75 MİLYON YIL ÖNCE
Uzayın derinliklerinden
bir tehdit yaklaşıyor.
Jüpiter ile Mars'ın arasındaki yörüngelere hapsolmuş…
…asteroit kuşağı.
Bir buçuk milyon antik kaya kütlesi
güneşin etrafında dönüyor.
Durmaksızın sürükleniyorlar.
Ancak bir anlık şansla…
…bir asteroit kendi yörüngesinden kopuyor.
Dünya'dan milyonlarca kilometre uzakta yaşanan anlık bir olay
onu Güneş sistemimizin merkezine doğru
yeni bir yörüngeye sokuyor.
Ancak yolculuğu
Dünya tarihindeki en yıkıcı olaylardan birinde
ani ve şiddetli bir biçimde sona erecek.
Dinozorların efsanevi hikâyesinin
son bölümündeyiz.
DİNOZORLAR
4. BÖLÜM: ÇÖKÜŞ
72 MİLYON YIL ÖNCE
KRETASE DÖNEMİNİN SONU
Asteroit, Dünya'ya yolculuğa başlayalı üç milyon yıl geçti.
Gezegene dinozorlar hükmediyor.
Karaya hâkim oldular, şimdi okyanusa da giriyorlar.
Yüksek deniz seviyeleri Kuzey Amerika'yı ikiye bölerek…
…uçsuz bucaksız kıyı şeritleri…
…yüzlerce tropik ada…
…ve fırsatlar yarattı.
Ama bu adalar cennet değil.
Amansız bir yırtıcının yuvası.
Türünün en hızlı, en çevik dinozorlarından birinin.
Kuzey Amerika'nın Spinozor'a olan cevabı.
Ama tahmin ettiğiniz biçimde değil.
Hem de hiç değil.
Bu gördüğünüz Hesperonis.
Amansız ve hızlı.
Ama korku salan devasa kuzenlerinin neredeyse tam tersi.
Hem beceriksiz
hem de sakar.
Küçücük dişleri var.
Yani amansız bir avcıda bulunacak özellikler değil.
Ama Spinozor ile ortak bir yanı var.
O da sadece karaya mahkûm değil.
Hatta o, tarihteki en gelişmiş suda yaşayan dinozor.
Âdeta tarih öncesi bir penguen gibi
beslenme alanlarına ulaşmak için
denizde daha önce ulaşılamayan çok uzak noktalara kadar yüzebiliyor.
Bu, yeni mavi krallığının ganimeti.
O büyük sakar ayaklar suda güçlü pervanelere dönüşüyor.
Doksan dört adet iğne gibi keskin dişiyle balığı kolaylıkla yakalıyor.
Ancak hava soluduğu için
hâlâ yüzeye çıkmaya mahkûm.
Ancak yüzeyde oyalanmak tehlikeli.
Çünkü aşağıda
katil balinaların iki katı büyüklüğünde canlılar var.
Mosazorlar.
Bu suların süper yırtıcıları.
Hesperornis kıyıya dönmek zorunda.
Ama Mosazor korkutucu bir hızla hareket ediyor.
Neyse ki Hesperornis ondan daha çevik.
Ama yoruldu.
Onun yorulması Mosazor'a son bir fırsat tanıyor.
Hesperornis hayatta kalmayı biliyor.
Okyanusta hiçbir dinozorun gitmediği kadar uzaklara gidebiliyor.
Ama bu sular en iyi yüzücüler için bile tehlikeli.
Dinozorların sığ sulardaki başarılarına rağmen
Mosazorlar dalgalara hükmediyor.
1.300 kilometre kuzeyde, karada
durum çok farklı.
İstikrarlı, ılıman iklim sayesinde
dinozorların buradaki hâkimiyeti rakipsiz.
Büyük Sauropod'lar Jura döneminin başından beri olduğu gibi
yüksek ağaçların arasında bolluk içinde yaşamaya devam ediyor.
Ama aşağıda bir devrim gerçekleşti.
Bir dişi Handrozor.
Etraftakilerin yanında cüce gibi kalıyor olsa da
aslında bir filden daha büyük.
Bu devler onu durduramayacak
çünkü bir annenin amacına ulaşmasına hiçbir şey engel olamaz.
O amaç
ailesini doyurmak.
Ailesi
aşağıda bir yerde.
Yanak keseleri olan ataları sayıca az ve dağınıktı.
Ama Handrozorlar artık o kadar başarılı ki sürüleri binlerce üyeden oluşuyor.
Dünyadaki gelmiş geçmiş en büyük dinozor topluluğu.
Ama bu dişinin ailesi sürüyle birlikte yolculuk yapmıyor.
Kreşin güvenli ortamındalar.
Yüzlerce yavru Handrozor'un bakıldığı geniş bir çocuk yuvasında.
Onun yavruları da orada.
Altı aylık olmalarına rağmen doymak bilmez bir iştahları var.
Annelerinin getirdiklerinin neredeyse hepsini yiyorlar.
Ne olursa olsun.
Kuşlarınkine benzeyen bu besleme besinlerin çabuk tükenmesine yol açıyor.
Bu yüzden anne yiyecek bulmak için yuvadan sık sık ayrılıyor.
Anneleri yokken
ufaklıklar oyun oynuyor.
Savaş uçağı kanadı kadar uzun kanatlarıyla
Teruzorlar artık hiç olmadıkları kadar büyük.
Kreşler onlar için mükemmel birer avlanma bölgesi.
Korumasız yuvalardan yavru avlamak onlar için işten bile değil.
Bu dev gibi canavarın tehdidine rağmen
anneler yavrularını ne pahasına olursa olsun koruyacak.
Ama devasa Teruzor karnını doyurmaya kararlı.
Yuvadan yükselen çığlıklar yırtıcıya yemek çanı gibi geliyor.
Ama yavrular sadece korkudan çığlık atmıyor.
Yardım çağrısı gönderiyorlar.
Gençlerini koruma içgüdülerinin güçlü olması sayesinde
Handrozorlar soyunu başarıyla sürdürüyor.
Ama başka dinozorlar savunmayı bambaşka bir boyuta taşıyor
çünkü av ve avcı arasındaki silahlanma yarışı giderek hızlanıyor.
72 MİLYON YIL ÖNCE
Tarihin en ünlü dinozorlarının yükselişi bu sayede başlayacak.
Bu süreç o kadar uzun olacak ki
Kuzey Amerika kıtası değişecek.
Kara kütlesi gökyüzüne doğru yığılacak.
66 MİLYON YIL ÖNCE
Rocky Dağları.
Buradaki dağların eteklerinde
dinozorlar iz bırakıyor.
Pakisefalozor.
Aşırı kalın kafataslarını kullanarak…
…önderlik mücadelesi veriyorlar.
Hemen yanlarında da
miğferi çok daha etkileyici olan başka bir dinozor var.
Triceratops.
Gergedana benziyor olabilir
ama onun iki katı büyüklüğünde.
Mızrağa benzeyen, bir metreden uzun boynuzları var.
Triceratops ve Pakisefalozor'un etkileyici silahları var.
Ancak onlardan bile daha iyi silahlanmış
ve daha tehlikeli olanlar var.
Karanlıkta dolaşan zırhlı savaşçıların
en sonuncusu ve en büyüğü.
Altı metre boyunda. Bölgesini koruma içgüdüsü çok güçlü.
Ankylozor magniventris.
Bölgesine girmeye kalkan olursa diye
nöbet tutuyor.
Tank benzeri gövdesi onlarca kalın, kemiksi plakayla kaplı.
Üstüne üstlük
yeni bir güçlü silahı var.
Yarım tonluk, tokmak gibi kuyruğuyla
bu ormanlarda dolaşan her türlü tehdide karşılık verebiliyor.
Bir şey sezdi.
Bölgesine giren biri var.
Hem de gelebilecek en kötü misafir.
Tiranozor Reks.
Ankylozor
T. Reks'e karşı.
Milyonlarca yıl geriye dayanan
evrimsel bir yenişememe durumu.
Ama bu silahlanma yarışında
bu dinozorları birbirinden ayıran bir şey var.
Zekâ.
T. Reks gelmiş geçmiş en dehşet verici yırtıcılardan biri.
Formunun zirvesinde kalabilmek için
her gün 200 bifteğe tekabül eden miktarda et tüketmek zorunda.
Ancak şu ana kadar avından bir lokma bile almış değil.
Çünkü bu paket yemekle ilgili özel planları var.
Ama bir Ankylozor'a hafif atıştırmalık denemez.
Üzerinde çeşitli yumru ve çıkıntılar olan
altı tonluk kas ve kemik kütlesi.
T. Reks için bile
taşımak epey zor.
Sonunda
yolculuğu bitiyor.
Bu kadar zahmete boşuna katlanmadı.
Beş tane aç yavru.
O vahşi bir katil,
bu doğru.
Ama aynı zamanda
fedakâr bir anne.
Yavrularının karnını tok tutarak
hayata en iyi şekilde başlamalarını sağlayacak.
Uzak ataları böyle bir şeyi ancak hayal edebilirdi.
Triyas döneminde küçük Marasuchus yumurtadan çıktığında
kendini cehennemde bulmuştu.
Gelecekte dinozor olacak bu canlılar
sürekli gölgelerde yaşayıp
dünyaya hükmeden sürüngenlerden saklanmak zorundaydı.
Ama kaderin müdahalesiyle…
…yaşanan felaketi
fırsata çevirdiler.
Böylece görkemli yükselişleri başladı.
Giderek büyüdüler, güçlendiler ve daha korkutucu hâle geldiler.
Zaman içinde
sadece karada değil,
denizde ve gökyüzünde de zafere ulaşacaklar.
Geçen 160 milyon yıldan sonra
dinozorlar artık o kadar baskın ki
yeryüzünde hiçbir şey onlara engel olamıyor.
Ama bu dünyanın dışında bir şey
onlara engel olacak.
Çünkü bu ailenin yolculuğu daha yeni başlarken
başka bir yolculuk
sona ermek üzere.
Dünyaya doğru sesten elli kat hızlı yaklaşan bu asteroit
sonunda kaderiyle yüzleşecek.
Meksika kıyısı açıklarında okyanusa çakılıyor.
Bir milyar atom bombası gücünde bir patlama yaratıyor.
Ortaya çıkan sıcaklık o kadar yüksek ki…
…her bir canlıyı, hatta deniz tabanını buharlaştırabilir.
Uzaklarda, Rocky dağlarının eteklerinde
bu büyük dinozorlar başlarına geleceklerden habersiz.
Tarihteki en büyük depremler yaşanıyor.
Ama en kötüsü henüz gelmedi.
Aşırı sıcak, dev bir moloz duvarı dışarıya doğru patlıyor.
Bu ölüm bulutundan yağan küller
dinozorlara mezar oluyor.
Dünyaları o kadar ısınıyor ki kelimenin tam anlamıyla alev alıyor.
En sert zırh bile
koruma sağlamıyor.
Bulut büyük bir hızla bütün gezegeni kaplayarak
dünyayı küle boğuyor.
Karanlığa hapsediyor.
Bütün bunların sonucunda hâlâ ayakta kalabilen birkaçıysa
bir kâbusun içine düşüyor.
Karanlıkta boğuluyorlar.
Gece çöktüğünde
ölü dinozor sayısı felaket rakamlara ulaşıyor.
İKİ HAFTA SONRA
Artık gün ışığı almayan Dünya'ya
bitmek bilmeyen uzun bir kış çöküyor.
Küresel sıcaklıklar 25 santigrat derece birden düşüyor.
Neredeyse hiçbir dinozor bu soğuk hava koşullarına dayanamaz.
Dev Sauropod'lar
kendilerini bu boya getiren ağaçların
külleri arasında yatıyor.
Kalabalık kolonilerde
birlikte yaşayanlar
birlikte öldü.
Korumacı anneler yavrularını dondurucu soğuklardan koruyamıyor.
Gelmiş geçmiş en ünlü dinozor bile
acımasız soğuktan nasibini aldı.
Zorba Kral
yenildi.
Görkemli Tiranozor Reks bile
bu koşullardan sağ çıkamayacak.
Dinozorların saltanatı
nihayet sona erdi.
Fakat 66 milyon yıl sonra…
…dinozorlar yeniden ortaya çıkıyor.
Bu sefer
bizim ellerimizle.
Bugün onların fosilleri kayıp bir dünyanın anıtları gibi ayakta.
Dahası onlar
dinozor hikâyesinin sırlarını deşifre eden birer anahtar niteliğinde.
Hayatlarını artık hiç olmadığı kadar iyi biliyoruz.
Ortaya çıktıkları ilk andan
son anlarına kadar.
Ancak Dünya'nın en karanlık gününde
tüm dinozorların ölmediğini öğrendik.
Bazıları o kıyamette sığınacak yer bulacak kadar küçüktü.
Günümüze kadar
hayatta kalmayı başardılar.
Bugün bizim kuş dediğimiz uçan dinozorlardan bahsediyoruz.
Geçmişlerine dair ipuçları burnumuzun dibinde saklanıyor.
Olağanüstü yolculukları bundan 235 milyon yıl önce başladı.
Bizimkiyle beraber devam ediyor.
Uzun zaman önce kaybolan…
…dinozorlar krallığının…
…elimizde kalan
son halkaları
onlar.
Alt yazı çevirmeni: Duygu Mengioğlu