Σήμερα, είναι από τις μεγαλύτερες δημοκρατίες και στρατιωτικές δυνάμεις.
Αλλά σε σταυροδρόμια μεταξύ ηπείρων,
η Ισπανία έχει αντιμετωπίσει εισβολές
από μέσα και έξω από την Ευρώπη.
Είναι πεδίο μάχης για τη γη,
τον πλούτο και, πάνω απ' όλα, για τις ιδέες.
Αυτή είναι η εκπληκτική ιστορία της άμυνας της Ισπανίας.
Μετά από αιώνες θρησκευτικών συγκρούσεων,
θα πιαστεί σε μια παγίδα, η οποία θα την καταστρέψει.
Μέσα από άγριες μάχες για την προστασία του πλούτου της.
Όταν τελείωσε η τρομοκρατική επίθεση στην πόλη, το Κάδιθ ήταν ερείπιο.
Όλα οδήγησαν σε έναν από τους πιο πικρούς εμφυλίους του 20ού αιώνα.
Ο κόσμος άρχισε να συρρέει στις σήραγγες.
Χιλιάδες άντρες, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι
προσπαθούν να ξεφύγουν από τον εφιάλτη.
Κάθε χώρα είναι εγκλωβισμένη στη γεωγραφία της,
συνορεύοντας με βουνά, ποτάμια,
θάλασσες ή ογκόλιθους.
Κάθε χώρα πρέπει να υπερασπιστεί τα σύνορα από επιθέσεις.
Στη στεριά, στον αέρα και στους ωκεανούς.
Η εκπομπή εξερευνά απίστευτες δομές,
ιδιοφυή όπλα και λαμπρές στρατηγικές
που διαμόρφωσαν τις πιο σκληροτράχηλες ευρωπαϊκές χώρες
τα τελευταία χίλια χρόνια
κι έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στη δημιουργία των εθνών που βλέπουμε σήμερα.
ΥΠΕΡΑΣΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ
ΙΣΠΑΝΙΑ
Τα τεράστια κάστρα, παλάτια και καθεδρικοί της Ισπανίας
είναι από τα πιο μεγαλειώδη και εξωτικά στην Ευρώπη.
Εντυπωσιακά μνημεία που ψιθυρίζουν την επική ιστορία ενός έθνους.
Μια ψυχή, σφυρηλατημένη σε βίαιες συγκρούσεις μεταξύ δύο αυτοκρατοριών.
Στα νοτιοδυτικά της Ευρώπης, η Ισπανία κατέχει την Ιβηρική Χερσόνησο,
σχεδόν ακουμπά το βόρειο άκρο της Αφρικής.
Και 1.300 χρόνια πριν,
είχε σύνορα με τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία του κόσμου.
Ένα ισχυρό ισλαμικό Χαλιφάτο, που απλώθηκε από την κεντρική Ασία
μέχρι το Στενό του Γιβραλτάρ, όπου το 711,
το Χαλιφάτο εξαπέλυσε μια εισβολή που θα άλλαζε για πάντα την Ισπανία.
Στρατοί χιλιάδων ισλαμιστών πολεμιστών
άρπαξαν την εύφορη γη της Ισπανίας και τους ορυκτούς πόρους.
Μέσα σε λίγα χρόνια,
οι εισβολείς κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της Ιβηρικής Χερσονήσου.
Ήταν μόνο η αρχή μιας μεγάλης διαμάχης μεταξύ της χριστιανικής Ευρώπης
και των βορειοαφρικανών εισβολέων.
Ο ιστορικός, δρ Ονιέκα Νούμπια, έχει έρθει στη νοτιοδυτική Ισπανία,
την καρδιά της ισλαμικής εξουσίας, για να ψάξει τις τακτικές και τις μάχες.
Οι άνθρωποι που ήρθαν από την Αφρική
και τη Μικρά Ασία αποκαλούνται κοινώς Μαυριτανοί,
και κυβέρνησαν μεγάλο μέρος της Ιβηρικής Χερσονήσου
για σχεδόν οκτώ αιώνες.
Ονόμασαν το βασίλειό τους Αλ-Άνταλους.
Οι Μαυριτανοί έφεραν στο Αλ-Άνταλους έναν εκλεπτυσμένο πολιτισμό.
Πώς ήταν να ζεις σε μαυριτανικό πολιτισμό;
Αυτός ο πολιτισμός συνδύασε αρχαία ελληνικά,
αρχαία ρωμαϊκά και αφρικανικά ήθη με ισλαμικές μουσουλμανικές παραδόσεις,
όλα ανακατεμένα κι αυτό που βλέπετε εδώ, το τρεχούμενο νερό
και η υπόγεια θέρμανση, είναι μια ένδειξη του πολιτισμού, της χλιδής,
του μεγαλείου ίσως ενός από τους πιο προηγμένους πολιτισμούς
που υπήρχε τότε στη δυτική Ευρώπη.
Αλλά, ενώ στον νότο η ισλαμική Ισπανία άκμαζε και πλούτιζε,
στον βορρά, οι χριστιανικοί στρατοί άρχισαν να παίρνουν πίσω εδάφη.
Το Αλ-Άνταλους έγινε ευάλωτο σε απειλές εισβολής από τη θάλασσα.
Στον αγώνα για την επιβίωση της ισλαμικής Ισπανίας,
ένα μέρος θα αποδεικνυόταν σημαντικό. Ένας επικερδής εμπορικός σύνδεσμος
που θα συνέδεε το Αλ-Άνταλους με τους μουσουλμάνους και τη Μεσόγειο,
το νότιο λιμάνι της Μάλαγας.
Το 1057, η Μάλαγα ήταν υπό την ηγεσία ενός φιλόδοξου ισλαμικού πολέμαρχου,
του Εμίρη της Γρανάδας, του Μπάντις Ιμπν Χάμπους.
Προτεραιότητά του ήταν να υπερασπιστεί αυτό το λιμάνι.
Ο Ιμπν Χάμπους έπρεπε να φτιάξει κάτι
που θα ήταν ισχυρό, γεωγραφικά, στρατηγικά, στρατιωτικά.
Ένα οχυρό απόρθητο.
Η λύση του ήταν το Αλκαθάβα.
Χτισμένο στον λόφο, στη νοτιοανατολική άκρη της πόλης,
το Αλκαθάβα έχει θέα στο λιμάνι και κυριαρχεί στο περιβάλλον.
Γεωγραφικά, είναι σε ισχυρή θέση.
Αν ερχόταν επίθεση, θα φαινόταν από παντού.
Αλλά ο αμυντικός σχεδιασμός του κάστρου το κάνει μοναδικό.
Είχε δύο ορόφους, έναν ψηλό εξωτερικό τοίχο, με πύργους σε τακτά διαστήματα
και ενισχυμένο εσωτερικό χώρο που προστάτευε το παλάτι.
Ακόμα κι αν οι επιτιθέμενοι έμπαιναν στη βαριά οχυρωμένη είσοδο,
θα βρίσκονταν σε ένα πέρασμα σαν λαβύρινθο,
που άνοιγε σε μια σειρά από ισχυρές πύλες.
Μια επίθεση θέλει ορμή και ταχύτητα, για να κατακτήσει τέτοιο κάστρο.
Αυτό το σχέδιο, με τις απότομες στροφές
και τους στενούς χώρους αποτρέπει αυτήν την ορμή.
Οι επιτιθέμενες δυνάμεις δεν έχουν την απαιτούμενη ταχύτητα.
Αλλά ο μεγαλύτερος κίνδυνος θα ερχόταν από ψηλά.
Οι επιτιθέμενοι αντιμετώπιζαν δόρατα, καυτό λάδι, λύματα
ή το κύριο όπλο του αμυνόμενου, το κοντό τόξο και τη βαλλίστρα.
Οι βαλλίστρες ήταν εύκολες στη χρήση και εύστοχες σε μικρή απόσταση.
Οι επάλξεις παρείχαν προστασία, για να επαναφορτίσουν.
Το κοντό τόξο σε επιδέξια χέρια ήταν ιδανικό για γρήγορο σημάδι.
Τα ιδανικά όπλα για την υπεράσπιση του κάστρου.
Καθώς οι επιτιθέμενοι έβγαιναν στην αυλή,
αντιμετώπιζαν καταιγισμό φονικών βελών
από κάθε γωνία.
Ψηλά σ' αυτά τα τείχη, η ιδιοφυΐα του Ιμπν Χάμπους είναι ξεκάθαρη.
Έχουμε πύργους, πυργίσκους και διαδρόμους που προστατεύουν πύργους,
πολεμίστρες και διαδρόμους με διασταυρώσεις πυρών.
ΟΙ επιτιθέμενοι αντιμετώπιζαν πολλές γραμμές άμυνας.
Ιδιοφυές.
Ένα είδος φονικού μεσαιωνικού βιντεοπαιχνιδιού
με αυξανόμενα επίπεδα δυσκολίας.
Οι άνθρωποι που έφτιαξαν αυτά τα παλάτια θα ένιωθαν
ασφαλείς από επιθέσεις,
μέσα στο ισχυρό τους φρούριο.
Η άμυνα του Αλκαθάβα ήταν τόσο επιβλητική,
που τα πρώτα 400 χρόνια
δεν υπήρξε καμία προσπάθεια να το πολιορκήσουν.
Αλλά η μέρα της κρίσης πλησίαζε.
Οι χριστιανικοί στρατοί συνέχισαν να προχωρούν σταδιακά νότια,
ώστε μέχρι τον 15ο αιώνα το μόνο που είχε απομείνει από το Αλ-Άνταλους
ήταν το Εμιράτο της Γρανάδας.
Κυβερνώμενη από το πολυτελές παλάτι της Αλάμπρα,
η Ισλαμική Ισπανία θα αντιμετώπιζε μια σκληρή δοκιμασία.
Οι στρατιές των χριστιανών μοναρχών, Φερδινάνδου και Ισαβέλλας,
υπερτερούσαν πλέον των Μαυριτανών και έρχονταν για τη Μάλαγα.
Μαζί τους έφερναν υπερσύγχρονα όπλα.
Πυροβολικό, με τη δύναμη να πυροβολεί στην καρδιά των οχυρών της.
Τον Μάιο του 1487, ο στρατός τους περικύκλωσε τη Μάλαγα
με 80.000 στρατιώτες και το μεγαλύτερο πυροβολικό της Ισπανίας.
Απέκλεισαν το λιμάνι, για να μην μπαινοβγαίνει κόσμος και προμήθειες,
και μετά απαίτησαν να παραδοθούν οι Μαυριτανοί.
Αλλά ο ηγέτης των 15.000 Μαυριτανών, σκληραγωγημένος και χαρισματικός,
ο Χαμέτ Ελ Ζέγκρι, αρνήθηκε και είχε λόγους να είναι σίγουρος.
Οι Μαυριτανοί είχαν εκσυγχρονίσει τις άμυνες της Μάλαγας
με ένα επιβλητικό τείχος πάχους έως τεσσάρων μέτρων γύρω από την πόλη
και ένα επιπλέον εξωτερικό τείχος για προστασία από βορινές επιθέσεις.
Αλλά το μυστικό όπλο του Ελ-Ζέγκρι βρισκόταν ανατολικά,
όπου ένας απότομος λόφος προσέφερε στρατηγικό πλεονέκτημα.
Εδώ, οι Μαυριτανοί έχτισαν ένα δεύτερο,
καλά οχυρωμένο κάστρο, που επέβλεπε και επισκίαζε το Αλκαθάβα.
Το κάστρο του Γκιμπραλφάρο.
Το Γκιμπραλφάρο ήταν υπερσύγχρονο.
Το μεγάλο πλεονέκτημα του Ελ-Ζέγκρι ήταν ότι ο οχύρωση είχε κατασκευαστεί
με τη σύγχρονη τεχνολογία
και με τη γνώση ότι μπορούσε να δεχθεί επίθεση με πυρίτιδα, κανόνια και όπλα.
Αν κοιτάξετε, θα δείτε ότι είμαστε σε υπερυψωμένη θέση,
ψηλά στο βουνό.
Αυτή η θέση είναι στρατηγικά σημαντική, είναι στο ψηλότερο σημείο.
Οι αμυνόμενοι στο Γκιμπραλφάρο
πυροβολούσαν τον επιτιθέμενο όλη μέρα,
ενώ οι επιτιθέμενοι δεν μπορούσαν να κάνουν τίποτα.
Τα στηθαία και οι πύργοι χτίστηκαν σε συγκεκριμένο ύψος,
κάνοντας αδύνατο για τον Φερδινάνδο
και την Ισαβέλλα να κανονιοβολήσουν την κορυφή.
Η Μάλαγα είχε τα ισχυρότερα οχυρώματα στο Αλ-Άνταλους.
Αντιμετώπιζε, όμως, τη μεγαλύτερη δύναμη πυρός που είχε δει η χώρα.
Το μέλλον Ισπανίας, ισλαμισμού και χριστιανισμού κρεμόταν από τη μάχη.
Και ξεκίνησε, όταν οι πυροβολαρχίες του Φερδινάνδου άνοιξαν πυρ.
Μετά από εβδομάδες βομβαρδισμών, τελικά παραβίασαν τα εξωτερικά τείχη.
Οι Μαυριτανοί πολέμησαν άγρια, για να κρατήσουν έξω τα στρατεύματα,
τελικά υποχώρησαν πίσω από τα τείχη της πόλης.
Φαινόταν ότι οι αμυνόμενοι πιάστηκαν σε παγίδα
και θα καταστρέφονταν ολοκληρωτικά.
Ο Φερδινάνδος έφερε ένα νέο όπλο, τα βαριά κανόνια Λόμπαρντ,
που έριχναν σιδερένιες οβίδες 30 κιλών,
για να διαλύσουν τα τείχη της Μάλαγας.
Αλλά τα τείχη άντεξαν.
Αρνούμενος ακόμα να παραδοθεί,
ο Ελ-Ζέγκρι εξαπέλυσε εφόδους, για να τρομοκρατήσει τους Χριστιανούς.
Οι χριστιανοί αποφάσισαν να απαντήσουν και η βασίλισσα Ισαβέλλα
ήταν ο ιθύνων νους για το πώς θα γινόταν.
Έφεραν χιλιάδες ακόμα στρατιώτες και κινητούς πολιορκητικούς πύργους.
Ως απάντηση, οι Μαυριτανοί έσκαψαν από κάτω και τους ανατίναξαν.
Όσο κι αν πάλευαν οι Μαυριτανοί, δεν έσπασαν την πολιορκία.
Οι επιτιθέμενοι κατάφεραν να κόψουν την εισαγωγή τροφής και νερού.
Τελικά, μετά από τρεις μήνες μάχης,
ο Φερδινάνδος κατέστρεψε τον πύργο που φρουρούσε την κεντρική γέφυρα,
επιτρέποντας στους Χριστιανούς να εισβάλουν.
Τότε, οι πολίτες της Μάλαγας είχαν καταλήξει να τρώνε γάτες,
σκύλους και φύλλα, και στις 13 Αυγούστου
αφέθηκαν στο έλεος του Φερδινάνδου και της Ισαβέλλας.
Αλλά ο Ελ-Ζέγκρι και ο στρατός του στην Αλκαθάβα αρνήθηκαν να παραδοθούν,
ελπίζοντας ακόμα να έρθουν ενισχύσεις.
Ενάντια στις πιθανότητες, συνέχισαν να πολεμούν.
Τελικά, οι αμυνόμενοι στην Αλκαθάβα
αναγκάστηκαν να μετακινηθούν από εκεί στο Γκιμπραλφάρο.
Η Αλκαθάβα συνδεόταν με το Γκιμπραλφάρο
μέσω ενός οχυρωμένου διαδρόμου, του Κοράτσα.
Το Κοράτσα ήταν μια οδός διαφυγής από όπου οι στρατιώτες και τα όπλα
μεταφέρονταν σε περίπτωση υποχώρησης μεταξύ των κάστρων.
Οι άντρες του Ελ-Ζέγκρι ανέβηκαν από το Κοράτσα στο Γκιμπραλφάρο.
Ο εχθρός έριξε όλα τα πυρά του, αλλά δεν μπόρεσε να σπάσει τις άμυνες.
Ο Ελ-Ζέγκρι άντεξε μέσα στο οχυρό για περίπου μία εβδομάδα, αλλά τελικά
δεν απέτυχαν τα οχυρωματικά έργα.
Οι ενισχύσεις του δεν έφτασαν ποτέ.
Ο Φερδινάνδος τις είχε καταστρέψει, πριν φτάσουν στη Μάλαγα.
Όταν ο Ελ-Ζέγκρι το κατάλαβε, δεν είχε άλλη επιλογή.
Στις 19 Αυγούστου 1487 παραδόθηκε.
Τα περισσότερα στρατεύματα και οι πολίτες πουλήθηκαν ως σκλάβοι.
Ο ίδιος ο Ελ-Ζέγκρι πέθανε στη φυλακή.
Στη Μάλαγα, το μουσουλμανικό σύμβολο της ημισελήνου αντικαταστάθηκε
από τον σταυρό.
Το μικρό τζαμί στο Γκιμπραλφάρο καθιερώθηκε ως χριστιανικό παρεκκλήσι.
Αλλά Φερδινάνδος και Ισαβέλλα θα πολεμούσαν για άλλα πέντε χρόνια,
μέχρι που το 1492 τελικά κατέλαβαν τη Γρανάδα.
Μετά από σχεδόν 800 χρόνια, όλη η Ισπανία ήταν και πάλι χριστιανή.
Αλλά αυτό το ισχυρό ζευγάρι μόλις άρχιζε τις κατακτήσεις του.
Την ίδια χρονιά, πήραν μια βαρυσήμαντη απόφαση
και ρίσκαραν να χρηματοδοτήσουν έναν ναύτη, τον Χριστόφορο Κολόμβο,
για να ψάξει δρόμο προς την Ινδία, πηγαίνοντας δυτικά.
Από τις στάχτες του Ισλαμικού Χαλιφάτου
επρόκειτο να γεννηθεί μια νέα αυτοκρατορία,
η Ισπανική Αυτοκρατορία.
Τον Οκτώβριο του 1492, ο Χριστόφορος Κολόμβος έφτασε στις Μπαχάμες
με τρία μικρά πλοία.
Ένα σεισμικό γεγονός που θα εκτόξευε την Ισπανία σε παγκόσμια υπερδύναμη.
Η νέα αυτοκρατορία εξαπλώθηκε στην Καραϊβική
και σε μεγάλες λωρίδες της βόρειας και νότιας Αμερικής.
Για τους αυτόχθονες, όμως, ήταν καταστροφική.
Μαζί με τον εκσυγχρονισμό και μια νέα θρησκεία, ήρθε η σκλαβιά.
Εκατομμύρια πέθαναν από πόλεμο και αρρώστιες, ενώ οι Ισπανοί πήραν
χρυσό και ασήμι στην πατρίδα τους.
Το μεγαλύτερο μέρος των θησαυρών μεταφέρθηκε από το λιμάνι του Κάδιθ,
μια πόλη επισφαλώς τοποθετημένη στην κορυφή μιας στενής χερσονήσου.
Ο ιστορικός Κλαούντιο Λοζάνο ερευνά
πώς αυτά τα πλούτη έκαναν και το Κάδιθ ευάλωτο στους εχθρούς.
Όταν φέρνεις όλον αυτόν τον πλούτο από τον νέο κόσμο,
κι όχι μόνο αυτόν, αλλά και όλους τους μύθους για το Ελ Ντοράντο
και για έναν πολύ πλούσιο Νέο Κόσμο, όλα τα σημεία μεταφοράς,
και ειδικά το Κάδιθ, έγιναν αμέσως στόχος.
Η χειρότερη επίθεση στο Κάδιθ ήταν το 1596,
εν μέσω ενός πολέμου δύο δεκαετιών με την Αγγλία και την Ολλανδία.
Εκατόν πενήντα πλοία και 15.000 άντρες
υπό τη διοίκηση της βασίλισσας Ελισάβετ Α'.
Την αυγή της Κυριακής 30 Ιουνίου, τα αγγλικά ναυτικά κανόνια άνοιξαν πυρ
κατά των ισπανικών πλοίων που φρουρούσαν τον στόλο στον κόλπο.
Οι πυροβολαρχίες και τα πολεμικά πλοία του Καντίζ δεν τους σταμάτησαν,
που μπήκαν στον κόλπο και αφηνίασαν με τον Στόλο Θησαυρού.
Μετά, μπήκαν στην πόλη και τη λεηλάτησαν.
Λεηλάτησαν όλη την πόλη,
καίγοντας κάθε κτήριο, κουρσεύοντας θησαυρούς.
Φανταστείτε τον τρόμο των ανθρώπων εδώ, να καίγεται η πόλη τους,
να σκοτώνονται οι αγαπημένοι τους και να τους κλέβουν οτιδήποτε πολύτιμο.
Όταν τελείωσε η τρομοκρατική επίθεση στην πόλη, το Κάδιθ ήταν ερείπιο.
Ήταν καταστροφή για την Ισπανία.
Η απώλεια του Κάδιθ απείλησε τις οδούς εφοδιασμού και την Αυτοκρατορία.
Οι Ισπανοί έπρεπε να επιλέξουν, να σώσουν το Κάδιθ ή να το εγκαταλείψουν.
Έτσι, ο βασιλιάς της Ισπανίας αποφάσισε να το ξαναχτίσει
υπό τον σπουδαιότερο στρατιωτικό μηχανικό, Κριστόμπαλ ντε Ρόχας.
Για να κάνει το Κάδιθ απόρθητο,
ο Ντε Ρόχας υιοθέτησε τις ιδέες από τα υπερσύγχρονα οχυρά της Ευρώπης.
Πρώτον, για να προστατεύσει την πόλη από θαλάσσια επίθεση
κατασκεύασε οχυρό σε σχήμα αστεριού, το Καστίγιο ντε Σάντα Καταλίνα.
Σουβλερά προπύργια οπλισμένα με αμυντικά πυρά προς κάθε κατεύθυνση.
Ο κόλπος προστατευόταν από μια φυσική πύλη,
χωρίς τότε να υπάρχει γέφυρα.
Ο Ντε Ρόχας σχεδίασε δύο νέα οχυρά, για να τον φυλάει.
Στην ανατολική όχθη, το Καστίγιο Ματαγκόρντα.
Στη δυτική όχθη, το Καστίγιο Σαν Λορέντζο ντε Πούνταλες.
Αυτά τα οχυρά έδιναν στους Ισπανούς τον πλήρη έλεγχο
των θαλάσσιων οδών από και προς τον κόλπο.
Για την προστασία των πολιτών, η άμυνα του Κάδιθ επεκτάθηκε με ένα παχύ,
βαριά οπλισμένο παραπέτασμα.
Η άμυνα του Κάδιθ κατά των θαλάσσιων επιθέσεων
ήταν το πιο φιλόδοξο στρατιωτικό έργο της χώρας,
μεταμορφώνοντας την πόλη σε μία από τις καλύτερα φυλασσόμενες.
Στους επόμενους δύο αιώνες,
το Κάδιθ αντιμετώπισε σειρά επιθέσεων από την Αγγλία και τους συμμάχους της.
Αλλά χάρη στα ισχυρά οχυρώματα,
κανείς δεν κατάφερε να μπει στην πόλη ή στον κόλπο.
Το Κάδιθ φαινόταν απόρθητο.
Και η αυτοκρατορία της Ισπανίας συνέχισε να ακμάζει,
μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα.
Αλλά μια νέα απειλή ερχόταν από μια αναπτυσσόμενη αυτοκρατορία στον βορρά.
Και όλη η Ισπανία θα εξαρτιόταν από τα οχυρώματα του Κάδιθ για επιβίωση.
Το 1803, ξεκίνησαν οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι.
Αρχικά, η Ισπανία στήριζε τη Γαλλία ενάντια σε Βρετανία και Πορτογαλία,
αλλά αυτό άλλαξε, όταν ο Ναπολέων αποφάσισε να εισβάλει στην Ισπανία.
Το 1808, η ισπανική κυβέρνηση έφυγε από τη Μαδρίτη, πήγε πρώτα στη Σεβίλλη
και μετά οπισθοχώρησε μέχρι το Κάδιθ.
Το Κάδιθ ήταν η τελευταία ελπίδα ανάκτησης ανεξαρτησίας της Ισπανίας.
Το Κάδιθ θα μπορούσε τώρα να αμυνθεί από μια χερσαία επίθεση
από τον ισχυρό στρατό του Ναπολέοντα;
Από το 1500, η εκπληκτική Πουέρτα ντε Τιέρα,
η "πύλη της χώρας" κυριαρχούσε στην είσοδο της πόλης.
Παραβιάστηκε, όμως, κατά την αγγλική επίθεση του 1596.
Έτσι, ο Κριστόμπαλ ντε Ρόχας έπρεπε να βελτιώσει τις οχυρώσεις.
Σχεδίασε τεράστιους πυργίσκους ζιγκ-ζαγκ,
ανάμεσα σε βαθιά χαντάκια και κεκλιμένες επάλξεις.
Μια τρομακτική πρόκληση για κάθε εισβολέα.
Ακόμα κι αν, όπως συνηθιζόταν,
ο εχθρός έσκαβε κάτω από τα τείχη, θα βρισκόταν προ εκπλήξεως.
Ο σπηλαιολόγος, Γιουχένιο Μπελγκράνο,
πάει τον Κλαούντιο να δει το μυστικό υπόγειο όπλο του Κάδιθ.
Τον 18ο αιώνα, οι Ισπανοί έχτισαν δίκτυο σηράγγων τριών χιλιομέτρων
κάτω από τις οχυρώσεις.
Στις σήραγγες υπήρχαν μικρά δωμάτια, ονόματι "χορνίγιος",
που γέμιζαν μπαρούτι.
Όταν ο μηχανικός καταλάβαινε ότι το εχθρός πλησίαζε,
το ανατίναζαν ολόκληρο,
καθιστώντας αδύνατη την πολιορκία του Κάδιθ
Είναι πολύ εντυπωσιακό ότι η υπόγεια άμυνα, μαζί με
με την άμυνα εδάφους, καθιστούσαν την πόλη απόρθητη.
Οι Γάλλοι ανακάλυψαν ότι όχι μόνο η χερσαία πύλη ήταν απόρθητη,
αλλά και ότι υπήρχαν πολεμικά πλοία από τη νέα σύμμαχο, τη Βρετανία.
Η καλύτερη ευκαιρία ήταν να πλησιάσουν από την αντίθετη πλευρά,
κατά μήκος της χερσονήσου Τροκαντέρο, για επίθεση στο οχυρό Ματαγκόρντα,
που δεν ήταν εξοπλισμένο για χερσαία επίθεση.
Βρετανικές ενισχύσεις κλήθηκαν να υπερασπιστούν το οχυρό.
Ένας λόχος από το 94ο Σύνταγμα Πεζικού
μετέφερε άντρες και όπλα στον κόλπο.
Αλλά δεν ήταν αρκετό.
Όλες οι προσπάθειες ήταν μάταιες, λόγω της συντριπτικής
δύναμης του γαλλικού πυροβολικού.
Οι Γάλλοι είχαν φέρει 30 πολυβόλα με βολές 10 κιλών,
αφήνοντας στους 140 αμυνόμενους άνδρες ελάχιστες πιθανότητες.
Η μάχη ήταν πλήγμα για την άμυνα. Οι μισοί τραυματίστηκαν ή σκοτώθηκαν.
Οι υπόλοιποι αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν.
Ακόμα και με τη Γαλλία στο Ματαγκόρντα,
οι κάτοικοι του Κάδιθ, τρία χιλιόμετρα μακριά,
ήταν εκτός εμβέλειας των όπλων και προστατευόταν από το Βασιλικό Ναυτικό.
Έτσι, οι μηχανικοί του Ναπολέοντα κατασκεύασαν ένα τολμηρό νέο όπλο,
πολύ μεγαλύτερου βεληνεκούς από όλα τα κανόνια που υπήρχαν.
Το Οχυρό Ματαγκόρντα δεν στέκεται πια,
μα κοντά εκεί που βρισκόταν υπάρχουν τεράστια τσιμεντένια θεμέλια.
Μια σειρά πλατφορμών που υποστηρίζουν 10 κανόνια οβιδοβόλων 20 εκατοστών,
με εμβέλεια έως και πέντε χιλιόμετρα, αρκετά εύκολα για να φτάσουν το Κάδιθ.
Ήταν γνωστά ως μεγάλοι ολμοβόλμοι.
Οι Γάλλοι εξαπέλυσαν μαζικό βομβαρδισμό
με τεράστια εκρηκτικά στο Κάδιθ.
Αλλά η τεχνολογία ήταν καινούργια.
Ο ολμοβόλμος ήταν πολύ ισχυρός, αλλά όχι ακριβής.
Πολλά βλήματα δεν εξερράγησαν.
Ακόμα κι ένα έπεσε στην πόλη, σε πολυσύχναστο μέρος,
χωρίς τραυματισμούς.
Η πολιορκία συνεχίστηκε οκτώ μήνες, αλλά το Κάδιθ παρέμεινε απόρθητο.
Έχοντας εφόδια και βαρύ οπλισμό,
έστελνε στρατιώτες αντάρτες να κόψουν τις γαλλικές γραμμές εφοδιασμού.
Σε όλη την Ισπανία, τέτοιες επιθέσεις ανταρτών
έγιναν ένας αυξανόμενος εφιάλτης για τον Ναπολέοντα.
Στον βορρά, με τη βοήθεια Πορτογάλων και Βρετανών, απώθησαν τους Γάλλους,
απειλώντας να αποκόψουν τις δυνάμεις του Ναπολέοντα στο Κάδιθ.
Έτσι, στις 24 Αυγούστου 1812,
οι Γάλλοι πολιορκητές τα μάζεψαν και γύρισαν σπίτι.
Η ισπανική κυβέρνηση είχε προστατευτεί.
Το Κάδιθ ήταν η μόνη δυτική ευρωπαϊκή πόλη που άντεξε στον Ναπολέοντα.
Όλες οι άμυνες λειτούργησαν τέλεια. Το βρίσκω πολύ εντυπωσιακό.
Το Κάδιθ αντιστάθηκε.
Ήταν η τελευταία φορά που ξένη δύναμη καταλάμβανε την Ισπανία.
Αλλά η διαμάχη αυτή διέλυσε τη χώρα.
Τον επόμενο αιώνα θα διαλυόταν, λόγω διαφορετικών ιδεών
για το πώς πρέπει να είναι μια σύγχρονη Ισπανία.
Μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους, η ισπανική αυτοκρατορία κατέρρευσε.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, δεν είχε μείνει σχεδόν τίποτα.
Χωρίς τα πλούτη που έφερνε η αυτοκρατορία,
η Ισπανία έγινε μία από τις πιο φτωχές αγροτικές οικονομίες της Ευρώπης.
Αναπτύχθηκε διαμάχη μεταξύ όσων υποστήριζαν μοντέρνες ιδέες,
όπως τη δημοκρατία και τον σοσιαλισμό,
και σε όσους λαχταρούσαν το ένδοξο παρελθόν μιας ισχυρής αυτοκρατορίας,
μιας ισχυρής εκκλησίας και ενός ισχυρού απολυταρχικού κράτους.
Το 1936, δεξιοί εθνικιστές επαναστάτες με αρχηγό τον Φρανσίσκο Φράνκο
έκαναν πραξικόπημα κατά της δημοκρατικής κυβέρνησης
του Μανουέλ Αζάνια.
Ένα πολωμένο έθνος μπλέχτηκε σε έναν άγριο εμφύλιο πόλεμο.
Οι αστικές περιοχές στα νοτιοανατολικά ήταν με την κυβέρνηση του Αζάνια,
ενώ οι πιο συντηρητικοί Βόρειοι
και Νοτιοδυτικοί υποστήριζαν κυρίως τους εθνικιστές του Φράνκο.
Μια πόλη που στήριζε την κυβέρνηση θα γινόταν διαβόητη για έναν νέο πόλεμο,
που πρωτοεμφανίστηκε στον Ισπανικό Εμφύλιο. Τη Γκερνίκα.
Ήταν το απόγευμα της 26ης Απριλίου 1937. Ημέρα αγοράς.
Η κεντρική πλατεία ήταν γεμάτη, όταν σήμαναν οι καμπάνες της Σάντα Μαρία.
Εθνικιστικά αεροσκάφη σκοτείνιασαν τον ουρανό.
Μέσα σε τρεις ώρες, 50 τόνοι εκρηκτικών
και εμπρηστικών βομβών έπεσαν,
ισοπεδώνοντας τα τρία τέταρτα της πόλης.
Όσοι προσπάθησαν να ξεφύγουν χτυπήθηκαν ανελέητα από μαχητικά.
Εκατοντάδες σκοτώθηκαν και τραυματίστηκαν.
Ο τρόμος της επίθεσης αποτυπώθηκε στον πίνακα του Πικάσο, "Γκουέρνικα".
Και η Γκουέρνικα ήταν μία από τις πολλές.
Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος ήταν ο πρώτος στην ιστορία
με συστηματικούς βομβαρδισμούς πολιτών
και συνέβη σε όλη τη χώρα.
Ο πρώην πεζοναύτης, Άρθουρ Γουίλιαμς, είναι ιστορικός και πιλότος
που ήρθε στη νότια Ισπανία να ερευνήσει τις επιθέσεις
και την εξαιρετική ανταπόκριση των πολιτών εδώ.
Είναι δύσκολο να φανταστείς μια συνηθισμένη μέρα, τόσα χρόνια μετά,
πώς οι χιλιάδες άνθρωποι που περνούσαν την καθημερινότητά τους
αμύνθηκαν σε μια απρόσμενη επίθεση,
με βόμβες να πέφτουν
και να εκρήγνυνται οβίδες σε τυχαία μέρη.
Μπορείτε να φανταστείτε το χάος και τη σύγχυση που ακολούθησε.
Αλλά πώς ένας επαναστάτης σαν τον Φράνκο είχε αυτά τα μηχανήματα;
Τα αεροσκάφη ήρθαν από τη ναζιστική Γερμανία και τη φασιστική Ιταλία.
Και οι δύο ήθελαν την εξουδετέρωση της Ισπανίας
για μελλοντικές συγκρούσεις.
Τα γερμανικά αεροπλάνα ανήκαν στη Λεγεώνα Κόνδορ
κι έφεραν τους σταυρούς των εθνικιστών στα φτερά τους.
Ήταν μια νέα γενιά αεροσκαφών
που σύντομα θα γίνονταν τα σύμβολα των Ναζί του Β' Π.Π.
Διευκολύνοντας τον θάνατο από αέρος,
ένα νέο μαχητικό, από τα αεροπλάνα που χτύπησαν πολίτες εκείνη τη μέρα.
Αυτό είναι το Messerschmitt BF109.
Ήταν από τα πιο σημαντικά αεροσκάφη
στην ιστορία της πολεμικής αεροπορίας.
Λίγους μήνες μετά την παρθενική του πτήση,
τρία BF109 στάλθηκαν στην Ισπανία για δοκιμές.
Όταν παρουσιάστηκε, ήταν το πιο προηγμένο μαχητικό της εποχής του.
Οι Γερμανοί έφεραν γύρω στα 150 στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο.
Το ελαφρύ πλαίσιο και τα λεπτά φτερά τού έδιναν ταχύτητα κι ευελιξία,
και το 1936 έγινε το πιο τρομακτικό μαχητικό στον κόσμο.
Αντιθέτως, η κυβερνητική αεροπορία είχε μικρότερο αριθμό σοβιετικών
και απαρχαιωμένων αεροσκαφών που δεν συγκρίνονταν.
Το BF109 υποστήριζε βομβαρδιστικά σε πολλές εναέριες επιθέσεις
που στόχευαν πολίτες σε όλη την Ισπανία.
Η υπεροχή των αεροσκαφών ήταν καθοριστική
για τις καταστροφικές συνέπειες των επιδρομών.
Σε κάποιες πόλεις, όμως, οι πολίτες αμύνθηκαν από τις επιθέσεις.
Και εδώ, στη νότια πόλη της Αλμερίας, εφηύραν κάτι εξαιρετικό.
Για να βρούμε αυτό το αριστούργημα άμυνας, πρέπει να πάμε υπογείως.
Κάτω από τους δρόμους της Αλμερίας, υπάρχουν υπόγεια μονοπάτια πέντε χλμ.,
γνωστών στην περιοχή ως "καταφύγια".
Το συναρπαστικό με αυτά τα τούνελ είναι ότι δεν ήταν στρατιωτικά,
δεν προστάτευαν στρατιώτες ή βοηθούσαν σε αντεπίθεση.
Ήταν, για να σώσουν τις ζωές κοινών ανθρώπων.
Χρειάστηκε τεράστια κοινοτική προσπάθεια.
Από τον Ιανουάριο του 1937,
εκατοντάδες εθελοντές βοήθησαν επαγγελματίες να σκάψουν τα τούνελ.
Έσκαψαν τα τούνελ με τα χέρια, χρησιμοποιώντας αξίνες και φτυάρια.
Οι εργάτες δούλεψαν υπό πίεση, για να τελειώσουν,
γνωρίζοντας ότι η καταστροφή ερχόταν από τον ουρανό ανά πάσα στιγμή.
Αλλά μόλις λίγους μήνες μετά τη μνημειώδη διαδικασία,
τα καταφύγια θα περνούσαν τη μεγαλύτερη δοκιμασία,
σε ένα από τα πιο σοκαριστικά γεγονότα του Εμφυλίου Πολέμου.
Στις 29 Μαΐου 1937, έξω από το ισπανικό νησί Ίμπιζα,
Σοβιετικοί πιλότοι σε βομβαρδιστικά της κυβερνήσεως εντόπισαν στόχο
που ταυτοποιήθηκε ως εθνικιστικό θωρηκτό.
Μόνο αφού το χτύπησαν, σκοτώνοντας ή τραυματίζοντας 100 ναύτες,
ανακάλυψαν το λάθος τους.
Ήταν ένα μη πολεμικό γερμανικό πλοίο, σε περίπολο, το Deutschland.
Ο Χίτλερ νευρίασε, ήθελε να εκδικηθεί την κυβερνητική πόλη, Αλμερία.
Την αυγή της 31ης Μαΐου, τέσσερεις μήνες μετά την έναρξη της κατασκευής,
το δημόσιο αντιαεροπορικό καταφύγιο της Αλμερία κλήθηκε σε δράση.
Γερμανικά πολεμικά πλοία, που ήταν στην ακτή, άνοιξαν πυρ προς την πόλη.
Κόσμος άρχισε να συρρέει στα τούνελ,
αναζητώντας απεγνωσμένα καταφύγιο από την κόλαση που εξελισσόταν στο έδαφος.
Εκατοντάδες βαριά ναυτικά βλήματα έπεσαν στην Αλμερία,
καταστρέφοντας 200 κτήρια.
Πρέπει να φανταστούμε πώς θα ήταν
στους κλειστοφοβικούς χώρους, με χιλιάδες ανθρώπους,
άντρες, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένους, αποπνικτικές συνθήκες,
να προσπαθούν να ξεφύγουν από τον εφιάλτη στον αέρα.
Η μόνη άμυνά τους ήταν εννέα μέτρα χώματος.
Σαράντα πολίτες σκοτώθηκαν.
Αλλά θα ήταν εκατοντάδες, αν δεν υπήρχαν τα καταφύγια.
Μόλις ήταν ελεύθερη η ακτή,
οι εργάτες έσκαβαν σήραγγες σε όλη την πόλη.
Τα καταφύγια σχεδιάστηκαν ως σύστημα υποστήριξης ζωής,
συνδεδεμένα με τις υπηρεσίες πάνω από το έδαφος.
Ένα από τα πιο ευρηματικά στοιχεία του σχεδιασμού αυτών των καταφυγίων
ήταν ότι αξιοποίησαν την ήδη υπάρχουσα υποδομή της πόλης,
για να στηρίξουν τους χιλιάδες ανθρώπους που βρήκαν καταφύγιο εδώ.
Για παράδειγμα, οι άνθρωποι χρειάζονταν τροφή και νερό
και οι σήραγγες περνάνε
κάτω από την υπάρχουσα αγορά της πόλης.
Σκάλες συνέδεαν την αγορά τροφίμων και το νοσοκομείο με τα καταφύγια.
Γιατροί και νοσοκόμες, μόλις ξεκινούσαν οι αεροπορικές επιδρομές,
έφερναν ασθενείς και ιατρικά εφόδια,
και ό,τι χρειάζονταν εδώ κάτω πάρα πολύ γρήγορα.
Ήταν εξοπλισμένο για ένα πλήρως λειτουργικό χειρουργείο.
Το χρειάζονταν αυτό, γιατί έπεφταν βόμβες πάνω από το έδαφος.
Έρχονταν πολλά θύματα εδώ με γρήγορο ρυθμό.
Έπρεπε να νοσηλευτούν.
Δεν μπορεί να μετρηθεί το ψυχολογικό τραύμα των πολιτών που βομβαρδίστηκαν,
αλλά υπάρχει μια ένδειξη στα τούνελ για το πώς επηρέασε τα παιδιά.
Αν κοιτάξουμε την κολόνα,
θα δούμε γκράφιτι που απεικονίζουν τις σκηνές της ημέρας.
Έχουμε αρκετά αεροσκάφη.
Τέσσερα έρχονται προς το μέρος μας.
Να οι προπέλες, το σασί.
Κι αυτό είναι ένα σπίτι.
Αυτά τα σημάδια είναι οι οβίδες που πέφτουν στην πόλη.
Εδώ, τα παιδιά ζωγράφιζαν ό,τι έβλεπαν
και αυτά είναι πολεμικά αεροσκάφη πάνω από σπίτια
και πολεμικά πλοία που βομβαρδίζουν την πόλη τους.
Και με την αθωότητα της νιότης, αιχμαλώτισαν μια στιγμή στον χρόνο.
Από την αρχή της κατασκευής των καταφυγίων μέχρι το τέλος του πολέμου,
η Αλμερία υπέστη 40 εναέριες βομβαρδιστικές επιδρομές.
Τα καταφύγια ίσως έσωσαν χιλιάδες ζωές.
Τα τούνελ των καταφυγίων δεν είναι οχυρό ή κάστρο,
δεν δέχονται υπερόπλα
ή αποτελούν πλεονέκτημα για τους στρατιώτες,
ο σκοπός τους ήταν να προστατεύουν αθώους πολίτες
κι αυτό τα καθιστά ένα από τα πιο εντυπωσιακά αμυντικά συστήματα
στην Ευρώπη.
Χάρη στην εναέρια υπεροχή τους,
οι εθνικιστές όδευαν προς τη νίκη.
Στις 31 Μαρτίου 1939, η Αλμερία, από τα τελευταία κυβερνητικά προπύργια,
αναγκάστηκε να παραδοθεί.
Οι πολίτες βγήκαν από τα υπόγεια καταφύγιά τους, ασφαλείς,
αλλά μπροστά σε μια απόλυτη εθνικιστική νίκη.
Μετά τον πόλεμο, τα καταφύγια ξεχάστηκαν για 60 χρόνια.
Όταν άνοιξαν ξανά, το μιλιταριστικό καθεστώς του Φράνκο είχε εξαφανιστεί.
Σήμερα, η Ισπανία αντιμετωπίζει ακόμα εθνικές διαφορές,
αλλά έχει μετατραπεί ειρηνικά σε προοδευτική δημοκρατία.
Ένα μέρος όπου οι αντιφάσεις είναι πιο πιθανό να αντιμετωπιστούν
με διάλογο, παρά με βία.
Ο στρατός δεν εμπλέκεται στην πολιτική και έχει παγκόσμια απεύθυνση,
αλλά αντί να προστατεύει στόλους με θησαυρούς,
συμμετέχει σε επιχειρήσεις ασφαλείας του ΝΑΤΟ,
της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΗΕ.
Απόδοση: Κατερίνα Ζαρογιαννοπούλου