Έχουμε ένα όχημα.
Μια χώρα με μικρό πληθυσμό στην Ευρώπη,
η Φινλανδία έχει πολεμική δύναμη διπλάσια του βρετανικού στρατού
και το ισχυρότερο πυροβολικό στη δυτική Ευρώπη.
Όλη η χώρα είναι έτοιμη να γίνει φρούριο.
Οι γέφυρες ανατινάζονται για να σταματήσουν τους εισβολείς.
Οι δρόμοι μετατράπηκαν σε διαδρόμους.
Μα γιατί;
Αυτή είναι η απίστευτη ιστορία ενός έθνους
που γεννήθηκε από μάχες μεταξύ υπερδυνάμεων.
Και τα 70 πολεμικά πλοία ξεκίνησαν μπαράζ πυρών.
Η επιβίωση του Β' Π.Π. έναντι στις πιθανότητες...
Αντιμετώπιζαν έναν συντριπτικό αντίπαλο.
Πρέπει να ήταν πολύ τρομακτικό.
...και μια ψυχροπολεμική κρίση
έκαναν τη Φινλανδία χώρα με την καλύτερη άμυνα στον κόσμο.
Μια ολόκληρη πόλη μπορεί να επιβιώσει άνετα υπογείως.
Κάθε χώρα ορίζεται από τη γεωγραφία της
και συνορεύει με βουνά, ποτάμια, θάλασσες
ή ογκόλιθους.
Και κάθε χώρα πρέπει να προστατευτεί από επιθέσεις.
Στη στεριά, στον αέρα και στους ωκεανούς.
Η εκπομπή εξερευνά απίστευτες δομές, ιδιοφυή όπλα
και ευφυείς στρατηγικές των πιο σκληροτράχηλων χωρών της Ευρώπης
τα τελευταία χίλια χρόνια
κι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη δημιουργία των σύγχρονων εθνών.
Μια απομακρυσμένη και ήσυχη ερημιά,
ένα μείγμα μαγικών δασών και λιμνών.
Για πάνω από 2.000 χρόνια, φιλοξενεί Φινλανδούς λαούς.
Σήμερα, η χώρα των ταράνδων και των σαουνών έχει φοβερή οικονομία
και οι Φινλανδοί έχουν τη φήμη των πιο ευτυχισμένων ανθρώπων στη Γη.
Αλλά αυτή η χώρα των θαυμάτων είναι πολύ ευάλωτη.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ
Βρίσκεται στον βορρά της Ευρώπης, ανάμεσα σε ανατολή και δύση.
Η Φινλανδία κατέχει στρατηγική θέση στη Βαλτική.
Για να καταλάβουμε πώς η Φινλανδία μεγάλωσε στη σκιά υπερδυνάμεων,
πρέπει να πάμε πίσω 150 χρόνια,
σε μια εποχή πριν η Φινλανδία υπάρξει ως έθνος.
Και σε ένα αξιοσημείωτο οχυρό του νησιού, τόπο αιματηρών μαχών
και περήφανα γνωστό στους Φινλανδούς ως "φρούριο της Φινλανδίας".
Ο Άντι Τόρμπετ είναι ναυτικός αρχαιολόγος
και πρώην στρατιώτης με πάθος για τη στρατιωτική ιστορία.
Πίσω μου είναι το Ελσίνκι, η πρωτεύουσα της Φινλανδίας,
αλλά μπροστά μου υπάρχουν μικρά νησιά, Σομενλίνα στα φινλανδικά,
και πηγαίνω εκεί, για να κατανοήσω καλύτερα την επίδραση
που είχαν στην ιστορία αυτού του έθνους.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΕΛΣΙΝΚΙ, ΣΟΥΜΕΝΛΙΝΑ
Μόλις 20 λεπτά από το Ελσίνκι,
η Σομένλινα είναι μια ομάδα οκτώ νησιών.
ΕΛΣΙΝΚΙ, ΣΟΥΜΕΝΛΙΝΑ
Είναι καλά οχυρωμένα με αμυντικά τείχη έξι χιλιομέτρων
που προστατεύουν μια μεγάλη ναυτική βάση 200 κτηρίων.
Γεμάτο κανόνια, ξεδιπλώνεται σε αστρικό σχήμα,
με καστροειδείς τοίχους πάχους έως εννέα μέτρων.
Το εξωτερικό τείχος έδινε στους αμυνόμενους δύο πλεονεκτήματα.
Πρώτον, τα ίδια τα κανόνια φυλάσσονταν
στις προστατευτικές εσοχές,
αντί να βρίσκονται στην κορυφή, όπου θα ήταν ευάλωτα.
Δεύτερον, το σχήμα του τείχους.
Αυτό το σχέδιο σημαίνει ότι τα κανόνια θα στέκονταν
και τα πυρά τους θα διασταυρώνονταν, δεν άφηναν τυφλά σημεία.
Ο εχθρός δεν είχε ασφαλές μέρος, για να επιτεθεί.
Όποιος έλεγχε τη Σομενλίνα, είχε δύναμη στην ανατολική Βαλτική.
Τον 18ο αιώνα, αυτή ήταν η Σουηδία.
ΣΟΜΕΝΛΙΝΑ
Αλλά τον 19ο αιώνα,
η Σομενλίνα και τα φινλανδικά εδάφη κατακτήθηκαν από Ρώσους.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΡΩΣΙΑ
Δημιουργήθηκε μια νέα επαρχία της Ρωσίας, το δουκάτο της Φινλανδίας.
ΣΟΥΗΔΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΔΟΥΚΑΤΟ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑΣ
Η Σομενλίνα παρείχε στους Ρώσους ζωτική προστασία
στις εμπορικές οδούς της Βαλτικής
και φύλαγε την πύλη για την πρωτεύουσα, το Ελσίνκι.
Αλλά το δουκάτο της Φινλανδίας,
που βρισκόταν στα δυτικά σύνορα της Ρωσίας,
ήταν επίσης ανοιχτό σε επίθεση από εχθρούς της Ρωσίας.
1855
Και το 1855, οι εχθροί της Ρωσίας ήταν οι Βρετανοί.
Όλα οφείλονταν σε μια μάχη, σχεδόν 1.500 χιλιόμετρα μακριά, στην Κριμαία,
την οποία Βρετανία και σύμμαχοι ήθελαν μακριά από τον ρωσικό έλεγχο.
Για να χτυπήσουν τους Ρώσους εκεί που δεν το περίμεναν,
Βρετανοί και Γάλλοι έστειλαν στόλο, για να επιτεθούν στη Σομενλίνα.
1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1855
Ένα πρωί το 1855, οι υπερασπιστές του οχυρού ξύπνησαν
και είδαν 70 πολεμικά πλοία στάσιμα στον ορίζοντα,
ενοχλητικά εκτός εμβέλειας των κανονιών του οχυρού.
Τα πλοία ήταν των Γάλλων και των Άγγλων
και κάθονταν εκεί, αμίλητα και ακίνητα για μέρες,
και φόβισαν τους κατοίκους του Ελσίνκι,
που έφυγαν με τρόμο.
9 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Η ιστορία λέει ότι την Κυριακή, οι αμυνόμενοι άκουσαν έναν θόρυβο,
τον έφερε ο θαλασσινός αέρας,
και ήταν οι Άγγλοι ναύτες που τραγουδούσαν έναν ύμνο.
Το τραγούδι σταμάτησε και όλα σώπασαν,
και τα 70 πολεμικά άνοιξαν μπαράζ πυρών στο οχυρό.
Οι αμυνόμενοι αντιμετώπισαν ένα νέο όπλο, τους πυραύλους.
Λόγω του βάρους τους,
οι πύραυλοι εκτοξεύονταν μακριά από μικρά πλοία σε κοντινή απόσταση.
Γεμάτοι με εμπρηστικά, έφεραν την καταστροφή.
Οι φωτιές εξαπλώθηκαν και κατέστρεψαν πολλά κτήρια.
Οι κάτοικοι του Ελσίνκι παρακολουθούσαν με τρόμο το θέαμα
και μετά από δύο μέρες συνεχών βομβαρδισμών...
τα όπλα σιώπησαν.
Όταν σταμάτησε ο βομβαρδισμός,
όσοι δεν έφυγαν με τρόμο από το Ελσίνκι υπέθεταν ότι ήταν οι επόμενοι
και για μέρες περίμεναν την αναπόφευκτη επίθεση.
Αλλά τα πλοία έμειναν άπραγα.
Μετά, όσο ξαφνικά έφτασαν
τα γαλλικά και βρετανικά πλοία, που έμεναν αγκυροβολημένα,
έτσι ξαφνικά έκαναν στροφή και σάλπαραν.
Γιατί;
Ο λόγος της υποχώρησης, ενώ το οχυρό θα καταλαμβανόταν,
παρέμεινε μυστήριο για καιρό.
Μια νέα πηγή στοιχείων, όμως, θα μπορούσε να ρίξει φως στο συμβάν.
Για να μάθεις την ιστορία του μέρους,
πρέπει να πας κάτω από τα κύματα κι εκεί πηγαίνω τώρα,
με τη βοήθεια μιας υποθαλάσσιας αρχαιολόγου της Φινλανδίας.
- Γεια σας! - Τι κάνετε;
- Καλώς ήρθατε. - Ευχαριστώ.
Η δρ Μίνα Κοϊβίκο ηγείται ενός μεγάλου υποθαλάσσιου αρχαιολογικού έργου
που εξερευνά τον πυθμένα της Σομενλίνα.
Ποιο είναι το σχέδιο σήμερα;
Το σχέδιο σήμερα είναι να δείτε ένα συγκεκριμένο ξύλινο ναυάγιο
που βρίσκεται εκεί αρκετό καιρό.
Εντάξει, Άντι, θα πηδήξω πρώτη
και θα κολυμπήσουμε ως τη σημαδούρα, για να βρούμε το ναυάγιο.
Τέλεια.
Λόγω χαμηλής ορατότητας, Άντι και Μίνα πρέπει να μείνουν κοντά.
Τελικά, βλέπουν ένα άκρο.
Άντι! Αυτό είναι το ναυάγιο.
Είναι πολύ μεγαλύτερο
και το ξύλο είναι καλύτερα διατηρημένο απ' ό,τι περίμενα.
Τα πολεμικά πλοία έχουν ξυλεία μεγάλου μεγέθους και πυκνότητας.
Θα το επισφράγιζε η παρουσία κανονιών.
Μέσα στο θολούρα, ο Άντι ανακαλύπτει κάτι συμπαγές και βαρύ.
Βλέπω εδώ κάτι σαν έναν μεγάλο σωρό βράχων ή ογκόλιθων.
Αλλά δεν υπάρχουν κανόνια.
Ως τώρα, αυτό το ναυάγιο θέτει περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις.
Αλλά εδώ κάπου είναι το κλειδί
του τι συνέβη στον Πόλεμο της Κριμαίας.
Μετά από μια θολή βουτιά,
ο Άντι ελπίζει ότι η Μίνα θα ρίξει φως στο μυστηριώδες πλοίο
και στα γεγονότα του Πολέμου της Κριμαίας.
Έχει περάσει χρόνια σε εκατοντάδες καταδύσεις, για να βρει στοιχεία.
- Εντάξει, Άντι, κοίτα εδώ. - Φαίνεται απίστευτο.
Ναι. Οπότε...
Ομολογώ ότι είναι πολύ καλύτερα εδώ απ' ό,τι είδα σήμερα.
Το τρισδιάστατο μοντέλο
δημιουργήθηκε, συνδέοντας χιλιάδες εικόνες από το ναυάγιο.
Έχουμε τις πληροφορίες για το ξύλο, συλλέχθηκε το 1780.
Το μήκος τους είναι πάνω από 30 μέτρα.
Αυτό δείχνει ότι το πλοίο είναι φρεγάτα τύπου Τουρούμα.
Αρχικά, κατασκευάστηκαν στη Σομενλίνα από τους Σουηδούς. Ήταν ανθεκτικά,
βαριά οπλισμένα πλοία,
ειδικά σχεδιασμένα για μανούβρες στα ρηχά και στενά νερά της Βαλτικής.
Σκέφτηκα αν θα ήταν πλοίο
και ότι θα είχε κανόνια, αν ήταν, αλλά δεν είχε.
Αν αυτό ήταν πολεμικό πλοίο τύπου Τουρούμα, θα είχε 22 κανόνια,
οπότε έχεις δίκιο, του λείπουν.
Η έλλειψη κανονιών δεν είναι το μόνο που προβληματίζει σ' αυτό το ναυάγιο.
Επίσης, υπάρχει ένας σωρός από πέτρες στη μέση του ναυαγίου και πάλι,
δεν ήμουν σίγουρος τι ήταν.
Αυτές οι πέτρες δεν είναι φυσικές, άρα είναι τεχνητές.
Πιστεύουμε ότι βυθίστηκαν σ' αυτήν τη θέση.
Οπότε, βούλιαξε σκοπίμως και οι πέτρες βοηθούσαν στη βύθιση.
Γιατί, όμως, οι Ρώσοι να αφοπλίσουν
και να βυθίσουν ένα δικό τους πολεμικό πλοίο;
Στον πόλεμο, θες να εμποδίσεις την είσοδο του εχθρού στα λιμάνια,
οπότε βυθίζεις πλοία, για να κόψεις την κυκλοφορία.
Η χρήση βυθισμένων πλοίων ως μπλόκα είναι πιο αποτελεσματική σε ρηχά νερά.
Ακριβώς ό,τι περιβάλλει τη Σομενλίνα.
Εδώ, υπάρχουν άλλα πλοία,
όπως αυτό, που έχουν βυθιστεί σκόπιμα;
Πρέπει να σου δείξω έναν χάρτη.
Η Μίνα σχεδίασε τις θέσεις όλων των γνωστών πλοίων γύρω από τα νησιά,
με εξαιρετικά αποτελέσματα.
Μας συναρπάζει αυτός ο πορθμός που οδηγεί στο Ελσίνκι
και στον Πόλεμο της Κριμαίας δύο ρωσικά πλοία χτυπήθηκαν.
Τα πλοία βυθίστηκαν στρατηγικά
εκεί από όπου θα πέρναγαν οι εισβολείς στον δρόμο προς Ελσίνκι.
Πιστεύεις ότι η βύθιση των πλοίων,
για να κλείσουν τους διαύλους, έπαιξε ρόλο στην απόφαση
βρετανικού και γαλλικού στόλου να γυρίσουν πίσω,
αντί να επιτεθούν;
Αυτό σίγουρα έπαιξε ρόλο στα γεγονότα του πολέμου.
Μπλοκάροντας αυτά τα ζωτικά κανάλια,
η Ρωσική Αυτοκρατορία προστάτευσε τους Φινλανδούς πολίτες της.
ΕΛΣΙΝΚΙ
Η ιστορία της Σομενλίνα
μάς λέει τι επικίνδυνη γεωγραφική τοποθεσία έχει η Φινλανδία,
φέρνοντάς τη σε σύγκρουση με μια υπερδύναμη
και εξαρτώντας την από την προστασία μιας άλλης.
Καθ' όλον τον 19ο αιώνα,
το δουκάτο της Φινλανδίας παρέμενε μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.
Αλλά η ρωσική κυριαρχία έγινε καταπιεστική
και οι Φινλανδοί ήθελαν να ελέγχουν τη μοίρα τους,
μέχρι που ένα γεγονός στη ρωσική πολιτική λειτούργησε υπέρ τους.
1917
Η Ρωσική Επανάσταση αποτέλεσε ευκαιρία των Φινλανδών
για αυτοδιάθεση...
μια ευκαιρία που άρπαξαν πρόθυμα.
Κι έναν χρόνο αργότερα, στις 12 Μαΐου 1918,
τα ρωσικά στρατεύματα αναχώρησαν από τη Σομενλίνα.
Επιτέλους, η σημαία της ανεξάρτητης Φινλανδίας υψώθηκε στο φρούριο.
Μετά από αιώνες πάλης, οι Φινλανδοί είχαν τον έλεγχο της χώρας τους.
Αλλά χωρίς την προστασία μιας υπερδύναμης,
θα μπορούσαν να την υπερασπιστούν;
Σύντομα θα το ανακάλυπταν.
Η νεοϊδρυθείσα ΕΣΣΔ αποτελούσε πολύ μεγαλύτερη απειλή.
Ο Κόκκινος Στρατός της ήταν η μεγαλύτερη ένοπλη δύναμη του κόσμου.
1939
Μόλις ξεκίνησε το χάος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου,
ο Στάλιν ανακατέλαβε τη Φινλανδία ως προστασία από τη Δύση.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΕΣΣΔ, ΕΛΣΙΝΚΙ
Συγκριτικά με τον καλά οχυρωμένο νότο,
τα σύνορα των 1.200 χιλιομέτρων ήταν ανοιχτά σε επίθεση.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΕΣΣΔ
Υπήρχαν λίγα φρούρια, τείχη, ακόμα και φράχτες,
και ελάχιστοι στρατιώτες.
Μόνο ατελείωτα δάση.
Ο Μίκα Κούγιου είναι ιστορικός. Ο παππούς του ήταν Φινλανδός στρατιώτης.
Θα τον καλούσαν να αντιμετωπίσει τη σοβιετική δύναμη.
Βρισκόμαστε στην οδό Ράατε και πίσω από την ετοιμόρροπη πύλη,
λίγα χιλιόμετρα πιο πέρα, βρίσκεται η Ρωσία.
Ο Μίκα θέλει να κατανοήσει την απίστευτη σειρά γεγονότων
που ξεκίνησαν εδώ,
στην οδό Ράατε, στα τέλη του 1939, όταν χιλιάδες Σοβιετικοί στρατιώτες
εισέβαλαν στην απομακρυσμένη πύλη.
Εκεί, στο φινλανδικό φυλάκιο, υπήρχαν μόνο 15 Φινλανδοί στρατιώτες.
Οπότε, αντιμετώπιζαν έναν συντριπτικό αντίπαλο.
Στα μέσα Δεκεμβρίου, η 44η Σοβιετική Μεραρχία, με 14.000 άνδρες, με τανκς,
πυροβολικό και φορτηγά, εισβάλλει στην καρδιά της Φινλανδίας.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΕΣΣΔ 44
Μια οπλισμένη φινλανδική δύναμη 300 ατόμων πήγε να τη σταματήσει.
Η αποτυχία ίσως σημάνει το τέλος της σύντομης ύπαρξης της Φινλανδίας.
Η καλύτερη ελπίδα των αμυνόμενων ήταν η εκμετάλλευση του περιβάλλοντος,
του αδιαπέραστου δάσους, του παγωμένου χειμώνα
και των ανταρτών.
Τώρα θα εξηγήσω τη φινλανδική τακτική στη μάχη στην οδό Ράατε.
Φανταστείτε ότι αυτό το κλαδί είναι η φάλαγγα της 44ης Μεραρχίας.
Οι Φινλανδοί ήξεραν ότι ο στενός δρόμος θα τους ανάγκαζε
να κινηθούν σε μία φάλαγγα, καθιστώντας τους ευάλωτους.
Η φάλαγγα διαιρείται σε μικρά κομμάτια...
και μετά καταστράφηκαν. Ένα ένα.
Κάθε κομμάτι είναι γνωστό ως "μότι".
Πώς γίνεται οι Φινλανδοί να έκοψαν φάλαγγα του Κόκκινου Στρατού
και να την κατέστρεψαν;
Καθώς οι 14.000 στρατιώτες της 44ης Σοβιετικής Μεραρχίας
κινούνταν στον δρόμο προς Φινλανδία,
μόλις 300 Φινλανδοί ετοιμάζονταν να αντισταθούν
στη δυτική όχθη του παγωμένου ποταμού Κουόμαν.
Ανατίναξαν τη γέφυρα και περίμεναν να περάσουν οι Σοβιετικοί τον πάγο.
Υπήρχε το πολυβόλο Μαξίμ.
Αυτό ήταν το πιο σημαντικό όπλο που είχε ο φινλανδικός στρατός.
Ένα δοκιμασμένο όπλο του Α' Π.Π.,
ο φινλανδικός στρατός το τροποποίησε, για να αυξήσει τον ρυθμό βολής
και προσάρμοσε το θερμικό περίβλημα να λειτουργεί με το χιόνι.
Αλλά οι Φινλανδοί είχαν μόνο 12 Μαξίμ, για να σταματήσουν τη μεραρχία.
Όταν τα πρώτα τμήματα της 44ης Μεραρχίας ήρθαν από εκεί,
σταμάτησαν από τεράστια πυρά πολυβόλων.
Τα συγκεντρωμένα πυρά σταμάτησαν τον Κόκκινο Στρατό.
Οι Φινλανδοί άρχισαν να κουράζουν τα σοβιετικά στρατεύματα.
Πολύ σημαντικός εξοπλισμός,
αυτό το λευκό παλτό.
Πολύ απλό, αλλά πολύ καλό καμουφλάζ.
Όμως, οι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού,
από τη νότια Σοβιετική Ένωση, φορούσαν σκούρες στολές.
Εύκολοι στόχοι για Φινλανδούς σκοπευτές.
Ενώ η θερμοκρασία πέφτει στους -40, οι Φινλανδοί κινούνταν μυστικά,
χτυπούσαν δυνατά και επέστρεφαν στο δάσος.
Οι περισσότεροι Φινλανδοί στρατιώτες ήταν εξαιρετικοί σκιέρ.
Μετά από δύο εβδομάδες σφοδρής μάχης,
φινλανδικές ενισχύσεις, μαζί και ο παππούς του Μίκα, κατέφτασαν
κι εξαπέλυσαν μια αιφνιδιαστική επίθεση, κόβοντας τους Σοβιετικούς.
Δημιουργώντας το πρώτο μότι, παγίδευσαν χιλιάδες στρατιώτες τους.
Οι Φινλανδοί τούς επιτέθηκαν μέσα από το δάσος.
Όταν τα φινλανδικά στρατεύματα κατέλαβαν αυτά τα χαρακώματα,
τοποθέτησαν πολυβόλα στις τρύπες.
Οι στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού ήταν εύκολοι στόχοι.
Έγινε σφαγή.
Λένε ότι όλες οι σφαίρες χτύπησαν έναν στόχο στον δρόμο.
Ο φινλανδικός στρατός, αν και είχε μόλις το μισό αριθμό των Σοβιετικών,
επιτέθηκε σε διάφορα σημεία, δημιουργώντας πέντε τμήματα μότι.
Έδωσαν ονόματα στο καθένα.
44, ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ
Χαούκιλα, Τουϊνέλα, Ματίλα, Λικοχάριου, Ραάτε.
Όλα καταστράφηκαν συστηματικά.
Μέσα σε μια βδομάδα, σκοτώθηκαν 5.000 στρατιώτες του Κόκκινου Στρατού,
μια ολόκληρη μεραρχία καταστράφηκε.
Η οδός Ράατε γέμισε με παγωμένα πτώματα
ανάμεσα σε βαριά σοβιετικά όπλα.
Υπήρχαν μέχρι και μουσικά όργανα,
για την παρέλαση νίκης στο Ελσίνκι, στα γενέθλια του Στάλιν.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ
Ταπεινωμένος και αποκαρδιωμένος,
ο σοβιετικός στρατός διέφυγε πεζός μέσω του δάσους, περνώντας τα σύνορα.
Και η 10η Ιανουαρίου 1940 ήταν ιστορική μέρα για τη Φινλανδία,
γιατί ο φινλανδικός στρατός στεκόταν και πάλι στα σύνορα.
Ηρωικές νίκες, όπως αυτή στην οδό Ράατε,
μετέτρεψαν την αυτοπεποίθηση και την περηφάνια των Φινλανδών σε ένα ήθος
που έγινε γνωστό ως το Πνεύμα του Χειμερινού Πολέμου.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΕΣΣΔ
Παρά τις νίκες της Φινλανδίας,
αποδείχθηκε αδύνατο να νικήσουν πλήρως τον Κόκκινο Στρατό.
Για να κερδίσει χρόνο, η Φινλανδία διαπραγματεύτηκε ειρήνη,
παραχωρώντας κάποια ανατολικά εδάφη
και αναζητώντας μια νέα συμμαχία με μια άλλη υπερδύναμη, τη Γερμανία.
ΦΙΝΛΑΝΔΙΑ, ΣΟΥΟΜΙ
Με μεγάλη αυτοπεποίθηση,
η Φινλανδία είδε μια ευκαιρία να ανακτήσει τα χαμένα εδάφη της.
Αλλά για να επιτεθεί, χρειαζόταν επιθετικό εξοπλισμό.
Πού θα τον έβρισκε;
Σε μυστικό σημείο, βόρεια του Ελσίνκι, η ιστορικός Αλεξάνδρα Τσώρτσιλ
ήρθε να ερευνήσει πώς η Φινλανδία πήρε τανκ εναντίον του Κόκκινου Στρατού.
Φοβερό.
Θα το αγγίξω πρώτα, αυτό θα κάνω.
Αυτό είναι ένα ρωσικό τανκ Τ-26
και μοιάζει σαν να βγήκε μόλις από το πεδίο της μάχης.
Στο ξέσπασμα του Β' Π.Π.,
το σοβιετικό Τ-26 είχε τη μεγαλύτερη παραγωγή αρμάτων στον κόσμο.
Οι Σοβιετικοί παρήγαγαν περίπου 10.000, πριν τον Β' Π.Π.
Η Φινλανδία δεν είχε τέτοια ικανότητα,
δεν είχε τον πληθυσμό,
το χρήμα, τις υποδομές, τίποτα τέτοιο.
Ήταν ένα πρόβλημα που απαιτούσε ευρηματική σκέψη.
Το καλύτερο σενάριο ήταν να τα κλέψουμε.
Και να τα κλέψουμε άθικτα.
Μετά από τις μάχες στην οδό Ράατε,
οι Φινλανδοί ανέσυραν εκατοντάδες φορτηγά,
πολυβόλα και άρματα T-26 που είχε εγκαταλείψει ο Κόκκινος Στρατός.
Ήταν ό,τι χρειάζονταν για το επόμενο στάδιο του πολέμου.
Τα νέα Τ-26 ετοιμάστηκαν να πολεμήσουν για τα χαμένα φινλανδικά εδάφη,
με νέα χρώματα, συμπεριλαμβανομένου κι ενός απρόσμενου συμβόλου.
Είναι γνήσια σβάστικα,
πριν έρθουν οι Ναζί, που την άλλαξαν λίγο,
την έβαλαν στις σημαίες και την κατέστρεψαν για όλους,
ήταν από την ινδική χερσόνησο
και ήταν σύμβολο καλής τύχης,
οι Φινλανδοί τη χρησιμοποίησαν όπως προοριζόταν,
γι' αυτό και είναι στο τανκ.
Όμως, αυτό το άρμα έχει κάτι άλλο
πολύ ασυνήθιστο για άρμα μάχης
σχεδόν 100 ετών.
Αν έχετε εμμονή με την ιστορία,
θα προσέξατε ότι οι ερπύστριες του τανκ,
που ερευνούμε, είναι βρόμικες, άρα κινείται!
Όλι, θα πάμε μια βόλτα.
- Έτοιμος; - Έτοιμος.
Για την Άλεξ, είναι ευκαιρία να βιώσει τα δυνατά
κι αδύνατα σημεία ενός τανκ σημαντικού στην ιστορία της Φινλανδίας,
και να πάνε μια βόλτα με τον Όλι και τον Τόμι,
βετεράνους αξιωματικούς τεθωρακισμένων του φινλανδικού στρατού.
Έχει πολύ θόρυβο. Θα φωνάξω!
Πάει πιο ομαλά απ' ό,τι περίμενα.
Περάσαμε το δέντρο και δεν το ένιωσα καν.
Με μεγάλη ευελιξία, το Τ-26 περνά δέντρα με πάχος 30 εκ.
και σκαρφαλώνει στις 40 μοίρες.
Ήταν μια ωραία απογευματινή βόλτα.
Τώρα μοιάζει περισσότερο με μάχη, οπότε κλείσαμε τις καταπακτές.
Κάνει σαν υστερική,
αλλά πρόσεξα τις αναθυμιάσεις της βενζίνης.
Μ' έπιασε πονοκέφαλος.
Ακούσαμε ότι πολλοί Ρώσοι
πηδούσαν από τα άρματα κι έτρεχαν να ξεφύγουν.
Δεν τους αδικώ, γιατί αν άρχιζε να μπαίνει καπνός
ή να έμπαινε φωτιά, δεν θα με ένοιαζε τι υπάρχει έξω,
δεν θα ήθελα να είμαι κλεισμένη μέσα σ' αυτό το μικροσκοπικό κουτί.
Ο φινλανδικός στρατός κατάφερε να κλέψει αρκετά Τ-26,
για να φτιάξει ολόκληρη τεθωρακισμένη μονάδα,
και το καλοκαίρι του 1941,
τα Τ-26 οδήγησαν τη φινλανδική επίθεση να ανακτήσει τα ανατολικά εδάφη.
Και ακόμα πιο πέρα, μέσα στη Σοβιετική Ένωση.
1942
Παρά τις επιτυχίες τους, τα κλεμμένα Τ-26 των Φινλανδών
υπολείπονταν αριθμητικά έναντι των Σοβιετικών,
οι οποίοι είχαν χιλιάδες, και με λίγα αντιαρματικά όπλα,
οι Φινλανδοί ήθελαν απεγνωσμένα να βρουν την αχίλλειο πτέρνα του Τ-26.
Αυτό είναι η εισαγωγή του κινητήρα.
Ρουφάει αέρα στη δεξαμενή, για να κρυώσει τη μηχανή.
Παρά τα παράπονα που έκανα για τις αναθυμιάσεις μέσα,
δίνει καθαρό αέρα στο πλήρωμα.
Οι Φινλανδοί σκέφτηκαν
"Αν μπορούσαμε να το κάνουμε να ρουφάει κάτι άλλο,
εκτός από καθαρό αέρα;"
Αλλά για να γίνει αυτό, χρειάζονταν ένα ειδικό όπλο.
Αυτό που σκέφτηκαν ήταν τόσο έξυπνα απλό
που χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα.
Χιουμοριστικά, ονόμασαν την εφεύρεση κοκτέιλ Μολότοφ,
σαρκαστική απάντηση στον σοβιετικό Υπουργό Εξωτερικών, Βιάτσαλαβ Μολότοφ,
για τον βομβαρδισμό των φινλανδικών πόλεων.
Ο σοβιετικός Υπουργός Εξωτερικών με θράσος είπε ότι δεν βομβάρδιζαν,
απλώς έριχναν τρόφιμα.
Αυτό ήταν μεγάλο ψέμα, οπότε του έδωσαν το όνομά του, για να πουν
"Ορίστε, κύριε Μολότοφ. Πάρτε ένα κοκτέιλ ως αντάλλαγμα".
Αυτό είναι ένα προσχέδιό του.
Υπάρχει εύφλεκτο υγρό και χλωρικό κάλιο,
που ερεθίζει το δέρμα, όταν έρχεσαι σε επαφή,
και περιέχει πολύ χυμό πεύκου.
Όταν καίγεται, δημιουργεί πολύ ενοχλητικό καπνό,
κάτι που είναι ακόμα πιο ενοχλητικό σε περιορισμένο χώρο, όπως στο T-26.
Όπως ήταν αναμενόμενο, κανείς δεν θα με αφήσει να παίξω με μολότοφ.
Έχουμε ειδικό γι' αυτό, τον λένε Κόνστα.
Πρώτα, ανάβει ένα αδιάβροχο σπίρτο στο πλάι του μπουκαλιού.
Δεν θα ήθελα καθόλου να είμαι μέσα στο τανκ.
Δεν έχει σημασία η φωτιά, αλλά ο καπνός.
Η καταπακτή έκλεισε και δεν μπορείς να βγεις.
Σήμερα αποδείξαμε ότι δεν είναι βολικό να είσαι μέσα σε τανκ,
αλλά να πέφτει και ένα τέτοιο, όχι, ευχαριστώ.
Οι Φινλανδοί παρήγαγαν μισό εκατομμύριο βόμβες μολότοφ.
Αυτό το απλό όπλο θα κατέστρεφε 400 σοβιετικά άρματα.
Η επινοητικότητα των Φινλανδών άλλαξε τους όρους εναντίον των Σοβιετικών.
Αλλά στην πορεία του Β' Π.Π. όλα άλλαξαν.
Η Σοβιετική Ένωση άρχισε να κερδίζει τη Γερμανία.
Η συμφωνία της Φινλανδίας με τον διάβολο έμοιαζε πολύ κακή.
Για να επιβιώσει, χρησιμοποίησε τις πολιτικές της γνώσεις.
Απομάκρυνε τους Ναζί
και τελικά συμφώνησε να δώσει ανατολικά εδάφη στη Μόσχα
στη Μόσχα με αντάλλαγμα την ειρήνη.
Τα σύνορα που συμφωνήθηκαν παραμένουν ως σήμερα.
Η Φινλανδία είχε επιβιώσει από τον πόλεμο σχεδόν άθικτη.
Αλλά τότε, ο κόσμος άλλαξε πάλι.
Η Φινλανδία αντιμετώπισε μια νέα απειλή που δεν είχε ξαναδεί ο κόσμος.
Για πάνω από 70 χρόνια,
η Φινλανδία ζούσε στη σκιά των αντίπαλων πυρηνικών υπερδυνάμεων.
Ο Άρθουρ Γουίλιαμς, παρουσιαστής στρατιωτικής ιστορίας
και πρώην Βρετανός καταδρομέας, ήρθε να μάθει πώς επιβιώνει.
Έγινα στρατιώτης μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης
και πριν ο Πούτιν γίνει η σύγχρονη απειλή,
οπότε δεν σκεφτήκαμε ποτέ
την πραγματικότητα της ζωής με τον πυρηνικό Αρμαγεδδώνα.
Αλλά για τους Φινλανδούς, που ήταν σχετικά λίγοι,
θα ήταν πολύ διαφορετικά.
Γεωγραφικά, είναι σε ένα ευάλωτο μέρος,
ανάμεσα σε υπερδυνάμεις.
Ανυπομονώ να δω πώς θα αμύνονταν,
αν γινόταν έκρηξη.
Οι επισκέπτες στους κομψούς δρόμους του Ελσίνκι ίσως εκπλαγούν, αν μάθουν
ότι βρίσκεται πάνω σε ένα από τα μεγαλύτερα φρούρια του κόσμου.
Ο Άρθουρ έχει ένα ραντεβού κάτω από τους δρόμους,
18 μέτρα υπογείως, σε μία από τις μεγαλύτερες
και πιο εξελιγμένες αμυντικές δομές στον κόσμο.
- Γεια σου, Γιάρι. - Γεια.
- Χαίρω πολύ. - Χαίρω πολύ, κύριε.
- Πολύ εντυπωσιακό! - Καλώς ήρθατε στο Χακανιέμι.
Είναι το Καταφύγιο Πολιτικής Άμυνας Χακανιέμι.
Ο Γιάρι Μάρκανεν είναι ένας υπεύθυνος
διατήρησης του Καταφυγίου ετοιμοπόλεμου σε επίθεση στο Ελσίνκι,
είτε συμβατική, είτε πυρηνική, είτε χημική, είτε βιολογική.
Εδώ έχουμε ανθεκτικές πόρτες.
Βασικός τους σκοπός είναι να προστατεύουν τους ανθρώπους
από το κύμα της εξωτερικής έκρηξης.
Βαρύ καθήκον, έτσι; Και είναι όλα από ατσάλι;
Ατόφιο ατσάλι.
Αυτή η πόρτα αντέχει πυρηνική έκρηξη;
Ναι.
Για να αντέξουν το κύμα πίεσης μιας πυρηνικής έκρηξης,
οι ατσάλινες πόρτες έχουν πάχος 30 εκατοστά.
Μόνες τους, όμως, δεν αρκούν.
Υπάρχουν δύο πόρτες, υπάρχει και μία εδώ πίσω.
Ναι. Οι εσωτερικές πόρτες είναι στεγανές στα αέρια.
Οι σφραγίδες στις πόρτες εμποδίζουν ραδιενεργά και δηλητηριώδη αέρια.
Ολόκληρο το συγκρότημα χωράει 6.000 άτομα.
Αυτό το καταφύγιο είναι μόνο ένα από τα 52 δημόσια καταφύγια στο Ελσίνκι.
Μαζί με χιλιάδες ιδιωτικά καταφύγια, παρέχουν χώρο για 900.000 ανθρώπους,
όλο τον πληθυσμό της πόλης και τους επισκέπτες.
Βλέπουμε αυτά τα κίτρινα τετράγωνα εδώ πέρα, Γιάρι. Τι είναι αυτά;
Έχουμε 180 τετράγωνα στεγνών τουαλετών,
αν δεν έχουμε τρεχούμενο νερό, χρησιμοποιούμε στεγνές τουαλέτες.
Είναι μια τεράστια λεκάνη;
- Πολύ βασικό, έτσι; - Ναι.
Κι εδώ κοιμούνται;
Ναι, είναι παραδείγματα.
Έχουμε χώρους ύπνου για 2.000 άτομα.
Θα κοιμούνται με βάρδιες, με αλλαγή βάρδιας κάθε οκτώ ώρες.
Οι προετοιμασίες της Φινλανδίας μπορεί να φαίνονται υπερβολικές,
αλλά για μια δεκαετία μετά τον πόλεμο, απαγορεύτηκε,
με συνθήκη με τη Μόσχα, να έχουν αρκετό στρατό, για να αμυνθούν.
Ο πληθυσμός μπορούσε να απαχθεί για λύτρα από τις υπερδυνάμεις.
Η αντίδραση της Φινλανδίας ήταν η δημιουργία καταφυγίων για όλους.
Μια πρακτική που συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
ΕΙΣΟΔΟΣ ΑΝΕΛΚΥΣΤΗΡΑ ΕΙΣΟΔΟΣ ΠΕΖΩΝ
Εν καιρώ ειρήνης, το καταφύγιο παρέχει ένα άλλο είδος δημόσιας υπηρεσίας.
Ένα απολύτως διαθέσιμο γυμναστήριο.
Κάποιο γήπεδο χόκεϊ. Να άλλο ένα.
Αυτό το μέρος είναι αχανές, συνεχίζει και συνεχίζει,
και ξεχνάς ότι είμαστε 18 μέτρα κάτω από τη γη.
Είναι σουρεαλιστικό μέρος να περνάς τον χρόνο σου.
Αυτό το μέρος είναι κέντρο αναψυχής, ουσιαστικά,
αλλά μέσα σε 72 ώρες, ό,τι βλέπετε εδώ μαζεύεται
και αντικαθίσταται από χιλιάδες κουκέτες.
Μετατρέπεται σε αντιαεροπορικό ή πυρηνικό καταφύγιο.
Κάποια καταφύγια είναι διπλάσια
και εν καιρώ ειρήνης, χρησιμοποιούνται για οτιδήποτε...
όπως υπόγεια πάρκα σκέιτμπορντ, πάρκινγκ οχημάτων
και πισίνες ολυμπιακών διαστάσεων.
Ακόμα κι αυτό πρέπει να αποστραγγίζεται
και να αποσυναρμολογείται εντός 72 ωρών,
ώστε να μπορεί να γίνει καταφύγιο πολιτικής άμυνας.
Είναι συγκλονιστικό και τρομακτικό
να βλέπεις ότι οι Φινλανδοί έκαναν τόση προσπάθεια να προετοιμαστούν
για πυρηνικό πόλεμο.
Μια ολόκληρη πόλη μπορεί άνετα να επιβιώσει κάτω από τη γη.
Είμαι από άλλη χώρα και σκέφτομαι "Εμείς τι κάναμε;"
Δεν ξέρω αν κάναμε κάτι, σίγουρα τίποτα
που να εκπαιδευτήκαμε, τουλάχιστον οι πολίτες,
και αναρωτιέμαι τι έκανε ο στρατός.
Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022,
η θέση της Φινλανδίας μοιάζει ευάλωτη όπως πάντα.
Πόσο έτοιμη είναι να αντισταθεί σε μια εισβολή σύγχρονου στρατού;
Από την ανεξαρτησία,
κάθε άντρας στη Φινλανδία υπηρετεί στον στρατό.
Πολλές γυναίκες είναι εθελόντριες.
Σήμερα, η χώρα έχει έναν τεράστιο, εκπαιδευμένο στρατό 280.000 ατόμων,
ετοιμοπόλεμο ανά πάσα στιγμή.
Απίστευτο, για έναν πληθυσμό μόλις πεντέμισι εκατομμυρίων.
Και οι απλοί Φινλανδοί;
Ο Άρθουρ θα συναντήσει έναν που προετοιμάζεται για το χειρότερο.
Ο Ματίας είναι ηγέτης στον Εθελοντικό Οργανισμό Άμυνας της Φινλανδίας.
- Γεια σου, Ματίας. - Γεια.
Ματίας, είμαι πρώην στρατιωτικός.
Ανυπομονώ να μάθω περισσότερα για τον φινλανδικό στρατό.
Φοράς στολή τώρα, αλλά αυτή δεν είναι η δουλειά σου;
Όχι, είμαι ενεργός έφεδρος, οπότε δουλεύω ως πολίτης.
Τι κάνεις καθημερινά, εκτός...
Είμαι χειριστής τελεφερίκ.
Τι εκπαίδευση θα κάνεις, Ματίας;
Το Σαββατοκύριακο έχουμε αστική μάχη, CQB. Εκπαίδευση σώμα με σώμα.
Μάθαμε από την Ουκρανία
ότι όλες οι μεγάλες μάχες θα γίνονται σε πόλεις
ή προάστια στις πόλεις.
Είναι σημαντικό είδος μάχης που πρέπει όλοι να γνωρίζουν.
Ακόμα και για έμπειρους στρατιώτες, η μάχη στις πόλεις είναι πολύ δύσκολη
κι αυτοί οι Φινλανδοί πολίτες
μαθαίνουν ριψοκίνδυνους ελιγμούς, στον ελεύθερο χρόνο τους,
τη δυναμική είσοδο σε κτήριο.
Πες μου για τη δυναμική είσοδο. Ξέρω ότι δουλεύετε σε μικρές ομάδες.
Τι συμβαίνει;
Βασικά, η ομάδα των τριών, η ομάδα δράσης, συγκεντρώνεται στην είσοδο
και μετά ο επικεφαλής παίρνει τη δύσκολη γωνία.
Ο δεύτερος παίρνει την εύκολη γωνία και ο τρίτος περιπλανιέται.
Έρχεται και βοηθάει, αν χρειάζονται βοήθεια.
Η ιδέα είναι να μπεις στο δωμάτιο
το γρηγορότερο και να απλωθείς,
για να καλύψεις τις γωνίες.
Ναι, βασικά.
Είναι επικίνδυνη μορφή πάλης;
Εξαιρετικά επικίνδυνη.
- Η πόρτα είναι η ζώνη θανάτου. - Ναι.
Προτεραιότητα είναι να βγούμε από την πόρτα.
Ναι, βέβαια.
Εικόνες από την Ουκρανία δείχνουν πόσο βίαιος είναι ο αστικός πόλεμος.
Παρ' όλα αυτά,
ο αριθμός εκπαιδευόμενων Φινλανδών πολιτών διπλασιάστηκε στους 50.000.
Τι είδους άνθρωποι περνούν από την εκπαίδευση;
Έρχονται από εργάτες μέχρι οδοντίατροι ή γιατροί.
Ή διευθύνοντες σύμβουλοι.
Αλλά όταν βάζουμε τον εξοπλισμό, είμαστε το ίδιο
και προπονούμαστε στα ίδια, έχουμε γυναίκες και άντρες.
Γιατί έχεις κίνητρο να υπερασπιστείς τη Φινλανδία;
Προπονούμαι για την οικογένειά μου, για τους αγαπημένους μου,
ώστε να δουλέψω στον στρατό, αν χρειαστεί, όσο καλύτερα μπορώ,
ώστε αγαπημένοι και συγγενείς να έχουν καλή υγεία και κατάσταση.
Δυνατή απάντηση, μ' αρέσει.
Μετά από δεκαετίες ουδετερότητας, η εισβολή στην Ουκρανία τούς ανάγκασε
να μπουν στο ΝΑΤΟ,
προσθέτοντας στρατό στην προστασία της Φινλανδίας.
Η πολύπλοκη ιστορία της Φινλανδίας, τα σύνορα 1.200 χλμ. με τη Ρωσία,
η εφευρετικότητα και η αυτοθυσία της έχουν συμβάλει
στο να είναι από τις χώρες με την καλύτερη άμυνα στον κόσμο.
Αλλά οι Φινλανδοί έχουν και κάτι άλλο,
και ίσως το πιο σημαντικό απ' όλα, την αήττητη απόφαση να επιβιώσουν.
Απόδοση: Κατερίνα Ζαρογιαννοπούλου