3 PAŹDZIERNIKA 1993 R.
Mamy sporo sił na lądzie.
Nie widzę ich nigdzie na dole.
MIEJSCE DRUGIEJ KATASTROFY
Każdy, kto stracił przytomność,
zapewne czuje się podobnie, kiedy ją odzyskuje.
To jak budzenie się z bardzo głębokiego snu.
Na początku jest dezorientacja.
Stopniowo wszystko staje się jaśniejsze
i uświadamiasz sobie, że to rzeczywistość.
‎PILOT US ARMY
Niestety nie była zbyt kolorowa.
Miałem poważne obrażenia.
Bardzo bolały mnie plecy, ból był prawie nie do zniesienia.
Nie czułem nogi.
Zanim się obejrzałem,
Randy Sugar i Gary Gordon stali koło drzwi kokpitu.
‎Randy, trzymaj go.
Poczułem wielką ulgę.
‎Trzymaj się mnie.
To kolesie z Delta Force.
Jeśli czeka cię walka, to chcesz być z nimi.
Położyli mnie na ziemi i poszli za nos maszyny.
Usłyszałem Gary'ego: „Cholera, trafili mnie”.
‎Jestem ranny.
Uświadomiłem sobie, że to nie jednostka ratunkowa,
to tylko dwie osoby.
Tamtych było o wiele więcej.
Nie mieliśmy jak utrzymać pozycji.
Później usłyszałem głosy.
Nie brzmieli jak nasi.
Wiedziałem, że zbliża się śmierć.
Pobiegliśmy w stronę śmigłowca.
Modliliśmy się, żeby stanąć twarzą w twarz z Amerykanami.
Byliśmy wściekli.
Liczyliśmy na to, że ich dopadniemy.
Byłem wśród pierwszych na miejscu.
Myśleliśmy, że nie żyją.
Zobaczyliśmy rannego.
Miał na sobie mundur piechoty morskiej.
Zrywali ze mnie sprzęt.
Złamali mi nos, kość policzkową i oczodół.
On wie, co zrobił. Zbombardował nas, zabił moich krewnych.
Jeden zerwał zielony emblemat, który miałem przy szyi.
Powiedział: „Ranger, ranger, umrzesz za Somalię”.
Uderzył mnie czymś miększym.
To było ramię jednego z członków załogi.
Nie mogłem w to uwierzyć.
Myślałem, że się stamtąd nie wydostanę.
Że umrę.
Mówił: „Pomóż mi, pomóż”.
Młody Somalijczyk wycelował, żeby go zastrzelić.
Chwyciłem za jego karabin i wyrwałem mu go.
Uratowałem go.
Podnieśli mnie i wrzucili na pakę ciężarówki.
‎Ale żyłem.
Darowaliśmy mu życie, bo jesteśmy lepsi niż Amerykanie.
HELIKOPTER W OGNIU: SERIAL DOKUMENTALNY
MIEJSCE PIERWSZEJ KATASTROFY
‎To może boleć.
Trzymaliśmy się, czekaliśmy
na posiłki zaraz obok miejsca, gdzie rozbił się pierwszy Black Hawk.
Był tam kapral Jamie Smith.
Był ranny i potrzebował pilnej pomocy.
‎Jest w stanie krytycznym.
Czekamy na posiłki lądowe.
Dobrze by było, gdyby dotarły tu jak najszybciej.
Wiedzieliśmy jedynie,
że organizują
‎konwój wozów opancerzonych, ‎żeby nas wydostać.
MIEJSCE PIERWSZEJ KATASTROFY MIEJSCE DRUGIEJ KATASTROFY
KONWÓJ RATUNKOWY
Mam poważnie rannych na północnym miejscu katastrofy.
Wyjechaliśmy z powrotem do miasta w ramach misji ratunkowej.
Nasze jednostki ukrywały się wokół pierwszego rozbitego Black Hawka.
‎Nigdy…
Wjechaliśmy do miasta
i prawie od razu zaczęli do nas strzelać.
Zaczęło się, znowu był chaos.
Jednostka, do której należałem, natrafiła na przejeżdżający konwój.
Zaczęliśmy do siebie strzelać.
Udało nam się uszkodzić ich pojazdy.
Mam na sobie kamizelkę.
Jeśli mnie postrzelą tutaj, przeżyję.
Płytka zatrzyma kulę.
A jeśli postrzelą mnie w ramię czy nogę, to zapewne też przeżyję.
Mogę stracić kończynę, no ale trudno.
Bardzo bałem się, że trafią mnie w szyję albo w klejnoty.
Kawałek dalej, po lewej,
widzieliśmy poświatę ognia.
Pomyślałem: „Jak dobrze, że nie kierujemy się tam”.
Ale skręciliśmy i zaczęliśmy jechać właśnie tam.
„Jasna cholera, w co my się znowu pakujemy?”
KONWÓJ RATUNKOWY
MIEJSCE PIERWSZEJ KATASTROFY MIEJSCE DRUGIEJ KATASTROFY
DOM SAIDO
Słyszeliśmy pojazdy.
Próbowałam nakarmić piersią swoją córkę…
ale ona nie chciała.
Byliśmy w okropnej sytuacji.
Somalijscy bojownicy atakowali nasz dom.
Chcieli zniszczyć ukrywających się u nas Amerykanów.
Somalijczycy strzelali do nas z każdej strony.
Zacząłem strzelać przez okiennice.
Zastanawialiśmy się, kto dotrze do nas pierwszy.
Czy to będzie nasz konwój?
A może posiłki Somalijczyków?
Kończyła nam się amunicja.
Nie mieliśmy wody ani apteczek.
Myślałem, że już po nas.
Myślałam, że to koniec i bałam się.
Gdyby wysłali na nas odpowiednio dużo bojowników,
w końcu nie bylibyśmy w stanie się obronić.
Zastanawiałem się, kiedy postanowią przypuścić masowy szturm.
Pogodziłem się z tym, że stamtąd nie wyjdę.
Nie było już powodu się bać.
Wiedziałem, co będzie dalej.
Pogodziłem się z tym, że umrę tej nocy.
‎Gdzie są posiłki?
Zrobiłem wszystko, co mogłem, żeby te wozy do was dotarły.
Przez radio pytaliśmy,
gdzie są jednostki ratunkowe i co się tam dzieje.
Jak wygląda sytuacja?
Kończą nam się artykuły medyczne.
Pytałem: „I co nadal jadą?
Nadal jadą?”.
Cały czas zajmowaliśmy się kapralem Smithem.
Było widać, że się boi.
Wiedział, że nie jest dobrze.
Staraliśmy się zatamować krwotok
z tętnic, utrzymać nacisk na nie.
W końcu chwyciłem za radio.
Powiedziałem tylko: „Za późno.
Nie ma go już z nami”.
Muszę się na chwilę zatrzymać.
Mieliśmy rannych na tej ulicy.
W wielu domach mieliśmy rannych.
Ludzie umierali.
Kiedy przyszedł dowódca,
spytałem: „Damy radę?”.
Chwilę się zastanowił.
Nie jakoś długo, a potem spojrzał na mnie
i powiedział: „Nie wiem”.
Uświadomiłem sobie, że są tylko dwa możliwe zakończenia.
Albo otworzymy sobie drogę ogniem,
albo nas pokonają.
Słyszałem rozszalałą walkę.
‎Dlaczego mordujecie dzieci?
Byłem w niewielkim pokoju.
Nie widziałem, co się dzieje na zewnątrz.
Przesłuchiwał mnie jeden z bojowników.
‎Po co tu jesteście?
Skuli mnie łańcuchami i zostawili samego.
Wtedy zacząłem oceniać swoje położenie.
Znowu spojrzałem na swoją nogę i zobaczyłem, jak źle wygląda.
Tak bardzo spuchła,
‎że rozciągała nogawkę moich bojówek,
które są dosyć szerokie.
Słyszałem konwój lądowy.
Zdawało się, że zmierza prosto do mnie.
Zacząłem sobie wyobrażać,
że mnie namierzyli
i zaraz mnie uratują.
Stanie się coś wspaniałego.
Konwój cały czas się przybliżał.
Za chwilę tu dotrze.
Nie miałem jak im dać znać.
A później nagle
przejechał obok i stopniowo zaczął się coraz bardziej oddalać.
‎„Nie, jednak nie wiedzą, gdzie jestem”.
Zbliżamy się do miejsca katastrofy.
Jechaliśmy dalej, nie miałem pojęcia dokąd.
Dlaczego tutaj w lewo, a tu w prawo?
Nie miałem pojęcia.
Wreszcie dotarliśmy do miejsca katastrofy.
MIEJSCE PIERWSZEJ KATASTROFY
Wyjrzałem przez drzwi i zobaczyłem,
‎że po obu stronach ulicy są ludzie.
‎Dawaj, dawaj.
„Przybyły posiłki”.
Fajne uczucie.
Taka ulga,
‎że dotarły większe siły niż nasze.
To było uczucie ulgi.
Czułam się tak, jakby ten konwój przyjechał uratować i nas.
Cieszyłam się, bo rozumiałam, że teraz skończy się ten koszmar.
Wszyscy czuliśmy, że za chwilę może być po wszystkim,
ale pojawiło się opóźnienie.
Próbowali wydostać ostatniego człowieka
z tych, którzy byli uwięzieni i zginęli w helikopterze.
Było widać, że ludzie zastanawiają się, co dalej,
ile jeszcze będziemy na miejscu
i jak to się będzie prezentowało, kiedy wzejdzie słońce.
Musieliśmy się ruszać.
Czas był kluczowy.
Załadowaliśmy kaprala Smitha do wozu opancerzonego.
Zabraliśmy też rannych.
‎Zmywajmy się stąd.
W wojsku powtarzamy: „Ilu ludzi zmieści się do wozu?
Zawsze jeszcze jeden”.
Poległych ułożyliśmy na dachu, rannych z tyłu.
Czas ruszać.
Złapałem za klamkę, otworzyłem drzwi, wóz był strasznie napakowany.
Niesamowicie.
Nie było już miejsca.
Nikt więcej by nie wszedł.
Zamknęli drzwi.
Pomyślałem sobie: „No cóż”.
Powiedziano nam, że mamy przebiec osiem kilometrów drogi powrotnej.
Chyba żartujecie?
Zajebiście. Znowu to samo.
Znowu nas wyruchali.
Serio?
Intensywność ostrzału znowu rosła.
‎Jaja sobie robicie?
Myślałem tylko: „Jasna cholera.
Mam przez to przebiec?”.
‎Kurde!
Kto był nadal na tych ulicach, sam się prosił o śmierć.
Uciekałam z budynku szkoły, bo tam strzelali.
Kiedy stamtąd wybiegłam, byłam boso.
Krążył nade mną helikopter.
Czasami na chwilę znikał,
a później znowu przylatywał. Krążył tak w tę i z powrotem.
Kryłam się bardzo blisko przy ziemi.
Strzelali kompletnie na oślep. Nawet nie celowali.
Kiedy helikopter był bardzo nisko, znajdywałam jakieś schronienie.
Wyobrażałam sobie, że to mnie próbują zabić.
Później odlatywał, a po chwili wracał i znów strzelał.
Wpadłam do domu i sprawdziłam wszystkie pomieszczenia.
Okazało się, że dom jest pusty…
Byłam pewna, że moja rodzina nie żyje.
Kiedy opuściłam dom, załamałam się.
Nie mogłam znaleźć matki.
Kiedy wyszłam na zewnątrz, nie szukałam nadziei, nie chciałam żyć.
Siedziałam na zewnątrz, płakałam i czekałam, aż zabije mnie helikopter,
tak jak zabił innych.
Straciłam całą nadzieję w swoim życiu.
Postanowiłam, że umrę jeszcze dziś.
Strzelali całą noc,
a teraz zaczynało wschodzić słońce. Pomyślałem tylko:
„Cholera, no to jedziemy.
Znowu zrobi się… bardzo ciekawie”.
W radiu powiedzieli,
że wozy opancerzone są przeładowane.
I że teraz plan jest taki,
‎że będziemy szli po bokach tych wozów.
‎Dawaj, dawaj!
Mieliśmy więc
przemaszerować drogą
z tymi wozami opancerzonymi
zaraz obok.
Mieliśmy użyć ich jako osłony przed ogniem.
‎Ruchy, ruchy!
Jak tylko dotarliśmy do pierwszego skrzyżowania,
wozy nie zatrzymały się, żeby zablokować ostrzał – pojechały dalej.
Zwyczajnie pojechały przed siebie.
Dla nich kule to nie problem,
a dla nas owszem.
Nasz plan szybko trafił szlag.
Znowu byłem na ulicy z poprzedniego dnia,
wracałem tą samą drogą, czego się nigdy nie robi,
szedłem koło wozów, które łatwo zauważyć.
„Słyszę jakiś wóz, wyjrzę. O, jest piechota, wystrzelajmy ją”.
Myślałem: „Boże, czy to się kiedyś skończy?”.
Przez cały czas byłem w samym sercu walk.
Nie odkładałem karabinu.
Z każdym strzałem,
z każdym postrzeleniem ich żołnierzy
czuliśmy, że wygrywamy.
Pokonaliśmy jedno skrzyżowanie.
Szedłem wzdłuż ściany
i poczułem, jakby ktoś uderzył mnie w plecy
‎kijem bejsbolowym.
‎Usłyszałem: „Cholera jasna!”.
Po drugiej stronie ulicy był Randy Ramaglia.
‎Ruchy!
‎Powiedział: „Trafili mnie”.
Włożyłem dłoń pod kamizelkę, szukałem rany wylotowej.
Nie było.
Spodziewałem się, że mój oddech zaraz przerodzi się
‎w bulgotanie.
Medyk po drugiej stronie ulicy spytał: „W porządku?”.
Ja na to:
„Tak, w porządku”, mimo że wcale tego nie widziałem.
Wiedziałem tylko, że nadal mogę biec.
Nawet jeśli jesteś ranny, idziesz dalej, walczysz.
Ze świata umarłych już nie wrócisz.
Ale ranny nadal ma nadzieję.
Nadal żyje.
Postrzelili mnie tutaj.
Pokażę wam.
‎Teraz mam tu dziurę.
Nie ma znaczenia, czy cię postrzelą. Ból zresztą nie jest jakiś nieznośny.
Jesteśmy stworzeni do tego, żeby strzelać albo dostawać kulki.
Biegliśmy dalej.
I wreszcie…
‎dotarliśmy do wozów, ‎które miały nas stamtąd zabrać.
Wyskoczył jeden żołnierz, złapał mnie i wepchnął do Humvee.
I odjechaliśmy.
Byliśmy wśród ostatnich, których ściągnęli z ulicy.
Jednym z najstraszniejszych momentów był przejazd wozem opancerzonym.
Siedziałem z tyłu i odpowiadałem na ogień.
Jechaliśmy z powrotem do bazy.
Kiedy wracaliśmy, widziałem miasto zupełnie inaczej
niż poprzedniego dnia.
Jedynym, co się w tym czasie zmieniło,
była moja perspektywa.
Teraz wszystko było brzydkie.
Osunęły się na mnie gruzy domu.
Byłam uwięziona.
Plułam krwią.
Moja córka Ifrah powiedziała:
„Mamo, nic nie widzę i krwawią mi oczy.
Mój brat się nie odzywa”.
Z oczu leciała jej krew.
Spytałam: „Straciłaś oczy?”.
Powiedziała, że tak. Płakałam.
Spytałam, gdzie chłopcy. Dowiedziałam się, że nie żyją.
Moje najstarsze dziecko, młodsze i mój mąż – wszyscy zginęli.
Pozostała czwórka była ranna.
Ifrah spytała: „Gdzie tata?”.
Powiedzieliśmy jej: „Nie żyje.
Zabili go Amerykanie”.
Powiedziała: „Ich też trzeba by zabić i wydłubać im oczy”.
Obudziłem się wcześnie rano.
Bałem się o własne życie.
Ale wiedziałem, że muszę tam wrócić.
Czy walki nadal trwają?
A może jest już bezpiecznie?
Musiałem to sprawdzić.
MIEJSCE PIERWSZEJ KATASTROFY
Zsiadłem z motocykla.
Chwyciłem za kamerę
i wcisnąłem „Rec”.
Bóg jest wielki!
Wszyscy chcieli stanąć przed kamerą i opowiedzieć…
co się wydarzyło.
Byli szczęśliwi.
Bóg jest wielki!
Skakali po rozbitym helikopterze.
Ludzie wiwatowali i krzyczeli:
„Zwyciężyliśmy Amerykanów”.
Ameryko, wypierdalaj!
Spójrz na tę stronę.
‎Jest jeszcze dwóch.
Widzisz moje pociski?
Do diabła z Ameryką!
Mówili: „Wygraliśmy.
To nasze zwycięstwo”.
Tak.
‎Rangerzy, pokonamy was!
Rangerzy, pokonamy was!
Amerykanie, wynoście się stąd, won!
Kiedy filmowałem,
zaczepiła mnie jakaś kobieta.
„Proszę spojrzeć”.
Spojrzałem i uświadomiłem sobie,
że widzę zwłoki jednego z Amerykanów.
Amerykańskiego żołnierza.
Kiedy zobaczyłem jego ciało, byłem w szoku.
Ludzie byli naprawdę wściekli.
Uderzali w nie, niektórzy je deptali.
To coś nie do opisania.
Chciałem po prostu już stamtąd iść.
Ale musiałem wykonać swoją pracę.
To było nie w porządku.
Należy uszanować zwłoki, nawet jeśli należą do wroga.
Moim celem było
‎pokazanie całemu światu, ‎co się dzieje w Somalii.
Rano poszedłem na lotnisko.
Codziennie rano był lot do Nairobi.
Wysłałem trzy taśmy.
Puścili to tego samego dnia.
Wiedziałem, że te zdjęcia wszystko zmienią!
BAZA RANGERÓW
Wreszcie dotarliśmy do hangaru.
Odłożyliśmy sprzęt i wszyscy zaczęli biec
do jednego kąta, w którym stał telewizor.
Dobry wieczór. Angela Robinson.
I Morris Jones.
Cena za zaangażowanie USA
w operację humanitarną w Somalii drastycznie wzrosła.
Zebrało się tam z 50 czy 75 osób.
Poszliśmy sprawdzić, co się dzieje.
Pragniemy ostrzec,
że niektóre zdjęcia w reportażu są wyjątkowo drastyczne.
W telewizji pokazywali zwłoki żołnierza USA ciągnięte po ulicy.
Ciągnęli zwłoki linami, a później je deptali.
Nie mogliśmy w to uwierzyć. Niektórzy wrzeszczeli w stronę telewizora.
„Kurwa, co to ma być?!”
To przypominało cyrk.
Ja nie mogłem w to uwierzyć.
Somalijczycy skakali też z radości po zestrzelonym helikopterze.
Cały świat to oglądał.
Ci ludzie świętowali wokół zwłok.
A w dodatku to był nasz człowiek.
Nasz.
To było kompletnie obrzydliwe.
Uświadomiłem sobie, że mogą to zobaczyć rodziny poległych.
Kiedy wyszłam za Gary'ego,
‎nie wiedziałam, czym jest Jednostka.
Wiedziałam tylko, że ma to jakiś związek ze służbami specjalnymi.
Żony nie były do końca wtajemniczone.
Kiedy wyruszał do Somalii,
‎nie miałam pojęcia, że dokądś wyjeżdża.
Nie mówił, dokąd leci,
czy chodzi o jakąś misję.
Powiedział tylko: „Muszę wyjechać”.
Minęło kilka miesięcy
‎i powiedziano mi, ‎że zaginął w akcji w Somalii.
Próbowałam sobie wyobrazić Somalię.
O „zaginionych w akcji” słyszało się sporo za czasów wojny wietnamskiej.
Nie docierało to do mnie.
Nie rozumiałam.
Któregoś dnia włączyłam telewizor i leciały wiadomości.
Zobaczyłam ciała ciągnięte po ulicach.
Nie mogłam w ogóle pojąć,
jak ludzkość może być taka…
‎okrutna.
Patrzyłam wtedy w ekran telewizora
i postanowiłam…
że muszę postarać się go rozpoznać.
Nie rozumiałem, jak mogliśmy kogoś tam zostawić.
Wiedziałem, kto z mojego wozu jest już w bazie.
Jeszcze kogoś brakuje? Gdzie jest?
Zaczęły się pytania: „Gdzie jest ten,
Gdzie tamten?
Mieli taki cel. Ktoś ma od nich wieści?”
„Griz nie żyje”.
„Aha, OK”.
„Earl był ranny. Co z nim?”
„Earl nie żyje. Zginął na miejscu.
Postrzelili go w głowę”. Nie wiedziałem.
W szpitalu zajmowano się masą innych.
Było ze 100 rannych.
Zacząłem sobie uświadamiać, że jest o wiele gorzej, niż sądziłem.
W wozach było pełno krwi i piasku. Śmierdziały chlorem.
Wszędzie były dziury po kulach.
Później dowiedziałem się, że odsyłano nam części ciała w workach na śmieci.
Byłem zły.
Byłem naprawdę zły i zastanawiałem się, jak ludzie są do tego zdolni.
Wpadłem w furię.
Na tym etapie ludzie prawie tracili kontrolę.
W hangarze
zebrali jeńców, których wzięliśmy na początku misji.
Zebrali ich i wsadzili do kontenera.
Wzięli najważniejszego jeńca,
wprowadzili go do oddzielnego pokoju i kazali mi go przypilnować.
Nadal widzę twarz tego człowieka. Miał siwą brodę i włosy.
Taki starszy.
Zajebiście wątły.
Gapiłem się na niego.
To było kurewsko dziwne spotkanie.
Nie mógł nic do mnie powiedzieć ani ja do niego.
Gapiliśmy się na siebie, wiedzieliśmy, że się nie lubimy.
Był ciekaw, czy go zabiję. Ja też byłem tego ciekaw.
Najpierw pomyślałem, że go dźgnę.
Coś mi podpowiadało: „Dźgnij go”.
Właściwie knułem, jak go zamordować.
Naprawdę chciałem to zrobić.
Ten pieprzony gość w tym pokoju miał tego dnia szczęście.
Powinienem był go zabić.
Nakręcaliśmy się od tych wszystkich wieści.
Zaczęliśmy się dowiadywać, kogo brakuje.
Gary'ego, Randy'ego i Duranta.
Wszyscy chcieliśmy wiedzieć,
czy któryś z nich nadal żyje.
Siedziałem w biurze.
Edytowałem nagrania.
Ktoś związany z Aididem, kogo znałem, pojawił się w drzwiach.
Powiedział: „Ahmed, mamy amerykańskiego żołnierza.
Żyje, jest w niewoli.
Pójdziesz ze mną, żeby go nagrać?”.
Powiedziałem, że tak.
Międzynarodowi dziennikarze nie mogli uzyskać do niego dostępu.
A ja mogłem.
Więc zrobiłem to.
Wziąłem kamerę i poszedłem z nim.
Bałem się o własne życie.
Weszliśmy do domu.
Zobaczyłem siedzącego tam białego człowieka.
Z jego twarzy wyczytałem, że się boi.
Jaka armia?
US Army.
- Jesteś rangerem? - Nie.
Nie jestem rangerem.
Miał na sobie zielonkawy T-shirt.
Miał szeroko otwarte oczy.
Starszy chorąży Mike Durant.
Posadzili mnie prosto.
Starałem się odciążyć kręgosłup.
Nadal ledwo wytrzymywałem ten intensywny ból.
Człowiek, który mi towarzyszył, zadawał pytania.
Skąd jesteś?
Z USA.
Byłem w potrzasku.
Co należy mówić?
Odpowiadać w ogóle na pytania?
Nie warto umierać tylko po to… żeby nie przyznać:
„Pilotuję Black Hawki”.
Pilotuję Black Hawki.
„Z której jesteś armii? Gdzie się urodziłeś?”
W USA.
To grupa ludzi, która ma określony cel.
Mam powiedzieć coś, co będzie dla nich użyteczne politycznie.
Próbowali mnie zmanipulować,
żebym powiedział coś, czego nie chciałem powiedzieć.
Jak według ciebie idzie ta operacja?
‎Czy ta operacja…
Ja na to:
„Jestem żołnierzem. Robię, co mi każą”.
Później zadali mi kolejne pytanie.
Nie przestawali drążyć.
W końcu zapytali:
Zabijasz niewinnych ludzi?
Było dosyć jasne, co chcieli ode mnie usłyszeć.
Chcieli żebym powiedział:
„Amerykanie przylecieli tu,
zabijają niewinnych Somalijczyków,
chcą podbić ten kraj”.
Ale to nieprawda.
Więc tego nie powiem.
Ale co mógłbym powiedzieć, żeby wyjść z tego impasu?
To niedobrze, kiedy giną niewinni ludzie.
Kiedy wypowiedziałem te słowa,
wyłączyli kamerę i wyszli.
Po prostu starałem się wykonywać swoją pracę.
Pokazać zdjęcia.
Ale moja taśma zmieniła świat.
Dobry wieczór.
Dziś gdzieś w Somalii amerykański żołnierz,
być może inni również, jest trzymany w niewoli.
Przerażony i zakrwawiony zakładnik,
którego przesłuchanie sfilmowali jego porywacze.
Pilotuję Black Hawki.
Wydaliśmy najsurowsze ostrzeżenie.
Jeśli stanie im się krzywda,
USA potraktują tę sprawę bardzo poważnie
i podejmą odpowiednie kroki.
Pamiętam moment, kiedy zobaczyłam Michaela.
‎Od razu pomyślałam o jego żonie…
i o tym, co musi przeżywać.
Nagrywam tę wiadomość z nadzieją, że dotrze do mojego męża.
Chcę, żeby wiedział, że Joey i ja mamy się dobrze.
Joey jeszcze nie chodzi, bo czeka na ciebie.
Chce, aby ojciec był świadkiem jego pierwszych kroków.
Dbaj o siebie.
O nas się nie martw.
Poradzimy sobie.
Musiała tak bardzo się martwić tym,
co się z nim stanie, to traumatyczne.
Co oni mu robili?
Myślałam też,
że skoro on przeżył, to może Gary również.
10 PAŹDZIERNIKA
Byłam w domu, kiedy podjechał samochód.
Pamiętam, że się odwróciłam
i zobaczyłam, że wysiadło dwóch mężczyzn w mundurach.
Wiedziałam, że to oznacza złe wieści.
Gwałtownie odwróciłam głowę,
jakby ignorowanie ich mogło sprawić,
że to nie będzie prawda.
„To się nie dzieje”.
Panowie usiedli ze mną i jeden powiedział…
że udało się odzyskać ciało Gary'ego.
Zaczęłam uderzać go
‎pięściami w klatkę piersiową.
Błagałam, żeby powiedział, że to nieprawda.
Spójrz na mamę, powiedz „cześć”.
Ian, nadziejesz robaczka na haczyk?
Tak.
‎I gotowe.
‎Ojciec i syn.
No dobrze.
Kolejne podejście.
Co powiedzieć chłopcu, który dopiero skończył sześć lat?
Jak wyjaśnić coś takiego?
Zwijaj, Ian!
Szybko, złapałeś rybkę!
Wow, chodź i pokaż mamie!
‎Wow!
Jako matka nie mogłam zrobić nic,
żeby ukoić ten ból.
Pewna myśl mnie pociesza,
być może śmierć Gary'ego uratowała życie Durantowi.
Kiedy dowiedzieliśmy się, że Mike żyje i jest w niewoli,
myślałem tylko o tym, że jeśli wykonamy jakiś ruch,
to nie po to, aby dopaść Aidida, ale żeby uwolnić Mike'a Duranta,
za wszelką cenę.
Zaczynaliśmy się zastanawiać:
„Robimy to?”.
Byliśmy gotowi wskoczyć do wozów,
wrócić tam i go szukać.
Powiedzieli nam: „Czekajcie na rozkazy.
Nic nie róbcie”.
Dobry wieczór.
Mówi się o możliwym zawieszeniu broni w Somalii.
Watażka Mohamed Farrah Aidid
miał powiedzieć, że rozpatrzy plan pokojowy USA.
Wysłannik specjalny Robert Oakley spędził większość dnia
w bazie ONZ w Mogadiszu.
Szuka politycznego rozwiązania kryzysu w Somalii.
Oakley miał się spotkać z przywódcami klanu Mohameda Farraha Aidida.
To być może wstęp do porozumienia,
w ramach którego USA zrezygnuje z aresztowania Aidida
w zamian za uwolnienie pojmanego pilota Michaela Duranta.
14 PAŹDZIERNIKA
Obudziłem się tego dnia
i czuło się atmosferę podekscytowania.
Było jakoś inaczej.
Przyjechał lekarz z Czerwonego Krzyża
i podał mi morfinę.
Zmieniałem powoli zdanie i zaczynałem wierzyć,
że to się może udać.
Położyli mnie na noszach.
Wynieśli mnie na zewnątrz, wszędzie były kamery.
Ułożyli mnie w jakimś wozie.
Ruszyliśmy i prawie zjechałem z paki, bo kierowca za szybko przyspieszył.
Chorąży Michael Durant
został uwolniony po 11 dniach w niewoli.
Pilot ma wiele złamanych kości,
ale bandyci nie zdołali złamać jego morale.
W końcu dotarłem do bazy ONZ.
Wolność nigdy nie smakowała równie dobrze.
Na zdrowie!
Kiedy byłem już wewnątrz bazy,
widziałem twarze ludzi, których znam,
i wiedziałem, że to nie iluzja. „To prawda. Wydostanę się stąd”.
Powitanie godne bohatera dla pilota helikoptera Mike'a Duranta.
Dziś Michael Durant jest w drodze do domu.
Bardzo się cieszymy, że starszy chorąży Durant
wróci do swojej rodziny
i że zaleczy rany.
Później był postój w Waszyngtonie,
gdzie przypięto mi Purpurowe Serce.
To było wzruszające.
Wielu ludzi świętowało fakt, że zostałem uwolniony.
Poczułem olbrzymią ulgę, ponieważ wiedziałem,
że skończyła się męka dla mnie i dla mojej rodziny.
Zastanawiałem się tylko, co dalej z naszą misją.
Siedzieliśmy i zgadywaliśmy,
co się teraz wydarzy.
„Co zrobimy?
Będą kolejne misje?”
Wtedy powiedziano nam, że prezydent Clinton
odwołał misję.
Ważne jest, żebyśmy zakończyli swoją misję w Somalii,
ale zrobili to w sposób stanowczy, pamiętając o celu.
Bill Clinton postanowił
wycofać wojska amerykańskie z Somalii.
Poprosił generała Aidida o zawieszenie broni.
Amerykańskie jednostki w Somalii pakują się i kierują do domu.
Ostatni amerykańscy żołnierze opuścili dziś Somalię.
16 miesięcy po tym, jak wylądowali na plażach,
ostatni transport 120 żołnierzy wyruszył do Delaware.
Ci z nas, którzy nadal poruszali się o własnych siłach, nie chcieli wyjeżdżać.
Chcieliśmy zostać.
Zginęli moi przyjaciele, a ci każą się wycofać?
To marnowanie żyć.
Zmarnowaliśmy czas, zmarnowaliśmy te życia.
Byłem w furii.
Wściekły.
Tak bardzo wściekły.
Wkurza mnie to, co stało się z naszymi ludźmi.
Powinniśmy walczyć dalej.
Ale cóż, władze zadecydowały inaczej, więc…
Więc tak się stało.
Tak.
Wybaczcie.
Przeszkadza mi to,
że tak wyjechaliśmy.
Ale cóż… trzeba iść przed siebie.
Iść prosto przed siebie.
Iść przed siebie.
3 PAŹDZIERNIKA 1993 R. 18 AMERYKAŃSKICH ŻOŁNIERZY ZGINĘŁO,
A 84 ODNIOSŁO RANY.
LICZBĘ ZMARŁYCH SOMALIJCZYKÓW
SZACUJE SIĘ NA 300 DO 500,
A LICZBĘ RANNYCH NA 1000.
USA twierdzą, że są supermocarstwem,
więc powinny się wstydzić,
że tak podkreślają utratę około 20 żołnierzy.
Trzeciego października zabijali wszystkich Somalijczyków, których napotkali.
Dla Amerykanów 3 października był tragicznym dniem,
ale dla nas to był mroczny czas.
Kiedy myślę o tym, co się wydarzyło, zaczyna mnie boleć głowa.
Został mi po tym wielki żal i bolesne wspomnienia.
Nie mogę patrzeć na Amerykanów.
To, czego byłem świadkiem, złamało mi serce.
Odcisnęło się to na mnie piętnem.
Kiedy zobaczyłem te straszne rzeczy, które robiono 3 października
i 4 października…
Kiedy zobaczyły to moje oczy i moja kamera…
przestałem kręcić filmy.
To zbyt przerażające.
Śmierć to jedno, ale ślepota mojej córki bardzo mnie boli.
Umarli już odeszli, ale nie ma nic gorszego niż utrata wzroku.
Kiedy widzę Ifrah, zaczynam płakać.
Tu by upadła, tam by upadła.
Niech Bóg ma ją w opiece.
Była dzieckiem.
Hej, trzymaj ją prosto.
Co to za rybka, co?
Mój syn Ian jest bardzo podobny do swojego taty, Gary'ego.
Ma tę łagodność w oczach.
Kiedyś zadzwonił do mnie i powiedział: „Mamo,
chyba zaciągnę się do Rangerów”.
A ja: „Wiedziałam, że nadejdzie ten moment”.
Cóż, poszedł w ślady ojca.
Nie było łatwo,
kiedy pierwszy raz wyjechał.
Żeby się pocieszyć, powtarzam sobie: „To nie może mi się przytrafić drugi raz.
Nie może”.
Kilka razy
było tak, że niewiele brakowało.
Muszę po prostu wierzyć,
że ojciec jest jego aniołem stróżem.
Była piękną dziewczynką.
Nawdychała się kurzu i dymu z pocisków i rozbitego śmigłowca.
To nie jest coś, czego powinno doświadczać małe dziecko.
Bardzo się rozchorowała. Myślałam, że umrze.
Ale Bóg ją oszczędził i wyrosła na piękną kobietę.
Amina ma imię po dziadku.
Urodziła się w dniu bitwy z rangerami.
Nazwaliśmy ją Amina Rangers.
Kiedy okazało się, że dom jest pusty, byłam przerażona.
Myślałam, że nikt inny nie ocalał.
Kiedy w końcu zobaczyłam mamę, nie mogłam uwierzyć, że to ona.
Kiedy ją rozpoznałam, przytuliłyśmy się do siebie.
Uspokoiłam się.
Byłam taka szczęśliwa, kiedy po mnie przyszła
i powiedziała, że wszyscy żyją.
Odzyskanie mamy było dla mnie naprawdę bardzo ważne.
Chcą cię wysłać na wojnę, trenują cię pod tym kątem.
Ale nie uczą, jak sobie z tym radzić po powrocie.
Ani jak sobie z tym radzić po latach.
To nie jest normalne ani zdrowe. Nigdy cię to nie opuszcza.
„Nie zabijaj”.
Cóż, ja zabijałem.
O tych ludziach myśli się dopiero później.
Zaczyna cię to zżerać.
Wyjechałem na kilka kolejnych misji.
Ale nic z tego, co zobaczyłem
przez resztę swojej kariery w wojsku,
nie da się w ogóle porównać do tego, co widziałem w Mogadiszu w 1993 r.
‎Poznałem kolesi, ‎którzy twierdzili, że byli w Somalii.
Po chwili rozmowy wiedziałem,
że na pewno, kurwa, nie byli,
‎a przynajmniej nie z nami.
Jest niewielka grupa mężczyzn,
bardzo niewielka grupa mężczyzn…
którzy mogą opowiedzieć o tym, co tam się wtedy wydarzyło.
Dla nich to było jedynie pole bitwy, a dla mnie – dom.
Moim celem i priorytetem
jest uwiecznianie historii.
Musimy pokazać naszym dzieciom, co się wydarzyło.
To Amerykanie przybyli, żeby tu walczyć.
Sami padli ofiarą wojny.
Oni również.
Trzeba to oddzielić w głowie.
Nie wiem, może kiedyś kompletnie mi odbije.
Nie mam pojęcia, ale cóż… To była moja praca.
Lubię sobie wyobrażać, że tamtego dnia
osłaniałem jedynie swoich przyjaciół.
To takie słodko-gorzkie wydarzenie w moim życiu.
Są rzeczy, z których jestem potwornie dumny,
a inne wywołują we mnie pewien smutek.
Z czasem zrozumiałem,
że niektóre sprawy w życiu pozostają niedomknięte.
Człowiek uczy się z nimi żyć.
W 1995 R. MOHAMED FARRAH AIDID OKRZYKNĄŁ SIĘ PREZYDENTEM SOMALII.
WROGIE KLANY ODRZUCIŁY JEGO ZWIERZCHNICTWO.
ZMARŁ W KOLEJNYM ROKU,
POSTRZELONY W STARCIU Z POLITYCZNYMI RYWALAMI.
WOJNA DOMOWA W SOMALII TRWA PO DZIŚ DZIEŃ.
‎SERIAL OPARTO NA WSPOMNIENIACH ‎GARSTKI AMERYKANÓW I SOMALIJCZYKÓW.
‎POZOSTAJE WIELE INNYCH HISTORII
‎DO OPOWIEDZENIA, ‎RÓWNIEŻ Z PERSPEKTYWY SIŁ ONZ.
‎Napisy: Piotr Szpakowski