Niczego się nie bój.
Gnida!
A dzieciak? Urósł?
Jest ładny jak ty?
Dobrze, Nadiu.
Panie przewodniczący, to jasne, o co im chodzi:
żeby to nie był proces oskarżonych, tylko skruszonych!
Już wiele osób
wycofało lub zmieniło zeznania na korzyść Tortory.
A dlaczego?
Ze strachu.
Mnie też próbowali zmusić, żebym wycofał zeznania obciążające Tortorę.
Ale ja, panie przewodniczący, pomimo nacisków,
potwierdzam wszystko, co do tej pory mówiłem.
Zwłaszcza to, że Enzo Tortora pracował dla bossa, Francisa Turatella.
Zacznę od początku, bo nie mam już nic do stracenia.
To jest prawdziwy mężczyzna!
Cisza!
Cisza w celach!
Cisza!
Melluso to bohater, z szacunkiem do niego!
Cisza!
Bohater-analfabeta.
Oskarżony Vallanzasca
poprosił o konfrontację z panem.
Zgadza się pan?
Jak pan sędzia sobie życzy. Ale nie wiem, czego on chce.
Udowodnię, że kłamiesz!
Nie boję się go.
Przyprowadzić Vallanzaskę.
Posłuchamy, jak wielokrotny zabójca,
złodziej i porywacz oczyszcza mnie z zarzutów.
- A dlaczego? - To zalety transmisji na żywo.
Zasraniec!
Zabiję cię!
Nie rzucam słów na wiatr, naprawdę to zrobię.
Rozumiesz, Renatino?
Pierdol się.
Mięczak!
Nie wstyd ci, być w klatce z kamorystami?
Spieprzaj, zasrańcu!
- Renato, myśl o mamie. - Pilnuj swoich spraw.
Jakie ty masz piękne, lazurowe oczy.
Czy raczej błękitne? Trudno powiedzieć.
Renato, jesteś piękny jak francuski książę.
- Przystojniak! - Zabić tę mendę.
- Co to było, panie Vallanzasca? - Nic.
- Chcieli ze mną porozmawiać. - Proszę rozmawiać z nami.
Zacznę od tego, że nic mnie nie łączy z camorrą.
Zostałem w to wciągnięty. Na przykład przez tego pana.
Powiedział, że należę do NCO.
I że przekazał Tortorze narkotyki od Turatella. To kłamstwo.
Melluso nawet nie znał Turatella.
Ale z ciebie jełop. Są razem na zdjęciu.
Cisza! Cisza!
- Gianni. - Renato.
No to powiedz, kiedy poznałeś Turatella.
Nie przypominam sobie dokładnie.
- Nie pytam o konkretny dzień. - Nie pamiętam.
Nie próbuj jak Tortora pytać mnie o kolor skarpetek i krawata!
Nie wykręcaj się.
I nie porównuj mnie z Tortorą, bo nie jestem taki jak on.
Wbiję ci marchewkę w dupę! Tu i teraz.
Panie Vallanzasca, uwaga na słowa. Nie jesteśmy na targu.
Gianni,
pojęcia nie masz o narkotykach w Mediolanie.
Mogłeś kraść kurczaki, oszukiwać staruszki
i być alfonsem paru dziewczyn na przedmieściach.
Nic więcej. Jesteś płotką.
Piękny Gianni... Gianni cza-cza-cza.
Czego chcesz, Renato?
- Turatello miał tatuaż. - Tatuaż?
Na lewej ręce.
Co przedstawiał?
To twój as w rękawie? Tatuaż?
Tatuaż.
Co to było?
Nie pamiętasz? Pomogę ci.
To było zwierzę. Wydziarane w poprawczaku.
- No i co? Gadaj, do cholery. - Co to był za tatuaż?
Daj odpowiedzieć, nie zagłuszaj mnie.
Ty też nie wiedziałeś o tatuażu!
Co przedstawiał? Gadaj, szkoda czasu!
Zadałem pytanie.
Co to było?
Nie zwracałem uwagi na tatuaż.
Proszę zapisać, że nigdy go nie widziałem.
I koniec, dziękuję.
Taki duży tatuaż na lewej ręce, a on go nigdy nie widział.
A dlaczego? Bo Turatello takich jak ty trzymał na dystans.
Nawet by z tobą nie rozmawiał.
To nieprawda!
Uwaga, idzie marchewka.
Turatello miał dziewczynę.
Gianni, kim ona była?
Jak się nazywała?
Wysoka, niska, blondynka, brunetka?
Jaka była?
Mówiłeś, że dobrze znałeś Turatella. Opisz dziewczynę.
Gówno wiesz!
Przejrzałem cię. Robisz to, żeby bronić Tortory.
Akurat! Pieprzę Tortorę.
Tak, robisz to z pobudek moralnych, taką masz misję.
- Proszę sądu... - Tak.
Melluso powiedział, że pomoc Tortorze ma wymiar moralny.
To kwestia zasad i sprawiedliwości.
Przyznał to z własnej woli.
Wyznał prawdę.
Dziękuję, Melluso. Dobrze, że się to panu wymknęło.
Tak powiedziałem?
Renato Vallanzasca, z miłości do prawdy,
nie godząc się z faktem, że niewinny wróci do więzienia,
zeznał przeciwko fałszywemu oskarżycielowi
i publicznie go zawstydził, zdyskredytował.
Przecież powiedział, że Tortorę ma gdzieś.
Że go "pieprzy".
Nie skomentuję.
Panie sędzio...
on też nie znał Turatella.
Aleś ty głupi, Gianni.
Panie przewodniczący...
MOWA KOŃCOWA PROKURATORA
Według obrony
Pandico jest szaleńcem. Niewiarygodnym.
Szaleniec jest niewiarygodny, ale...
nie wolno go karać.
Pandico nigdy nie próbował tego wykorzystać,
przyznawał się do winy,
choć pogarszał tym swoją sytuację.
Pandico nigdy nie zasłaniał się niepoczytalnością.
Ale nawet gdyby był obłąkany,
to przecież obłęd nie jest stanem trwałym.
Zmienia się, przeistacza.
Przyznajmy, że wszyscy mamy w sobie odrobinę szaleństwa,
nad którym, szczęśliwie, panujemy.
Na tym polega różnica.
Pandico mógł być obłąkany,
ale dziś musimy przyznać, że się zmienił.
Jest przytomny i nigdy sobie nie przeczy.
A kłamca prędzej czy później to robi.
Giovanni Pandico nigdy nie zaprzeczył swoim słowom.
Czy to paranoik? W historii wielu było paranoicznych geniuszy.
Tak właśnie! Na przykład...
Torquato Tasso, którego wiersze polecam wszystkim,
albo wielki neapolitański rzeźbiarz Vincenzo Gemito,
który dobrowolnie udał się do azylu dla obłąkanych.
Tacy są wielcy artyści.
Może i pan, panie prokuratorze, ma lekką paranoję.
Tak, tak, oczywiście.
Dopisuję się do tej listy.
Pandico, proszę nie przerywać prokuratorowi.
Przepraszam, łaskawy panie, nie mogłem się powstrzymać.
A Melluso?
On szalony nie jest.
Albo mu wierzymy, albo nie.
Właśnie.
To, że nie pamięta szczegółów spotkań z Tortorą
ani prywatnego życia Turatella,
dodaje wagi jego słowom.
Gdyby wymyślił zeznania, to przygotowałby się lepiej.
Zadbałby o szczegóły, tak lubiane przez opinię publiczną...
i sędziów.
I jeszcze...
siedmiu skruszonych podtrzymuje swoje zeznania.
Panie przewodniczący, panowie sędziowie,
Enzo Tortora nie jest...
groźnym handlarzem śmierci.
To nowość, którą chcę przedstawić. Istotna.
On jest tylko pomocnikiem camorry.
Uznaję to za ważną okoliczność łagodzącą.
Niemniej, Enzo Tortora jest, bez urazy,
kłamcą.
Kłamie jak z nut.
Tortora to dzieciak,
który latem w Val Marenco zmyślił, że widział Madonnę,
aby przedłużyć sobie wakacje. Dał dowód...
wyobraźni
i zuchwałej determinacji,
które dostrzegam w nim dzisiaj.
Z drugiej strony, musiał kłamać,
by utrzymać swoją sławę,
którą niewątpliwie zdobył wielkim wysiłkiem.
I musiał...
aby codziennie odgrywać tę swoją rolę,
musiał wspomagać się chemicznie.
Dlatego uważam, że był łapczywym konsumentem narkotyków.
"Wciągał jak szalony" - czytamy w zeznaniach.
Nie był typowym handlarzem.
Proszę kończyć.
Wnoszę więc...
nie o uniewinnienie Tortory,
bo oznaczałoby to,
że nie wierzymy w zeznania Pandica, Mellusa i Barry.
Wnoszę
o uniewinnienie wszystkich oskarżonych.
Proszę uniewinnić wszystkich albo nikogo.
Prawo jest takie samo dla każdego.
Sąd nie ma wyboru.
Tak to się robi. Świetnie!
- Cześć. - Cześć.
- Cześć, Tullio. - Cześć.
Elektrownia jądrowa w Czarnobylu ma cztery reaktory
po 1000 megawatów...
- Nie przeszkadza ci to? - Nie.
Jak tam?
Skończyliśmy. Czas na decyzję.
I?
Tortora jest niewinny.
Nie był kamorystą?
Skruszony Barra nie mówi o Tortorze.
Skruszony Pandico też nie.
Zaczyna, gdy prokuratorzy pokazują mu
nazwisko Tortory w kalendarzyku dziewczyny Puki,
gdzie zresztą było napisane "Tortona",
z numerem telefonu.
Bez związku.
Pandico zobaczył kalendarzyk i dopiero wtedy
zeznał, że Tortora jest kamorystą.
Barra poszedł za jego przykładem, ale dopiero podczas 18. przesłuchania.
I ruszyła lawina. Zeznania skruszonych...
wszystko wyssane z palca.
Żadne oskarżenie nie utrzymało się w sądzie.
Nie było ani jednego przekonującego dowodu.
Tylko że liczni...
prawie wszyscy sędziowie w Neapolu...
ja do nich należałem...
wszyscy uwierzyliśmy przestępcom, którzy łgali jak z nut,
i nie mieliśmy żadnych wątpliwości
co do ich skruchy.
Sędziowie tak przywykli do ciszy,
do milczenia w sądzie,
że gdy kamorysta, wielokrotny zabójca,
nie żądając niczego w zamian
przyznał się do winy, podawał nazwiska i fakty...
to wydawało się to cudem.
Masz pojęcie?
Były zaprotokołowane, podpisane zeznania
świadka-wspólnika przestępstwa.
I wielu innych!
Po cholerę zawracać sobie głowę sprawdzaniem faktów?
"Wierzę ci".
To był akt wiary, wielka ulga.
Skoro tak, to Tortora powinien zostać uniewinniony.
Powiesz to na naradzie?
12 WRZEŚNIA 1986
Mowy końcowe za nami.
Skończyliśmy.
Jeśli oskarżyciele,
obrońcy lub oskarżeni mają coś do powiedzenia,
proszę teraz, zanim sąd uda się na naradę.
Ja.
Słuchamy.
- Protokołować? - Tak, proszę.
Nie prowokuj.
Miłość własna sędziów nie zna granic.
Nie pouczaj.
Panie prokuratorze generalny,
podczas tego ostatniego procesu coś mnie bardzo zabolało:
głęboka przemiana, którą przeszedłem za pańską sprawą.
Nie jestem już cynicznym handlarzem śmierci,
lecz słabeuszem, frajerem,
który dał się nabrać, bo brakowało mu pieniędzy.
Chciałbym więc powiedzieć sądowi,
że gdybym w czasach słabości naprawdę handlował narkotykami,
kilogramami narkotyków, jak tu mówiono,
to nie uważałbym się za słabeusza,
lecz za zbrodniarza.
Dlatego nie proszę o złagodzenie wyroku.
Jeśli uznacie mnie za winnego, to dajcie mi 30 lat.
Panie prokuratorze, przekonaliśmy się, że przekopał się pan
przez brukowce sprzed trzech dekad. I tak, to prawda:
w którymś z wywiadów opowiedziałem,
jak w dzieciństwie, w '48 roku,
z kolegami dla zabawy mówiliśmy,
że w jaskini zobaczyliśmy Madonnę.
Śmiały żart, przyznaję.
Nie wiem, czy był pan kiedyś młody,
oby tak.
Oto, jaki wniosek wysnuł pan z tego epizodu:
"skoro Tortora w dzieciństwie udawał, że widział Madonnę,
to na zawsze pozostał kłamcą,
może więc być kamorystą,
człowiekiem o tysiącu twarzy".
Panie prokuratorze, według mnie mniejszym problemem jest,
gdy w młodości dla żartu opowiada się o Madonnie,
niż gdy daje się wiarę, jak pan,
Giovanniemu Pandico,
schizofrenikowi i zabójcy,
albo Mellusowi,
złodziejowi i alfonsowi,
czy Barze,
wielokrotnemu zabójcy,
i gdy przedstawia się tych ludzi jako bohaterów.
Podczas tego procesu
nie byłem
oskarżonym, którego się osądza.
Chwilami, i mówię to ze zgrozą,
czułem się jak wróg, którego trzeba zmiażdżyć.
Bo ten słaby człowiek
od pierwszego dnia śmiał krzyczeć, że jest niewinny.
Bo ten słaby człowiek
wstrząsnął panów przekonaniem,
że tutaj albo jest się nieugiętym, albo skruszonym.
Ale można także być nieugięcie niewinnym.
Słono za tę definicję zapłaciłem -
10-letnim wyrokiem za camorrę, za narkotyki...
i - tylko nie ubliżajcie mi znowu -
"za obrazę majestatu"!
Na zakończenie powinienem powiedzieć: "wierzę".
Ale odwrócę pytanie.
Czy wy mi uwierzycie?
Mówię wam, że jestem niewinny!
Krzyczę to od trzech lat.
Krzyczą o tym dokumenty i fakty,
ustalone podczas przesłuchań.
Jestem niewinny.
I mam nadzieję, w głębi serca,
że wy także.
Dziękuję.
Tego mógł nam oszczędzić.
Sąd udaje się na naradę.
Wspaniale.
Następny?
Tortora, Enzo Claudio Marcello.
Proszę wstać, sąd idzie.
15 WRZEŚNIA 1986 OGŁOSZENIE WYROKU
Działający w imieniu narodu włoskiego Sąd Apelacyjny w Neapolu,
na podstawie art. 523 KPK,
modyfikuje wyrok
z 17 września 1985 roku,
zakwestionowany przez prokuraturę i adwokatów osób oskarżonych,
których nazwisk teraz nie wymienię.
Sąd uniewinnia Sanfilippo Salvatore...
- Uniewinnili mnie! - I Melluso Giovanniego.
Uniewinnieni zostają także: Autraus Vincenzo, Corino Mario,
Mandato Gerardo, Marzano Nadia...
Vairano Renato, Vallanzasca Renato.
Sąd potwierdza wyroki i obciąża kosztami postępowania oskarżonych:
Ascarię Maria Roberta, Donnarummę Domenica,
Matana Franca, Pandica Giovanniego...
Stacja IX: Jezus upada po raz trzeci.
Z powodu niepopełnienia zarzucanych czynów,
na mocy artykułów 416 i 416-bis Kodeksu Karnego,
i z powodu niewypełnienia kryteriów
z art. 71 dotyczącego narkotyków, uniewinnieni zostają:
Cozzolino Aniello, Cozzolino Riccardo, Mariniello Anna, Moccia Luigi
i Tortora Enzo Claudio.
Zamykam posiedzenie.
- Hańba! Kamoryści! - Pieprzcie się!
Panie sędzio, prosimy o komentarz.
Skazaliśmy tych, którzy zasłużyli, resztę uniewinniliśmy.
Historyczny wyrok. Sprawiedliwość wymiaru sprawiedliwości.
Ufam we wszechwiedzę Boga mimo ułomności ludzi.
Bardzo się cieszą, ale Tortora naprawdę jest kamorystą.
Bóg widzi! Teraz na nas patrzy.
Moment, jeszcze...
Rząd musi nam pomóc.
Udało się! Udało się!
Podejdź, pismaku! Muszę coś powiedzieć.
Do diabła!
Włochy się podźwignęły! Tak!
"Płaczcie, niewinne dzieci,
uśpione, lecz uczciwe.
Na tej ziemi wściekła wichura
niszczy gaje i lasy,
a na szarym, groźnym niebie
kroi się straszliwa nawałnica".
Dlaczego pan się śmieje?
Nie śmieję się.
To był Pascoli?
Pandico.
Ale zawsze Giovanni.
- Gratuluję, piękny wiersz. - Dziękuję.
Dla pana.
Co pan robi? Nie wolno!
Inteligentny z pana młodzieniec.
- Ile pan ma lat, 25 czy 26? - 24.
W pana wieku już siedziałem w więzieniu.
Żeby przetrwać tyle czasu w zamknięciu,
trzeba mieć zainteresowania i przyjaciół.
Nie mogę tego przyjąć.
Nie mógłby pan, gdybym prosił o coś w zamian,
ale ja o nic nie proszę.
Chcę nagrodzić miłośnika poezji.
Niech pan mnie nie obraża.
Nigdy w życiu. Proszę.
Zdeprawowany strażnik!
Wyłudził ode mnie zegarek!
Chcę rozmawiać z dyrektorem!
Ten strażnik jest skorumpowany!
Wezwijcie dyrektora. Dyrektorze!
MEDIOLAN 20 LUTEGO 1987
A zatem...
na czym stanęliśmy?
Mógłbym powiedzieć...
dużo rzeczy, ale będę się streszczał.
Pozwólcie na jedną refleksję.
Wiele osób mi towarzyszyło,
cierpiało wraz ze mną,
przez te straszliwe lata.
Ludzie robili dla mnie, co mogli.
Na przykład modlili się za mnie.
Nigdy o tym nie zapomnę.
To zasługa
tych drogich, dobrych ludzi.
Musiałem to powiedzieć. I powiedziałem.
Dodam jeszcze jedno.
Jestem tutaj, i dobrze to wiem,
także aby mówić w imieniu tych, którzy mówić nie mogą.
A jest ich wielu.
Zbyt wielu.
Jestem tu i zostanę
także dla nich.
A teraz
zacznijmy
dokładnie tak, jak kiedyś.
Oto i on!
Rozbrzmiewa marsz triumfalny z "Aidy".
Witaj, witaj, komendancie.
Śpieszył się do nas.
Może się domyślacie, o kim mówię.
To nasz Portobello!
Symbol naszego programu.
Portobello, wyjdziesz?
Jest!
Wreszcie wrócił na swoje miejsce.
Teraz już naprawdę zaczynamy.
Oto gość, na którym bardzo mi zależy. Kobieta,
której w przeszłości nie potrafiłem zrozumieć,
nie wyczytałem w jej oczach głębokiego bólu.
Proszę, powitajcie ją brawami.
Panie i panowie, oto Aurora.
Jej imię to przepiękny omen.
Będzie nam zawsze towarzyszyć
i będziemy ją nazywać
tajemniczą płaczącą dziewczyną.
- Enzo, nie znajduję słów. - Zaraz będziemy świętować.
Zostawcie go.
Rozpłakałem się. Dziękuję.
Nie zapytasz, jak poszło?
Jak poszło?
Świetnie. Wielki sukces.
Anno, to naprawdę ostatni sezon.
Nie mogę już prowadzić programu.
Zaczekaj.
Nie zmienię zdania.
I wiem, jak skończyć.
Co masz na myśli?
To nie będzie nic tragicznego, po prostu zmiana.
- Enzo, wszystko gotowe. - Idę.
Tato.
- Przyjdziesz? - Idę, idę.
I już.
Nie mogę dłużej grać.
Jesteśmy.
Przepraszam, że wam przerywam, właśnie dotarliśmy...
26 CZERWCA 1987
OSTATNI ODCINEK "PORTOBELLO"
...z dziećmi z różnych części świata.
Na szczęście deszcz słabnie.
Kochająca publiczność otoczyła
kamery programu "Portobello".
Dziękujemy Mediolańczykom, którzy przyprowadzili
swoje zwierzęta, małe i duże,
na nasz ostatni odcinek.
W tej niezwykłej atmosferze,
przy schodach do arki...
Czekamy, aż wejdzie wielbłąd.
Wprowadźmy go.
Powolutku.
Chciałbym podziękować tylu osobom,
że nie zmieściłbym się w czasie trwania programu.
Przez lata oglądało nas mnóstwo ludzi.
Dziękujemy im wszystkim.
Dziękuję też mojej siostrze Annie
i Angelowi Citterio, scenarzystom
tych wyjątkowych piątkowych spotkań.
Dziękuję Giglioli Barbieri, 2. kanałowi RAI
oraz wszystkim, którzy swoją ciężką pracą
piątek po piątku tworzyli tę historię.
Historię poszczególnych osób i wszystkich ludzi.
ENZO TORTORA UMRZE 11 MIESIĘCY PÓŹNIEJ. W WIEKU 59 LAT.
KONIEC
Wersja polska na zlecenie HBO Transperfect Media Poland
Tekst: Karolina Bober