Milaan 29 december 1985
Het rechtssysteem van dit land is ernstig ziek en wij...
eisen verandering.
We willen eerlijke rechtspraak. -Ja.
Eerlijke rechtspraak. -Die een rechtsstaat waardig is.
Die een beschaafd en democratisch land waardig is.
Eerlijke rechtspraak.
Enzo hield z'n woord. Hij heeft ons niet teleurgesteld. Hij is niet gevlucht.
Hij heeft beloofd dat hij zichzelf zou aangeven en dat heeft hij gedaan.
Hij is echt een radicale vechter.
Hij had alle kans om naar het buitenland te vluchten na het laaghartige vonnis.
Uit zelfverdediging.
Niemand kon hem veroordelen, maar dat deed hij niet.
Hij zal hier in Milaan onder huisarrest wachten op het hoger beroep.
Goed zo. -Goed zo, Enzo.
Enzo. Enzo.
Beste vrienden, ik zal het heel kort houden.
Zoals bekend, nam ik in de afgelopen weken ontslag...
als lid van het Europees Parlement.
Ik doe afstand van m'n immuniteit.
Dat heb ik gedaan zodat we een land kunnen opbouwen met serieuze mensen...
die zeggen wat ze doen en doen wat ze zeggen.
Maar tegenwoordig zit Italië vol blinden die beweren te kunnen zien.
Maar in dit geval, zoals Marco altijd zegt, wilden ze het niet zien.
Ze waren bang dat de erkenning van m'n onschuld...
de geloofwaardigheid van hun aanval op de camorra zou aantasten.
Bang dat ze een fout hadden gemaakt.
Kan een rechter geen fout maken en die daarna toegeven?
Maar ik ben alleen schuldig aan onschuld. Ik ben niet bang.
En ik daag ze uit.
Door m'n lichaam uit vrije wil aan de hogere machten over te leveren.
Goed zo. -Hup, Enzo. Hup.
Hup, Enzo. Ja. -Hup, Enzo.
Enzo. Enzo.
Je bent geweldig, Enzo.
Je bent onze held, Enzo. Je bent onze held.
Tot later. -Enzo.
Moet ik handboeien om? -Dat is niet nodig, excellentie.
Enzo. Enzo.
Dit vormt blijkbaar een eeuwige bedreiging voor de mensheid.
Dus, het bevriezen van vulkanen...
aflevering 6
De kernramp in Tsjernobyl in Oekraïne lijkt steeds ernstiger te worden.
Exacte informatie over de ramp ontbreekt.
Er zijn mogelijk vele slachtoffers gevallen en al twee doden gemeld.
Er zijn zorgen over de radioactieve wolk boven Noord-Europa.
In Venetië komen ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie...
van zeven EU-landen bijeen.
Ontwapening en internationaal terrorisme staan centraal in het debat.
Het noodweer neemt af en een eerste inschatting van de schade wordt gemaakt.
Geen enkel woord over m'n hoger beroep.
Schat, laten we accepteren dat de zaak Tortora...
geen nieuws meer is, oké?
En ik blijf een Italiaanse burger die tot tien jaar celstraf is veroordeeld.
Een boete van 50 miljoen en een levenslange ban uit openbare ambten.
Die is er nog steeds. -Wat?
M'n veroordeling.
verlaat me niet
doe me geen verdriet
kom terug naar Sorrento
laat me leven
Daar is meneer Marmo.
Bravo.
Goedemorgen.
Alles goed? -Wat leuk.
Fijne zondag. Hoi, fijne zondag.
En dat zijn de kinderen.
Dus ze hebben je alles gegeven. -Ja.
Heb je de kranten gezien? Het is hartstikke veel.
Ben je tevreden?
Ik had nog geen tijd om het te bekijken. Het is gisteren pas toegewezen.
Het proces is gepland tijdens het WK. -Hopelijk zijn jullie eerder klaar.
Het is maar een hoger beroep, hè. -Als het al doorgaat.
Tortora's verdediging wil dat het proces naar Milaan wordt verplaatst.
Ze twijfelden aan de territoriale jurisdictie.
Maar ik denk dat ze ons niet vertrouwen.
Een wanhopige zet die nergens toe leidt.
Niemand zal je dit proces afnemen.
En wat denk jij?
Ik zal de berg informatie bestuderen. De zaak moet waterdicht zijn.
Michele, de radicalen wilden me dood hebben.
De politie wilde me zelfs laten bewaken.
De situatie is explosief. Als je dat maar beseft.
Maar het lijkt erop dat de rust is weergekeerd voor iedereen, toch?
Godzijdank.
Succes met je werk. Fijne lunch en een fijne zondag.
Fijne zondag. -Tot ziens.
Michele Morello rechter
Napels, Castel Capuano gerechtelijk archief
Een kat. -Voor de muizen.
Hier, dit is alle documentatie van het proces.
Hoe is het geordend?
Hoe zou het zijn geordend? Op spijtoptant.
Alles wat Barra heeft gezegd. Alles wat Pandico heeft gezegd.
Alles wat Melluso heeft gezegd. Imperatrice. Sanfilippo.
Villa, enzovoort. Er zijn veel spijtoptanten.
Is er geen tijdlijn van hun verklaringen?
Nee, niet dat ik weet.
Die moet worden gemaakt.
Meneer de rechter, wilt u dit echt allemaal opnieuw gaan ordenen?
Laten we beginnen. Stapje voor stapje.
Stapje voor stapje.
verhoren in het politiebureau van Pastrengo
Wie is daar? -Rechter Morello.
Napels, politiebureau Pastrengo
Goedenavond, rechter. -Goedenavond.
Hier zaten spijtoptanten en wie zich gedistantieerd had vast.
Allemaal eenpersoonscellen. -Op één na, die was voor vier man.
Er waren veel spijtoptanten, een voortdurende stroom.
Wij en de rechters waren er niet op voorbereid.
Het was iets nieuws. Zware criminelen.
Aangeklaagd voor meerdere moorden.
Even voor de duidelijkheid, konden ze met elkaar praten?
Rechter, dit is een politiebureau, geen gevangenis.
Het werd tijdelijk als gevangenis gebruikt uit noodzaak.
Welke cel was van Pandico? -Deze.
Waren de cellen altijd open? -Overdag meestal wel.
Dit is de televisiekamer.
Als SSC Napoli speelde, keken ze samen met de politie naar de wedstrijd.
Of het muziekfestival van San Remo of de nachtmis met Kerstmis.
De viering van Sint Gennaro.
Het waren spijtoptanten, ze werkten samen. Ze moesten goed behandeld worden.
Ook omdat het geen voordelen of strafvermindering opleverde destijds.
Soms een kleine gunst, dat is alles. Ze wilden beschermd worden, getroost.
Eén keer, vóór een confrontatie...
had degene die de beroemde gangster Turatello had vermoord...
Pasquale Barra.
Hij had gevraagd om een fles champagne en die ook gekregen.
Komt u mee. Volg me maar.
Dit is de kamer waar Tortora op een brancard werd binnengebracht...
in 1984, in februari.
Goed. -Hier, op deze plek.
Maar u vertelde me zojuist over lunches met champagne.
Die spijtoptanten wilden goed eten.
De commandant belde naar het ministerie...
en zei dat er geen geld meer was om hun luxe te betalen.
Dus Di Pietro besloot om het uit eigen zak voor te schieten.
Toen het onderzoek was afgerond...
vroeg hij het ministerie om het voorschot terug te betalen.
Het ministerie weigerde dat. De betaling was niet goedgekeurd.
Italië is altijd hetzelfde. Zij die gaven, hebben gegeven.
Zij die kregen, hebben gekregen. Maar dit was een wonder.
Dit was nog nooit eerder vertoond. De leden van de camorra praatten.
Velen van hen. Dus we kregen toestemming om toegeeflijker tegen ze te zijn.
In theorie, maar ook in de praktijk...
konden deze spijtoptanten en degenen die zich gedistantieerd hadden...
het samen eens kunnen worden over het verhaal voor de jury.
Het verhaal afstemmen. -Dat weet ik niet.
Ze genoten wel een zekere vrijheid.
Vrijheid. Het ontbreekt er nog aan dat ze buiten een ijsje mochten gaan halen.
Of mochten gaan wandelen om een frisse neus te halen.
Als ze maar in de buurt bleven.
Als ze tevreden waren, zouden ze gewilliger praten.
Dat is menselijk, toch? Dat was het doel.
Mag ik? Is rechter Morello er? -Nee, de raadsman werkt vanuit huis.
Wat is dit in godsnaam?
De tijdlijn van de verhoren van de spijtoptanten. Wat ze zeiden.
Wanneer en waar.
Waar is dit voor? -Het hoger beroep.
De raadsman wil het helemaal overdoen.
Getuigenissen, confrontaties van spijtoptanten, verklaringen, alles.
Het staat weer nul-nul. -In de rechtszaal tijdens het proces?
verhoren in het politiebureau van Pastrengo
We hebben het proces al gevoerd.
Dit is onorthodox. Het is onorthodox. Dit kan niet.
Ik ben griffier. Ik ben alleen een boodschapper.
10 juni 1986 hoger beroep confrontatie Pandico-Barbaro
Dus, meneer Barbaro. Giovanni Pandico, die hier aanwezig is...
heeft verklaard dat hij heeft bemiddeld tussen u en Enzo Tortora...
toen jullie een cel deelden in de gevangenis...
om een partij drugs te verhandelen.
Over welke drugs heeft u het? -Over de beruchte sierkleedjes.
Die volgens meneer Pandico overeenkwamen met...
net zoveel drugszendingen. -Nee, dat is een leugen, edelachtbare.
Neem me niet kwalijk. Iemand maakt foto's van...
mevrouw Nadia Marzano en meneer Renato Vallanzasca.
Voor zover ik weet, is dat verboden.
Haal de fotograaf weg.
Gaat u verder. -Edelachtbare, het is een leugen.
Deze man, edelachtbare, liegt. En hij weet dat hij liegt.
Hij is een wandelende leugen.
Ik vertel de waarheid. Hij liegt.
En niet uit kwade wil, maar omdat...
hij gek is.
Ik had die sierkleedjes met m'n eigen handen genaaid.
Voor je neus, één voor één. Jij was geobsedeerd door Tortora.
Edelachtbare, hij haatte hem. Met andere woorden, o'mbariava.
Neem me niet kwalijk, meneer Barbaro. Wat betekent mbriava?
O'mbariava. -Ja, het zal wel. Vertel het de rechter.
Het betekent dat hij jaloers op hem was. Dat hij jaloers was.
De ene dag was hij een vriend, de andere dag een vijand.
Hij zei dat hij met hem communiceerde via z'n geest, telepathie.
En meer van die onzin waar hij het steeds over had.
Hij zei dat ze op 1000 km afstand met elkaar praatten. Zulke dingen. Dat dus.
Ik snap het. Maar, meneer Barbaro...
heeft u die sierkleedjes naar Tortora gestuurd of niet?
Ja, natuurlijk. En Tortora heeft zelfs gereageerd.
Iemand wilde geloven dat ik geld probeerde af te persen.
Maar de RAI heeft me terugbetaald. U heeft het bonnetje ervan.
Het is duidelijk, edelachtbare, dat ze de façade hoog wilden houden.
Maar achter die façade schuilt een andere waarheid.
En die heb ik al duizend keer herhaald.
Je hebt meerdere drugszendingen geleverd aan Enzo Tortora.
Maar wanneer? Wanneer? Ik ben niet eens lid van de camorra.
Wanneer? In de tijd tussen de jaren 70 en 80. Zoals ik al zei.
Het is een leugen. -Natuurlijk is het een leugen.
In die tijd zat de gevangene in de cel.
We willen graag dat meneer Barbaro tegen ons zegt...
wanneer hij werd vastgehouden in Porto Azzurro.
Bezwaar. De raadsman wil de getuige beïnvloeden.
Hou op, wat heeft dat ermee te maken?
We moeten naar de inhoud kijken, niet naar de vorm van de wet.
Naar de menselijke waarheid achter dit pijnlijke verhaal.
Dit zinloze geklets. -Bedankt voor de les, professor.
De getuige mag doorgaan.
Ik zat van '72 tot '81 vast in Porto Azzurro. Kijk het maar na.
Hoe kon ik drugs leveren als ik in de gevangenis zat?
Ik kon niets aan wie dan ook geven. -Leg dit vast, alsjeblieft.
Goed gedaan, raadsman. Ze hebben het bestudeerd.
Ze krijgen een papiertje en denken dat ze alles weten. Prutser.
Jij leverde aan Enzo Tortora als je verlof had.
M'n verlof werd altijd begeleid.
Hoe kon ik dat doen? Je bent een leugenaar.
Die vent is ongelooflijk. -Je bent een leugenaar.
Hij is getrouwd en werkt met leugens.
Ik richt me op de waarheid, het algemeen belang, gerechtigheid.
Je zit hier, maar je bent er niet. Je bestaat niet.
Je bent gek. Horen jullie wat hij zegt? Waar heb je het over?
Jij als wezen, bestaat niet meer. Jij als wezen, bent verdwenen.
Maar ik ben hier toch, je bent gek.
Je liegt. -Je bent verdwenen. Begrijp je?
Je bestaat niet meer. -Je bent niet in orde. Horen jullie hem?
Je hebt nog dertig seconden te gaan.
Diagnose: uit klinisch onderzoek en meerdere tests blijkt dat de patiënt...
Een pathologisch leugenaar en lijdend aan achtervolgingswaanzin.
Lijdt aan waanideeën en ziekelijke achterdocht.
Uit z'n werkelijkheidsbeleving blijkt dat hij lijdt aan...
schizofrenie, paranoia, pathologische drang tot liegen.
Hier staat toch dat m'n zoon recht heeft op een arbeidsongeschiktheidsuitkering?
Mevrouw, uw zoon is dertig jaar oud. Hij moet werken.
Maar hij is ziek.
Wat heeft hij, mevrouw? Wat? -Hij kan z'n bed niet uitkomen.
Uit respect en democratie moet u na een kwartier de volgende helpen.
Sorry, mevrouw. Mag ik even? -Vul dit maar in.
Hoe kan ik u helpen?
Pandico Giovanni. Ik heb een nieuwe kopie van m'n geboorteakte nodig.
Maar die heeft u al. Waarom wilt u er nog een?
Deze heeft een ezelsoor.
En hier nog eentje.
Hoelang gaat het duren?
De volgende.
De incompetentie, de slordigheid.
Die verveelde arrogantie. Met verveling kan ik echt niet...
Mevrouw Marzano, u wilde gehoord worden. Wat wilt u ons vertellen?
Ik wil de dingen zeggen die ik bij het vorige proces niet kon zeggen.
Waarom kon u het niet zeggen? Herinnert u het zich opeens weer?
Ik was bang en deed gek.
Dat werkt altijd. Niemand weet wat gek zijn is.
Nee, je bent echt gek. -Stilte.
Edelachtbare, deze vrouw is een psychopaat.
Barra, wees stil.
Sorry, ze hoort thuis in een gesticht. -Barra, wees stil.
Zeker weten. In een gesticht. Wat is dit?
Wees stil, Barra.
En voor wie, waarvoor was u bang?
Pasquale Barra...
heeft me bedreigd en zei dat ik hem niet mocht tegenspreken.
Ik moest alles bevestigen wat hij had gezegd.
Anders zou hij me vermoorden.
Iemand vermoorden is voor hem iets onbenulligs.
Eén moord meer of minder, wat maakt het uit.
Voor hem is iemand vermoorden hetzelfde als...
een kakkerlak verpletteren onder z'n voet.
De zwarte, edelachtbare. -Pandico, onderbreek me niet.
Wat bedoelt u trouwens? Alle kakkerlakken zijn zwart.
Ik zeg dit zodat u het niet verwart met een scarabee.
Ik heb net de goudkever gelezen van Edgar Allan Poe.
Een heel bijzonder boek. -Pandico, zo is het wel genoeg.
Zoals u wilt, edelachtbare.
Baas, het is een prachtig verhaal, ik kan het aanbevelen.
Dus, mevrouw Marzano.
En dus...
Enzo Tortora heeft geen eed afgelegd in m'n huis.
In 1978 was ik in Madesimo met m'n zoon die nog niet eens één was.
Er is een gebruikelijk huurcontract voor het huis in Milaan vanaf 1979.
Daarvoor was het huis niet klaar. Het was onbewoonbaar.
Dus er heeft geen eedaflegging plaatsgevonden.
Niet in mijn huis.
Griffier, hebt u het genoteerd? -Raadsman.
U bent erdoor geobsedeerd dat de griffier het niet noteert.
Ja, want bij het eerste proces gebeurde dat vaak.
Onder het voorwendsel dat mevrouw in de war zou zijn.
Weer een les van de professor.
Mevrouw, kunt u nu in alle helderheid bevestigen wat u tot nu toe hebt gezegd?
Ja. Ik bevestig alles. -Dank u. U kunt gaan.
Je hebt het juiste gedaan.
Maak je geen zorgen, niet bang zijn.
Achterbakse trut.
Hoe is het met je kind? Is hij gegroeid? Is hij net zo knap als jij?
Goed gedaan, Nadia.
Edelachtbare, het lijkt me duidelijk welke kant dit opgaat.
In plaats van de beklaagden te berechten...
worden de spijtoptanten berecht.
Jullie hebben veel mensen gehoord die zich hebben terugtrokken.
Of hun versie veranderden ten gunste van Enzo Tortora.
Weet u waarom ze dat doen? Omdat ze bang zijn.
Ze hebben het ook bij mij geprobeerd.
Ik moest de beschuldigingen tegen Tortora intrekken.
Maar ondanks alle druk, edelachtbare, ben ik hier.
En ik bevestig opnieuw alles wat ik u al verteld heb.
Enzo Tortora werkte voor de baas, Francis Turatello.
Ik herhaal alles. Ik heb niets te verliezen. Dat is het.
Dat is pas een echte man.
Stilte. Hé, stilte in de cellen. Stilte.
Melluso is een held. Toon eens respect. -Stilte.
Een ongeletterde held.
De verdachte Vallanzasca heeft om een confrontatie met u gevraagd.
Accepteert u de confrontatie? -Zoals u wilt, edelachtbare.
Ik heb geen idee wat Vallanzasca van me wil.
Ik wil bewijzen dat je liegt.
Ik ben niet bang voor hem, edelachtbare. -Breng Vallanzasca hierheen.
Eens kijken hoe een meervoudige moordenaar...
bankovervaller en ontvoerder me wil vrijpleiten. De vraag is waarom.
Laten we naar hem luisteren. Dat is het mooie van een live-uitzending.
Stuk stront. Ik maak je af. Dit is geen loos dreigement.
Ik maak je echt af. Hoor je me? Renatino.
Krijg de klere. -Vuile hypocriet.
Schaam je je niet om bij de camorra in de cel te zitten?
Ga je maar uitsloven. Ga dan, sukkel.
Renato, denk aan je moeder. -Bemoei je er niet mee.
Wat heb je mooie blauwe ogen. -Je bent een stuk stront.
Of zijn ze lichtblauw? Ik zie het niet.
Wat ben je knap, Renato. Je lijkt op prins Francesco.
Een aanfluiting. -Je bent te knap.
Wat was dat nou, meneer Vallanzasca? -Niets.
Ze wilden gewoon met me praten. -Praat nu dan maar met ons.
Allereerst, ik heb niets te maken met de camorra.
Ik werd erbij betrokken. Door deze meneer.
Eerst betrekt hij me bij die bende. Dan zegt hij...
dat hij drugs van Turatello aan Tortora geeft om te verkopen. Allemaal gelogen.
Want Melluso kende Turatello helemaal niet.
Wat ben je een waardeloze praatjesmaker. Ze staan samen op een foto.
Stilte. Stilte.
Gianni. -Renato.
Wanneer zou je Turatello dan hebben ontmoet?
Ik weet het niet meer precies. -Hoezo? Ik vroeg toch geen datum.
Ik weet het niet meer. Wees niet als Tortora.
Die vroeg naar de kleur van de sokken, de schoenen. Geen idee.
Gianni, draai er niet omheen, oké?
Verwar me niet met Tortora. Ik ben Tortora niet. Begrepen?
Ik steek je een wortel in je reet waar iedereen bij is.
Meneer Vallanzasca. Let op uw woorden. We zijn niet op de markt.
Gianni.
Toen je in Milaan was, wist je niets van drugs, zelfs niet van een snuifje.
In Milaan kon je hooguit een kippendief zijn...
oude vrouwtjes beroven, met een stel meiden aan de lijn rondlopen...
die je liet tippelen in de buitenwijken. Dat was alles, want je bent een hoer.
Gianni de Knappe. Gianni de Nietsnut.
Wat wil je van me, Renato? -Edelachtbare, Turatello had een tattoo.
Een tattoo? -Op z'n linkerhand.
Wat voor tattoo was dat?
Dit is de kaart, Vallanzasca's aas. Een tattoo.
Een tattoo. Wat voor tattoo was dat?
Weet je dat niet meer? Ik zal je helpen.
Het was een dier. Een dier dat hij liet tatoeëren in de jeugdgevangenis.
En de conclusie? Verdorie. -Gianni, wat voor tattoo was dat?
Laat me antwoorden. Het is zinloos als je er steeds doorheen praat.
Want van die tattoo wist jij ook niets.
Wat voor tattoo was het, Gianni? Verdoe m'n tijd niet.
Wat voor tattoo was het? Ik vroeg je iets. Wat voor tattoo was het?
Edelachtbare, die tattoo is me nooit opgevallen.
Noteer in het verslag dat ik deze tattoo nog nooit heb gezien.
Goed, prima. Dank u, edelachtbare. Duidelijk.
Zo'n grote tattoo op z'n linkerhand en hij heeft hem nooit gezien.
Weet je waarom? Omdat Turatello mensen als jij op tien meter afstand hield.
Je zou niet eens met Turatello mogen praten.
Dat is niet waar. Kom op. -Gianni.
Let op, je worteltje komt eraan. Edelachtbare, Turatello had een vrouw.
Wie was Turatello's vrouw, Gianni?
Hoe heette ze?
Hoe zag ze eruit? Lang, klein, blond, brunette? Hoe zag ze eruit?
Je kende hem toch goed? Vertel me hoe ze eruitzag.
De waarheid is dat je geen reet weet.
Weet je, ik heb je door. Je doet dit om Tortora te verdedigen.
Tortora boeit me geen reet. Kom. Wat heb ik daaraan?
Ja, je doet dit uit morele overwegingen.
Dit is een missie voor je. -Gianni.
Edelachtbare. -Zegt u het maar.
Gianni Melluso zei dat Tortora helpen een morele missie is...
Een kwestie van moraal, van principe. Het principe van gerechtigheid.
Hij geeft het vrijwillig toe. Een bekentenis. Een waarheid.
Dank u, Melluso, dat u zich dat liet ontvallen.
Heb ik dat gezegd?
Renato Vallanzasca, heeft omwille van de waarheid...
en omdat hij niet wil dat een onschuldige man de cel in moet...
getuigd tegen een liegende beschuldiger.
Hij zette hem openlijk te schande en diskwalificeerde hem.
Maar hij zei toch Tortora hem totaal niet boeit.
Hij zei letterlijk: geen reet. -Geen commentaar, edelachtbare.
Edelachtbare, kom zeg.
Hij kende Turatello ook niet. Kom op.
Je bent echt dom, Gianni.
Edelachtbare, de verdediging stelt dat Pandico gek is...
en daarom totaal onbetrouwbaar is. Een gek is onbetrouwbaar.
Maar hij is niet strafbaar.
Pandico heeft deze maas in de wet nooit willen uitbuiten.
Hij heeft verklaard dat hij medeplichtig was.
Met z'n bekentenissen heeft hij z'n persoonlijke positie verergerd.
Pandico heeft nog nooit gekte als uitvlucht gebruikt.
Maar zelfs als hij echt gek was, krankzinnig.
Krankzinnigheid is geen eeuwigdurend stigma.
Krankzinnigheid verandert, ze is onstandvastig.
En we moeten toegeven dat we allemaal een beetje gekte in ons hebben.
Gelukkig hebben wij daar controle over. Dat is het verschil.
Dus was Pandico gek? Misschien was hij dat op enig moment wel.
Maar vandaag moeten we erkennen dat hij veranderd is.
Hij is helder en spreekt zichzelf nooit tegen.
En wie liegt, spreekt zichzelf vroeg of laat tegen.
Giovanni Pandico heeft zichzelf nooit tegengesproken.
Paranoïde? Paranoïde genieën zijn ontelbaar in de geschiedenis.
Precies. Dat klopt. Zoals Torquato Tasso...
wiens werk iedereen moet lezen.
Of de grote Napolitaanse beeldhouwer, Vincenzo Gemito...
die zich vrijwillig in een gesticht liet opsluiten.
Kortom, alle grote kunstenaars.
En misschien bent u, meneer de aanklager...
ook wel een beetje paranoïde.
Ja, ja. Natuurlijk. Ik reken mezelf daar ook toe.
Pandico, onderbreek de openbare aanklager niet.
Mijn excuses, edelachtbare. Ik kon me niet inhouden.
En Melluso? Krankzinnigheid maakt hem niets uit.
Jullie geloven Melluso of niet. -Zo is het.
Dat hij zich geen details kan herinneren...
over de ontmoetingen met Tortora of over Turatello's privéleven...
maakt hem des te geloofwaardiger.
Als hij alles had verzonnen, had hij zich beter voorbereid.
Met alle details waar burgerjury's zo dol op zijn en rechters overigens ook.
Bovendien bevestigen zeven spijtoptanten z'n verklaring.
Edelachtbare, leden van het hof.
Enzo Tortora is geen kwaadaardige handelaar in de dood.
Dat is het nieuwtje dat ik wil inbrengen.
Belangrijk, hè? Hij is slechts een waarborg voor de camorra.
Ik erken dat dit een belangrijke verzachtende omstandigheid is.
Maar Enzo Tortora is, en neem me niet kwalijk hoor...
Een leugenaar. Liegen is z'n tweede natuur.
Enzo Tortora is de jongen die tijdens de zomervakantie in Valmalenco...
erover loog dat hij de Madonna had gezien om z'n vakantie te verlengen.
Waarmee hij blijk geeft van...
een geweldige fantasie.
Een schaamteloze vastberadenheid...
die ik ook terugzie in de Tortora van vandaag.
Aan de andere kant was liegen noodzakelijk voor hem...
om de status van beroemdheid te behouden...
die hij ongetwijfeld met veel moeite had verworven.
Het was noodzakelijk voor hem om z'n rol dagelijks te kunnen spelen.
Hij had er chemische steun voor nodig.
Daarom zie ik hem meer als een verwoed consument.
Alsof je zegt dat hij snoof als een gek.
Dat staat in de schriftelijke getuigenverklaring.
Maar niet als drugsdealer.
Kunt u afronden, alstublieft?
Ik vraag daarom...
niet om vrijspraak.
Tortora vrijspreken betekent dat Pandico, Melluso, Barra niet gelooft.
En dus vrijspraak voor alle verdachten.
Edelachtbare, u spreekt iedereen vrij, of niemand.
De wet is voor iedereen gelijk. Jullie hebben geen keus.
Goed zo. -Goed gedaan, meneer de advocaat.
Hoi.
Hoi, Tullio. -Hoi.
De consumptie van groenten lag 70 procent lager dan gewoonlijk.
De kerncentrale in Tsjernobyl bestaat uit vier reactoren...
van elk 1000 megawatt, die zijn gegroepeerd in twee...
Stoort het je niet? -Nee.
Hoe gaat het?
We zijn klaar. Nu is het aan ons.
En?
Tortora is onschuldig.
Maar hij was toch lid van de camorra?
Barra wordt spijtoptant en noemt Tortora's naam niet.
Pandico wordt spijtoptant en noemt Tortora's naam niet.
Dat doet hij pas nadat de aanklagers Tortora's naam lieten zien...
in de agenda van Puca's partner.
En er stond niet eens Tortora, maar Tortona.
Met een telefoonnummer. Er was geen bewijs. Niets.
Pas nadat Pandico de agenda had gezien...
bekent hij dat Tortora lid is van de camorra.
Barra bevestigt z'n aantijging, maar pas in z'n achttiende verhoor.
Daarna volgt een lawine van bekentenissen, berouw...
en regelrechte verzinsels. Zoals verwacht, werd in de rechtszaal...
geen enkele beschuldiging bewezen. Geen enkel bewijsstuk bleef overeind.
Waarom hebben zoveel, bijna alle rechters van het hof van Napels...
en ik reken me daar zelf ook toe, geloofd in criminelen...
die zo schaamteloos zaten te liegen?
Zonder ook maar een enkele keer te twijfelen aan hun spijt.
Rechters zijn zo gewend aan stilzwijgen en getuigen die hun mond dichthouden...
dat toen een lid van de camorra en meervoudig moordenaar...
zonder er iets voor terug te vragen, blijkbaar bekende...
zich uitsprak en ons namen en feiten gaf...
Welnu, dat lijkt wel een wonder voor een rechter.
Hoe kan dit? Een na verhoor opgetekende bekentenis, getekend door...
een getuige die aangeeft medeplichtig te zijn.
En niet alleen hijzelf maar ook vele anderen.
Wat heeft het dan voor zin om dat vervloekte bewijs te verzamelen?
Ik geloof je. Het is een daad van vertrouwen. Het is een bevrijding.
Dus als Tortora onschuldig is, moet hij worden vrijgesproken.
Ga je dat zeggen in de raadskamer?
16 september 1986
De pleidooien zijn afgerond. -Dan zijn we klaar.
Als de aanklager, de advocaten van de eiser...
of verdachten nog iets willen zeggen, kunnen ze dat nu doen.
Voordat we ons terugtrekken in de raadskamer.
Ik.
We luisteren.
Zal ik het vastleggen? -Ja, leg het vast.
Daag ze niet uit.
Geloof me, het zelfrespect van rechters is grenzeloos.
Geen lessen.
Meneer de procureur-generaal.
Eén ding heeft me, naast veel andere, gekwetst tijdens dit laatste proces.
En dat is m'n laatste transformatie, die ik dankzij u heb ondergaan.
Ik ben geen cynische handelaar in de dood meer...
maar een zwakkeling. Een dwaas.
Die zich liet bedonderen omdat hij krap bij kas zat. Welnu...
Allereerst wil ik tegen het hof zeggen...
dat als ik in een zwak moment kilo's drugs zou zijn gaan dealen...
zoals in dit proces beweerd is, dan zou ik mezelf niet als zwakkeling zien...
maar als crimineel.
Daarom vraag ik niet om strafvermindering.
Als u me schuldig bevindt, veroordeel me dan tot dertig jaar.
Ik zag ook, meneer de aanklager, dat u rondgesnuffeld hebt...
in de troep van de roddelpers van dertig jaar geleden.
Het is waar, ik vertelde toen in een interview dat we als jongeren...
in '48, stelt u zich eens voor. Dat ik en enkele vrienden het leuk vonden...
om te vertellen dat we een Madonna in een grot hadden gezien.
Een gewaagde grap, dat geef ik toe. Maar...
Ik weet niet of u ooit jong bent geweest.
Ik hoop het voor u. U heeft een conclusie getrokken uit dit voorval.
'Als hij als jongeman deed alsof hij de Madonna had gezien...
moet Tortora voor de rest van z'n leven wel een leugenaar zijn gebleven. Dus...
kan hij een lid van de camorra zijn. Een man met duizend gezichten.'
Nou, meneer de aanklager, ik vind het veel minder ernstig...
om op je achttiende voor de grap te doen alsof je de Madonna ziet...
dan om te geloven, zoals u doet, in de woorden van Giovanni Pandico.
Een schizofrene moordenaar, of in Melluso.
Een overvaller en een pooier, of in Barra.
Een barbaarse, meervoudig moordenaar. En dat u deze mannen in helden verandert.
In dit proces...
was ik niet alleen een verdachte die berecht moest worden.
Soms, en ik zeg dit met een huivering...
voelde ik me een vijand die verpletterd moest worden.
Want deze zwakke man...
heeft vanaf dag één z'n onschuld uitgeschreeuwd.
Omdat deze zwakke man jullie ritueel heeft verstoord...
waarbij je of een duidelijke crimineel of een spijtoptant bent.
Maar iemand kan ook duidelijk onschuldig zijn.
Ik betaalde een hoge prijs voor dit onderscheid.
Tien jaar celstraf voor banden met de camorra en drugs dealen.
Beledig me niet nog eens, alsjeblieft, dat is heiligschennis.
Ik zou nu moeten afsluiten met: Ik vertrouw het systeem.
Ik kaats de vraag terug. Zouden jullie het systeem vertrouwen?
Ik zeg tegen jullie: Ik ben onschuldig. Ik schreeuw het al drie jaar.
Het procesdossier schreeuwt het. De feiten uit dit proces schreeuwen het.
Ik ben onschuldig. Ik hoop uit de grond van m'n hart...
dat jullie dat ook zijn. Dank u.
Dit had hij zich kunnen besparen.
De zitting is gesloten.
Geweldig.
De volgende?
Tortora Enzo Claudio Marcello.
Gaat u staan. De rechtbank.
15 september 1986 de uitspraak van het vonnis
Namens het Italiaanse volk oordeelt het hof van beroep van Napels...
vijfde strafkamer, volgens artikel 523 van het Wetboek van Strafrecht...
dat het vonnis van het hof van Napels van 17 september 85 wordt herzien...
waartegen beroep werd ingesteld door de aanklager en de gedaagden.
Ik zal niet alle namen noemen om het kort te houden.
Vrijspraak voor Sanfilippo Salvatore want hij heeft de misdaad niet gepleegd.
Hé, ik ben vrijgesproken.
Melluso Giovanni, vrijspraak.
Ook de volgenden zijn vrijgesproken: Andraous Vincenzo, Codino Mario.
Falrino Giovanni, Mandato Gerardo, Marzano Nadia, Puccio Santo.
Vaiano Renato en Vallanzasca Renato.
Het hof bevestigt het vonnis van, en veroordeelt de volgenden...
tot het betalen van de proceskosten.
Asterino Mario Roberto, Donnarumma Domenico.
Matano Franco, Matrove Tommaso, Pandico Giovanni.
Negende statie: Jezus valt voor de derde keer onder het kruis.
Vrijspraak voor het niet begaan van de misdaad...
volgens de artikelen 416 en 416-bis van het strafrecht...
en omdat de drugsgerelateerde misdaad in artikel 71 niet heeft plaatsgevonden.
Cossolino Aniente, Pozzolino Riccardo, Pozzolino Simone.
Mariniello Anna, Moccia Luigi en Tortora Enzo Claudio.
Hoera. -De zitting is gesloten.
Allemaal van de camorra. -Krijg de klere.
Edelachtbare, een reactie op het vonnis.
Schuldigen zijn veroordeeld en onschuldigen zijn vrijgesproken.
Dit historische vonnis staat voor gerechtigheid, naar onze mening.
Ik vertrouw op Gods alwetendheid, ondanks de dwalingen van de mens.
Uiteraard ben ik erg blij.
Maar de waarheid blijft dat Tortora een camorra-man is.
God ziet me. Hij kijkt nu naar me. Wacht. Ik wil zeggen dat...
De staat moet ons verdedigen en helpen, en ons niet in de steek laten.
Toitoitoi.
Kom hier, ik wil een verklaring afleggen. Verdorie.
Italië is ontwaakt. Ja.
Huil, onschuldige kinderen. Liever in slaap gesust, maar eerlijk.
In dit land verwoest een razende wind bossen en wouden.
En in de grijze, dreigende lucht bereiden zich vreselijke stormen voor.
Waarom lach je? -Nee, ik lach niet. Was dat Pascoli?
Pandico, een andere Giovanni.
Gefeliciteerd. Het was heel mooi. -Bedankt.
Voor u.
Wat doet u? Dat mag niet. Alsjeblieft.
U bent een slimme jongeman. Hoe oud bent u? 25, 26?
Vierentwintig. -Op uw leeftijd zat ik al in een cel.
Als je zo lang in de gevangenis zit, moet je interesses en vrienden hebben.
Echt, dat mag niet.
Het zou niet mogen als ik er iets voor terug zou vragen.
Maar ik vraag nergens om.
Ik bewijs eer aan een poëzieliefhebber. Dat is alles.
Laat me maar, wees niet beledigd.
Nee, natuurlijk niet. Vooruit.
De bewaker is corrupt. Hij heeft me m'n horloge afgeperst.
Ik wil de directeur spreken. Directeur.
De bewaker is corrupt. Haal de directeur. Directeur.
Milaan 20 februari 1987
Bravo.
-Bravo, Enzo.
Dus, waar waren we gebleven?
Ik zou veel kunnen zeggen en ik zal maar een paar dingen zeggen.
Eentje zullen jullie me vast wel toestaan.
Veel mensen hebben met me meegeleefd.
Ze hebben samen met mij geleden, in deze vreselijke jaren.
Veel mensen hebben me gegeven wat ze konden.
Ze hebben bijvoorbeeld voor me gebeden. Dat zal ik nooit vergeten.
Daarvoor wil ik al deze lieve, goede mensen bedanken.
Sta me toe om dit te zeggen. Zo, dat is eruit.
En ik wil er nog iets aan toevoegen.
Ik ben hier, dat weet ik...
om ook te spreken namens hen die geen stem hebben.
En dat zijn er veel. En het zijn er te veel.
Ik ben hier, en ik zal hier zijn. Ook voor hen.
En nu, laten we beginnen.
Precies zoals we dat vroeger deden.
Daar is hij.
Op de muziek van de triomfmars uit Aida.
Welkom. Welkom, commandant.
Hij zet er flink de pas in. Misschien heeft iemand al geraden...
wie dit is.
Onze Portobello.
Het symbool van onze show.
Hallo, Portobello. Wil je naar buiten komen?
Kijk dan, hier is hij.
Portobello zit eindelijk weer op z'n plek.
We gaan nu echt beginnen. En ik wil graag beginnen met een gast.
Een gast om wie ik veel geef.
Een vrouw bij wie ik er in het verleden niet in geslaagd ben...
om de diepe pijn in haar ogen te begrijpen.
Geef haar een warm applaus.
Dames en heren, Aurora.
Haar naam is een prachtig voorteken.
Maar vanaf vanavond is ze onze vaste gast.
We noemen haar het mysterieuze meisje dat huilt.
Enzo, ik ben sprakeloos.
Een ogenblikje, dan gaan we het vieren.
Enzo. -Laat hem met rust.
Je hebt me aan het huilen gemaakt. Dank je.
Vraag je niet hoe het ging?
Hoe ging het? -Het was geweldig. Een groot succes.
Anna, dit is echt het laatste seizoen.
Ik kan deze show niet meer doen.
Wacht.
Ik verander niet van gedachten.
En ik weet al hoe ik hem laat eindigen.
Wat bedoel je?
Het is niet tragisch. Een verandering.
Enzo, alles staat klaar. -Ik kom eraan.
Papa? -Kom je?
Ik kom eraan.
Zo is het gegaan.
Ik kan niet meer spelen.
Hier zijn we.
Sorry dat ik de buiging onderbreek, maar hopelijk is de camera op ons gericht.
We zijn net aangekomen.
Met kinderen die alle delen van de wereld vertegenwoordigen.
En het motregent een beetje, maar dat wordt gelukkig steeds minder.
Een liefdevol publiek dat ons vanavond omringt...
Nee, laten we de kameel hier houden, dan kunnen we...
Een knuffel voor de Milanezen die met veel liefde voor de afscheidsavond...
hun dieren meegebracht hebben, grote en kleine dieren.
En hier, in deze ongewone sfeer...
staan we onderaan de ladder van onze ark.
We staan op je wachten zodat je de kameel naar binnenlaat.
Ja, laat intussen de kameel maar naar binnengaan. Langzaam.
Ik moet zo veel mensen bedanken dat...
deze uitzending langer wordt dan is toegestaan.
Maar het immense publiek dat onze show al die jaren heeft gevolgd...
verdient onze dank.
Ik wil Anna, m'n zus en Angelo Citterio bedanken...
die de auteurs waren van deze unieke afspraak op vrijdag.
Ik wil Gigliola Barbieri, Rete 2 en iedereen bedanken die...
met hun inzet, vrijdag na vrijdag, dit verhaal hebben gecreëerd.
Een verhaal over individuen en over mensen.
Enzo Tortora sterft elf maanden later op 59-jarige leeftijd.
einde
Vertaling: Romy Buchheim Iyuno