BU ARŞİV GÖRÜNTÜLERİ GERÇEKTİR. II. DÜNYA SAVAŞI SIRASINDA ÇEKİLMİŞTİR.
DİJİTAL GÖRÜNTÜ TEKNOLOJİLERİYLE RENKLENDİRİLMİŞTİR.
22 HAZİRAN FRANSA TESLİM OLDU
7 EYLÜL LONDRA SALDIRISI BAŞLADI
LONDRA BOMBALANDI
7 ARALIK PEARL HARBOR SALDIRISI GERÇEKLEŞTİ
PEARL HARBOR'A JAPON SALDIRISI
5 HAZİRAN 1944
Bedenleriniz…
Sahilde misin? Tamam.
Winston?
Yatmayacak mısın?
Winston?
Uyandığında 20.000 gencimizin
hayatını kaybetmiş olacağının
farkında mısın?
CHURCHILL SAVAŞTA
Asla teslim olmayacağız.
Overlord Harekâtı dünyadaki en büyük olay ve göreviydi.
CHURCHILL'İN CLOSING THE RING KİTABI
Birinci Dünya Savaşı'ndaki büyük saldırılarda
insan canı ve kanıyla ödediğimiz korkunç bedeller
zihnime kazınmıştı.
Çanakkale hep Churchill'in aklındaydı. O harekât tam bir fiyaskoydu.
Overlord Harekâtı, D-Day çıkarması yaklaştıkça
bir kan gölü olacağı yaşanacağı
ve bir felakete kalkıştığı düşüncesiyle korkmaya başladı.
Overlord Harekâtı yapılacaksa ezici bir güçle yapılmalıydı.
FRANSA KIYILARI
Kalemizin duvarlarına yapılan saldırılar ne kadar güçlü olursa olsun,
düşmanlarımızın tüm kötülüklerine rağmen
bu savaş Nazi Almanya'sını büyük bir zafere taşıyacaktır.
Almanya hâlâ Avrupa kıtasına hükmediyordu.
İngiltere, Amerika ve müttefikleri Avrupa kıyısında bir dayanak bulup
Batı Avrupa'yı özgürleştirmeliydi.
İNGİLTERE MAYIS 1944
Tüm güney İngiltere büyük bir askerî kampa dönüştü.
CHURCHILL'İN CLOSING THE RING KİTABI
Burada yer alan eğitimli askerler
karşı kıyıdaki Almanlarla savaşmaya can atıyordu.
Churchill bir günde tüm gücüyle adayı geri almak istiyordu
ama bu işe erken girişmek istemedi.
Sadece başarıdan kesinlikle emin olduğunda bu işe girişmek istedi.
Hazır olmadan bu işe kalkışamazdınız çünkü aksi takdirde Almanlar yenebilirdi.
Asıl soru şuydu. Can verilecek kadar önemli bir dava mı?
Winston Churchill önemli olduğu sonucuna vardı.
Büyük bir istilaya hazırlanıldığından düşmanın haberi vardı.
CHURCHILL'İN CLOSING THE RING KİTABI
Saldırının yeri ve zamanını saklamak zorundaydık.
Çıkarmayı farklı bir zamanda ve başka yerde yapacağımıza inandırdık.
Birçok yer olabilirdi. Calais mantıklı bir seçimdi.
İngiltere'ye en yakın nokta olduğundan
Almanlar Müttefiklerin buradan çıkarma yapacağını sandı
ama sonuçta Normandiya seçildi.
Çıkarma için daha uygundu çünkü Calais'deki savunma güçlüydü.
Savaş zamanında gerçek o kadar değerlidir ki
mutlaka bir yalan zırhıyla korunması gerekir.
Bodyguard Operasyonu adlı bir aldatma planı hazırladılar.
Savunmayı artırmamaları için onları çıkarma yeri konusunda şaşırttık.
Churchill sürekli düşünüyordu.
Bu farklı planlardaki entrika çok hoşuna gitti.
Almanlara saçma şeyler anlatan İngiliz çifte ajanlar vardı.
Çıkarmanın yeri ve zamanı konusunda yalan söylüyorlardı.
En iyi Amerikan generali Patton'ı
sahte bir orduyla Güneydoğu İngiltere'de beklettiler.
Orada sadece şişme tanklar ve ağaçtan yapılma uçaklar vardı.
Sahte asker yığınları, sahte gemi filoları kullanıldı…
CHURCHILL'İN CLOSING THE RING KİTABI
…ve telsiz kullanımı artırıldı.
Normandiya çıkarmasının komutanı General Eisenhower'dı.
Kuzey Afrika'daki çıkarmayı da o yönetti.
Ayrıca Sicilya'nın işgalinde kıdemli komutandı.
İki başarılı çıkarma yapmıştı.
Eisenhower'a göre,
kıtanın kurtuluşu için İngiltere sıçrama tahtası olmalıydı.
Bu yüzden Churchill ve Eisenhower birbirleriyle iyi geçinmeliydi.
Burada siyaset ve ordu iç içeydi.
Elbette gerginlikler yaşandı.
Churchill kendini askerî bir lider olarak görüyordu
ama başrolde değildi.
Bu noktada bir bakıma gereken katkıyı yaptığı düşünüldü.
Eisenhower bir anlamda Churchill'i idare ediyordu.
Bu kimsenin yapamayacağı bir şeydi.
Churchill gibi birini kontrol etmek hiç kolay değildi.
"Karar verildi Başbakan. Şimdi planlamaya geçelim."
Savaşın doruk noktalarından birindeydik.
D-Day çıkarması yaklaştıkça gerilim arttı.
Eisenhower, Ike'la kalması
ve kendi savaş planlarına kalkışmaması için
Churchill'e istifa tehdidinde bulunurdu.
Roosevelt, Eisenhower'a uydu.
Winston Churchill da nihayetinde Franklin Roosevelt'e uydu.
O noktada kontrol Amerikalıların elindeydi.
Britanya artık İkinci Dünya Savaşı'nda stratejik ortak değildi.
Gitgide kararları Amerika veriyordu.
Roosevelt savaşın başında bazı noktalarda Churchill'e hayrandı.
Karşısında Hitler'e karşı koyan çok ünlü bir isim vardı.
Ama Amerikan ordusunun devasa gücü
Churchill'in küçük ortak olması demekti.
Büyük bir gizlilik içinde D-Day planlanırken
Churchill orada olmak istediğini söyledi.
Savaşla ilgili zor kararları almada etkin bir rolü olan biri
macera hissiyle dinçleşmeye ihtiyaç duyabilir.
Birçok insanı ölüme yollarken
onların risklerini paylaşarak ufak da olsa teselli bulabilir.
Hayatı boyunca her zaman aksiyonun olduğu yerde bulunmak istedi.
Bu, gençliğine kadar uzanıyor. Savaşı severdi.
Bu hoşuma gitmese de cepheyi severdi.
Güney Afrika'daki olaylarda yaşadığı adrenalin patlaması
muhtemelen hiç aklından çıkmadı.
6 HAZİRAN 1944 D-DAY SABAHI
Orada olmalıyım.
Bu saldırı başladığı anda o gemide olmalıyım.
Dünya tarihinin en büyük istilasında burada tıkılıp kaldım.
Hepsi kralın suçu.
Maalesef kralla hemfikirim.
Ülke başıboş bir mermi yüzünden savaşta ölmeni göze alamaz.
-Kendini kontrol edemiyorsun. -Buna karışmamalı.
Sadece o değil, Eisenhower da gitmene karşıydı.
Kesin kararı kral verdi, değil mi?
İstersem gitme hakkım var
ama kralın isteğini reddedemeyeceğimi pekâlâ biliyordu.
Senin için bir anlamı varsa
bombalanan bir gemide olmadığın için çok mutluyum.
Diyelim ki her şey ters gitti.
Ya yanlış hesap yaptıysak? Ya hiç karaya çıkamazsak?
Ya Çanakkale'de olduğu gibi aylarca kıyıda bocalarsak?
-Orada olmalıyım. -Winston, ne yapacaksın?
Seyirci olacaksın.
Burada halkın sana ihtiyacı var.
Oğulları, kocaları, babaları cephede. Onlarla sen konuşmazsan kim konuşacak?
Her şeye bir cevabın var.
Bu kıyafetle Fransa'ya giden bir gemiye el koyamazsın.
İstesem yaparım.
Teşekkür ederim.
Harita Odası'na gidiyorum. Bir şey biliyorlardır.
General Eisenhower'ın fikrini tahmin edebilirsiniz.
"İngiltere Başbakanı'nın harekât sırasında tehlikeye girmesini istemeyiz."
Kral VI. George'la Churchill arasında müthiş yazışmalar oldu.
Kral sonunda emretmek zorunda kaldı.
Churchill de bu emre uymak zorunda kaldı.
D-DAY 6 HAZİRAN 1944
6 Haziran 1944 20. asrın en önemli günüydü.
Demokrasi pamuk ipliğine bağlıydı.
Catskill'den gelen fırıncılar…
Churchill operasyonlar konusunda belli bir geçmişe sahipti.
İşler ters giderse uzun süre ikinci bir şansı olmayacaktı.
Her şey olabilirdi.
Çok endişeleniyordu.
Bunu İngiliz ve Amerikalı gençlerin Fransız kıyılarında boğulup ölmesi,
Fransız kıyılarının bu gençlerin kanıyla sulanması olarak tarif etti.
Şimdi başlayan savaş
önümüzdeki haftalarda şiddetini artırmaya devam edecek.
Savaşın gidişatı hakkında tahminde bulunmayacağım.
AVRUPA İSTİLASI BAŞLADI
Fransa'ya yapılan çıkarma büyük bir heyecan yarattı.
Herkes çıkarmanın sürdüğünü biliyordu.
Devasa hava saldırıları oluyordu. Büyük bir donanma ateş gücü oluşturuldu.
Birlikler eğitildi.
D-Day'in başarılı olması için her şey yapıldı.
Aldatma sebebiyle
Almanlar düşmanın nereden, ne zaman geldiğini bilmiyordu.
Müttefikler, Naziler tam cevap veremeden çıkarma sahilini ele geçirmeyi başardı.
Kıyıda büyük kayıplar yaşanacağını farz ettiler
ama bilhassa Omaha Sahili'ndeki şiddetli çatışmalara rağmen
çıkarma gayet iyi gidiyordu.
Müttefikler orada güç toplayıp sonunda saldırıya geçecekti.
D-Day muazzam bir başarıydı.
D-Day'i ve D-Day'in başarısını artık kanıksadık
ama 1944'te Normandiya'da yaşanacak bir aksilik
savaşı önemli ölçüde uzatıp
Churchill ve Roosevelt yönetimlerinin sona ermesine yol açabilirdi.
Normandiya işgalinden kısa süre sonra Churchill bizzat görmeye gitti.
Churchill her zaman olduğu gibi aksiyona yakın olmak istiyordu.
Bundan uzak kalamıyordu.
General Montgomery ve baş İngiliz komutan dâhil,
çıkarmaya katılan herkesi kutladı.
Montgomery egosuz bir adam değildi.
Churchill emrindeki isimlerin egosunu pek önemseyen bir insan değildi.
Güzel bir anekdot var. Churchill, Montgomery'ye içki ikram etmiş.
Montgomery "İçki ve sigara içmem. Yüzde 100 formdayım" demiş.
Churchill altta kalmamak için
"İçki ve sigara içerim. Yüzde 200 formdayım" demiş.
Winston Churchill'in savaşçı ve rekabetçi yapısını
burada görebiliyoruz.
6 HAZİRAN 1944
MÜTTEFİKLER FRANSA'NIN İÇLERİNE İLERLİYOR
AMERİKAN ZIRHLILARI PARİS BANLİYÖSÜNDE
25 AĞUSTOS 1944
Paris özgür.
Paris halkı sokağa inerek kurtarıcılarını karşıladı.
Batı Avrupa'da savaşan Amerikalı sayısı İngilizlerden çok daha fazlaydı.
Churchill bu sebeple kendini kenara itilmiş hissetti.
Amerikalılarla sadece zaferden eşit pay vermediklerinde
kavgaya tutuştum.
CLEMENTINE'E MEKTUBU, 1945
Her zaman eşitliği korumayı arzuladım
ama güçlü bir ulusa ve bizim üç katımız bir nüfusa karşı
bunu nasıl yapabilirsiniz ki?
En güçlü zat kimse patron odur.
Dwight Eisenhower
tüm Avrupa'yı Hitler'den kurtarmaktan sorumlu generaldi.
Bunun sebebi muhtemelen en güçlü ülke olmamızdı.
Müttefikler 1944'te kıtayı özgürleştirmeye başlamışken
Winston Churchill Auschwitz olayını öğrendi.
Bunu öğrenmesini sağlayan Dış İşleri Bakanlığı
ve kaçmayı başarıp haberi Batı'ya getiren Lehlerdi.
Başbakan'dan Dış İşleri Bakanı'na.
ANTHONY EDEN'A MEKTUBU, 1944
Bu belki de insanlık tarihinde işlenen en büyük ve en korkunç suç.
Bu konuda hiç şüphe yok.
Bu suçu işlemek için bilimden yararlandılar.
Bununla alakalı herkesin yakalanıp ölüme mahkûm edileceği
tüm kamuoyuna duyurulmalıdır.
Birçok kişi daha fazlasını yapmadığı için Churchill'i eleştirdi.
Bu toplama kamplarının sadece itibarsızlaştırma, aşağılanma,
köle iş gücü yerleri olmadığı,
aynı zamanda infaz yerleri olduğu ortaya çıkmıştı.
Bu olay 1940'ların başlarında duyuldu.
Sorun ne yapılacağıydı.
Birçok kişi toplama kamplarının bombalanıp
insanların kurtarılmasını istedi.
Winston Churchill Dış İşleri Bakanı Anthony Eden'a
"Hava Kuvvetleri'nden alabildiğini al, gerekirse beni çağır" dedi.
Bu durum aklındaydı.
Gaz odalarına isabet ettirme konusunda soru işaretleri vardı.
Kışlaları bombalayıp Yahudi mahkûmları öldürme riski vardı.
Holokost'u bitirmenin yolu savaşı en kısa sürede sona erdirmekti.
Bu düşünce vardı.
Savaş sırasında verdikleri
ve hâlâ sorgulanan zor ahlaki kararlardan biriydi.
DOĞU CEPHESİ
1944'teki D-Day'i çok konuşuyoruz
ama Sovyetler Birliği'nin aynı anda Doğu Cephesinde
savaş tarihindeki en büyük saldırıyı başlattığını unutuyoruz.
Alman ordusuna bir ay içinde yarım milyon zayiat verdirdiler.
Müttefikler batıdan gelirken doğudan bu saldırı geldi.
Sovyetler Birliği doğuda büyük ilerleme kaydetti.
Doğu Avrupa, Polonya, Balkanlar Sovyet kontrolüne girebilirdi.
Berlin'e kimin vardığı, bu süreçte kazanılan toprak miktarı
savaş sonrası dünyayı şekillendirecekti.
Ruslarla mümkün olduğu kadar doğuda el sıkışmamızın
çok önemli olduğunu düşünüyorum.
Savaşın yükünü bu kadar ağır hissettiğim başka bir an hatırlamıyorum.
Britanya İmparatorluğu'nu parçalanmaya götüren Başbakan olmak
Churchill'in hiç istemediği bir şeydi
ama Britanya tek başına Nazilerle savaşıp dünyanın geri kalanını beklerken
Churchill hayatta kalmak için imparatorluğu ipotek etti.
Britanya zayıflıyordu.
Bir zamanlar dünyanın en güçlü imparatorluğuyken
şimdi bir ada devletine dönüşüyordu.
Sovyetler Birliği ve ABD'nin rakip olduğu,
diğerlerinin oyunculara dönüştüğü yeni bir dünya mı olacaktı?
Bir Viktorya dönemi imparatorluk yanlısı olarak
bunu kabullenmekte zorlanıyordu.
Churchill ve Roosevelt arasındaki ilişki
1944 sonbaharında bozulmaya başladı.
Churchill kararları iki süper gücün,
Stalin ve Roosevelt'in verdiğini düşündü.
"Beni unutmayın" diyordu.
Savaşın geri kalanında
savaş sonrası dünya konusunda Britanya'nın fikrini,
kendini fikrini dayatmaya çalıştı.
MOSKOVA EKİM 1944
Churchill 1944 sonbaharında Stalin'le görüşmek için Moskova'ya gitti.
Etki alanı fikri Churchill'in zihnine kazınmıştı.
Britanya'nın kesin etki alanı neydi? Sovyetler Birliği'nin etki alanı neydi?
Güçlü, yenilmez bir ulusun lideriyim.
CHARLES DE GAULLE'LA SOHBETİ
Yine de her sabah uyandığımda
aklımdan geçen ilk düşünce "Roosevelt'i nasıl mutlu ederim?" oluyor.
Aklımdan geçen ikinci düşünce de "Stalin'i nasıl kazanırım?" oluyor.
Churchill'in görüşmesinde Roosevelt veya herhangi bir Amerikan delegesi yoktu.
Onun görüşüne göre tarihi büyük insanlar yazardı.
Büyük insanlar bir masada toplanıp hatları belirlerlerdi.
Bence bu oranlar adil ve makul. Katılıyor musunuz?
Tatmin edici.
Teşekkürler Joseph.
Churchill oranların yazılı olduğu kâğıda "muzır belge" dedi.
"Britanya burayı kontrol edecek, siz burayı kontrol edebilirsiniz."
Churchill savaş bittikten sonra
Birleşik Devletler'e hizmet eden zayıf bir oyuncu olmayacağını,
güçlü Britanya İmparatorluğu arzusundan vazgeçmediğini gösteriyordu.
Belki de bunu yakmalıyız.
Sonuçta milyonlarca insanın kaderini biz belirliyoruz.
Hayır. Sizde kalsın.
Churchill bunu yapmaması gerektiğini bildiği için "muzır belge" dedi.
Çok çıkarcı bir davranıştı.
Romanya ve Bulgaristan gibi yerler yüzde 80 Rus hâkimiyetine girecekti.
Yunanistan'ı kurtardığını düşündü.
Yunanistan için "Yanmaktan kurtardığım marka" dedi.
Sanki yangından kurtarıyor gibiydi.
Ama Balkanlar ve Doğu Avrupa'nın bazı bölgeleri gibi
kabul etmek zorunda olduğu yerler vardı.
Yapabileceği en iyi şeyin
Britanya'nın çıkarlarını olabildiğince korumak olduğunu düşündü.
Yaşlı Ayı'yla çok güzel sohbetlerim oldu.
Onu tanıdıkça daha çok seviyorum. Bizimle çalışmak istediklerinden eminim.
CLEMENTINE'E MEKTUBU, 1944
Başkan'la sürekli temas hâlinde olmalıyım.
İşin hassas yanı bu.
AMERİKALILAR SAVAŞIYOR
ARALIK 1944 BULGE MUHAREBESİ
Almanlar artık Batı'da geri çekiliyordu.
OCAK 1945
Kızıl Ordu doğudan bastırıyordu.
Sonun yaklaştığını düşünenler vardı.
Üç müttefik 1944'ün sonunda bir araya gelip
savaş bitince ne olacağına karar verdiler.
Stalin sınırlarını terk etmeyi reddetti.
Uçmaktan, güvenliğini bırakmaktan korktuğu için
sadece Sovyetler Birliği sınırları içinde görüşmek istedi.
Churchill ve Roosevelt bunu kabul ederek onunla Sovyetler Birliği'nde buluştu.
Doğu cephesindeki şiddetli çatışmalar Sovyetler Birliği'ni harap etmişti.
Bulabildikleri birkaç uygun yerden biri Karadeniz'deki Yalta'ydı.
Burası Sovyetler Birliği'ni çok iyi yansıtıyordu.
Görünüşte her şey iyiydi ama yakından bakıldığında
görünüşten çok farklı bir tablo vardı.
Tam bir felaketti.
Sarayı tahtakuruları istila etmişti.
Tahtakuruları Churchill'in yatağına girip geceleyin ayağını ısırdı.
Churchill 10 yıl uğraşsalar
Yalta'dan daha kötüsünü bulamayacaklarını ifade etti.
Yalta için "Cehennem Rivierası" dedi.
Artık öngörülemez bir dünyaya giriyoruz.
Her aşamada kendimizi sorguladığımız durumlar oluyor.
AVAM KAMARASI, 1945
Yalta'da artık sona geliniyordu.
Churchill daha sonra
Roosevelt'e inancının zayıfladığını söyledi.
Franklin Roosevelt eşi görülmemiş bir başarı elde ederek
1944 seçimlerinde dördüncü kez seçildi ama sağlığı iyi değildi.
Konjestif kalp yetmezliği vardı.
Churchill bir ara şöyle yazdı.
"Dostluğumuzun omuzlarında dünyanın umutları yükseliyor."
Bir tür sona erme durumu vardı.
Bu uzun dramın sonuna geliniyordu.
Roosevelt Sovyetler Birliği'ni Japonya'yla savaşa sokup
olabildiğince Amerikalının canını kurtarmak istiyordu.
Atom bombası seçeneğinden henüz haberdar değildi.
Bu bomba daha test edilmemişti.
Birleşmiş Milletler'in kurulması da Roosevelt için çok önemliydi.
Franklin Roosevelt bunun olmasını o kadar istiyordu ki
Stalin'in sözünü tutacağı konusunda kendini kandırmıştı.
Bunu çok istiyordu.
Churchill savaş sonrası dünyayı şekillendirecek dehanın
kendisi olduğunu düşünüyordu.
Ona göre Roosevelt aşırı saf ve liberaldi
ve Britanya İmparatorluğu'nu sevmiyordu.
Savaş sonrası dünyayı şekillendirme işini Roosevelt'e bırakamazdı.
Churchill, Roosevelt'in Stalin'e karşı daha sert olmasını istedi
ama bunu başaramadı.
Sovyetler Birliği Birleşmiş Milletler'e katılmaya,
Avrupa'daki savaş bittikten sonra Japonya'yla savaşmaya karar verdi.
Polonya'nın özgürlüğü ve bağımsızlığı konusunda
Stalin'den söz aldılar
ama Stalin onlara apaçık yalan söylüyordu.
Britanya Polonya'yı işgalden korumak için 1939'da savaşa girmişti.
Bu büyük savaşa girmelerinin sebebi buydu.
Ama savaşın sonunda Stalin'in Polonya'yı işgal etmesi
Churchill için bir kâbustu.
CLEMENTINE'E MEKTUBU, 1945
Dünyanın yaşadığı ızdırap beni sarsıyor.
Üst üste gelen bu zorlukların ardından
yeni zorluklar çıkmasından korkuyorum.
Winston Churchill, Roosevelt'e binden fazla mektup ve telgraf yolladı.
Franklin Roosevelt ise Churchill'e yaklaşık 800 kez yazdı.
Bu ilişkide talip kesinlikle Churchill'di.
Sayın Başkan, Almanya ve Japonya'yla bizim şartlarımızda barış yapmak
size ve bana pek huzur getirmez.
Ayağa kaldırılması gereken parçalanmış, bitik ve aç bir dünya olacak.
Stalin veya halefi ikimizin de beğeneceği ne sunabilir ki?
İlişkilerinde bir kopma, soğukluk vardı.
Birbirlerinin zaaflarını bilen
ama birbirlerinden ayrı yaşayamayan yaşlı çiftler gibiydiler.
MÜTTEFİK ORDULARI İKİ TARAFTAN ALMANYA'YA GİRİYOR
KIZIL ORDU BERLİN İÇİN SON SAVAŞI BAŞLATTI
12 NİSAN 1945
Franklin Roosevelt'in öldüğü haberi tüm özgür dünyayı şoke etti.
Ayın 13'ü Cuma sabahı bu haberi alınca tokat yemiş gibi oldum.
CHURCHILL'İN TRIUMPH AND TRAGEDY KİTABI
Franklin Roosevelt'in ölüm haberi gelince
Churchill Avam Kamarası'nda olağanüstü bir anma konuşması yaptı.
Dostluklarının kusursuz olmadığını,
hem şahsi hem de politik olduğunu söyledi.
Birlikte geçirdiğimiz uzun, zorlu yıllarda
bu olağanüstü kişiyle ilişkimin etkisi çok büyüktü.
İlişkimiz artık son buldu.
CHURCHILL'IN TRIUMPH AND TRAGEDY KİTABI
Yaşadığım derin, onarılamaz kayıp hissini tarif edemem.
Churchill şöyle demişti.
"Franklin Roosevelt benim için bir şişe şampanya açmak gibiydi."
Roosevelt, Churchill'e şöyle yazdı. "Seninle aynı dönemde olmak güzeldi."
Bence kriz zamanında başta oldukları için şanslıydık.
Hitler nihai kararını verdi ve sonuna kadar Berlin'de kalmayı seçti.
Başkent kısa sürede Ruslar tarafından tamamen kuşatıldı.
Führer kontrol gücünü kaybetti.
Şehrin yıkıntıları arasında kendi ölümünü hazırlamak ona kaldı.
Kendini ağzından vurdu.
Bu şekilde ölmesini çok doğru buldum.
Avrupa'daki savaş durumu hakkında özel bir açıklamam yok.
Sadece beş yıl öncesine nazaran
durumun çok daha tatmin edici olduğunu söylemem lazım.
8 MAYIS 1945
Alman Üst Komutası temsilcisi
dün gece 02.41'de
koşulsuz teslim olma anlaşmasını imzaladı.
Böylece Alman savaşı sona erdi.
ALMANYA'YA KARŞI ZAFER 1945
Yaşasın özgürlük davası.
Tanrı Kral'ı korusun.
Ezici bir zaferin ardından
bizi bekleyen zorluk ve tehlikelerin pekâlâ farkındaydım.
CHURCHILL'IN TRIUMPH AND TRAGEDY KİTABI
Ama en azından kısa bir sevinç anı yaşıyorduk.
Zafer günü başbakanlık konutunda tek başındaydı
çünkü Clementine bir devlet ziyareti için Rusya'ya gitmişti.
Akşam yemeğini yedi, bahçeye çıktı
ve kedisi Dumanlı'yı gezdirdi.
Tüm emeklerinin karşılığını aldığı gecede tek başına olması olağanüstüydü.
7 MAYIS 1945 ALMANYA TESLİM OLDU
Ruslar onlardan korktuğumuza ve boyun eğeceğimize ikna olursa
onlarla gelecekteki ilişkimizden vazgeçmekten başka şansım yok.
TEMMUZ 1945 POTSDAM KONFERANSI
Çok net olan bir şey vardı.
Birleşik Krallık ve ABD'nin savaş sonrası düzeni farklı olacaktı.
Amerikalılar hâlâ Japonları yenememişti.
Orada büyük hedefleri vardı.
Churchill Doğu Avrupa'da komünist bir yönetim olmasından korksa da
ABD'nin böyle bir korkusu yoktu.
Churchill, Stalin'in Ruslarla anlaşılan sınırlarda kalmayıp
devam edebileceğinden çok korkuyordu
çünkü Kızıl Ordu'nun asker sayısı çok fazlaydı.
Stalin onu çok korkutuyordu.
Savaş sonrası distopik bir dünya görüyordu.
Savaşın sürebileceğini,
Batılı Müttefikler ve Sovyetler Birliği arasında
savaş çıkabileceğini düşünüyordu.
Yalta Anlaşmasını uygulamak, Polonya'ya özerklik vermek için
bir plan istiyorum.
Ruslarla tek başımıza mücadele edemeyiz. Sayıca bizden çoklar.
Amerika gitmeden inisiyatif almalıyız.
Sovyetlere mi saldıralım?
-Bu düşünülemez. -Ama ben düşündüm.
Her ihtimale karşı bir plan istiyorum.
Çok geç olmadan.
Churchill'e bir çılgın plan teklif edildi.
Düşünülemez Operasyon adlı bu planda
yenilen Alman ordusu tekrar silahlandırılıp
Sovyet ordularıyla çatışmaya yollanıyordu.
Çılgınca bir plan olduğundan hiçbir zaman uygulanmadı.
Ama bu duygusal ve zihinsel olarak ne durumda olduğunu gösteriyordu.
Uğruna savaşa girdiğimiz değerlerin bir kenara itilmemesini,
"özgürlük", "demokrasi" ve "kurtuluş" kelimelerinin
gerçek anlamlarından sapmamasını sağlamak zorundayız.
Totaliter devletler veya polis devletleri Alman işgalcilerin yerini alırsa
Hitler taraftarlarını işledikleri suçlar için cezalandırmanın
pek bir yararı olmaz.
Savaş şiddetini yitirirken
Churchill'in savaş sonrası dünya hakkında birçok fikri ve düşüncesi vardı.
Ama genel seçime girmesi gerekiyordu.
Churchill'in koalisyon ortağı İşçi Partisi
"Koalisyon hükûmeti istemiyoruz. İktidara gelmek istiyoruz" dedi.
"Savaş kazanıldı. Aferin sana.
Önemli bir rol oynadın ama gelecek vizyonumuzda sen yoksun."
Benden bıktığınızı, artık bırakmam gerektiğini düşünüyorsanız
bunu nezaketle kabul ederim.
CHURCHILL'İN TRIUMPH AND TRAGEDY KİTABI
Ama sizi uyarayım.
Büyük davalar için daha fazla fedakârlığa hazır olmalısınız.
Neden resim yapmıyorsun?
Biraz rahatlamayı hak ediyorsun.
Rahatlıyorum.
Rahatlarken düşünceler araya giriyor.
Savaşı kazandın.
Evet.
Artık Avrupa'da savaş bittiğine göre
genel seçimi kazanmalıyım. Kazanmama ihtimalim var.
Halkın sana nasıl taptığını gördün.
-Zaferin keyfini sürmen gerekmez mi? -Evet, gerekir.
O hâlde resmini yap.
1945 seçimleri savaş sebebiyle ertelenmiş bir seçimdi.
Askerler dünyanın dört bir yanına dağılmış olduğundan
seçimi yapmak uzun sürecekti.
Boş şeylerle, tedbirlerle uğraşmaya, zayıf hükûmetlerle oyalanmaya vakit yok.
İşçi Partisi'nin sloganı tarihte iz bıraktı.
"Churchill'i alkışla, İşçi Partisi'ne oy ver."
"Churchill'i kutlayın.
Kazanılan zaferi, ülkenin kurtuluşunu, selametini kutlayın
ama ülkeyi biz ileri götüreceğiz."
Siyasi kavganın dışında kalabilirdi.
Kendini ulusal birlik adayı yapıp koalisyon hükûmetini yönetebilirdi.
Onun yerine İşçi Partisi'ne karşı zehir zemberek bir kampanya yürüttü.
Dış politika…
Aptalca şeyler söyledi. Seçim propagandası yaptı.
İşçi Partisi'nin Gestapo, yani gizli polis getireceğini söyledi.
İş iyice çirkinleşti.
Partizan siyaset geri geldi. İngiliz halkı bundan hoşlanmadı.
SEÇİM KAMPANYASI SONA YAKLAŞIRKEN CHURCHILL YUHALANDI, KONUŞTURULMADI
Bay Churchill seçim gününün ardından Güney Fransa'ya resim yapmaya gitti.
Yorucu bir kampanya yürüttü.
Başkan Truman ve Stalin'le konferansta görüşmeden önce
hak ettiği tatile çıktı.
Dünyanın dört bir yanından oy pusulaları gelmeye devam ederken
Churchill İkinci Dünya Savaşı'nın son konferansı için Potsdam'a gitti.
Potsdam Konferansı resmen 17 Temmuz'da başlıyordu.
Amerika Birleşik Devletleri 16 Temmuz'da New Mexico'nun ücra bölgesinde
bir plütonyum cihazını başarıyla test edince
dünya küresel çağa girdi.
Bu cihazın üstün bir gücü ve yıkıcı bir potansiyeli vardı.
Başkan Truman Potsdam'da konferansın başlamasını bekliyordu.
Bu haber sadece birkaç aydır görevde olan Başkan Truman'a iletildi.
Churchill, Truman'a "Başarılı olup olmadığını söyle" dedi.
Truman "Başarılı oldu" mesajını yolladı.
Churchill bu gelişmenin savaşı değiştireceğini anladı.
Pasifik'teki savaş sürüyordu
ve Japon ana karasının işgalinin çok maliyetli olacağını
artık herkes kabul ediyordu.
Churchill bir milyonu ABD'den,
yarım milyonu İngiliz Milletler Topluluğu'ndan
1,5 milyon zayiat öngörmüştü.
Manhattan Projesi meyvesini verdi.
Verilmesi gereken ahlaki kararlar vardı.
Artık bir atom bombası vardı.
Nükleer anlaşma gereği
bir nükleer silah kullanılmadan önce Churchill'in de izin vermesi gerekiyordu.
Churchill yaptığı anlaşmayı hemfikir, şartsız, anlık olarak tanımladı.
Savaşı kısaltmak ve maliyetli bir istilayı önlemek için
nükleer silah kullanılmasını savunuyordu.
Birçok nedenden ötürü
ilk yapan olmak Churchill için çok önemliydi.
Bu bombaya güç veren enerji
gökyüzünü parlatan yıldızlara da enerji veriyordu.
Buna dâhil olmak istiyordu. Bu bir Amerikan işi olamazdı.
Bu yüzden memnuniyetle razı oldu.
Churchill son oy sayımı hazır olduğundan Potsdam'ı yarıda terk edip
seçim sonuçlarını öğrenmek üzere ülkesine gitti.
Sanki fiziksel bir acı yaşarcasına aniden uyandım.
Yenildiğimize dair bilinçaltı bir inanç belirdi
ve zihnime hükmetti.
Uzun zamandır büyük olaylar karşısında zihinsel bir baskıya dayanmayı başardım.
Artık bu baskı kalkıyordu. Gitme vaktim gelmişti.
Muhafazakârlar 180.
İşçi Partisi 364.
Sonuçta kendilerini kimin yöneteceğine halk karar veriyor.
Churchill de bunu kanıtladı.
Onu ele alalım.
Ülkesini İkinci Dünya Savaşı'nda zafere, kurtuluşa taşıdı.
Sonra 1945'te siyasette kapı önüne konuldu.
Bu seçim sonuçları yüzüne bir tokat gibi inmiş olmalı.
Annem gözyaşları içindeydi.
Gözyaşları içinde olmayan tek kişi oydu.
"Halk kararını verdi" dedi.
İşçi Partisi'nin büyük zaferi
yeni dünya koşulları sebebiyle
ülkenin yeni bir politikaya hazır olduğunu gösteriyor.
CLEMENT ATTLEE BAŞBAKAN, İŞÇİ PARTİSİ
Savaş ve zorluklarla geçen 5,5 yılın ardından
halk ulusal bir sağlık hizmeti,
köklü değişiklikler, yeniden yapılanma istiyordu.
Tabii ki yenilgide bile karizmatik konuşmasına devam ediyordu.
Clementine ona "Bu belki de gizli bir lütuftur" deyince
"O kadar gizli ki anlaşılmıyor" dedi.
Savaş sırasında İngiliz halkının ona bakışı farklıydı.
Devlet adamlığı asaleti ve tek fikirlilik
savaş zamanında insanları harekete geçirip onlara ilham verdi
ama barış zamanında durum farklıydı.
Halkın zihninde şu anki kadar popüler olsaydı
liderlik ettiği hiçbir parti seçimi kaybetmezdi
çünkü onu öyle bir ikonlaştırdık ki
bu onu eşsiz bir kahraman yaptı.
Geleceği şekillendirme gücü bana verilmedi.
Edindiğim onca bilgi ve deneyim,
birçok ülkede kazandığım nüfuz ve itibar tarihe karışacaktı.
İktidarı kaybetti
ama Churchill sonucu öğrenmek için Londra'ya dönmeden önce
Potsdam Deklarasyonu yayınlandı.
Japonya'nın şartsız teslim olması istendi. Aksi hâlde…
Barut neydi? Önemsiz.
Elektrik neydi? Anlamsız.
HENRY STIMSON'LA SOHBETİ, 1945
Bu atom bombası kıyametin dünyaya gelişi demek.
HİROŞİMA 6 AĞUSTOS 1945
NAGASAKİ 9 AĞUSTOS 1945
ZAFER! JAPONYA TESLİM OLDU
Bomba barış getirdi
ama barışı sadece insanlar koruyabilir.
Bundan böyle barışı korumak amacıyla
sadece uygarlığı değil, insanlığı tehdit eden cezalar olacak.
Farklı deneyimlerle dolu, uzun bir hayattan
size verebileceğim en değerli tavsiye
devam etmek için anı yönetmeyi bilmektir.
Churchill gibi biri her şeyin odağında olmayı bırakıp
sessizce resme yönelemez.
Bu hayatının bir parçasıydı.
Ömrü boyunca bunu yapmak istemedi.
Hiçbir zaman sıradan bir emekli olmayacaktı.
Churchill hiç yerinde duramazdı. Hep bir yerlere gitmek için koştururdu.
MART 1946
ABD başkanı Harry Truman'ın memleketi Missouri'de,
Westminster College'da konuşmaya davet edildi.
Jefferson City'ye giden tren kalkmak üzere efendim.
Bu beyefendilere yenilgiyi tattıracak kadar vaktimiz var.
Üç tane alayım.
Bir tane de bana.
Yeniden dünyaya gelecek olsam
vatandaşı olmak istediğim,
sınırsız bir geleceği olduğunu düşündüğüm tek bir ülke var.
Hangi ülke Bay Churchill?
Amerika Birleşik Devletleri. Gerçi bazı geleneklerinizi beğenmiyorum.
Hangi gelenekleri?
İlk olarak, öğünlerde içmeyi bırakıyorsunuz.
Görüyorum.
Floş. Sinek.
Konuşmanızın konusu ne efendim?
Bilgi almak için oynadığımızı bilmiyordum.
Sovyetler Birliği'nin içler acısı etki alanını konuşacağım.
Bu etki alanının aşılmaz bir engele dönüşüp
milyonlara zulmetmesini konuşacağım.
Ruslar yakın dönemde müttefikimizdi.
Size savaş çığırtkanı derler.
Bu ilk olmayacak.
Ama şunu bilmelisiniz.
Bunu daha önce de yaşadım.
1938'de haklıydım.
Şimdi de haklıyım.
FULTON, MISSOURI 5 MART 1946
Baltık'taki Szczecin'den
Adriyatik'teki Trieste'ye,
tüm kıtaya bir demir perde indi.
Hep komünizm karşıtıydı.
Bizleri birleştirdiğini düşündüğü şeyleri dinleyicilere hatırlattı.
Özgürlük, demokrasi, konuşma özgürlüğü Sovyet etki alanında tehdit altındaydı.
Hâlâ vakit varken yapmamız gereken şey şu.
En kısa sürede tüm ülkelerde
özgürlük ve demokrasi koşullarını oluşturmak zorundayız.
Churchill Demir Perde konuşması yaparak "İyiliğe karşı kötülük" dedi.
Bu ahlaki netlik halkı kızdırdı.
1930'larda olduğu gibi yine savaş çığırtkanı olmakla suçlandı.
Yaşadığımız zorluklar ve tehlikeler onları görmezden gelerek geçmeyecek.
Bu konuşma ileride olacakları tahmin ediyordu.
Tüm Avrupa'ya bir demir perde inecekti, Soğuk Savaş gelecekti.
24 EKİM 1945 BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KURULDU
DEMİR PERDE TEHDİDİ
SOVYET RUSYA ATOM BOMBASI YAPTI 1949
29 AĞUSTOS 1949 SOVYETLER ATOM BOMBASINI TEST ETTİ
Kariyerinin başında birçok konuda yanılsa da
iki kez haklı çaktı.
Bunlar Nazizm'in zorbalığı ve Sovyet komünizmiydi.
Birçok insan savaştan sonra emekli olup yaşlı bir lider olmam gerektiğini söyledi.
R.V. JONES'LA SOHBETİ, 1946
Ama bunu nasıl yapabilirdim? Hayatım boyunca savaştım.
Şimdi savaşmaktan vazgeçemezdim.
Uluslararası sahnede liderlik etme dürtüsü hâlâ mevcuttu.
Bırakmak istemiyordu.
Bay Churchill, sahne iki, çekim bir.
Hanımlar ve beyler.
SEÇİM KAMPANYASI ÇEKİMİ 1950
23 Şubat'ta vereceğiniz oy
geleceğiniz için çok önemli.
-Kestik. -Daha iyi değil miydi?
Biz seçilmiş azınlığız.
Hatırlayamadım.
En güzel anılardan birini yaşadım.
Biliyorum efendim. Sorun değil.
Merak etmeyin. Kameraya bakıp tekrar başlayın.
Biz seçilmiş azınlığız.
Hepinizin hâli harap.
Cennette size yer yok.
Cenneti tıka basa dolduramayız.
Okuduğum alıntıları çıkardığınızı sandım.
Siz halledersiniz.
Demokrasinin sorunlarından biri halkın sizden bıkması.
Çok zorlu bir dönemde İngiltere'yi yöneten bir adam
kapının önüne konuluyor,
sonra Başbakan olarak geri dönüyor.
Bu olağanüstü bir geri dönüş hikâyesi.
Altı yıllık İşçi Partisi iktidarı sonrası Muhafazakârlar kazandı.
Dünya lideri Winston Spencer Churchill iktidara geri döndü.
İngiliz Avam Kamarası'nın üye lobisinde Churchill'in dev bir bronz heykeli var.
Parlamentonun birçok üyesi
şans getirmesi için Churchill'in ayakkabısına dokunur.
Hepimiz her gün onun varlığını hatırlarız.
Her zaman savunduğu bir görüş vardı. "Tarihe geçmek için tarih yazmalısınız."
Bu yüzden bu göreve soyundu.
Franklin Roosevelt ölmüştü. Stalin kenara çekilmemişti.
Hitler ölmüştü.
Churchill hemen ipleri eline aldı.
İkinci Dünya Savaşı'na bakışımızı şekillendiren kişi oldu.
Bu muazzam bir güçtü.
Bu güç sayesinde
nesiller boyunca tarihçiler ve halk
İkinci Dünya Savaşı'nda yaşananları onun bakış açısından gördü.
İkinci Dünya Savaşı Britanya İmparatorluğu'nu bitirdi.
BAĞIMSIZ HİNDİSTAN DOĞDU
Halk özgürlük, milliyetçilik istedi.
Churchill dünyanın kaderini
Britanya ve Amerika'nın belirleyeceğine inanıyordu.
Amerika farklı bir imparatorluk kuruyordu.
Siyasi kontrolden ziyade ekonomik kontrol oluşturuyordu.
Bu durum Churchill'le çatışıyordu.
İmparatorluk yanlısı olduğu için imparatorluğun bittiğini kabullenemedi.
Churchill Britanya halkının nesiller boyu mutlu olması için
dikkatle oluşturulan Britanyalılık anlatısını anlamada
çok önemli bir figür.
Karmaşıklığı ve kusurları olan bir insan olarak değil,
statüko, devamlılık, gelenek, sınıf sistemleri
ve zaferin bir sembolü olarak karşımıza çıkıyor.
Dünya bazen güçlü liderlerin yokluğunu çeker.
Churchill de güçlü bir liderdi.
Özgürlüğün güzelliğini, demokrasinin önemi hiç unutmadı.
Walt Whitman'ın deyişiyle, "Churchill Amerika gibi çok katmanlı."
Olağanüstü bir şey başarıp
tüm dünyayı gerçek bir kötülükten kurtaran bir lider
aynı zamanda korkunç kararlar verip
iğrenç bulduğumuz fikirleri savunabilir.
Bunların hepsi geçerli, doğru olabilir.
Bu, Churchill'in heykelini yıkmamız gerektiği anlamına gelmiyor.
Belki de hikâyeyi tam anlatmak için daha çok heykelini dikmeliyiz.
Azim, kararlılık,
belagat, zekâ, gayret, amaç.
İngiliz halkı bu anlamda
Churchill'in suretinde en iyi öz imgeleri görüyor.
Fiziksel olarak cesur, ahlaken cesur.
Kavrayış ve öngörülerle dolu.
Çok esprili.
Ölümünden 60 yıl sonra bile hâlâ insanları güldürebiliyor.
Bu portre modern sanatın dikkat çekici bir örneği.
Kararlı bir ruh insanlık tarihinde çok nadir görülür.
Churchill bize sadece bir kahraman olarak değil,
aynı zamanda bir insan olarak ilham vermeli.
Dürüstlük, akranlara sevgi,
adalet ve özgürlüğe saygı…
AVAM KAMARASI, 1955
…çok eziyet çeken nesilleri bulunduğumuz korkunç çağdan alıp
sakin ve muzaffer bir çağa taşıyacak.
Ben küçükken Chartwell'de yaşıyorduk.
Kardeşim koridorda koşarak
dedemin özel çalışma odasına girdi.
Oraya hiç kimse giremezdi.
"Dede, yaşayan en büyük İngiliz olduğun doğru mu?" dedi.
"Evet. Şimdi yaylan" dedi.
Büyük bir vatansever,
bazen de aşırı bir imparatorluk yanlısı olmasına rağmen
aynı zamanda liberaldi.
İlerlemeye, özgürlüğe ve fırsata inanıyordu.
Churchill bugün hiç olmadığı kadar değerli
çünkü Churchill'in savunduğu değerler büyük bir tehdit altında.
Bu değerler galip gelmeli.
Savaşta kararlılık.
CHURCHILL'İN TRIUMPH AND TRAGEDY KİTABI
Yenilgide başkaldırı.
Zaferde yüce gönüllülük.
Barışta iyi niyet.
Alt yazı çevirmeni: Mustafa Üneşi