Het is een van Europa's grootste democratieën en militaire machten.
Maar omdat het tussen twee continenten ligt...
heeft Spanje meerdere invasies te verduren gehad...
van binnen en buiten Europa.
Het was het strijdtoneel voor conflicten over land...
rijkdom en vooral ideeën.
Dit is het bijzondere verhaal van de verdediging van Spanje.
Een eeuwenlange religieuze strijd.
Het lijkt erop dat ze in de val zitten en volledig weggevaagd worden.
Met hevige gevechten om de rijkdommen van het Rijk te beschermen.
Na hun terreuraanval op de stad lag Cádiz in puin.
Het leidde tot een van de bitterste burgeroorlogen van de 20e eeuw.
Mensen renden de tunnels in.
Duizenden mannen, vrouwen, kinderen, ouderen...
probeerden te ontsnappen aan de nachtmerrie boven hun hoofd.
Elk land is een gevangene van z'n geografie.
Grenzend aan bergen, rivieren...
zeeën of rotsen.
Elk land moet deze grenzen verdedigen tegen aanvallen.
Op het land, in de lucht en op zee.
Deze serie onderzoekt de ongelooflijke bouwwerken...
ingenieuze wapens en briljante strategieën...
die Europa's meest door de strijd geharde landen vormgaven...
in de afgelopen 1000 jaar.
En die een cruciale rol speelden bij de vorming van de huidige landen.
De kastelen, paleizen en kathedralen van Spanje...
behoren tot de grootste en meest exotische in Europa.
Opvallende monumenten die de epische geschiedenis van een natie uitstralen.
Een ziel ontstaan uit conflicten onder twee machtige rijken.
Spanje bezet het grootste deel van het Iberische schiereiland...
en raakt bijna het noorden van Afrika.
En 1300 jaar geleden...
was het het front van het grootste rijk dat de wereld ooit had gezien.
Een machtig islamitisch kalifaat dat zich uitstrekte van Centraal-Azië...
tot aan de Straat van Gibraltar, waar in 711...
het kalifaat een invasie uitvoerde die Spanje voorgoed zou veranderen.
Legers van duizenden islamitische krijgers...
vochten voor de vruchtbare grond en minerale grondstoffen van Spanje.
Binnen een paar jaar...
hadden de indringers het grootste deel van het schiereiland ingenomen.
Het was het begin van een lang conflict tussen christelijk Europa...
en de Noord-Afrikaanse indringers.
Historicus dr. Onyeka Nubia is in Zuidwest-Spanje...
om de tactieken en gevechten in deze strijd te onderzoeken.
De mensen uit Afrika...
en Klein-Azië worden in de volksmond Moren genoemd.
Ze heersten over grote delen van het Iberisch Schiereiland...
bijna acht eeuwen lang.
Ze noemden hun koninkrijk Al-Andalus.
De Moren brachten een verfijnde, nieuwe cultuur naar Al-Andalus.
Hoe was de Moorse cultuur?
Die cultuur was een synthese van het oude Griekenland...
het oude Rome en Afrikaanse cultuur met islamitische moslimtradities...
samen. Wat je hier ziet met stromend water...
en ondergrondse verwarming laat de beschaving zien, de weelde...
de verfijning, misschien wel de geavanceerdste beschaving...
die toen in West-Europa bestond.
Maar terwijl het islamitische Spanje in het zuiden bloeide en rijk werd...
veroverden in het noorden christelijke legers grondgebied terug.
En Al-Andalus werd steeds kwetsbaarder voor een invasie vanuit zee.
In de strijd om het voortbestaan van islamitisch Spanje...
bleek één plek cruciaal: een lucratieve handelslink...
die Al-Andalus verbond met de moslimwereld en de Middellandse Zee...
de zuidelijke haven van Málaga.
In 1057 heerste in Málaga een ambitieuze islamitische krijgsheer...
de emir van Granada, Badis Ibn Habus.
Z'n prioriteit was het verdedigen van deze haven.
Ibn Habus moest iets bouwen...
dat geografisch, strategisch en militair sterk was.
Een onneembaar fort.
Z'n oplossing was het alcazaba.
Op een heuvel aan de zuidoostkant van de stad...
kijkt het alcazaba uit over de haven en domineert het de omgeving.
Geografisch is het een sterke positie.
Een aanval zou vanuit de hele citadel te zien zijn.
Maar het defensieve ontwerp maakt deze citadel uniek.
Hij had twee lagen, een hoge buitenmuur met torens...
en een versterkte binnenplaats die het paleis beschermde.
Als aanvallers de zwaar versterkte ingang binnendrongen...
kwamen ze terecht in een doolhofachtige gang...
met een reeks sterke poorten.
Een aanvalsmacht heeft snelheid nodig om zo'n kasteel te veroveren.
Dit ontwerp met z'n scherpe bochten...
en kleine ruimtes voorkomt dat momentum.
De aanvaller haalt nooit de vereiste snelheid om de citadel te veroveren.
Maar het grootste gevaar komt van boven.
Het aanvalsleger krijgt te maken met speren, kokende olie, afval...
of het hoofdwapen van de verdediger: de korte boog en de kruisboog.
Kruisbogen waren makkelijk in gebruik en zeer nauwkeurig op korte afstand.
De kantelen boden bescherming bij het herladen.
De korte boog was ideaal om snel mee te schieten.
De perfecte wapens om de citadel te verdedigen.
Als aanvallers de open binnenplaats betraden...
belandden ze in een dodelijke regen van pijlen die van alle kanten kwamen.
Hoog op deze muren is het geniale ontwerp van Ibn Habus duidelijk.
Torens, geschutkoepels en loopbruggen beschermen andere torens...
geschutkoepels en loopbruggen middels kruisend vuurbereik.
Elke aanvaller treft meerdere verdedigingslinies.
Het is geniaal.
Het was een soort dodelijk middeleeuws computerspel...
met levels toenemend in onmogelijkheid.
De bouwers van deze paleizen moeten gedacht hebben...
dat ze niet meer aangevallen konden worden.
Veilig en geborgen in hun machtige citadel.
De verdediging van het alcazaba was zo sterk...
dat er in de eerste 400 jaar...
geen enkele poging was om hem te belegeren.
Maar de dag des oordeels kwam eraan.
Het christelijke leger rukte geleidelijk op naar het zuiden.
In de 15e eeuw was het enige wat over was van Al-Andalus...
het emiraat van Granada.
Geleid vanuit Granada's weelderige Alhambra Paleis...
stond het islamitische Spanje voor de zwaarste beproeving.
Het leger van koning Ferdinand en koningin Isabella...
was nu groter dan dat van de Moren en ze wilden Málaga.
Ze hadden hypermoderne wapens bij zich.
Artillerie die het hart van de citadels kon raken.
In mei 1487 omsingelde het leger van Ferdinand en Isabella Málaga...
met 80.000 pelotons en de grootste artillerie die Spanje ooit had gezien.
Ze blokkeerden de haven zodat niemand en niets erin of eruit kon...
en eisten dat de Moren zich overgaven.
Maar de leider van de 15.000 Moorse soldaten, gehard en charismatisch...
Hamet el Zegri, weigerde. En met goede reden.
De Moren hadden de verdediging van Málaga uitgebreid...
met een imposante muur tot wel vier meter dik rond de stad...
en een extra buitenmuur voor aanvallen uit het noorden.
Maar El-Zegri's geheime wapen lag in het oosten...
waar een steile heuvel een strategisch uitkijkpunt bood.
Hier hadden de Moren een tweede oersterk fort gebouwd...
dat boven het alcazaba uittorende.
Het kasteel van Gibralfaro.
Gibralfaro was echt hypermodern.
Het grootste voordeel van El Zegrí was dat de vesting bestand was...
tegen moderne technologie...
omdat ze konden worden aangevallen met buskruit, kanonnen en geweren.
Kijk om je heen en zie hoeveel overzicht je hier hebt...
hoog op deze berg.
Een strategisch belangrijke positie, want het bevat al het hogere terrein.
De verdedigers in Gibralfaro...
konden de hele dag schieten op een aanvallend leger...
zonder dat de aanvallers daar iets aan konden veranderen.
De borstweringen en torens werden op een bepaalde hoogte gebouwd...
waardoor de kanonnen de top niet konden bereiken.
Málaga had de sterkste vestingwerken in heel Al-Andalus.
Maar 't ontving de grootste vuurkracht die het land ooit had gezien.
De toekomst van Spanje, de islam en het christendom werd nu bepaald.
Eerst openden grote kanonnen van Ferdinand het vuur.
Na weken bombarderen braken ze eindelijk door de buitenmuur.
De Moren vochten Ferdinands troepen fel van zich af...
maar uiteindelijk moesten ze zich terugtrekken achter de stadsmuur.
Het lijkt erop dat de verdedigers in de val zitten...
en volledig zullen worden vernietigd.
Toen kwam Ferdinand met een nieuw wapen: z'n zware Lombard-kanonnen...
die een ijzeren lading van 30 kilo afvuurden...
om de stadsmuren van Málaga te doorbreken.
Maar de muren hielden stand.
El Zegri weigerde zich over te geven...
en voerde aanvallen uit op de christelijke kampen.
De christenen besloten te escaleren en koningin Isabella...
was een meesterbrein in de logistiek.
Ze stuurde duizenden extra troepen en mobiele belegeringstorens.
De Moren groeven onder de torens en bliezen ze op.
Maar hoe fel de Moren ook vochten, de blokkade kregen ze niet neer.
De aanvallers hielden de voedselimport tegen en het water raakte op.
Uiteindelijk, na drie maanden strijd...
vernietigde Ferdinand de toren die een brug naar de stad bewaakte...
zodat de christelijke troepen konden binnenvallen.
Inmiddels aten de inwoners van Málaga katten...
honden en bladeren. Op 13 augustus...
gaven ze zich over aan de genade van Ferdinand en Isabella.
Maar El Zegri en z'n troepen in het alcazaba weigerden zich over te geven.
Ze hoopten nog steeds op versterking.
Tegen alle verwachtingen in vochten ze door.
Uiteindelijk werden de verdedigers in alcazaba...
gedwongen zich naar Gibralfaro te verplaatsen.
Het alcazaba was verbonden met Gibralfaro...
door een versterkte gang, de Coracha.
De Coracha was een ontsnappingsroute zodat soldaten en wapens...
zich van de ene citadel naar de andere konden terugtrekken.
De mannen van El Zegrí beklommen de Coracha naar Gibralfaro.
De vijand gooide alles in de strijd, maar kwam er niet doorheen.
El Zegri hield het ongeveer een week vol in het fort, maar uiteindelijk...
faalden ze niet door het vestingwerk.
Z'n versterkingen kwamen nooit.
Ferdinand had ze vernietigd voor ze Málaga konden bereiken.
Toen El Zegri dat besefte, had hij geen keus.
Op 19 augustus 1487 gaf hij zich eindelijk over.
De meeste soldaten en de inwoners van Málaga werden verkocht als slaven.
El Zegri zelf stierf in de gevangenis.
Rond Málaga werd het moslimsymbool van de halve maan vervangen...
door het kruis.
De kleine moskee in Gibrilfaro werd tot christelijke kapel gewijd.
Maar het kostte nog vijf lange jaren van bloedvergieten...
tot ze in 1492 Granada innamen.
Na bijna 800 jaar was heel Spanje weer christelijk.
Maar dit powerkoppel was nog maar net begonnen met veroveren.
Datzelfde jaar namen ze een belangrijk besluit.
Ze namen de gok om de jonge zeeman Christoffel Columbus te financieren...
om een weg naar India te zoeken via het westen.
Uit de as van het islamitische kalifaat...
stond een nieuw rijk op het punt te verrijzen.
Het Spaanse Rijk.
In oktober 1492 kwam Christoffel Columbus aan in de Bahama's...
met maar drie kleine schepen.
Een gebeurtenis die Spanje de status van supermacht zou geven.
Het nieuwe rijk verspreidde zich snel door de Caraïben...
en grote delen van Noord- en Zuid-Amerika.
Maar voor de inheemse volkeren was het een ramp.
De modernisering en de nieuwe religie brachten slavernij met zich mee.
Miljoenen stierven door oorlog en ziekte, terwijl de Spanjaarden...
goud en zilver mee terugnamen naar het moederland.
Het meeste van deze schat kwam aan in de Atlantische haven van Cádiz...
een stad op een smal schiereiland.
Historicus Claudio Lozano onderzoekt...
hoe deze rijkdommen Cádiz kwetsbaar maakten voor vijanden van Spanje.
Als je rijkdommen meeneemt uit de nieuwe wereld...
en niet alleen dat, maar ook de mythologie van El Dorado...
en van een heel rijke nieuwe wereld, dan worden alle landingspunten...
en vooral Cádiz, meteen een doelwit.
De ergste aanval op Cádiz was in 1596...
tijdens een twintigjarige oorlog met Engeland en Nederland.
150 schepen plus 15.000 manschappen onder bevel van koningin Elizabeth I.
Bij zonsopgang op zondag 30 juni opende de Engelse marine het vuur...
op de Spaanse schepen die de schatvloot bewaakten in de baai.
Cádiz' geschut en oorlogsschepen voorkwamen niet dat de aanvallers...
de baai binnenvielen en de schatvloot aanvielen.
Toen vielen ze de stad binnen en plunderden ze de stad.
Ze plunderen de stad.
Ze branden elk gebouw plat en plunderen schatten.
Stel je de angst van de bewoners voor. Hun stad brandt af...
geliefdes worden vermoord en alles van waarde wordt gestolen.
Na de terreuraanval op de stad lag Cádiz in puin.
Het was een ramp voor Spanje.
Het verlies van Cádiz bedreigde de aanvoerroutes en het Rijk zelf.
De Spanjaarden moesten Cádiz beschermen of verlaten.
De Spaanse koning had een ambitieus plan om het weer op te bouwen...
met de grootste militaire ingenieur van het land, Cristobal de Rojas.
Voor ondoordringbaarheid...
paste De Rojas de nieuwste ideeën toe van hypermoderne Europese forten.
Om de stad te beschermen tegen aanvallen vanuit zee...
bouwde hij een stervormig fort, Castillo de Santa Catalina.
De puntige bastions waren bewapend voor verdediging in alle richtingen.
De baai zelf werd beschermd door een natuurlijke doorgang.
Destijds was er nog geen brug.
De Rojas ontwierp twee nieuwe forten om die te bewaken.
Aan de oostelijke oever: Castillo Matagorda.
Aan de westelijke oever: Castillo San Lorenzo de Puntales.
Samen gaven deze forten de Spanjaarden volledige controle...
over de zeeroutes in en uit de baai.
Om de burgers te beschermen, was Cádiz omringd met een dikke...
zwaarbewapende muur.
Cádiz' verdediging tegen zee-aanvallen...
was het meest ambitieuze militaire werk in 't land.
Het maakte de stad een van de best beschermde van Spanje.
In de twee eeuwen daarna...
werd Cádiz een paar keer aangevallen door Engeland en z'n bondgenoten.
Maar dankzij de robuuste versterkingen...
kon geen van hen doorbreken naar de stad of de baai.
Cádiz leek ondoordringbaar.
En het Spaanse Rijk bleef bloeien tot het einde van de 18e eeuw.
Maar er kwam een nieuwe dreiging vanuit het noorden.
Heel Spanje was afhankelijk van de vestingwerken van Cádiz.
In 1803 begonnen de Napoleontische oorlogen.
Spanje steunde Frankrijk tegen Groot-Brittannië en Portugal.
Dat veranderde drastisch toen Napoleon Spanje binnenviel.
De Spaanse regering vluchtte in 1808 uit Madrid, eerst naar Sevilla...
daarna helemaal naar Cádiz.
Cádiz was de laatste hoop om de onafhankelijkheid te herwinnen.
Kon Cádiz zich verdedigen tegen een aanval van het land...
door het machtige leger van Napoleon?
Sinds de 16e eeuw was de Puerta de Tierra...
oftewel 'landpoort', de beste manier om de stad te bereiken...
maar die was doorbroken bij de Engelse aanval van 1596.
Cristobal de Rojas moest de vestingwerken dus verbeteren.
Hij ontwierp zigzaggende bastions...
afgewisseld met diepe greppels en hellingen.
Een angstaanjagende uitdaging voor elke indringer.
En zelfs als, zoals gebruikelijk...
de aanvallers onder de muren groeven, stond ze iets te wachten.
Speleoloog Eugenio Belgrano...
neemt Claudio mee naar het geheime ondergrondse wapen van Cádiz.
In de 18e eeuw bouwden de Spanjaarden drie kilometer aan tunnels...
onder de versterkingen.
In deze tunnels zaten kleine kamers die we 'hornillos' noemden.
Die zaten vol met buskruit.
Als de vijandelijke tunnel dichterbij kwam...
bliezen ze de hele tunnel op, zodat ze Cádiz niet konden belegeren.
Het is indrukwekkend dat de ondergrondse verdediging...
en de grondverdediging de stad ondoordringbaar maakten.
De Fransen ontdekten dat de landpoort niet alleen ondoordringbaar was...
maar ook dat de baai vol lag met oorlogsschepen van Groot-Brittannië.
Ze konden de baai het beste van de andere kant benaderen...
langs schiereiland Trocadero, voor een verrassingsaanval op Fort Matagorda.
Dat fort was niet uitgerust voor een aanval van het land.
Britse versterkingen werden opgeroepen om het fort te verdedigen.
Een compagnie van het 94e infanterieregiment...
moest wapens en mannen door de baai vervoeren.
Maar het was niet genoeg.
Alle pogingen waren vergeefs door de kracht van de Franse artillerie.
De Fransen hadden 30 zware kanonnen die lading van 24 kilo afvuurden...
waardoor het garnizoen van 140 man weinig kans maakte.
Een klap voor de verdedigers. De helft was gewond of gedood.
De rest moest zich terugtrekken.
De Fransen waren in Matagorda...
maar de inwoners van Cádiz, drie kilometer verderop...
waren buiten bereik van hun wapens en beschermd door de marine.
En dus bedachten Napoleons ingenieurs een plan voor een nieuw wapen...
met een veel groter bereik dan welk kanon dan ook.
Fort Matagorda bestaat niet meer...
...maar dicht bij waar het ooit stond, staan enorme betonnen funderingen.
Een reeks platforms om tien enorme kanonnen te ondersteunen.
Met een bereik van vijf kilometer is Cádiz makkelijk te bereiken.
Ze stonden bekend als grote mortieren.
De Fransen voerden een groot bombardement uit...
van enorme ontploffende granaten op Cádiz.
Maar deze technologie was nog niet getest.
De grote mortier was krachtig, maar onnauwkeurig.
Veel granaten ontploften niet.
Eén granaat viel in de stad, op een drukke plek. Niemand raakte gewond.
Het beleg duurde acht maanden, maar Cádiz bleef ondoordringbaar.
Goed bevoorraad en zwaar bewapend.
Ze stuurden zelfs guerrilla's om de Franse aanvoerlijnen te verstoren.
Overal in Spanje werden guerrilla-aanvallen...
een steeds grotere nachtmerrie voor Napoleon.
In het noorden verdreven ze de Fransen met hulp van de Portugezen en Britten.
Daarmee dreigden ze Napoleons troepen rond Cádiz af te snijden.
Dus op 24 augustus 1812...
pakten de Franse beleggers hun spullen en gingen ze naar huis.
De regering van Spanje was beschermd.
Cádiz was de enige stad in West-Europa die had standgehouden tegen Napoleon.
Alle verdedigingen werkten perfect. Dat vind ik indrukwekkend.
Cádiz verzette zich.
De oorlog op het schiereiland was de laatste bezetting van Spanje.
Maar door het conflict viel het land uiteen.
In de volgende eeuw viel het uiteen door zeer verschillende ideeën...
over hoe het moderne Spanje zou moeten zijn.
Na de Napoleontische oorlogen stortte het Spaanse Rijk in.
Begin 20e eeuw was er bijna niets meer over.
Zonder de rijkdommen van het Rijk...
werd Spanje een van de armste agrarische economieën in Europa.
Er ontstond conflict tussen hen die voor moderne ideeën waren...
zoals democratie of socialisme...
en hen die verlangden naar een machtig rijk...
een sterke kerk en een sterke autoritaire staat.
In 1936 pleegden nationalistische rebellen onder leiding van Franco...
een militaire coup tegen de socialistische regering...
van Manuel Azaña.
Een gepolariseerd land belandde in een wrede burgeroorlog.
De steden in het zuidoosten steunden Azaña's republikeinse regering.
't Conservatieve noorden en zuidwesten steunden Franco's nationalisten.
Eén republikeinse stad werd berucht om een nieuw soort oorlog...
voor het eerst gezien tijdens de Spaanse Burgeroorlog: Guernica.
Het was maandagmiddag 26 april 1937. Marktdag.
De kerkklokken van Santa Maria sloegen alarm op een vol plein.
Nationalistische vliegtuigen verduisterden de hemel.
In drie uur tijd regende het 50 ton explosieven en brandbommen.
Driekwart van de stad werd weggevaagd.
Wie probeerde te ontsnappen, werd beschoten door gevechtsvliegtuigen.
Honderden werden gedood en verwond.
De verschrikkingen zijn vastgelegd in Picasso's schilderij 'Guernica'.
En Guernica was slechts een van de vele.
De Spaanse Burgeroorlog was de eerste oorlog ooit...
met systematische tapijtbombardementen op burgers...
en het gebeurde door het hele land.
Oud-marinier Arthur Williams is militair historicus en piloot...
die in Zuid-Spanje de bomaanslagen onderzoekt...
en de buitengewone reactie van de burgers hier.
Het is moeilijk voor te stellen dat op een gewone dag als deze...
duizenden mensen die hun drukke dagelijkse leven leidden...
zich verdedigden tegen een onaangekondigde aanval...
toen er bommen uit de lucht vielen en er overal granaten ontploften.
Stel je de bloederige chaos en verwarring eens voor.
Maar hoe kreeg een rebel als Franco deze machines in handen?
Ze werden geleverd door nazi-Duitsland en fascistisch Italië.
Beiden zagen voordeel in het neutraliseren van Spanje...
voor toekomstige conflicten.
De Duitse vliegtuigen stonden bekend als het Legioen Condor.
Ze hadden nationalistische diagonale kruizen op hun vleugels.
Het was een nieuwe generatie vliegtuigen...
die al snel angstaanjagende nazi-iconen van WO II werden.
Het maakte dood vanuit de lucht mogelijk.
Een nieuw jachtvliegtuig dat ook de burgers in Guernica beschoten had.
Dit is de Messerschmitt BF109, een van de belangrijkste vliegtuigen...
in de geschiedenis van de militaire luchtvaart.
Slechts een paar maanden na de eerste testvlucht...
werden drie BF109's in Spanje ingezet.
Op het moment van introductie was het de meest geavanceerde jager.
De Duitsers zetten er 150 in tijdens de Spaanse Burgeroorlog.
Z'n revolutionaire frame en vleugels gaven hem snelheid en wendbaarheid.
In 1936 was het de meest gevreesde jager ter wereld.
De republikeinse luchtmacht had 'n kleiner aantal Sovjetvliegtuigen...
verouderde toestellen die geen concurrentie vormden.
De BF109 ondersteunde bommenwerpers bij veel luchtaanvallen...
die burgers in heel Spanje aanvielen.
Het luchtoverwicht was cruciaal...
voor de verwoestende impact van de aanvallen.
Maar in sommige steden verdedigden burgers zich tegen de aanvallen.
En hier in de zuidelijke stad Almería ontdekten ze iets buitengewoons.
Om dit meesterwerk te onthullen, moeten we onder de grond gaan.
Onder de straten van Almería ligt vijf kilometer aan ondergrondse gangen...
die lokaal de 'refugios' worden genoemd.
Het fascinerende aan deze tunnels is dat het niets militairs is.
Ze zijn niet om soldaten te beschermen of als hulp bij een tegenoffensief.
Ze zijn er om de levens van gewone mensen te redden.
Het behoefde een gezamenlijke inspanning.
Vanaf januari 1937...
hielpen honderden vrijwilligers professionele mijnwerkers met graven.
Ze groeven de tunnels met de hand, met pikhouwelen en scheppen.
De arbeiders zwoegden onder enorme tijdsdruk.
Ze wisten dat er elk moment een ramp kon gebeuren.
Maar na slechts een paar maanden...
werden de refugios op de proef gesteld...
tijdens een van de schokkendste gebeurtenissen van de oorlog.
Op 29 mei 1937, voor de kust van het Spaanse eiland Ibiza...
zagen Sovjetpiloten die voor Spanje bommenwerpers vlogen een doelwit...
en identificeerden het als een nationalistische slagkruiser.
Pas nadat ze het hadden geraakt en zo'n 100 matrozen hadden gedood...
ontdekten ze hun fout.
Het was een Duits oorlogsschip op patrouille, de Deutschland.
Hitler was woedend en nam wraak op de republikeinse stad Almería.
Bij dageraad op 31 mei, vier maanden na het begin van de bouw...
was de schuilkelder van Almería, die pas voor een kwart af was, al nodig.
Duitse oorlogsschepen aan de kust openden het vuur op de stad.
Mensen renden de tunnels in om aan de hel boven de grond te ontsnappen.
Honderden zware granaten vielen op Almería...
en verwoestten 200 gebouwen.
Hoe moet dat geweest zijn...
met duizenden mensen in die krappe ruimtes?
Mannen, vrouwen, kinderen, ouderen, verstikkende omstandigheden.
Ze wilden gewoon ontsnappen aan de nachtmerrie boven hun hoofd.
Hun enige verdediging was negen meter grond.
Veertig burgers kwamen om...
maar zonder de refugios hadden dat er honderden kunnen zijn.
Zodra de kust veilig was...
moesten de arbeiders hun weg door de stad graven.
De schuilkelders waren ontworpen om in te overleven...
en waren verbonden met diensten boven de grond.
Een van de meest ingenieuze aspecten van het ontwerp...
is dat ze gebruik maakten van de bestaande infrastructuur...
om de duizenden mensen die hier zaten te helpen.
Mensen hebben voedsel en drinkwater nodig om te overleven...
en de tunnels lopen onder het marktplein van de stad.
Trappen verbonden de markt en het ziekenhuis met de schuilkelders.
Zodra de ballon opstijgt en de luchtaanvallen beginnen...
brengen ze hun patiënten, voorraden...
en alles wat nodig is heel snel naar beneden.
Dit was een volledig functionerende operatiekamer.
Dat was nodig omdat er bovengronds bommen vielen.
Er vallen snel slachtoffers. Die moeten zij opvangen.
Het is onmogelijk om de psychologische schade in te schatten...
maar in deze tunnels kun je zien hoe het kinderen beïnvloedde.
Op deze pilaar zie je graffiti van scènes van die dag.
Dit zijn vliegtuigen. Er komen er vier op ons af.
De propellers, het onderstel.
En dit is een huis.
Dit zijn vermoedelijk de granaten die in de stad vallen.
Hier tekenen kinderen wat ze zien. Dit zijn straaljagers boven huizen...
en oorlogsschepen die hun stad bombarderen.
In hun jeugdige onschuld hebben ze dit moment weten vast te leggen.
Vanaf het begin van de bouw van de refugios tot 't einde van de oorlog...
kreeg Almería te maken met zo'n 40 luchtbombardementen.
De schuilkelders hebben duizenden levens gered.
De refugios-tunnels zijn geen fort of kasteel.
Ze zijn niet ontworpen voor wapens of voor een tactisch voordeel.
Ze zijn gebouwd om de levens van onschuldige burgers te beschermen.
Dat maakt ze een van de indruk- wekkendste verdedigingssystemen...
in heel Europa.
Vooral dankzij hun luchtovermacht...
stevenden de nationalisten op een overwinning af.
Op 31 maart 1939 werd Almería, een van de laatste republikeinse bolwerken...
gedwongen zich over te geven.
De burgers kwamen veilig uit hun ondergrondse schuilkelders...
en hoorden dat de nationalisten gewonnen hadden.
Na de oorlog werden de refugios van Almería bijna 60 jaar lang vergeten.
Toen ze heropend werden, was Franco's militaristische regime allang weg.
Spanje kampt nog steeds met nationale verschillen...
maar is vreedzaam veranderd in een progressieve democratie.
Een plek waar tegenstrijdige ideeën eerder worden opgelost...
middels dialoog dan middels geweld.
Het leger houdt zich afzijdig van de politiek en richt zich op de wereld.
In plaats van schatvloten te beschermen...
doet het mee aan beveiligingsoperaties voor de NAVO...
de EU en de Verenigde Naties.
Ondertiteld door: Maren Lemmens