Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
Ang labanan ang malaking kumpanya tulad ng Boeing
ay hindi nangyayari araw-araw.
Pakitaas ang kanang kamay.
Nangangako ka bang ang testimonya mo
ay pawang katotohanan lang, kasihan ka nawa ng Diyos?
Opo.
Lalaban ang Boeing hanggang dulo.
Bale ang utos niya sa mga tao ay labagin ang mga patakaran
na puwede silang managot, at maharap sa kasong kriminal.
Puwede nating mailagay sa panganib ang publiko.
Sa tindi ng implikasyon ng mga sinasabi niya
napahinto ako do'n.
Matapang si John para magsalita.
Pero naisip ko sa sarili ko
na baka may mamatay dahil dito.
Naka-schedule kami para ituloy ang deposition ni John
kinabukasan.
Pero alas diyes na, wala pa si John.
Kaya tumawag ako sa hotel
at pinatawagan ko siya sa kuwarto,
pero nagri-ring lang.
Tinanong ko kung may puwedeng umakyat at tingnan kung natutulog pa siya.
Sabi nila, "Wala siya rito."
Tinanong ko, "Nasa labas ba 'yong sasakyan niya?"
Bumalik 'yong manager sa telepono, galing raw siya sa sasakyan sa labas
at tiningnan niya 'yong passenger side.
At doon na siya tumawag sa 911.
Binigyan na naman ng Boeing ang mundo ng dahilan para matakot lumipad.
Nasunog ang ilang bagong Dreamliner plane ng kumpanya.
Isa sa Boeing 777 ang nasira ilang minuto pagkatapos mag-takeoff.
Ito ang bahay ng mga magulang ko matapos sumabog ang makina
ng 777 sa ere.
Isang daan at dalawampu't siyam na pasahero ang inilikas.
Limang tao ang nasugatan.
Limampu ang nasugatan matapos mawalan ng kontrol ang flight.
Isang pasahero ang namatay sa pagsabog.
Napakadelikado ng mga nangyayaring ito.
Pag nakakakita ka ng sunod-sunod na balita at insidente,
magtataka ka kung paano pa lumilipad ang Boeing.
Ako yong batang tumitingala sa eroplano tuwing may dumadaan.
Parang, "Ah."
Oo.
Mahilig talaga ako sa aviation.
Nagtrabaho ang papa ko sa F-14,
kaya lagi akong pumupunta sa gates para manood ng eroplano.
Lumaki ako sa Seattle area,
at naisip kong magtrabaho sa Boeing balang araw.
Sobrang saya ko nang kunin ako ng Boeing pagkatapos ko mag-aral.
Napakagandang kumpanya ng Boeing.
Kapag may suot kang Boeing na damit,
lalapitan ka ng mga tao at kakausapin ka.
Nakaka-proud lang.
May ignition na tayo.
Umaangat na.
Matagal akong naging rocket scientist, pero gusto kong lumipat sa eroplano.
At gusto kong magtrabaho sa pinakamahusay na gumagawa ng eroplano.
Sa mahigit isang siglo, binago ng Boeing ang paglalakbay sa mundo.
…ang pinakamalaking aerospace company sa mundo.
Proud akong nagtatrabaho sa Boeing. Proud pa rin ako hanggang ngayon.
Binago ng Boeing ang buhay ko.
Mahirap lang kami,
pero nagbago talaga 'yong takbo ng pera namin.
Sa pagtatrabaho sa Boeing,
karangalan ang magtrabaho roon.
Ito ang Boeing.
Gumagawa sila ng eroplano,
at laging isa lang ang nasa isip nila.
Gawing mas maayos pa kaysa sa kinakailangan.
Napaka-unique ng Boeing company dahil kung may di pagkakaintindihan man,
ang quality department ang gumagawa ng final decision
kung tatanggapin ba o hindi 'yong trabaho.
-Okay, ready na tayo, di ba? -Oo.
May dalawa o tatlong mata sa lahat ng ginagawa mo
para lang masigurong tama 'to.
Mukhang hindi 'yan gagana.
Noon, quality ang preno ng sistema.
Kung may problema, pinapatigil ito ng quality managers.
May support ng management.
-Hintayin natin maging ready. -Sige.
Tapos, biglang nagbago 'yong buong atmosphere.
Ano'ng pakiramdam na maging CEO na darating ka--
Kumusta 'yong unang araw mo? Ano'ng nakita mo sa Boeing?
Nagsimula kami sa umpisa,
kailangan ng ground-up discussion.
Ang pagbagsak ng Boeing.
Matutunton mo ang malaking parte nito sa pagkuha sa CEO na si Jim McNerney.
Siya 'yong parang perfect para sa trabaho.
Nag-aral siya sa Yale para sa BA
at sa Harvard para sa MBA.
Mukha siyang senador ng US mula sa Central Casting.
Matagal na executive si Jim McNerney sa General Electric at protegee
ng pinakamaimpluwensiyang CEO ng ika-20 siglo,
na si Jack Welch.
Parte ako, gaya ng marami, ng American dream.
Si Jack Welch ang unang CEO ng malaking American company
na naka-focus para lumago ang kita sa kahit anong paraan.
Mabilis niyang ipinatupad ang outsourcing,
offshoring, mass layoffs.
Ang pinakamagandang gawin sa empleyado,
kapag alam mong nasa bottom ten sila,
ay sabihin sa kanila.
Kilala si Jack Welch sa GE sa pagtatanggal ng bottom 10% taon-taon.
Laging kinakabahan ang mga tao sa trabaho nila.
Gamit ang estratehiyang ito, nagawa ni Jack Welch
na pinakamahalagang kumpanya ang GE sa mundo.
'Yong klase ng kumpanya na tinitingala ng halos lahat
ng iba pang korporasyon.
At hindi exception ang Boeing board.
Alam kong gusto kong humawak ng kumpanya. Hindi ko lang alam kung ano.
No'ng pumalit si McNerney,
sinunod ng Boeing ang Jack Welch-style na uunahin muna ang kita bago ang lahat.
Inatasan din siya na bumuo ng bagong eroplano.
Hindi pa nabubuo ang bagong 787,
pero sigurado ang Boeing sa creature comforts nito,
kaya tinawag nila itong Dreamliner.
Para i-disenyo at buuin ang 787,
aabot sa $10 bilyon ang gastos.
Pero ayaw ng board ng Boeing na gumastos nang gano'n.
May nagbigay sa 'kin ng internal documents na nagpapakita
na plano ng Boeing na gawin ang eroplano sa halagang $5B,
kalahati ng normal na halaga.
Kilala ang Boeing sa engineering
at paggawa ng eroplano nila.
Nagkaroon ng malaking pagbabago noong 787 na.
Nalaman naming kukunin nila sa iba
ang mga pangunahing parte ng eroplano
para makatipid.
Sa Italy ginawa 'yong mid-body section.
Sa Japan 'yong pakpak at baterya.
Mula sa South Korea, dulo no'ng pakpak at bahagi ng aft fuselage.
Galing sa outsourcing halos buong eroplano.
Alam mo na agad na magkakaroon 'yon ng epekto
sa kaligtasan at kalidad.
Wala na kaming agarang kontrol sa kaligtasan ng mga parteng 'yon.
Tatanggapin na lang namin at ilalagay sa eroplano.
Dumating na 'yong mga piyesa mula sa mga supplier…
at ang plano, bubuuin 'yong eroplano sa loob ng tatlong araw.
No'ng unang pinagsama ng Boeing 'yong dalawang fuselage barrel,
may nagpadala sa 'kin ng picture.
May malaking gap sa pagitan nila.
Ang problema, 'yong ibang kumpanya,
di magawa 'yong pinagawa ng Boeing.
Di nila magawa 'yong parts na dapat nilang gawin.
Ang lala no'n.
Sobrang daming parte
ang na-outsource.
Walang nagtutugma.
At sunod-sunod lang 'yong mga delay.
Kaya nagtayo ng pangalawang 787 assembly line ang Boeing
para mapataas ang produksyon.
Nagsimula ang Boeing sa Seattle,
at di pa ito gumawa ng eroplano sa ibang lugar.
Ito ang lugar kung saan naroroon ang pinakamahuhusay
na mga empleyado sa aviation manufacturing sa buong mundo.
Pero karamihan ay may unyon.
At galit si McNerney sa mga unyon.
Mas magastos para sa Boeing.
At ngayong 2009, sabi niya,
gagawa tayo ng pangalawang 787 line sa South Carolina.
Ipinagmamalaki kong sabihin na walang unyon sa South Carolina
dahil hindi ito kailangan sa South Carolina.
Muli, ito ay desisyon ng pamunuan ng Boeing na hindi para sa kaligtasan
kundi para sa pagtitipid, para sa kita ng kumpanya.
Ano'ng natutunan mo sa mga engineer mo
tungkol sa pagbabalik at pagbuo
ng dating Boeing na kinalakihan natin?
Hindi na tayo babalik sa dating Boeing.
Five, four, three,
-…two, one. -…two, one.
Cut!
No'ng nagtayo ng planta ang Boeing sa South Carolina,
walang aviation business doon.
Kaya siyempre, wala silang mga bihasang empleyado.
Lagi silang nagpapadala ng mga eksperto mula sa Seattle.
Isa si John Barnett sa kanila.
Noong nagsimula ako sa Boeing,
nagkukuwentuhan kami kung taga-saan kami.
Sabi ko, taga-Louisiana ako.
Isa sa kanila nagsabi,
"Swamp dog ka lang pala mula sa Louisiana, 'no?"
So mula noon, ako na si "Swampy."
Quality manager ako sa Seattle sa loob ng 15 taon.
Isa ako sa mga unang quality manager
na dinala sa Charleston para tumulong sa bagong Dreamliner site.
Bilang quality manager,
trabaho kong tiyakin na maayos ang pagkakagawa ng eroplano.
Mabuting tao si John, isang airplane man.
Pareho kaming quality manager.
Magkaibigan kami.
Bumibili ako ng gator tail kay John dahil taga-Louisiana siya.
Dahil taga-South ako,
pagkakataon ko 'yong mapalapit sa pamilya ko.
Lagi naming sinasabi na maingay siya.
Alam mong dumating na siya dahil maingay siya.
Oo, Swamp Dog.
No'ng lumipat ako sa Charleston at nakilala si John Barnett,
nakita ko na pareho kami,
na hindi puwedeng isantabi ang kalidad ng trabaho.
Nagkakilala kami ni John sa mga recruitment trip namin.
Higit sa 100 katao ang ini-interview namin sa isang linggo.
Sinabihan kami sa simula pa lang,
na ayaw nila ng impluwensya ng unyon sa Charleston.
At bahagi ng kasunduan ng Boeing sa South Carolina
na kukunin nila ang karamihan sa mga empleyado sa mga lokal.
Nagdaos kami ng mga job fair.
Kumukuha kami ng mga bagong graduate.
Dumating kami sa puntong, kung alam mo kung ano ang screwdriver,
tanggap ka na sa Boeing.
Kumusta 'yong mga nagtatrabaho rito?
Ang tatanga nila.
-Ang tatanga. -Di naman lahat.
Hindi lahat pero karamihan sa kanila, ang tatanga talaga.
Nag-aabang lang sila ng uwian.
Oo, tama ka.
Sinabi ko sa lider ko
na hindi maayos ang training nila.
Walang tungkol sa procedures, FAA requirements…
Tinuturuan lang silang tanggapin ang gawa ng iba.
Pero walang pakialam ang boss ko sa training.
Gusto lang nilang magawa 'yong produkto.
Ang mga manggagawa sa Charleston ay hindi alam gawin
ang isa sa pinakamakumplikadong makina sa mundo.
Halos agad na nagpatong-patong 'yong mga pagkakamali.
Naglalakad ako no'n sa production facility,
at may narinig akong malakas na pagpukpok.
Habang papalapit ako,
nakita ko 'yong isang manager na may hawak na maso
at pinupukpok 'yong pin sa landing gear.
Sabi ko sa sarili ko, kailangan kong i-record 'to.
Kinuha ko 'yong camera at ipinakita kay John Barnett.
Hindi gumagamit ng maso sa pagbuo ng eroplano.
Kailangan mong pukpukin 'yong fuse pin.
Noong '90s,
nagkaproblema kami dahil bumibitak 'yong mga pin.
Bumangga sa building ang Israeli EL AL jet matapos masira ang dalawang makina.
Ang Boeing, ang gumawa ng jumbo jet,
ay hinihimok ang lahat ng airline
na inspeksyunin ang mga pin na nakakabit sa mga pakpak ng 747.
Maraming posibilidad kaya bumitak, kakaiba ito.
Sabi ni John, "Dalhin mo 'to sa upper management."
Inaasahan kong pagsasabihan nila 'yong manager at aayusin 'yon.
Pero inutusan akong burahin 'yong video.
Pinadala ako sa ibang site para
hindi ko maimbestigahan kung ano'ng nangyayari.
Parang sinasabi nila sa 'min
na magpapatuloy ang production kahit gusto namin o hindi.
Kailangan mong maging mas mahusay at mas magaling.
Hindi ito 'yong uupo ka lang sa hot tub
at lahat ay masayang nag-uusap.
May elemento ng paghimok at pagbibigay direksyon
mula sa mga boss.
Naka-focus si Jim McNerney
na masunod ang schedule sa pinakamababang gastos.
Kaya anumang delay sa produksyon
ay hindi dapat palampasin.
Pinipilit ang lahat na sumunod sa schedule,
kahit isakripisyo pa ang kalidad.
Kung hindi matatapos agad 'yong eroplano,
maaapektuhan 'yong bonus ng mga manager.
No'ng panahon na 'yon, nag-i-inspect ako ng eroplano.
May nakita akong butas sa likod ng aft-body,
at 'yong fastener na nandoon, hindi tama 'yong sukat.
Nag-alala ako sa nakita ko.
May bumagsak ng eroplano dahil sa gano'ng fastener.
Sinabi ko sa quality manager ko, at sabi niya, "Wag kang makialam."
Matinding galit ang aabutin ng sinumang magpapatigil sa proseso
para lang ayusin ang isang depekto.
Mapapahamak sila.
Welcome sa certification ceremony
ng Boeing 787 Dreamliner.
Pagkatapos ng rollout ng Dreamliner, nagkaproblema sa pera ang Boeing.
Ayaw nilang mag-invest sa isa pang bagong design
dahil napakalaki ng gastos sa pag-invest sa bagong eroplano.
Naharap sa matinding hamon ang Boeing
mula sa dayuhang karibal na may malalaking ambisyon.
May go signal na ang Airbus.
Pumasa na ang A320neo.
Inanunsiyo ng Airbus na maglalagay ito ng bagong makina
sa pinakasikat nitong jet
na makakatipid ng 20% sa gastos sa gasolina.
Mahigit 4,300 eroplano ang inorder ng mga customer.
Talagang tinatalo ng Airbus ang Boeing.
Nag-panic si Jim McNerney.
Kailangan nilang gumawa ng bagong eroplano.
Nag-iisip ang Boeing ng bagong kapalit para sa 737,
pero aabutin 'yon ng taon.
Nagmadali si Jim McNerney sa desisyon niya.
Nagdesisyon si McNerney, "Gawin nating simple
tapos maglagay tayo ng bagong fuel-efficient na makina sa 737."
At 'yon ang naging 737 MAX.
Pagka-announce nila nito,
nagkaroon na ito ng napakaraming benta.
…malaking order ang gagawin ng Southwest Airlines.
Bumili ang Lion Air Group ng 50 Boeing 737 MAX…
Napakarami naming order, hanggang sa maaabot ng mata mo.
Malaking ginhawa para sa Boeing.
At ibig sabihin no'n, kita para sa shareholders.
-Jim McNerney. -Salamat.
At malaking pera para sa CEO.
Noong 2015, nang magbitiw si Jim McNerney,
kumita siya ng daan-daang milyon
at nag-uwi ng milyon-milyon para sa kanyang retirement.
Siguradong iniisip niya, "Wow, ang galing ko."
Tingnan mo ang stock price.
At dahil mukhang matagumpay ang cost cutting,
magpapatuloy ito kahit umalis na siya.
Nang magbitiw si McNerney,
inilagay ng board ang pinili niyang kapalit,
si Dennis Muilenburg.
Bago siya pumalit,
natuto si Muilenburg kay McNerney sa loob ng 18 buwan.
Sa panahong 'yon, itinuro ni McNerney sa kanya
lahat ng ginagawa niya
na naging matagumpay sa pinansyal at sinabihan siya na, "Ituloy mo."
Kaya ginawa niya.
Patuloy na tumataas ang shares ng Boeing.
Nagulat ka ba?
Nakikita mong tumataas nang napakabilis ang stock price mo.
Hindi ako nagulat. Nangako kami na tataasan ang produksyon.
Tinutupad na namin ‘yon.
-Na dapat sa mas mataas na halaga… -'Yon ang iniisip ko.
Mag-uusap tayo sa commercial…
No'ng pumasok si Muilenburg, naisip ko, "Walang nagbago."
At mas lumala pa nga.
Isang araw, pinatawag ako sa Dreamliner.
Nakakita kami ng mga piraso ng metal
sa mga electronic wiring sa ilalim ng floorboard.
Habang kinakabit 'yong floorboards,
natatanggal 'yong mga thread ng fasteners.
Sa paglipas ng panahon, magba-vibrate 'yong metal sliver
at magkaka-short circuit.
Alam ng lahat na kahit konting short lang, babagsak ang buong eroplano.
Swiss Air 111, may usok sa cockpit,
kailangan naming makabalik agad.
May nasirang wire sa entertainment system ng Swiss Air Flight 111,
nagkasunog kaya bumagsak 'yong eroplano.
Patay lahat ng sakay.
Nasa 6,000 feet kami, sa itaas ng wreckage.
May nabalatang wire sa fuel tanks ng TWA Flight 800,
kaya sumabog ito.
Mga 20,000 na fastener ang nasa 787 Dreamliner.
Mga nasa 60,000 piraso ng metal
ang nasa mga wire na 'to.
Kaya sinabi ko sa boss ko.
Sabi niya, "Masyadong magastos at matagal linisin."
Magkano ang gagastusin, at gaano katagal aabutin
kung bumagsak ang isa sa mga eroplano na may 350 na sakay?
Sabi ko, "Di ko pipirmahan ang eroplanong 'to
para sabihing maayos ito."
Pero ayaw nilang makinig.
Pagkatapos no'n, nililipat nila ako kada apat o anim na buwan
para asarin ako.
At sa tuwing lilipat ako sa ibang lugar,
may makikita akong problema.
Gusto ko lang kunin ang opinyon mo.
Sasakay kasi ang biyenan ko sa ganitong eroplano.
Safe ba 'to?
Biyenan mo lang naman.
Sasakay ka ba sa isa niyan?
Hindi.
May libreng bakasyon ako.
-Anong araw? -Kailangan mo lang sumakay sa isang 787.
-Shit. -Ano?
Hindi, di kami sasakay sa 787 para lang magbakasyon.
Alam mo ba kung ano ang nangyayari sa 787?
Ano?
Ano'ng di nangyayari?
Di ako sasakay sa mga eroplanong ito.
Dahil nakikita ko ang kalidad
ng nangyayari rito.
Ang Charleston ang unang planta
na narinig kong karamihan ng nagtatrabaho rito
ay ayaw sumakay dito.
Kung walang tiwala ang mga tao mo sa produkto,
bakit mo 'yon ibebenta sa publiko?
'Yong planta sa Charleston,
akala namin, ibang-iba 'yong kultura kumpara sa Seattle.
Pero noong 2015, tumunog ang mga alarm bell
nang matuklasan kong 'yong mga kinakalawang na 787 landing gear
na tinapon na namin,
pininturahan ng pula at sinulatan ng "scrap,"
ay ginamit pala ulit sa Dreamliner production line.
Bulok na talaga 'yong mga piyesa.
At nang mag-imbestiga ako, nalaman kong 'yong mga itinapon
ay ibinabalik sa eroplano noon pa.
TIGIL! HINDI ITO PINAPAHINTULUTAN
SIRA ANG MGA PIYESA
Di natin malalaman
kung gaano karaming piyesa ang nailagay sa eroplano.
Mahigit 1,200 Dreamliners ang naideliver na ng Boeing.
Ang fleet ay bumibiyahe sa mahigit 85 na mga bansa
na may isang bilyong pasahero.
Kaya gumawa kami ng corporate investigation.
Walang manager na natanggal, nakulong, o na-suspend.
Para bang parte lang 'yon ng negosyo.
Di ko alam kung ano 'to para sa libo-libong eroplanong lumilipad ngayon.
Sa puntong ito, hindi na natin alam.
Itong bagong Boeing, kung paano nila tratuhin ang tao,
sinisira nito ang buong kumpanya.
Nakakatakot 'yon.
Nakakatakot talaga.
Uuwi si John na nag-aalala.
Sabi niya, "Di ako makapaniwalang di nila naiintindihan."
Nakita kong unti-unti na siyang naapektuhan.
Kailangan kong pag-isipang mabuti bago ako pumunta sa HR
dahil sa Boeing, kapag pumunta ka sa HR, target ka na.
Alam ko 'yon dahil sa dating mga insidente
na titiyakin ng Boeing na tanggal ka agad.
Kukumpiskahin nila 'yong computer at 'yong cellphone mo.
Kukunin nila lahat ng dokumento mo.
Kaya magiging terminated employee ka
na maba-blacklist sa buong industriya.
Kaya natatakot ako sa gagawin nila.
Pero nilalagay nila sa panganib ang publiko.
Hindi pupuwede 'yon.
Nagdesisyon akong lalabanan ko sila.
Kaya pumunta ako sa HR. Sinabi kong nilalabag nila ang procedures.
Sabi ng HR, "Oo, tama ka."
Ayaw nilang itama 'yon.
Kaya nag-file ako ng ethics complaint.
Wala.
Sumulat ako sa VP ng Corporate Ethics sa Washington, D.C.
Walang ginawa 'yong mga executive.
Nagreklamo ako sa OSHA.
Pumunta ako sa FAA, ang Oversight Enforcement Organization
para maayos ang mga isyung ito.
Parang, may pakialam ba sila?
O kailangan pang may bumagsak na eroplano bago nila masabi,
"Wow, dapat nakinig tayo"?
Naalala ko pa 'yon, nagising ako isang Linggo ng umaga.
Katabi ko ang dalawang anak ko. Sabi ko, maganda siguro
kung makikita niya 'yong picture ng mga bata. Kaya nag-selfie kami
ng mga bata,
sabi ko, "Good morning, Daddy." At maraming emojis.
Napansin kong hindi na-deliver 'yong message,
na naisip ko medyo weird.
Pero baka mahina lang 'yong signal sa Addis Ababa.
Bumibiyahe si Mick, maraming ginagawa sa United Nations.
Gustong-gusto niyang tumutulong sa iba.
Maka-ilang oras, kinuha ko 'yong phone ko.
At wala pa rin siyang reply.
Pero may mga missed call ang kaibigan ko.
Tinawagan ko 'yong kaibigan namin, sabi, "Naoise, nakita mo 'yong balita?
May plane crash."
Tapos sabi niya, "Sakay yata si Mick."
Sabi ko, "Hindi."
"Hindi."
Bumagsak ang isang Ethiopian Airlines flight ilang sandali matapos mag-takeoff,
at namatay lahat ng 157 na pasahero at crew na sakay nito.
Parang tumigil ang oras.
Hindi basta nawawala ang mga tao sa buhay mo.
Nandiyan sila ngayon, tapos wala na sila.
Pero 'yon ang nangyari.
Wala na siya.
Siguro dahil engineer ako, doon na gumana 'yong utak ko.
At nagsimula akong mag-imbestiga.
Maraming tanong sa safety ang Boeing
dahil pangalawang crash na nila ito sa loob lang ng limang buwan.
Nag-crash ang Lion Air flight sa baybayin ng Indonesia
na may halos 200 katao na sakay nito.
Nalaman kong hindi ito ang unang MAX crash.
Mga bagong eroplano na bumabagsak,
ng dalawang beses?
Paano nangyari 'yon?
Gusto kong malaman.
Isang emergency order ang nagpapatigil sa lahat ng Boeing MAX 8 at 9.
Pinatigil ng FAA ang mga eroplano hanggang sa makumpirmang ligtas ito.
Ang focus sa dalawang crash ay nakatutok sa bagong system na MCAS.
Kayang kontrolin ng MCAS software ang eroplano habang lumilipad.
…na walang magawa ang piloto.
Hindi sinabi ng Boeing sa FAA ang mahalagang impormasyon,
pati sa mga customer at piloto ng 737 MAX.
Tinatayang 15 pang MAX planes ang babagsak sa susunod na dekada.
Alam ng Boeing at CEO nito na may safety risk ang sistema.
Pero sinabi nila sa publiko na ligtas ang MAX
gaya ng ibang eroplano.
Habang nalalaman ko, nare-realize ko
na mali lahat ng nangyari
at kailangan naming ipaglaban ang hustisya.
Alam ng mga anak ko na sumakay sa eroplano ang papa nila,
at gawa 'yon ng masasamang tao.
Ang tanong ng anak ko, "Mahuhuli ba natin 'yong bad guys?"
Sabi ko, "Ewan ko."
"Hintayin natin."
Pagkatapos ng mga pagbagsak ng 737 MAX,
lahat sa pabrika namin ay nagulat.
Maayos kaming magtrabaho,
lalo na sa kalidad ng gawa, na maganda 'yong produkto.
At… nagulantang ako.
Teka lang.
Sorry.
Parang madilim na ulap 'to para sa lahat.
Kasi ano'ng ginagawa namin?
Bakit kami nasa field na 'to?
At bakit kami nagmamadali?
Apektado ka.
Araw-araw kaming nag-aalala para sa mga pasahero. Kaya…
Nalungkot kami para sa mga pamilya,
lalo na 'yong makita silang may dalang malalaking litrato.
Mahirap 'yon para sa kahit sino,
pero para sa empleyado ng Boeing, napakahirap panoorin 'yon.
Humanitarian ang anak ko.
Nagdesisyon siyang ialay ang buhay niya sa ibang tao.
Unang araw niya sa trabaho.
Bakit kailangan naming magising
sa tawag
na nasa bumagsak na eroplano ang dalawang anak namin?
Papunta sa East Africa ang anak naming si Samya
para simulan ang career niya sa public health.
Pinaka-nagalit ako nang mabasa ko
'yong sinabi ng mga abogado ng Boeing, na hindi karapat-dapat
mabayaran 'yong mga pamilya sa napagdaanan ng mga mahal nila.
Napakabilis no'ng nangyari, di alam ng mga biktima 'yong nangyayari.
Iniisip ko 'yong huling anim na minuto nila.
Alam ng asawa ko at biyenan ko na mamamatay na sila.
Kailangan nilang kalungin ang mga bata sa mga huling sandali,
alam nilang iyon na ang huli nila.
Sana kasama nila ako.
Hindi nawawala sa 'kin na ang laman ng pamilya ko ay nando'n sa Ethiopia,
nakahalo sa lupa, sa jet fuel, at mga parte ng eroplano.
Ilang buwan pagkatapos ng pangalawang crash, nalagay sa hot seat si Muilenburg.
At sa wakas, noong December 2019, tinanggal si Muilenburg sa puwesto.
TINANGGAL NG BOEING SI C.E.O. DENNIS MUILENBURG
Pero kahit na siya ang namuno sa dalawang pag-crash,
na ikinamatay ng daan-daang tao, kumita siya ng $120 milyon bilang CEO
at umalis na may retirement package na nagkakahalaga ng $60 milyon.
Pinalitan siya agad
ng chairman ng board na si Dave Calhoun.
Beteranong executive si Calhoun.
Sampung taon na siya sa board sa puntong ito.
Bagong era para sa Boeing. Si David Calhoun na ang CEO. Ngayon 'yon.
Kasabay nito, may mga imbestigasyon.
Agresibo ang kongreso.
Hindi dapat dumaan sa trahedya
para baguhin ang mga patakaran kung kailangan itong baguhin.
Hindi dapat tayo nandito ngayon.
At tinutukan ng DOJ ang posibleng kasong kriminal.
Walang nakakaalam kung anong kaso ang kakaharapin ng Boeing.
Dalawang taon 'yon mula nang imbestigahan ang pag-crash ng dalawang MAX.
Nasa bahay ako ng biyenan ko, at pinag-uusapan namin si Mick.
-May balita sa background. -May breaking news tayo tungkol sa Boeing.
Biglang nabanggit ang Boeing at mapapahinto ka
at makikinig ka rito.
Pumasok ang Boeing sa isang deferred prosecution agreement
para sa 737 MAX.
Sabi ko, ano ba 'to? Ano 'to?
Ano 'yong deferred prosecution agreement?
Madi-dismiss ang kasong ito pagkatapos ng tatlong taon
kung matutupad ng Boeing ang lahat ng nasasaad sa kasunduan.
Sa madaling salita, matatapos na ang criminal investigation
ng DOJ tungkol sa ginawa ng Boeing.
Sabi ko, hindi puwede. 346 na buhay ang nawala.
Mga bagong eroplano ang bumabagsak.
May mali rito. Hindi puwedeng totoo 'to.
Wala na ring banta sa mga executive ng Boeing?
Mukhang gano'n.
Pagmumultahin namin sila. Sasabihin naming nasa probation sila.
Pagkatapos ng tatlong taon, kung maayos ka,
malinis na ang record mo.
Parang walang nangyari.
Dapat kinasuhan 'yong CEO.
Pero sinulat nila na walang alam 'yong senior management sa nangyayari.
May ilang terms doon
na kailangang tuparin ng Boeing.
Hindi ako makapaniwala
na makakalusot ang isang tao sa pagpatay ng 346 na tao.
Masakit 'to.
Nainis kami sa plea deal.
Hindi ito hustisya para sa mga pamilya.
Hindi ito sapat na parusa para sa Boeing.
Para lang may masabing ginawa.
Walang halaga ang multa sa Boeing.
Kung may mga taong makukulong,
titigil sila sa ginagawa nila.
Iniisip ng maraming ahensya ng gobyerno, "Diyos ko,
kung may ikukulong tayong isa,
babagsak ang buong kumpanya."
Hindi, ikulong mo sila,
magdadalawang-isip na ang mga tao.
Hangga't di mo sila pinapanagot, di sila magbabago.
Pakiramdam ko, kailangan may gawin ako.
At may ilang pamilya na handang lumaban.
-Hi. -Hello.
Ang tanging paraan para habulin ang mga CEO
ay patunayan na nilabag ng Boeing ang mga tuntunin
sa panahon ng probationary period nila.
Na hindi nila na-improve ang safety standards nila
At may tatlong taon kami para gawin 'yon.
Nagkikita kami ng mga pamilya buwan-buwan online.
Sinusubaybayan namin ang mga pagkukulang ng Boeing sa safety.
Palaging may bago.
May reporting procedure sa Amerika.
Tuwing may problema sa eroplano,
pumapasok ito sa system, at makikita ito ng publiko.
Kahapon, may MAX na nagdeklara ng emergency sa Rome
at isa pa na nagdeklara ng emergency sa India.
Naghahanap kami ng pattern,
at marami 'to sa mga bagong eroplano.
Problema sa kuryente, problema sa pressurization,
fifty-two na sirang stabilizer trim motor…
Mahalaga 'to sa safety.
May production issue ang Boeing sa aft bulkhead.
Electrical problem sa main instrument panel.
May lamat ang isang right engine fan blade.
Bigla na lang kaming nakarinig ng pagsabog.
Isang butas ang nabuksan sa bubong mid-flight ng isang Southwest Airlines--
Naglabas ng bulletin ang FAA na kung iiwan mong naka-on ang engine anti-ice
kapag nasa clear air ka nang limang minuto,
puwedeng masira ang makina.
May Post-it note ako
para ipaalala sa akin na patayin 'yong engine anti-ice,
dahil wala akong ibang alert.
At napagtanto namin na di lang ito problema sa software ng MAX aircraft.
May malalaking problema sa pagkakagawa.
Kailangan naming alamin ang nangyayari sa Boeing factories.
Gusto lang ni John Barnett
na makitang may kalidad ang mga produktong ginagawa nila.
Pero parang tinutuligsa siya imbes na suportahan.
Maraming isyu at red flags ang sinabi ni John
sa loob ng kumpanya kayat' nagdesisyon silang
ilipat siya sa lugar kung saan di siya makakaapekto sa produksyon.
Nakita ko 'yong pinagdaanan ni John…
nakakalungkot.
Maraming manager ang nagagalit sa akin.
Sa performance management review ko, binabaan ako,
at binawasan ang sahod ko
dahil sa pagsusulat ng quality concerns.
Sabi nila, ayaw nila ng kasulatan
para di ito maibalik sa kanila.
'Yon mismo ang sabi nila.
Sinundan pa nila 'yon ng corrective action plan.
Ibig sabihin, matatanggal ka na.
'Yong stress, kahihiyan, at galit sa akin,
nakakapagod.
Pagkatapos ng 30 taon sa industriya
kung saan tinitingnan ka bilang go-to guy,
tapos kinabukasan, ikaw na ang pinakawalang-kwenta.
Paano mo tatanggapin 'yon?
Kaya nagretiro na lang ako.
Pero pagkatapos kong umalis, alam kong may mga isyu pa rin.
Mabigat 'yon sa puso ko.
Siguro dapat nagpunta ako sa presidente ng Boeing
sa halip na sa VP lang.
Di mo maiwasang isipin 'yon.
Ano ba dapat ang ginawa ko?
Naisip ko, "Ano'ng gagawin ko ngayon?"
At kailangan kong pumili kung "umupo at manahimik"
o labanan ang Boeing.
Eroplano 'to, buhay ng tao, mga pasahero.
Hindi ko 'yon puwedeng palampasin.
At hindi ako mananahimik.
Sabi ni John Barnett, 32 taon siya sa Boeing,
at isinisiwalat niya ang dumi nila.
Tungkol lang lahat 'yon sa schedule at pagmamadali.
Ilabas ang eroplano. Delayed na tayo.
Alam ko kung ano'ng pagkakagawa, at nakakatakot 'yon.
Sa tingin ko, napakahalaga na malaman ng mga tao
'yong mga nangyayari sa Boeing na makakaapekto sa buhay nila.
Tingnan mo 'yong 737 MAX.
'Yong mga buhay at pamilya…
Kaya ko ikinukuwento 'to.
Kailangan may makialam at ayusin 'yon.
Habang nag-iimbestiga kami…
nalaman namin na may maliit na grupo ng mga manggagawa
na nagsabi na may problema sa paggawa ng eroplano
sa pabrika ng Boeing,
na talagang magulo ro'n.
At may ilan sa kanila na personal na lumapit sa 'min.
Karangalan naming makatrabaho ang marami sa inyo sa loob ng ilang taon.
At marami…
Nagsimula kaming makipag-ugnayan sa mga whistleblower.
Nakabuo na kami ng grupo.
May ilang meeting kami sa kanila,
may personal, may online.
Hindi kami puwedeng umupo lang at walang gawin.
Dahil kailangan naming maramdaman
na mahalaga ang mga mahal namin.
Pero dahil din ang tunay na hustisya at pananagutan
ay makakapigil sa mga bagay na mangyayari sa hinaharap.
Gaano katagal kaya tayo doon?
-Sa meeting? -Oo.
Mga tatlo o apat na oras.
Tapos nagkaroon kami ng mga meeting sa FAA.
Ang FAA ay ang Federal Aviation Administration.
Trabaho nilang tiyakin na ligtas ang disenyo
at paggawa ng aircraft.
Malaking bahagi ng tungkulin nito ang mag-monitor sa Boeing.
Mag-e-expire ang deferred prosecution agreement sa loob ng dalawang taon.
Kaya linggo-linggo naming ipinapaalam sa FAA
na marami pa ring problema.
Nakikita namin ang patuloy na problema sa bagong eroplano
na di mo nakikita sa dating eroplano.
Kalokohan na di pa rin ito naayos.
At ang sabi nila noon, "Huwag kayong mag-alala.
Nagbago na ang Boeing at maayos na kumpanya na nila ngayon."
Ibabahagi namin lahat ng isyu para kapag nagkaproblema,
mauunahan namin sila kasama ng mga empleyado at publiko.
Maraming umaasa
na babaguhin ni Calhoun ang kumpanya.
CEO ng Boeing, nabanggit niya ang gabay…
Kailangan natin ng pagbabago.
Sana, siya ang tao na gagawa ng pagbabago sa loob ng kumpanya.
Nangako si Dave Calhoun na aayusin ang mga proseso.
Inayos nila ang engineering organization.
Gumawa ng Chief Safety Officer.
Lahat ng iba't ibang taktikal na posisyon na nagbigay-daan sa kanila na matiyak
na di na ito mauulit.
Nagsimula silang gumawa ng sistema kung saan nakikinig ang pamunuan
sa nangyayari sa floor.
Welcome sa conference call ng Boeing Company.
Hihikayatin at kikilalanin namin ang mga empleyadong magsasalita
na magdahan-dahan kung kailangan para tama ang pagkakagawa.
Sa Speak Up program, mapapadali sa mga empleyado
na tukuyin ang mga ethical problem,
maling gawi, at safety concern para mas mabilis itong maaksyunan.
Nawalan kami ng transparency.
At kailangan naming maibalik 'yon dahil tungkol 'yon sa tiwala
na ibinibigay sa amin ng mundo.
Breaking news. Pinayagan nang lumipad ulit ang 737 MAX.
Inalis na ng FAA ang grounding kanina.
In-update ng kumpanya ang software, computer,
at training ng piloto para sa MAX.
Nasa Boeing 737 MAX kayo.
Sa cabin ng American Airlines,
palakpakan para sa bagong kabanata sa kaligtasan ng 737 MAX,
habang ang unang domestic departure ay umalis sa runway.
Proud ako sa team namin at sa eroplano namin.
Napakagandang makina nito at kasing-ligtas ng anumang bagay sa ere.
Matapos payagang lumipad ang mga eroplano,
kumbinsido akong ligtas ang MAX.
Ligtas itong paliparin.
Malaking tulong para sa Boeing at sa 737 MAX ito.
…multibillion dollar order para sa Southwest Airlines.
Umorder ang Ryanair ng 75 MAX
…nag-aabang na dagdagan ang produksyon ng 737 MAX.
Abala ang rent at flight line ngayong gabi.
Sabi ng CEO ng Ryanair,
MAX ang pinakaligtas na eroplano sa kasaysayan ng aviation.
No'ng nakalipad na ulit 'yong MAX,
nagbago ang ihip ng hangin.
Bumalik sa normal ang Boeing.
Oras na para kumita ulit. Tapusin na 'yang mga eroplano.
Dumami 'yong trabaho.
Responsable na ako ngayon, sa sampung beses na dami ng eroplano
na dati kong hawak.
Muli na namang nagmamadali at magulo dahil sa schedule.
Marami kaming problema.
May 50,000 parts na hindi dumaan
sa quality check
at nailagay sa eroplano.
Maraming flight-critical parts din.
Kaya ni-report ko 'to sa Speak Up program.
Marami pa rin akong mga non-conformance record na bukas,
kasi kadalasan, nawawala 'yong parte.
Nagdesisyon ang head ng material review board namin
na i-delete 'yong non-conformance records.
Krimen 'yon.
Kaya una kong ginawa, nag-report ako sa Speak Up system.
Nakakakita kami ng maraming depekto sa mga joint area
kung saan nagtatagpo ang mga parte.
Sinabi ko 'yon sa Speak Up.
Pero sa tingin ko, di na ulit tumatawag sa Speak Up ang mga whistleblower.
Dahil no'ng ginawa namin 'yon, agad kaming ginantihan.
Nilapitan ako ng boss ko at pinagalitan ako,
at sinabi niya, "Papapatayin ko ang nagsabi no'n."
Ano'ng sinabi ko?
Sinabi kong dapat isaalang-alang ang engineering fundamentals.
Dinaan nila ako sa isang corrective action,
sinasabing di ako nakikinig sa mga boss ko.
Tinawagan ako ng ethics advisor
at sinabing, "Merle, pag-iinitan ka nila
at gagawing halimbawa."
Sabi ng manager ko, "Heto ang 12 bagay na mali mong ginagawa,
kailangan mong itama 'yan o tatanggalin kita."
Nagsimula akong magtabi ng dokumento tungkol sa safety concerns.
Iniisip ko,
"Ayokong tawagan 'yong press."
Dahil nakita naman natin sa whistleblowing,
mawawalan ka ng trabaho, mawawalan ka ng mga kasama.
Ilang taon akong nag-whistleblow sa loob,
pero ayokong ipaalam sa publiko.
Dahil empleyado lang ako.
Papatayin nila ako.
Marami sa mga katrabaho ko ang takot na lumantad,
kahit sa loob ng kumpanya.
Pero pag may nakikita akong problema na puwedeng magdulot ng pagkamatay,
magsasalita ako hanggang sa mapagod ako.
Kaya patuloy akong sumunod.
At sa huli, tinanggal na lang nila ako sa Dreamliner program.
Tapos, binutas 'yong gulong ko.
Di ko alam kung sino,
pero tingin ko, warning 'yon.
Mas magiging malala pa 'to kaysa sa gusto mong mangyari.
Naapektuhan ako no'n.
Nagigising ako sa bangungot
kada alas-tres ng umaga.
Nakikipag-usap ako sa tatlong magkaka-ibang psychologist
noong panahong iyon
para lang makayanan ko 'to.
Maraming buhay ang nakataya.
Binabangungot ako na may bumabagsak na eroplano malapit sa 'kin.
Sobrang lapit no'ng pagbagsak na naramdaman ko 'yong init sa panaginip ko.
Di ako makatulog.
Sana walang ibang MAX na bumagsak,
pero di ako makatulog.
'Yong paulit-ulit na matalo,
at paulit-ulit na pinagtataksilan,
talagang mabigat 'yon.
Wala akong magawa.
Okay lang sa mga trabahador na magsalita sa publiko
pero natatakot silang mawalan ng trabaho.
Kailangan pa nila ng trabaho.
Di nila kayang masisante sa trabaho.
May kultura ng takot.
Pagkaalis ni John sa Boeing, nakikita pa rin niya 'yong mga problema,
at talagang apektado siya nito.
Kaya nagsampa kami ng kaso.
Ang kaso ni John Barnett laban sa Boeing
ay tungkol sa hostile work environment,
at may mga alegasyon ng retaliation ng Boeing laban sa kanya.
Ilang taon siyang gina-gaslight
habang nagtatrabaho siya roon.
Mr. Barnett, ayon sa testimonya mo,
ano'ng sinabi niya, na pasusukuin ka niya?
Pipilitin niya ako hanggang bumigay.
Okay. Nagbibiro ba siya no'ng sinabi 'yon?
Hindi.
Nag-file kami ng reklamo,
at pinilit namin ang Boeing na maglabas ng mga dokumento.
Ang tagal bago kami sinagot ng Boeing.
Ang mga kaso ng whistleblower
ay napakakumplikadong kaso.
Madalas, kapag nagiging public ang whistleblowers,
kapag tinanggal na sila,
kinukuha ng employer ang laptop o phone nila.
Ibig sabihin, wala silang ebidensiya. Parang tsismis lang.
Ang nagpaiba talaga sa sitwasyon ni John sa iba
ay naidokumento ni John ang lahat.
At sabi niya, balang araw,
magkakaroon ng paniningil sa Boeing,
at magkakaroon siya ng ebidensiya para ipakita kung saan sila nagkulang.
Pag-usapan natin 'yong imbestigasyon sa oxygen.
Noong July 2016,
may isyu sa mga depektibong oxygen canister. Tama ba?
Tama.
Natuklasan mo na 'yong ibang oxygen squibs,
ay hindi maayos na naglalabas ng oxygen.
Mga 15% ang hindi gumagana.
Gumawa ka ng informal tests
at nagkaroon ng 15% failure rate, tama?
Hindi, hindi 'yon informal test.
Sabi ko, "Tingnan natin ito nang mabuti."
Kaya kumuha ako ng bagong squibs mula sa mga tindahan,
nasa mga pakete pa, at ipinadala namin sa control group.
Umabot sa 25% 'yong failure rate.
Nabahala ako do'n. Sabi ko, seryosong isyu 'to.
Halimbawa, nasa 40,000 feet ka,
at sa kung anong dahilan, nagkaroon ng decompression,
at bumaba 'yong oxygen mask.
May 20 seconds ka para isuot 'yong mask
bago ka mawalan ng oxygen,
at puwedeng magdulot 'yon ng brain damage, at puwedeng ikamatay.
Isipin mong wala kang oxygen.
Kasama mo 'yong mga anak mo.
Sino ang makakakuha ng oxygen?
Habang idinodokumento mo 'yong isyu sa oxygen squibs,
walang pumuna sa 'yo sa pagdodokumento ng isyu, tama?
Ang totoo, may email kami.
Medyo pangit.
Sabi niya, tigilan mo na 'tong kabaliwan na 'to.
Gano'n ang ugali niya. Basta na lang…
Wala 'yon sa mga email na tiningnan namin.
-Wala rito, pero may kopya ka, di ba? -Oo.
Sabi ni John, aabutin ng walo, sampu, labindalawang taon
bago lumabas 'yong mga depekto.
Nag-aalala talaga siya sa mga problemang 'to,
na lalabas ito kalaunan at magdudulot ng sakuna.
'Yong three-year probation ng Department of Justice.
ay mag-e-expire na sa isang buwan.
Parang mental o psychological process 'yon
na pinagdaraanan namin.
Ilang buwan na 'yong mga meeting.
Pumunta pa ako sa Washington
para makipag-usap sa DOJ
para ipaliwanag na walang nagbago sa mga nirereklamo namin
sa kultura ng Boeing at sa mga pabrika ng Boeing.
Nakipag-usap kami sa head ng fraud section, si Glenn Leon.
Tapos nagbasa siya ng script.
At kung sasabihin namin, "Teka, paano naman 'yong sasabihin namin?"
Magagalit siya nang kaunti.
Tapos, magpapatuloy na siya na parang wala kaming sinabi.
Mukhang pinoprotektahan ng DOJ ang Boeing.
Pumupunta kami sa mga korte,
at nasa isang side ang DOJ at mga abogado ng Boeing
na nag-uusap, at nasa kabilang side kami.
Para kaming mga kriminal.
Kung makikita mo 'yong dami ng abogado na galing sa Boeing
na napunta sa DOJ at mula sa DOJ
pumunta sa Boeing law firm,
talagang may political entanglement.
Ngayon, pa-expire na 'yong deferred prosecution agreement.
Wala ng pag-asa. Walang hustisya.
Walang mananagot.
Kalimutan mo na. Umuwi ka na.
Mukhang di interesado ang DOJ na mahuli ang mga kriminal.
Gusto lang nilang matapos na ang kasong ito sa kahit anong paraan.
At papayagan nilang malaya ang mga kriminal at gagawin kung ano…
At walang matututo ng leksiyon.
Ngayon, pinapakita namin na napakaraming isyu
sa production quality.
Kailan ang susunod na crash?
Sana hindi ito mangyari.
Pero ito ang kinakaharap namin.
Ground, Alaska 1282,
push up Charlie 7 20-18.
Pusback's approved, 2-8 left.
Normal na start-up, taxi, takeoff 'yon.
Alaska 1282. Runway 2-8 left, cleared for takeoff.
Magandang araw, Alaska 1282.
Kinuha ng anak ko ang mga gamit niya sa pag-drawing
habang lumilipad kami.
Kandong ko 'yong anak kong lalaki.
'Yong 3-year-old ko, nasa gitna. 'Yong 5-year-old ko, nasa window seat.
Umaakyat kami.
Alam ko tiningnan ko pa sila para makita kung kumusta ang pamilya ko.
Seattle, Alaska 1282, 11,000 climbing 15,000.
Alaska 1282, Seattle Center, climb and maintain level of 2-3-0.
May matinis na tunog na parang sumisipol.
Tapos… may sumabog.
1282 may emergency kami. Pababa kami sa 10,000—
Biglang bumagsak 'yong oxygen masks,
at naisip ko na merong problema.
Bumaba tayo.
Nataranta ako, pero agad akong lumingon. At nakita ko…
na kita 'yong langit.
Nagulat talaga ako.
Inipit 'yong one-year-old kong anak sa pagitan ng mga hita ko.
Umiiyak siya.
Nang isuot ko 'yong mask, walang hangin na lumalabas.
Sinubukan kong huminga ulit. Walang oxygen.
TINAWAGAN ANG MGA FLIGHT ATTENDANT
HINDI GUMAGANA 'YONG MGA MASK
Tiningnan ko 'yong anak ko,
nakikita kong hinihila 'yong buhok niya.
Nasa pangalawang row siya sa harap ng opening.
Akala namin, masisira 'yong panel kasunod na panel
at hindi na kami makakaligtas sa flight na 'yon.
Naubos na 'yong oxygen.
Nahihilo na ulit kami, at nanlalabo na 'yong paningin ko.
Pareho akong tinitingnan ng mga anak ko, takot na takot.
Di ko masabi na magiging okay dahil hindi ko alam.
Iniisip ko na may ilang minuto na lang ako kasama ang pamilya ko.
Kaya inabot ko sila, at hinawakan ko 'yong likod ng asawa ko.
At nagdasal na lang ako.
IKAW ANG PINAKAMAGANDANG PARTE NG BUHAY KO
Nag-text ako sa anak ko para magpaalam.
Sinabi kong siya ang pinakamagandang nangyari sa 'kin.
NATATAKOT AKO - I LOVE YOU - FOREVER
PAKISABI KAY MOM AND DAD NA MAHAL KO SILA
IPAG-PRAY N'YO AKO
AYOKO PANG MAMATAY
Tumingin ako sa bintana, at lumusot sa ulap 'yong eroplano.
At nakahinga na kami ulit.
Nasabi ko na sa mga anak ko na, "Magiging okay tayo."
Para sa breaking news.
Mula Oregon ang breaking news na 'yon.
Tingnan n'yo itong video mula sa loob ng eroplano
na nasa ere pa rin
matapos sumabog ang malaking bahagi ng fuselage nito habang nasa flight.
No'ng nangyari 'yong sa Alaska,
nangangalap lang din ako ng impormasyon tulad ng iba.
Hindi ko alam kung ano'ng nangyari.
Nasa kusina ako, at nag-ring 'yong phone.
Alam kong may mali.
Iniimbestigahan ito ng National Transportation Safety Board.
Sa cruise altitude, baka bumagsak na 'yong eroplano.
Boeing 737 MAX 'yong eroplano na bagong certify pa lang.
'Yong tinatawag na door plug 'yong natanggal.
Hindi 'yon totoong pinto, pero may butas doon
na nilalagyan ng ibang airline ng dagdag na pinto.
Tinawagan ko ang contact ko sa Boeing at sinabi ko,
"Ito 'yong mga dahilan kung bakit naga-grounded ang eroplano."
Pina-grounded ng FAA ang lahat ng 737 MAX 9 sa US.
…sinabing posibleng mangyari o ma-develop sa ibang eroplano ang nangyari.
Tumangging managot ang Boeing, sinasabing ito ay
"hindi maayos na inaalagaan o mali ang paggamit
ng mga tao at/o mga entity maliban sa Boeing."
Trabaho naming maintindihan ang lahat ng nangyari.
Hindi kami binigyan ng Boeing ng mga dokumento at impormasyon
na ilang beses naming hiningi nitong mga nakaraang buwan.
Sinasabi nilang transparent sila, pero sa ngayon, hindi sila transparent
sa nangyari sa plug na 'yon.
Di ako nagulat sa door-plug incident.
Ilang taon ko nang ipinaglalaban,
na alam kong mangyayari 'yon.
Buti na lang walang namatay.
Bangungot 'yong magkaroon ng gano'ng klaseng pagkakamali.
Sabi ko sa sarili ko,
"Ito ang mangyayari kung di mo pananagutin ang mga tao."
No'ng nabalitaan ko 'yong nangyari do'n sa pinto,
alam ko na kung ano 'yong makikita nila
sa imbestigasyon nila.
Itong insidente ng panel na natanggal sa eroplano
ay dahil sa pagkukulang ng kalidad sa loob ng pabrika.
Noong 2023,
may eroplanong ginagawa sa Boeing 737 plant malapit sa Seattle,
at ito ang eroplano na naging Alaska 1282.
Magulo sa ilang parte ng pabrika
habang sinusubukan ng Boeing na bilisan ang produksyon nito
habang inaasikaso ang outsourcing.
Natuklasan ng imbestigasyon na tinanggal ng door team sa Boeing
'yong door plug
para ayusin 'yong mga maling ginawa ng mga supplier.
Para magawa 'yon, tinanggal nila 'yong apat na bolt.
At may isang litrato sa preliminary report nila
na napaka-informative.
Makikita mo 'yong tatlo sa apat na sulok ng door plug.
At wala 'yong retaining bolts na kailangan para ma-secure 'yon.
Hindi na naibalik.
Pagkatapos, lumipad ang eroplano ng 154 na beses.
At sa bawat paglapag o paglipad,
unti-unting naalis 'yong door plug
hanggang sa,
noong January 5, 2024,
sumabog ito.
Hanggang ngayon, wala pa rin kaming nakikitang dokumento
tungkol sa pagtanggal ng left-hand MED plug ng 8789.
Tama.
'Yong gumawa, hindi 'yon ni-record.
Bakit hindi? Siguro dahil may nag-utos na tapusin ito agad.
May buong sistema dito na hindi sapat.
Muntik na 'yon… sobrang muntikan na.
Sa Capitol Hill ngayon,
sinabi ng FAA chief na pumalpak ang quality control ng Boeing.
Kung wala kang safety culture, mahirap gumawa ng safe na eroplano.
Lahat ng sinasabi namin,
na sira ang kultura ng Boeing
at patuloy na lumilipad ang mga depektibong eroplano,
ay napatunayan na tama.
Nangyari 'yon dalawang araw bago
mag-expire 'yong deferred prosecution agreement.
Parang milagro 'yon
hindi lang dahil walang namatay,
at di nila masasabi na naging maayos ang Boeing
sa probationary period nila. Hindi nila masasabi 'yon.
Inanunsyo ng Justice Department na nilabag ng Boeing ang kasunduan noong 2021
na nagprotekta sa kumpanya mula sa anumang kaso.
Sumagot ang Boeing.
"Naniniwala kaming sinunod namin ang kasunduan."
Ang tanong ngayon,
ano ang posibleng maging parusa sa Boeing?
Mukhang wala pang nakakaalam.
Binuksan nito ulit ang lahat.
Ang imbestigasyon ng DOJ
at criminal prosecution.
Bumalik lahat sa umpisa.
Noong mga araw bago ka umalis sa Boeing,
may nakausap ka ba tungkol
sa stress na nararanasan mo sa trabaho?
Ang mga doktor ko.
Ano'ng sinabi ng doktor mo?
Sabi niya, magkaka-heart attack ako at mamamatay,
o magkaka-heart attack ako at mamamatay sa environment na 'yon.
Sinabi niya sa 'yo sa appointment na 'yon
na aatakehin ka at mamamatay kung di ka pa aalis.
-'Yan ang testimonya mo? -Kung di ako aalis do'n.
-Okay. -Oo.
Puwede bang mag-break muna tayo?
Pitong oras na kinunan ng deposition ng abogado ng Boeing si John.
Pagod na pagod na si John.
Sinabi niya gusto niya na umuwi
at ipagpatuloy ang deposition sa ibang araw.
Tumutol ang Boeing sa request ni John.
Sa puntong ito, ayaw nang gumawa ni John
ng anumang makapagpapabagal sa trial,
at babalik na lang siya kinabukasan para tapusin ito.
At bumalik siya sa hotel niya.
Kinabukasan, umaga ng Sabado, March 9,
may bagyo sa labas.
Kumukulog, kidlat, at napakalakas ng ulan.
Pagsapit ng 10:00, wala pa kaming naririnig kay John.
Kaya nang humina ang ulan,
pumunta kami roon.
Umaasa kami habang papunta sa hotel na makikita lang namin si John
na may medical situation, pero magiging okay siya.
Iniisip ko, baka nagka-panic attack siya
o parang gano'n.
Pero pagpasok namin sa hotel,
dinala kami ng manager sa likod,
at ang una niyang sinabi sa amin, "Nakikiramay ako."
Nakakagulat at nakaka-overwhelm at halo-halo ang emosyon ko
nang malaman naming nakita nila si John sa sasakyan niya…
na may tama ng bala sa ulo.
Naniniwala ang pulis na malamang ay nagpakamatay siya.
Marami kaming tanong,
at gusto naming makasiguro na kumpleto at maayos ang imbestigasyon.
Gusto naming makita ang laman ng cellphone niya.
'Yong mga ininterview nilang saksi, gusto kong makita 'yong mga pahayag nila.
At nag-fingerprint ba sila sa labas ng sasakyan?
Isang dating empleyado ng US plane maker na Boeing,
na naging whistleblower, ang natagpuang patay.
Nag-usap kami noong Lunes bago 'yon.
Tinanong ko siya, "Kailan ka uuwi?"
Sabi niya, "Naantala 'yong meeting ko, kaya dito pa muna ako."
"Gusto ko na sanang makauwi na."
Sabi niya, "Gusto ko lang makahiga sa kama ko."
At marami pa kaming tanong na di pa nasasagot.
Gusto lang naming malaman ang nangyari.
Nagulat ako.
Walang gustong tanggapin na gagawin ito ni John
ngayong malapit na niyang matapos ang gusto niyang makamit,
ang ipaalam salahat na hindi pinapansin ng Boeing ang quality.
Malapit na siya sa finish line.
Ang matagpuan siya sa kotse niya
na parang hindi
para sa 'min, hindi 'yon si John, 'yong John na kilala namin.
ANO'NG TOTOONG NANGYARI KAY JOHN BARNETT?
Pagkatapos no'n, naging kakaiba na.
Parang nasa alternate universe na kami.
Malinaw na sobrang daming sinisiyasat sa kaniya,
pero sapat ba 'yon para magpakamatay siya?
'Yon ang gustong malaman ng lahat.
Sinusubukan naming alamin ang timeline ng pagkamatay ni John Barnett
at kung totoong nagpakamatay siya.
Nagdududa ang mga tao.
Sinasabi ng mga tao na pinatay si John
para patahimikin ang ibang magsasalita pa tungkol dito.
Sabi niya, "Kung may mangyari sa 'kin, hindi 'yon suicide."
Alam kong hindi siya nag-suicide. Hindi mangyayari 'yon.
Hindi 'to tama.
'Yan din ang pakiramdam namin.
Iniimbestigahan na ito ng Charleston City Police at ng coroner.
Hinihintay lang namin 'yong police department at coroner
na maglabas ng report kung ano'ng nangyari.
Napaka-tense no'ng sitwasyon.
At naiisip ko rin, hindi ko alam kung ano talagang nangyari dito.
No'ng mabalitaan kong namatay si John Barnett,
traumatic 'yon.
Pero ang ikinagalit ko talaga
ay nang malaman ko kung paano siya tinrato ng management
sa loob ng maraming taon, dahil nakaka-relate ako.
Galit na galit ako.
May pagkakataon silang ayusin 'to, pero wala silang ginawa.
Kaya tinawagan ko 'yong reporter ng New York Times.
Sabi ko, gamitin mo ang pangalan ko
at ipaalam sa mga tao na binigyan kita ng dokumento ng Boeing.
Hindi ko talaga gustong magpa-interview.
Hindi ako 'yong tipo na mahilig sa kamera.
Si Roy Irvin ay unang beses na nagsalita sa harap ng camera.
Si John Barnett ay isang parola.
No'ng bago ako sa kumpanya,
tinuturo niya 'yong tamang direksyon.
Ginagawa pa rin niya 'yon ngayon.
Misyon ni Roy na tapusin ang sinimulan ni Barnett.
Hindi ako si John,
pero kailangang may magpatuloy.
Nag-aalala ang pamilya ko
sa pagsali ko sa pelikulang ito,
pero para kay John ito.
Natakot talaga ako.
Pero… ipinangako ko sa sarili ko
na magsasalita ako kahit ano pa ang mangyari.
Nandito ako ngayon dahil kailangan kong magsalita.
May matinding concern ako sa safety ng 787
at ng triple-7 aircraft,
at handa akong harapin ang professional risk para pag-usapan 'yon.
Napag-alaman nating may bagong whistleblower na nagngangalang Sam Mohawk.
-Giawa kong target ang sarili ko. -Bakit mo ginawa?
Dahil concerned ako sa safety. Sa huli,
sumasakay dito ang pamilya ko.
Mula nang mamatay si John,
kinontak kami ng napakaraming
mga aviation whistleblower.
Lahat sila, pareho ng concern kay John Barnett.
Na-interview ng New York Times ang napakaraming empleyado ng Boeing
na nagsasabing kumonti ang gumagawa, at humina ang proseso ng inspeksyon,
at inuuna ang production speed kaysa sa quality control.
Maraming tao ang na-inspire ni John na magsalita.
Papunta kami sa opisina ng coroner ng Charleston County
para makipagkita sa coroner,
na may konklusyon na kaugnay sa pagkamatay ni John Barnett.
Sasabihin na nila ang resulta ng imbestigasyon,
kasama ang forensic results at autopsy results.
Oo, maraming mga tanong.
Mabigat ang araw na 'to para sa pamilya ni John.
Naririnig n'yo ba ako?
Oo, salamat.
-Good morning, Rodney. Naririnig mo ba? -Opo, ma'am.
So ipinaalam sa amin
ang tungkol sa isang pagkamatay sa isang sasakyan sa hotel.
Nakalock 'yong sasakyan, kaya kinailangan nila itong buksan.
Kinunan namin ng litrato ang lahat ng nakita namin.
Nakakuha ang Charleston Police Department ng aabot sa 80 fingerprints
na kay John.
Walang pahiwatig na may nangyaring away
o anumang gano'n.
Nakuha namin 'yong surveillance camera ng hotel,
kung saan makikita si John na pumapasok sa lobby
at lumabas siya ng hotel nang 8:37 ng gabi.
Nakita ang truck niya na umatras sa parking spot ng 8:45.
Walang nakitang pumasok o lumabas sa sasakyan,
hanggang sa makita siya ng mga first responder.
Isa sa mga matatagal ng tanong
ay kung natukoy ba na tumugma 'yong bala sa baril?
Oo. 'Yong nakita sa headliner
ay tumutugma sa baril niya.
Sa tingin ko, consistent na kay John 'yong baril,
nasa loob siya ng sasakyan,
at suicide 'yong pagkamatay niya.
Napakabigat…
na malaman kung ano'ng pinagdaanan ng anak ko,
at… nakita ko 'yong iba no'n,
pero siguro di ko lang naisip kung gaano siya naapektuhan.
-Tawagan mo ako kung may kailangan ka. -Salamat.
Walang anuman.
-Bye-bye. -Bye.
Yakapin mo ako pagkatapos.
Ito 'yong mga gamit na ibinalik sa amin
ng Charleston City Police Department.
Laptop ni John.
Ito 'yong cellphone niya.
At notebook ni John.
At nakasulat sa loob
'yong suicide note na iniwan ni John
bago siya nagpakamatay.
"Fuck Boeing."
"Di ko na kaya 'to. Tama na."
"Sana managot ang mga putang inang sumira ng buhay ko."
"Sana managot ang Boeing."
"Ilibing n'yo ako nang nakadapa para mahalikan ng Boeing
ang puwet ko."
"Sa pamilya't mga kaibigan ko, nahanap ko na ang purpose ko.
Payapa na ako kalooban ko. Mahal ko kayo."
Tapos pumirma siya ng John/Mitch, aka Swampy.
Isa 'to sa mga bagay na paulit-ulit mong tinatanong sa sarili mo,
"Ano pa kaya ang puwede kong nagawa?"
Oo.
Pero isang bagay ang sigurado,
at 'yon ay,
alam mo na, hindi man Boeing ang pumatay,
pero responsable ang Boeing
sa pagkamatay ni John.
Ngayon, tinitingnan ng congressional hearing ang safety at quality
ng commercial jets ng Boeing.
Pagkatapos ng pagbagsak ng 737 MAX,
nangako ang Boeing na aayusin nila ito.
At may mga whistleblower na lumapit sa amin
at nagsasabing wala namang nagbago.
Hindi maayos na pagkakabit,
paggamit ng depektibo at sirang piyesa,
mga pagkukulang sa kalidad.
Napakaraming ebidensiya ang nagsasabing kinakailangan silang imbestigahan.
At lalo naming naramdaman na kailangang dapat may managot.
At 'yan ang dahilan kung kaya't si Dave Calhoun,
ang CEO, ay magiging saksi ngayon.
Ito ang anak ko, si Danielle Moore.
Twenty-four years old lang si Danielle
nang mamatay siya sa Boeing 737 MAX.
Ako si Zipporah Kuria, at namatay ang tatay ko, si Joseph Kuria.
Bilang mga ahensiyang gumagawa ng mahahalagang desisyon,
kung di n'yo sila kakasuhan, kung di n'yo tuturuan ng leksyon
ang kasaysayan ng tunay na hustisya, at pag naulit ito,
paano kayo makakatulog?
Sinira mo ang buhay ng anak namin
at pinatay mo ang mga anak namin.
Hindi na namin sila makikita at mayayakap
di tulad mo sa pamilya mo.
Bigyan mo kami ng kasagutan.
Wag mong uunahin ang kita kaysa sa mga tao.
Isipin mo 'yong huling anim na minuto ng anak ko do'n sa eroplano.
Mahiya ka naman.
Anim na minutong humihingi ng tulong sa 'kin.
Limang taon na ang nakalilipas, 346 na inosenteng buhay ang naglaho
sa dalawang trahedyang kayang maiwasan.
Pagkatapos ng mga trahedyang iyon, nangako ang Boeing na magbabago ito.
At sa ilang sandali, naniwala ang ilan na baka nagbago na nga ang Boeing.
Pero nitong nakaraang Enero,
literal na sumabog ang harapan
ng walang lamang mga pangako ng Boeing sa mundo.
Ang mga isyung kinahaharap natin ngayon ay usapin ng buhay at kamatayan.
At ang hearing na ito
ay ang oras ng paniningil.
Gusto kong batiin ang ilang miyembro ng audience
na nandirito ngayon.
Ang pamilya ni John Barnett.
Ang nanay niya, si Vicky Stokes, at kapatid na si Rodney Barnett.
Isang whistleblower ng Boeing
na nagpakamatay dahil sa matinding pressure
na hatid ng kumpanya dahil sa pagbubunyag niya sa mga problema sa kaligtasan.
Si David Calhoun ay nagsilbing presidente at chief executive officer ng Boeing
mula noong Enero 2020,
at nag-umpisa ang career niya
sa General Electric Company, GE, kung saan siya nagtrabaho nang 26 na taon.
Mr. Calhoun, halos araw-araw,
may bagong problema o safety concern sa Boeing aircraft.
Ano ang ugat ng mga systemic failure na ito?
Paano mo ito aayusin?
At sino ang dapat managot?
Ikaw ba dapat o ibang tao?
Ang mga sanhi ng halos lahat maliban sa nangyari sa Alaska
ay may kinalaman sa iba't ibang input
na kaugnay ng operating at maintenance
at iba pa sa eroplano.
Manufacturing defect 'yong sa Alaska.
Wala akong alam na iba pa.
'Yong mga supplier ng parts at components,
sinisisi sila ng Boeing.
'Yong mga manggagawa na nakataya ang kanilang trabaho, sinisisi ng Boeing.
'Yong mga pilotong nagpapalipad sa mga eroplano,
sinisisi sila ng Boeing.
Lahat sinisisi ng Boeing
maliban sa sarili nila.
Marami sa mga ito ay may kinalaman sa mga walang training.
Iyon lang talaga, sa totoo lang.
Mr. Calhoun, magkano ang suweldo mo ngayon?
Senator, nakasaad 'yon sa proxy documents namin,
sa bawat taon na empleyado ako.
Oo, pero magkano?
-Malaking halaga, sir. -Sige, tutulungan kita.
$32.8 milyon ngayong taon. Tama ba?
Tama po.
45% 'yan na mas mataas kaysa noong nakaraang taon. Tama ba?
Tama.
Ano ba talaga ang trabaho mo?
Ako ang nagpapatakbo sa kumpanya.
Okay. Kasama ba sa suweldo mo 'yong kalidad ng trabaho?
Kasi may mga whistleblower na humarap sa komiteng ito
at inakusahan ang Boeing na nagtitipid sa lahat ng paraan
sa kalidad at kaligtasan, hindi lang noon,
kundi ngayon.
Sabi nila, tinanggal mo 'yong safety inspections,
na mas kaunti na lang 'yong quality inspectors.
Sinasabi nila na nang sabihin nila ang mga isyu at problema,
nililipat sila, ginagantihan,
at pinagbabantaan sila.
Mukhang hindi 'yon pagtuon sa kalidad para sa 'kin.
Pero binabayaran ka ng $33 milyon kada taon.
Mas malala pa ang Boeing ngayon.
At ang mahirap tanggapin
ay 'yong mga executive na gumawa ng mga desisyon
ay may daan-daang milyong dolyar.
Sirang-sira na ang Boeing.
At 'yong ilang tao
na nagdala sa kumpanya doon
ay ilan sa pinakamayayamang tao sa mundo.
Maraming executives na ang pumasok sa Boeing,
sa mga kumpanya sa buong America
na ang tingin sa trabaho nila
ay mag-cost cutting,
pigain ang kumpanya para tumaas ang kita.
Sinisira n'yo ito.
Sinisira n'yo ang Boeing.
Isa ito sa pinakamagaling na kumpanya sa Amerika.
Binigyan trabaho nito ang libo-libong tao sa estado ko.
At sinisira n'yo ito para sa kita, para sa kita ng shareholder,
at binabayaran kayo para dito.
Malaki ang naging pagtaas ng sahod mo.
Kaya maganda ang nangyayari sa 'yo, hindi para sa mga Amerikano.
Maraming executive ang walang koneksyon sa produktong ginagawa.
Kinuha sila dahil may business degree sila.
…na meron ang mga successful na kumpanya at wala sa mga hindi successful.
…47 na kada buwan. Gagawin naming 52 kada buwan.
Lalo pang lumalakas ang forecast na 'yon, at kung matutulungan tayo ng Congress,
makakamit natin ang mga benepisyo.
Frontier Flight 2688, runway 2-8 left. Cleared for takeoff.
2-8 left, cleared for takeoff.
Gusto lang ng Boeing na solusyonan ang sintomas.
May parte ng eroplano na natanggal o nag-aapoy ang makina,
gusto nila nang madalian
para lang masabing may ginawa sila.
Hindi inaayos ng Boeing ang pinagmumulan ng problema,
ito ay ang leadership model nila.
Pera ang habol nila,
imbes na gumawa ng pinakamahusay na eroplano sa mundo.
Sa maraming kumpanya, hindi buhay ng tao ang nakataya.
Pero sa Boeing, gano'n.
Kapag bumaba ang kalidad ng Boeing,
may namamatay.
Kailangan natin ng ligtas na air travel.
Kailangan ng safe na eroplano.
Dapat managot ang Boeing.
Ang huling apat na CEO ng Boeing ay nakatanggap ng retirement benefits
na umabot sa halos $500 milyon.
Nitong March 2026, hindi pa kumikita ang commerical airplanes division ng Boeing
mula pa 2018, at tinatayang umabot na sa $40 bilyon ang nalugi nito.
August 2025, nakipag-areglo ang Boeing sa kaso ni John "Swampy Barnett
sa di nabanggit na halaga.
Nakahain pa rin ang ikalawang kaso ng Boeing para sa wrongful death.
November 2025, ibinasura ng DOJ ang criminal case ng Boeing
kaugnay sa pagbagsak ng 737 Max.
Nagmulta ang Boeing ng $1.1 bilyon at nangako
ng mga hakbang para sa kaligtasan.
Wala pang CEO ang nakakasuhan.
Gusto talaga nila kaming mawala.
Pero di ko kayang umalis na lang at sabihing,
"Wala tayong magagawa," at sumuko na.
Walang hustisya, walang pananagutan.
Nakakagalit.
At kailangan naming patuloy na lumaban.
Hindi puwedeng ganito na lang.
Kailangang may magbago.
Matapos tumanggi noong una na lumahok sa dokumentaryong ito,
pumayag ang Boeing na sagutin nang nakasulat ang aming mga katanungan:
"Matagal nang naiuulat ang mga alegasyong binanggit sa film na ito.
Ang ilan ay nananatiling walang sapat na batayan hanggang ngayon
habang ang iba naman ay mga isyung masusing tinugunan ng Boeing.
Sa pamumuno ng aming bagong CEO at sa tulong ng feedback mula sa mga empleyado,
nagpatupad kami ng mga bagong pamantayan para lalo pang lumakas ang aming kultura."
Nagsalin ng Subtitle: M. Zafe