DE ARCHIEFBEELDEN IN DEZE SERIE ZIJN GEMAAKT TIJDENS WO II.
ZE ZIJN GERESTAUREERD EN INGEKLEURD MET DIGITALE TECHNOLOGIEËN.
22 JUNI FRANKRIJK GEEFT ZICH OVER
7 SEPTEMBER START BLITZ LONDEN
LONDEN GEBOMBARDEERD
7 DECEMBER PEARL HARBOR AANGEVALLEN
JAPANNERS VALLEN VS AAN
Je bent vlees…
Ben je al op het strand? Over.
Winston?
Ga je niet naar bed?
Winston?
Besef je…
…dat wanneer je wakker wordt…
…twintigduizend van onze jongens…
…zullen zijn omgekomen?
We geven ons nooit over.
Het opzetten van Operatie Overlord was de grootste gebeurtenis en plicht ooit.
De vreselijke prijs die we moesten betalen in mensenlevens…
…voor de grote offensieven van de Eerste Wereldoorlog…
…stond in m'n geheugen gegrift.
Churchill kon nooit loskomen van Gallipoli.
Dat was een fiasco.
Naarmate Operatie Overlord, de D-day-landingen, dichterbij kwam…
…begon hij te vrezen voor een bloedbad…
…en dat hij zich had gecommitteerd aan iets wat een zou ramp worden.
Als Overlord plaatsvindt, moet dat met verpletterende kracht gebeuren.
FRANSE KUST
Maar hoe de storm ook raast tegen de muren van onze vesting…
…deze strijd zal uiteindelijk, ondanks alle helse daden van onze vijand…
…de grootste triomf van het Duitse Rijk worden.
Duitsland domineert nog steeds het Europese vasteland.
De Britten, Amerikanen en hun bondgenoten moeten voet aan de grond krijgen…
…aan die Europese kust om West-Europa te gaan bevrijden.
Heel Zuid-Engeland werd een enorm militair kamp…
…vol met getrainde mannen met instructies en enthousiasme…
…om grip te krijgen op de Duitsers aan de overkant.
Churchill wilde ooit op volle kracht terugkeren naar het continent…
…maar dat wilde hij niet te vroeg doen en dat wilde hij alleen…
…als hij absoluut 100% zeker van succes zou zijn.
Je kunt dit niet halfslachtig doen want anders zouden de Duitsers winnen.
De vraag is of de zaak zoveel verloren levens waard is.
En ik denk dat Churchill concludeerde dat dat zo was.
De vijand zou ongetwijfeld weten dat er een grote invasie werd voorbereid.
We moesten de plaats en het tijdstip van de aanval verborgen houden…
…en ze laten denken dat we ergens anders en op een ander moment zouden landen.
Het aantal mogelijkheden is beperkt. Calais is logisch.
Omdat het het dichtst bij Engeland ligt…
…denken de Duitsers dat de geallieerden daar gaan landen…
…maar de keuze valt op Normandië.
Daar maken we meer kans omdat Calais enorm sterk beveiligd is.
In oorlogstijd is de waarheid zo kostbaar…
…dat ze altijd beschermd moet worden door een lijfwacht van leugens.
Ze bedenken het misleidingsplan Operatie Bodyguard.
We willen ze verwarren zodat ze geen verdediging opbouwen.
Churchills brein was zeer actief.
Hij genoot intens van de intriges in al deze plannetjes.
Britse dubbelagenten vertellen de Duitsers allerlei onzin…
…en geruchten over waar en wanneer de invasie zal plaatsvinden.
VS-generaal Patton brieft een nep legereenheid in Zuidoost-Engeland.
Met alleen maar opblaasbare tanks en vliegtuigen van balsahout.
Gesimuleerde troepenconcentraties…
…vloten van nepschepen…
…en meer radio-activiteit werden allemaal gebruikt.
Generaal Eisenhower leidt de invasie van Normandië.
Hij had de leiding over de landing in Noord-Afrika.
Hij was ook opperbevelhebber bij de invasie van Sicilië…
…dus hij heeft de nodige ervaring.
Vanuit Eisenhowers perspectief…
…hadden ze Engeland nodig als springplank voor de bevrijding van het continent…
…dus Churchill en Eisenhower moesten het goed met elkaar kunnen vinden.
De politiek en het leger moeten samenwerken.
Er zijn zeker spanningen.
Churchill ziet zichzelf als militair leider…
…maar dit leidt hij niet.
Op dit moment is z'n bijdrage in zekere zin voltooid.
Eisenhower probeert leiding te geven aan Churchill.
En dat is iets wat niemand kan.
Een persoonlijkheid als Churchill onder de duim houden, is niet makkelijk.
'De beslissing is genomen, premier. We gaan het nu plannen.'
We zaten op een van de climaxen van de oorlog.
Naarmate D-day naderde, groeide de spanning.
Eisenhower dreigde soms ermee te stoppen…
…om te zorgen dat president Roosevelt aan zijn kant bleef staan…
…en niet meegaat in een van Churchills oorlogsplannen.
Roosevelt laat het aan Eisenhower…
…en uiteindelijk moet Churchill het aan Franklin Roosevelt laten.
Op dat moment hadden de Amerikanen de regie stevig in handen.
De Britten waren niet meer de leidende strategische partner in WO II…
…en de VS werd steeds meer de baas.
Aan het begin van de oorlog keek Roosevelt vaak op naar Churchill.
Hij was de man die het tegen Hitler opnam…
…en een beroemdheid was geworden.
Maar de enorme macht van het Amerikaanse leger…
…betekende dat Churchill de kleinste partner werd.
Toen ze in het diepste geheim D-day aan het plannen waren…
…zei Churchill dat hij erbij wilde zijn.
Een man die een effectieve rol speelt in het nemen…
…van ernstige en vreselijke oorlogsbeslissingen…
…heeft misschien het verfrissende avontuur nodig.
En misschien ook de troost…
…dat wanneer hij zoveel anderen de dood tegemoet stuurt…
…hij misschien de risico's een beetje met ze deelt.
Die wens om altijd te willen zijn waar de actie plaatsvond…
…bleef z'n hele leven bij hem.
Vanaf z'n jonge jaren hield hij van de strijd.
Helaas hield hij van een slagveld.
De adrenalinestoot van z'n capriolen in Zuid-Afrika…
…is altijd bij 'm gebleven.
Ik moet daar zijn.
Aan boord van dat schip op het moment dat het spervuur begint.
De grootste invasie in de geschiedenis en ik zit hier vast.
De schuld van de koning.
Ik ben het met de koning eens.
Het land mag je niet zomaar verliezen aan een verdwaalde granaat.
Je bent jezelf al genoeg kwijt. -Hij moet zich erbuiten houden.
Het was niet alleen hij. Eisenhower was er ook op tegen.
Maar het besluit was van de koning.
Als ik wil gaan, dan mag dat…
…maar hij wist dat ik een koninklijk verzoek niet zou negeren.
Als het je wat waard is…
…gelukkig word je niet gebombardeerd op een slagschip.
Stel dat het misgaat.
Wat als we ons vergissen, als we niet aan land komen?
Wat als we maanden stuntelen op het strand als in Gallipoli?
Ik moet daar zijn. -Echt, Winston, om wat te doen?
Je bent toeschouwer.
Je bent hier bij de mensen nodig.
Daar strijden hun zonen en echtgenoten en vaders.
Wie moet anders met hen praten?
Je hebt overal een antwoord op.
Je gaat vast geen schip naar Frankrijk leiden in die outfit.
Dat zou ik best kunnen.
Dank je.
Ik ga naar de Kaartkamer. Daar weten ze vast wel iets.
Stel je generaal Eisenhower eens voor. Het laatste wat hij wil…
…is dat de premier van het bedreigde Engeland zich ermee bemoeit.
Er is ongelooflijk veel correspondentie tussen hem en koning George VI…
…waarbij de koning op z'n strepen moet staan…
…en Churchill het maar dient te accepteren.
6 juni 1944 was de belangrijkste dag van de 20e eeuw.
De democratie hing aan een zijden draadje.
Ze krijgen te maken met de Catskill-bakkers.
Churchill heeft z'n eigen geschiedenis bij deze operaties.
Als het fout gaat, zal er lange tijd geen tweede poging zijn.
Niets is zeker.
Hij maakt zich zorgen over wat hij noemt de bloem van Britse en Amerikaanse jeugd…
…die sterft in de ondiepe Franse wateren…
…de branding rood van het bloed van die jeugd.
De strijd die nu is begonnen…
…zal de komende weken in omvang en intensiteit blijven groeien…
…en ik zal niet speculeren over de voortgang.
Men was zeer enthousiast over de landingen in Frankrijk…
…waarvan iedereen wist dat ze bezig waren.
Er zijn gigantische luchtaanvallen en een enorme concentratie van marinegeweld.
Troepen zijn getraind.
Alles is gedaan voor de grootste kans op een succesvolle D-day.
Door de afleidingsoperaties weten de Duitsers niet wat ze overkomt.
De geallieerden wisten dat bruggenhoofd te realiseren…
…voordat de nazi's gericht reageerden.
Ze dachten op de stranden aanzienlijke verliezen te lijden.
Ondanks hevige gevechten…
…met name op Omaha Beach, gaan de landingen best goed.
De geallieerden bouwen daar hun troepen op en uiteindelijk breken ze uit.
D-day is een enorm succes.
Tegenwoordig nemen we D-day en het succes ervan voor lief.
En een tegenslag in Normandië in 1944 had de oorlog aanzienlijk vertraagd…
…en het einde betekend voor de regeringen van Churchill en Roosevelt.
Kort na de invasie van Normandië gaat Churchill zelf kijken.
Churchill wil natuurlijk zoals altijd dicht bij de actie zijn.
Hij kon hier niet wegblijven.
Hij feliciteert iedereen die de landing uitvoerde…
…waaronder generaal Montgomery, de belangrijkste Britse commandant.
Montgomery is geen man zonder ego…
…en ik denk niet dat Churchill zich erg druk maakte…
…om de ego's van degenen onder hem.
Churchill bood Montgomery eens een drankje aan…
…en de geheelonthouder Montgomery zegt: 'Ik drink en rook niet. Ik ben 100% fit.'
Waarop Winston Churchill zegt: 'Ik drink en rook. Ik ben 200% fit.'
Een kleine vertoning van het strijdlustige en competitieve karakter van Churchill.
GEALLIEERDEN TREKKEN VASTELAND FRANKRIJK BINNEN
VS WAPENTUIG TREKT PARIJS BINNEN; HET NET SLUIT ZICH
Parijs is bevrijd.
Het Parijse volk kwam hun bevrijders begroeten.
Al snel vochten er veel meer Amerikanen dan Britten in West-Europa.
Daardoor voelt Churchill zich een beetje buitenspel gezet.
De enige keren dat ik ruzie met de Amerikanen…
…zijn wanneer ze ons niet de kans geven in de overwinning te delen.
Ik wilde het altijd gelijk verdeeld zien…
…maar hoe kan dat tegen zo'n machtige natie…
…met een populatie van bijna drie keer zo groot?
De sterkste entiteit heeft toch echt de leiding.
En Dwight Eisenhower was de generaal…
…die uiteindelijk Europa van Hitler wist te bevrijden.
Waarschijnlijk omdat we de grootste hond in het hok waren.
Toen de geallieerden in 1944 het continent begonnen te bevrijden…
…kwam Winston Churchill te weten over Auschwitz.
Via het ministerie van Buitenlandse Zaken en een aantal Poolse ontsnapte gevangenen…
…die het nieuws naar het Westen brachten.
Premier aan Buitenlandse Zaken.
Zonder twijfel is dit waarschijnlijk…
…de grootste en meest vreselijke misdaad ooit…
…in de hele wereldgeschiedenis.
En deze is gepleegd met wetenschappelijke machines.
Openbare verklaringen moeten worden afgelegd…
…zodat iedere betrokkene wordt opgespoord en ter dood gebracht.
Veel mensen hebben Churchill bekritiseerd omdat hij niet meer deed…
…toen duidelijk werd dat deze concentratiekampen…
…niet alleen plaatsen van vernedering en slavenarbeid waren…
…maar van executie en industriële moord.
En het werd bekend in de vroege jaren 40.
Wat kon eraan gedaan worden?
Veel mensen opperden om concentratiekampen te bombarderen…
…om ze te bevrijden.
En Churchill zei tegen z'n minister Anthony Eden…
…'Haal alles wat je kunt uit de luchtmacht en doe indien nodig een beroep op me.'
Het zat hem hoog.
Maar er waren zorgen over nauwkeurigheid. Kun je gaskamers bombarderen?
Bombarderen ze de kazerne en daarmee ook de Joodse gevangenen?
De manier om deze Holocaust te beëindigen…
…was zo snel mogelijk een einde maken aan de oorlog.
Dat was het argument.
Het is een van die moeilijke morele beslissingen tijdens de oorlog…
…die zelfs nu nog twijfel oproept.
We praten veel over D-day in 1944.
Men herinnert zich niet dat de Sovjet-Unie…
…tegelijkertijd misschien wel de grootste aanval ooit uitvoerde op het oostfront.
Binnen een maand maken ze een half miljoen Duitse slachtoffers.
Zij komen vanuit het oosten, de geallieerden vanuit het westen.
De Sovjet-Unie rukt snel op vanuit het oosten.
Oost-Europa, Polen, de Balkan, kunnen allemaal in handen van de Sovjets vallen.
Dus wie Berlijn bereikt en hoeveel terrein ze onderweg innemen…
…bepaalt de naoorlogse wereld.
Ik vind het heel belangrijk dat we de Russen de hand schudden…
…zo ver mogelijk in het oosten.
Ik kan geen moment bedenken…
…waarop de last van de oorlog zwaarder op me heeft gedrukt.
Churchill wilde nooit de premier zijn die het Britse Rijk ontmanteld zag worden…
…maar hij heeft in wezen het rijk moeten verpanden om te overleven…
…toen de Britten in afwachting van de rest van de wereld alleen de nazi's bevochten.
Groot-Brittannië wordt secundair. Wat ooit het machtigste rijk ter wereld was…
…wordt in zekere zin echt een eiland. Wordt dit een nieuwe wereld…
…waar de Sovjet-Unie tegenover de VS staat en wij slechts figuranten zijn?
Dat is moeilijk te verkroppen voor deze Victoriaanse imperialist.
De relatie tussen Churchill en Roosevelt…
…begon af te brokkelen in de herfst van 1944.
Churchill vindt dat de besluiten nu worden genomen…
…door de twee supermachten, Stalin en Roosevelt.
Churchill wil niet worden vergeten.
Daarom is hij de rest van de oorlog voortdurend bezig…
…het Britse standpunt en dat van hem over de naoorlogse wereld op te dringen.
MOSKOU OKTOBER 1944
In de herfst van 1944 gaat Churchill naar Moskou om Stalin te ontmoeten.
Churchill is veel bezig met het idee van jurisdicties.
Waar is een duidelijk gedefinieerde Britse jurisdictie…
…en waar is de Sovjet-jurisdictie?
Ik ben de leider van een sterke, ongeslagen natie.
Maar elke ochtend als ik wakker word…
…is m'n eerste gedachte hoe ik president Roosevelt kan behagen…
…en m'n tweede gedachte hoe ik met maarschalk Stalin kan verzoenen.
Churchill voert zonder Roosevelt…
…of een andere officiële VS-delegatie deze onderhandelingen.
Hij vond dat geschiedenis werd geschreven door grootse mannen…
…en volgens hem zouden ze grotendeels als mannen rond een tafel zitten…
…en lijnen trekken.
Ik denk dat deze percentages eerlijk en redelijk zijn.
Mee eens?
Dit is aanvaardbaar.
Bedankt, Jozef.
Churchill noemt dit kladje met percentages 'het ondeugende papiertje'.
Groot-Brittannië krijgt dit in handen en jullie dat.
Het was een manier voor Churchill om te laten zien…
…dat hij niet een naoorlogse zwakke broeder zou worden…
…die ondergeschikt was aan de VS…
…of ambities om het Britse Rijk sterk te houden, zou opgeven.
Misschien moeten we dit verbranden.
We beslissen tenslotte het lot van miljoenen mensen.
Nee. Hou het maar.
Het heet 'het ondeugende papiertje' omdat Churchill wist dat het eigenlijk fout was.
Het leek enorm cynisch…
…en landen als Roemenië en Bulgarije zouden voor 80% in Russische handen komen.
Griekenland dacht hij gered te hebben.
'Deze komt uit het vuur', zegt hij over Griekenland.
Alsof hij een blok uit het vuur haalt.
Maar er was duidelijk veel…
…de Balkan, delen van Oost-Europa, wat hij uiteindelijk moest accepteren.
Hij erkent dat het beste wat hij kan doen…
…is de Britse belangen zo goed mogelijk veiligstellen.
Ik heb hele leuke gesprekken gehad met de Oude Beer.
Ik mag hem steeds meer. Ze willen ons vast tegemoetkomen.
Ik moet de president voortdurend op de hoogte houden…
…en dit is de delicate kant.
AMERIKANEN SLAAN NAZI-AANVAL AF
DECEMBER 1944 ARDENNENOFFENSIEF
De Duitsers trekken zich nu terug in het westen.
Het Rode Leger valt aan vanuit het oosten.
Er heerst een gevoel dat het einde in zicht is.
Tegen het einde van 1944 beseffen de drie geallieerden dat ze moeten praten…
…onder zes ogen, over het einde van de oorlog.
Stalin weigert om z'n eigen grenzen te verlaten.
Hij is doodsbang om te vliegen en z'n veiligheid op te geven…
…dus wil hij alleen afspreken binnen de Sovjetgrenzen.
Churchill en Roosevelt accepteren en spreken af in de Sovjet-Unie.
De Sovjet-Unie is behoorlijk verwoest na veel gevechten aan het oostfront…
…dus een van de weinige geschikte locaties is Jalta aan de Zwarte Zee.
Het is een soort symbool voor de Sovjet-Unie zelf.
Op het oog lijkt alles oké, maar als je dieper kijkt…
…zie je dat het er aan de buitenkant heel anders uitziet…
…en het is echt een ramp.
Het paleis is overspoeld door bedwantsen.
Er zaten bedwantsen in Churchills bed die hem 's nachts in z'n voeten beten…
…en Churchill zegt dat als ze 10 jaar naar een locatie zouden zoeken…
…ze niets erger dan Jalta hadden gevonden…
…en hij verwijst er later naar als 'de Rivièra van Hades'.
We betreden nu een wereld vol ongrijpbaarheden…
…en in elke fase valt er wel ergens aan te twijfelen.
De schaduwen worden groter in Jalta.
Churchill beweerde later dat Roosevelt achteruit ging.
Roosevelt had een ongekende vierde termijn veiliggesteld…
…bij de verkiezingen van 1944, maar hij is ziek.
Hij lijdt op dat moment aan congestief hartfalen.
Churchill schreef ooit…
…'Onze vriendschap is de rots waar ik 's werelds hoop op bouw.'
Daarin klonk een soort eindigheid…
…een gevoel dat er een einde kwam aan dit lange drama.
Roosevelt wil logischerwijs zoveel mogelijk Amerikaanse levens redden…
…door de Sovjet-Unie bij de strijd tegen Japan te betrekken.
Hij weet nog niet of de atoombom een optie is.
Die is nog niet af en moeten ze nog testen.
Ook ongelooflijk belangrijk voor Roosevelt is de oprichting van de Verenigde Naties.
Roosevelt wilde dit zo graag dat hij wilde geloven…
…dat Stalin z'n beloften zou houden omdat hij het zo graag wilde.
Churchill vond alleen zichzelf intelligent genoeg…
…om de naoorlogse wereld vorm te geven.
Hij vond Roosevelt zorgwekkend naïef en liberaal.
Roosevelt vond het Britse Rijk maar niks…
…dus Churchill wilde niet dat hij de naoorlogse wereld zou bepalen.
Churchill wil dat Roosevelt harder tegen Stalin is…
…maar het lukt hem niet.
De Sovjet-Unie besluit lid te worden van de VN.
De Sovjet-Unie besluit in Japan te gaan vechten na de oorlog in Europa.
En ze moeten het doen met een belofte van Stalin…
…voor de vrijheid en onafhankelijkheid van Polen.
Maar Stalin bleek glashard te liegen.
De Britten trokken in 1939 ten strijde…
…om Polen te beschermen tegen buitenlandse bezetting.
Daarom zaten de Britten in deze vreselijke oorlog.
De oorlog eindigen met Stalin die Polen heeft bezet?
Dat is Churchills nachtmerrie.
De ellende van de hele wereld is ontstellend…
…en ik vrees steeds meer…
…dat er nieuwe conflicten voortvloeien uit de conflicten die we beëindigen.
Winston Churchill schreef Roosevelt meer dan duizend brieven en telegrammen…
…en uiteindelijk schreef Roosevelt er zo'n 800.
Churchill is duidelijk de aanbidder in de relatie.
Meneer de president, vrede met Duitsland en Japan op onze voorwaarden…
…zal u en mij niet veel rust brengen.
Er blijft een verscheurde wereld met honger achter om overeind te helpen.
En wat zal Stalin of z'n opvolger vinden van de manier waarop wij het willen doen?
Er ontstaat een afstand, een afkoeling.
Ze zijn meer als een oud getrouwd stel dat elkaars zwakheden kent…
…maar niet zonder elkaar kunnen leven.
GEALLIEERDE LEGERS KOMEN DUITSLAND AAN TWEE KANTEN BINNEN
DE RODEN BEGINNEN 'LAATSTE' SLAG OM BERLIJN
Aan de hele vrije wereld…
…komt het verbijsterende nieuws dat Franklin Roosevelt dood is.
Toen ik deze tijding ontving vroeg in de ochtend van vrijdag de 13e…
…voelde het alsof ik een fysieke klap kreeg.
Toen het nieuws kwam dat Roosevelt was overleden…
…hield Churchill een opmerkelijke lofrede in het Lagerhuis…
…met het besef dat het een onvolmaakte vriendschap was…
…dat deze zowel persoonlijk als politiek was.
M'n relatie met deze stralende persoonlijkheid…
…had zo'n grote rol gespeeld in de lange vreselijke jaren waarin we samenwerkten.
Nu was daar een eind aan gekomen…
…en daalde er een gevoel van diep en onherstelbaar verlies op me neer.
Churchill zei ooit…
…'Franklin Roosevelt was als het openmaken van een fles champagne.'
En Roosevelt schreef aan Churchill: 'Fijn dat we in dezelfde periode leven.'
We hebben geluk gehad dat zij er waren toen de crisis kwam.
Het laatste besluit van Hitler was om tot het einde in Berlijn te blijven.
De hoofdstad was spoedig volledig omsingeld door de Russen…
…en de Führer had geen macht meer om te bepalen wat er gebeurt.
Hem restte alleen nog om z'n eigen dood te organiseren tussen de ruïnes van de stad.
Hij schoot zichzelf door de mond.
Het is volkomen terecht dat hij besloot zo aan z'n einde te komen.
Ik heb geen speciale verklaring over de oorlogspositie in Europa…
…behalve dat deze aanzienlijk gunstiger is…
…dan precies vijf jaar geleden.
Gisterochtend om 02.41 uur…
…tekende de vertegenwoordiger van het Duitse opperbevel…
…de akte van onvoorwaardelijke overgave.
De oorlog met Duitsland is daarmee ten einde.
Lang leve de zaak van de vrijheid.
Lang leve de koning.
Toen de overweldigende overwinning gevierd werd, was ik me zeer bewust…
…van de problemen en gevaren die in het verschiet lagen.
Maar er was tenminste ruimte voor een kort moment van vreugde.
Op de avond van V-dag was hij in z'n eentje in de ambtswoning…
…omdat Clementine in Rusland op een soort staatsbezoek was.
Hij at wat en ging vervolgens wandelen in de tuin met Smoky, de kat.
Ik vind het heel bijzonder dat hij die avond alleen was…
…toen al z'n werk tot wasdom kwam.
Als de Russen ooit overtuigd zijn dat we bang voor ze zijn…
…en kan worden gedreven tot onderwerping…
…dan zou ik inderdaad wanhopen voor onze toekomstige relaties met hen.
Het is duidelijk dat het idee…
…van het VK en de VS over de naoorlogse orde anders zal zijn.
De Amerikanen hebben nog steeds niet gewonnen van Japan.
Ze hebben daar enorme doelstellingen.
Ze delen Churchills afschuw niet…
…van een communistisch bewind in Oost-Europa.
Churchill was erg bang dat Stalin niet zou stoppen bij de grenslijnen…
…die waren afgesproken met de Russen en gewoon zou doorzetten…
…omdat er zoveel troepen waren in het Rode Leger.
Hij is ontzet over Stalin. Hij ziet een dystopische naoorlogse wereld…
…waarin mogelijk zelfs een oorlog kan uitbreken…
…tussen de westerse geallieerden en de Sovjet-Unie.
Ik wil een plan om de overeenkomst van Jalta te bekrachtigen…
…en Polen een eerlijke kans te geven op autonomie.
We kunnen de Russen niet alleen aan. Ze zijn met teveel.
Voordat Amerika vertrekt, moeten we het initiatief nemen.
De Sovjets aanvallen?
Dat is ondenkbaar. -Ik heb er wel aan gedacht.
Ik wil een plan voor alle mogelijke scenario's.
Voor het te laat is.
Churchill krijgt het gekke plan Operatie Unthinkable aangeboden…
…waarbij de Wehrmacht, het Duitse leger…
…opnieuw bewapend wordt na hun ondergang…
…en zich omdraait om de Sovjetlegers aan te vallen.
Een compleet gestoord plan, wat niet wordt doorgezet.
Maar dat geeft aan hoe hij er mentaal en emotioneel aan toe was.
We moeten nog zorgen dat de eervolle doeleinden…
…waarvoor we in oorlog zijn gegaan niet opzij worden geschoven…
…en dat de woorden 'vrijheid', 'democratie' en 'bevrijding'…
…niet worden ontdaan van hun ware betekenis.
Het heeft weinig zin om volgers van Hitler voor hun misdaden te straffen…
…als totalitaire of politieregeringen de Duitse indringers zouden vervangen.
Toen de oorlog ten einde liep, zat Churchill vol gedachten en ideeën…
…over hoe de naoorlogse wereld eruit zou zien.
Maar hij moet de verkiezingen winnen.
Churchills coalitiepartner, de Labour Party…
…willen niet meer met hem een coalitie vormen.
Ze willen macht.
'Je had een cruciale rol in het winnen van de oorlog…
…maar je past niet in onze toekomstplannen.'
Als je dacht genoeg van me te hebben…
…en dat ik het veld zou moeten ruimen…
…zou ik dat bevallig accepteren.
Maar wees gewaarschuwd.
Je moet bereid zijn om meer op te offeren voor de goede zaak.
Waarom schilder je niet?
Je verdient zeker wel wat ontspanning.
Ik ben aan het ontspannen.
Maar als ik dat doe, blijven gedachten me onderbreken.
Je hebt de oorlog gewonnen.
Ja.
Maar nu het voorbij is in Europa…
…moet ik verkiezingen uitschrijven, die ik mogelijk niet ga winnen.
Je ziet hoe de mensen je aanbidden.
Laat je meeslepen in het kielzog van de overwinning.
Zo zou het wel moeten zijn. -Nou, in dat geval…
…ga schilderen.
De verkiezingen van 1945 waren uitgesteld…
…door de oorlogsperikelen…
…en deze werden vertraagd…
…omdat veel militairen over de hele wereld verspreid zaten.
Het is geen tijd om te rotzooien en voor halve maatregelen…
…en aanrommelen met zwakke regeringen.
De Labour Party had een van de beste slogans ooit.
Ze zeiden simpelweg: 'Bejubel Churchill, stem op Labour.'
Bejubel Churchill, vier de overwinning…
…de verlossing, de redding van dit land…
…maar wij zijn degenen die vooruit gaan.
Hij had erboven kunnen blijven staan.
Hij had zichzelf kunnen presenteren als kandidaat voor nationale eenheid…
…die een coalitieregering leidde.
In plaats daarvan stort hij zich volledig in een venijnige campagne tegen Labour.
Hij zegt domme dingen. Hij voert campagne.
Hij zegt dat Labour een soort geheime Gestapo-politie wil.
Plotseling doen we weer aan moddergooien en partijpolitiek…
…en het Britse volk vindt het maar niks.
CHURCHILL WEGGEHOOND ALS BRITSE CAMPAGNE EINDE NADERT
Na de verkiezingsdag ging Mr Churchill schilderen in Zuid-Frankrijk.
Hij had zwaar campagne gevoerd en nam een welverdiende vakantie…
…voor de conferentie met president Truman en maarschalk Stalin.
Terwijl stemmen nog binnenkwamen vanuit alle windstreken…
…ging Churchill naar Potsdam voor de laatste conferentie van WO II.
Die conferentie in Potsdam werd officieel geopend op 17 juli.
Op 16 juli, in het niemandsland van New Mexico…
…betrad de wereld het nucleaire tijdperk…
…toen de Verenigde Staten met succes een plutoniumbom testte…
…die extreem krachtig is en destructief potentieel blijkt te hebben.
President Truman wacht in Potsdam op de start van de conferentie.
Dat nieuws bereikt Truman, die pas een paar maanden president is.
Churchill zei tegen Truman: 'Laat weten of het top of flop is.'
En Truman zegt alleen maar: 'Top.'
Churchill wist dat dit de oorlog zou veranderen.
De oorlog in de Stille Oceaan duurt voort en iedereen beseft nu…
…dat de strijd op het Japanse vasteland veel levens zal kosten.
Churchill verwacht anderhalf miljoen slachtoffers…
…een miljoen uit de VS, de rest uit het Gemenebest.
Het Manhattanproject was een succes.
Er moeten nu allerlei morele keuzes worden gemaakt…
…en nu hebben we een atoombom.
Onderdeel van de nucleaire deal is dat voordat een kernwapen wordt ingezet…
…ook Churchill toestemming moet geven.
Churchill zei later dat z'n instemming…
…unaniem, onvoorwaardelijk en automatisch was.
Hij geloofde echt in kernwapens om de oorlog te verkorten…
…en een vreselijke invasie van Japan te voorkomen.
Het is belangrijk voor Churchill om allerlei redenen…
…om z'n naam hieraan te verbinden.
Dit is een bom die gevoed wordt door dezelfde energie…
…die de sterren 's nachts laat stralen.
Hij wil hier bijhoren.
Dit mag niet alleen Amerikaans zijn. Daarom geeft hij gretig toestemming.
Churchill moet Potsdam halverwege verlaten omdat de definitieve telling klaar is…
…en vliegt naar huis voor de uitslag van de verkiezingen.
Ik werd plotseling wakker met een scherpe, bijna fysieke pijn.
Een onbewuste overtuiging dat we waren verslagen…
…drong zich op en beheerste m'n gedachten.
Alle druk van grote gebeurtenissen…
…die ik mentaal zo lang had weerstaan…
…zou ophouden en me ten val brengen.
Conservatives, 180.
Labour, 364.
Uiteindelijk zijn het de mensen die beslissen wie over hen regeert.
En hij had zich echt bewezen. Stel je eens voor, hij leidt z'n land…
…naar de overwinning, naar verlossing in de Tweede Wereldoorlog.
En dan opeens in 1945 wordt hij zonder pardon aan de kant geschoven.
Het moet een flinke klap in z'n gezicht zijn geweest…
…toen de uitslag bekend werd.
M'n moeder huilde tranen met tuiten…
…en de enige die deze keer eens niet huilde, was Churchill…
…die zei gewoon dat het volk heeft gesproken.
De grote overwinning van de Labour Party…
…toont aan dat het land klaar is voor een nieuw beleid…
…om de nieuwe wereld het hoofd te bieden.
Na vijf en een half jaar van oorlog en ontberingen…
…wilden de mensen dingen als goede gezondheidszorg en wederopbouw.
Maar hij verloor natuurlijk niet z'n welbespraaktheid, zelfs bij verlies.
Clementine zei tegen hem: 'Misschien is het een verhulde zegen.'
En hij zei: 'Nou, dan is het wel heel goed verhuld.'
Het Britse volk zag hem heel anders in oorlogstijd…
…toen z'n grootsheid als staatsman en vastberadenheid…
…nuttig was om mensen te mobiliseren en inspireren…
…ten tijde van een grote uitdaging en duisternis…
…dan in vredestijd.
Als hij toen zo populair was geweest als nu in de nationale verbeelding…
…kun je je moeilijk voorstellen dat hij een verkiezing kan verliezen…
…omdat we hem zo extreem hebben verheerlijkt…
…en een unieke held van hem hebben gemaakt.
Het vormgeven van de toekomst werd mij ontzegd.
De kennis en ervaring die ik had verzameld…
…en het gezag en goodwill dat ik in zoveel landen had afgedwongen…
…zou verdwijnen.
Hij verliest macht, maar vlak voordat Churchill terugkeert voor de resultaten…
…wordt de Verklaring van Potsdam onderschreven.
Deze roept Japan op tot overgave. Doen ze dat niet…
Wat was buskruit? Triviaal.
Wat was elektriciteit? Zinloos.
Deze atoombom is de wederopstanding van toorn.
De bom bracht vrede…
…maar alleen de mens kan die vrede bewaren.
En voortaan…
…zal er een straf op staan…
…die niet alleen het voortbestaan van de beschaving bedreigt…
…maar van de mensheid zelf.
Uit een leven met veel en diverse ervaring…
…is het meest waardevolle advies dat ik kan geven…
…weten hoe je het moment kan blijven koesteren.
Iemand als Winston Churchill kan niet na het middelpunt van alles te zijn…
…rustig gaan schilderen. Dat hoorde bij z'n leven.
Hij wilde niet dat dat z'n hele leven zou zijn…
…dus hij zou zich nooit zomaar terugtrekken.
Churchill kan niet stilzitten. Hij is altijd ergens naar onderweg.
Hij wordt op Westminster College in Fulton, Missouri uitgenodigd…
…de thuisstaat van president Harry Truman.
De trein naar Jefferson City gaat bijna vertrekken.
Tijd genoeg om deze journalisten een verdiend pak slaag te geven.
Drie kaarten.
Eén voor mij.
Weet je, jongens, als ik opnieuw geboren zou worden…
…is er één land waar ik zou willen wonen…
…waarin de toekomst van een man geen grenzen kent.
Welk land is dat, Mr Churchill? -De VS.
Ook al betreur ik sommige gebruiken.
En welke zijn dat?
Nou, om te beginnen drinken jullie niet meer bij het eten.
Ik ga mee.
Flush. Klaveren.
Waar gaat uw toespraak over?
Ik dacht dat we niet aan het werk waren.
Ik ga spreken over de betreurenswaardige jurisdictie van de Sovjet-Unie.
Hoe deze is verhard tot een ondoordringbare barrière…
…dat miljoenen onderdrukt.
De Russen waren onze bondgenoten.
Ze zullen u oorlogszuchtig noemen.
Dat is niet voor 't eerst.
Maar weet u, heren…
…dit spel speelde ik eerder.
Ik had gelijk in 1938…
…en dat heb ik nu ook.
Van Szczecin in de Oostzee…
…tot Triëst aan de Adriatische Zee…
…is er een ijzeren gordijn neergedaald op het continent.
Hij was altijd anticommunist.
Hij probeert z'n publiek te herinneren aan alles wat hij denkt dat ons verenigt…
…zoals vrijheid en democratie…
…wat nu wordt bedreigd in dit door de Sovjets gedomineerde gebied.
Wat we hier nu moeten overwegen…
…zolang er nog tijd is…
…is het zo snel mogelijk scheppen van een situatie van vrijheid en democratie…
…in alle landen.
De IJzeren Gordijn-toespraak van Churchill gaat in feite over goed en kwaad.
En die morele helderheid maakt mensen van streek.
Uiteraard werd hij weer als oorlogszuchtig bestempeld…
…net als in de jaren dertig.
Onze problemen en gevaren verdwijnen niet door onze ogen ervoor te sluiten.
Deze toespraak voorspelt wat er gaat gebeuren…
…het neerdalen op Europa van een ijzeren gordijn…
…wat de Koude Oorlog aankondigt.
OPRICHTING VERENIGDE NATIES
BEDREIGING IJZEREN GORDIJN
SOVJET-RUSLAND HEEFT ATOOMBOM
SOVJETS TESTEN ATOOMBOM
Hij had vaak ongelijk in z'n vroegere carrière…
…maar hij had twee keer gelijk over de tirannie van het nazisme…
…en vervolgens over het Sovjet-communisme.
Veel mensen zeggen dat ik na de oorlog met pensioen had moeten gaan…
…en een soort mastodont had moeten worden.
Maar hoe kan dat?
Ik heb m'n hele leven gevochten en kan het nu niet opgeven.
Die drang om leider te zijn op het internationale toneel…
…was er nog steeds.
Hij wil echt niet loslaten.
Mr Churchill, scène twee, opname één.
Dames en heren…
…de stem die u op 23 februari uitbrengt…
…is van groot belang voor uw toekomst.
Cut. -Was dat niet beter?
Wij zijn de uitverkorenen.
Ik weet het niet meer. Ik heb een van de beste geheugens.
Dat weet ik, maar dat geeft niet. Kijk maar naar de camera en begin opnieuw.
Wij zijn de uitverkorenen.
Jullie zijn allemaal verdoemd.
Er is geen plek in de hemel voor jullie.
We kunnen de hemel niet volproppen.
Je zou deze morgen toch citaten weglaten? Je moet daarmee doen wat je kan.
Een probleem met democratie is dat mensen je zat worden.
Deze man heeft Engeland door een zware periode geleid…
…wordt aan de kant gezet…
…en komt vervolgens weer terug als premier.
Het is een opmerkelijke comeback.
De verkiezing na zes jaar Labour gaat naar de Conservatives.
Wereldstaatsman Winston Spencer Churchill komt weer aan de macht.
In de ledenfoyer van het Britse Lagerhuis…
…staat een enorm bronzen beeld van Churchill…
…en veel parlementsleden hebben de gewoonte…
…om z'n schoen aan te raken voor geluk.
We worden allemaal dagelijks aan z'n aanwezigheid herinnerd.
Hij was altijd van mening dat om de geschiedenis te begrijpen…
…je die zelf moest schrijven. Dus dat ging hij doen.
Roosevelt is dood. Stalin houdt ook vast geen dagboek bij.
En Hitler is dood.
Churchill trekt het verhaal meteen naar zich toe…
…en is degene die vorm geeft aan hoe we WO II zien…
…wat een enorme machtspositie is.
En door die macht uit te oefenen…
…kijken generaties historici, en daarmee ook het volk…
…naar de Tweede Wereldoorlog en alles daaromheen door zijn ogen.
Met de Tweede Wereldoorlog komt het Rijk in deze incarnatie tot een einde.
ONAFHANKELIJK INDIA IS GEBOREN
Mensen eisen hun vrijheid en nationalisme.
Churchill gelooft echt dat het VK en de VS de koers van de wereld bepalen.
De VS sticht in feite een ander soort imperium…
…op basis van economie in plaats van politiek.
En dat botst enorm met Churchill.
Vanwege z'n imperialisme kan hij moeilijk accepteren dat het Rijk voorbij is.
Churchill is een absolute sleutelfiguur in het begrijpen van dat Britse verhaal…
…wat diverse generaties Britten trots maakt.
Niet als persoon met al z'n complexiteit en gebreken…
…maar als een symbool van overwinning, het versterken van de gevestigde orde…
…continuïteit, traditie, de klassensystemen.
De wereld heeft soms een gebrek aan sterke leiders.
Churchill was een sterke leider…
…die nooit het mooie van vrijheid en het belang van democratie uit het oog verloor.
Om Walt Whitman te parafraseren…
…'Net als Amerika bevat Churchill menigten.'
Het is mogelijk om een leider te zijn die iets buitengewoons presteert…
…die de wereld daadwerkelijk helpt redden van een groot kwaad…
…en ook beslissingen neemt die afschuwelijk zijn…
…en standpunten heeft die we verwerpelijk vinden.
Al deze dingen in één persoon kunnen waar zijn.
Dat betekent niet dat we z'n standbeeld moeten neerhalen.
Wellicht moeten we er meer plaatsen om het hele verhaal te vertellen.
De vasthoudendheid, de vastberadenheid…
de welbespraaktheid, de humor, de gedrevenheid, de doelbewustheid.
In dat opzicht ziet het Britse volk…
…in zijn beeld…
…het zelfbeeld van de besten.
Fysiek dapper…
…moreel dapper…
…vol inzichten en vooruitziendheid.
Humoristisch op een niveau…
…dat hij 60 jaar na zijn dood nog steeds mensen kan laten lachen.
Het portret is een opmerkelijk voorbeeld van moderne kunst.
En een vastberaden geest die de mensheid zelden heeft gezien.
Churchill moet ons inspireren.
Niet om z'n heldhaftigheid, maar z'n menselijkheid.
De dag kan aanbreken dat eerlijkheid…
…liefde voor de medemens, respect voor gerechtigheid en vrijheid…
…ervoor zorgt dat geplaagde generaties sereen en triomfantelijk voortmarcheren…
…vanuit het afschuwelijke tijdperk waarin we vertoeven.
Toen ik klein was, woonden we in Chartwell…
…en rende m'n broer door de gang…
…naar het heiligdom van opa's werkkamer waar niemand van ons mocht komen.
Hij zei: 'Opa, is het waar dat u de grootste nog levende Engelsman bent?'
En hij zei: 'Ja, wegwezen.'
Ook al had hij dat grote patriottische…
…soms bombastische geloof in het Britse Rijk…
…hij was ook een liberaal.
Hij geloofde in vooruitgang. Hij geloofde in vrijheid en kansen.
Ik denk dat hij vandaag relevanter is dan ooit…
…omdat de waarden waarin hij geloofde…
…ernstig bedreigd worden en moeten zegevieren.
In oorlog, resolutie.
In nederlaag, verzet.
In overwinning, grootmoedigheid.
In vrede, welwillendheid.