1
00:00:09,134 --> 00:00:15,181
HAI 75 MILLÓNS DE ANOS

2
00:00:15,682 --> 00:00:17,767
Nas profundidades do espazo,

3
00:00:18,727 --> 00:00:20,603
axexa unha ameaza.

4
00:00:22,647 --> 00:00:26,526
Entre as órbitas de Xúpiter e Marte…

5
00:00:28,778 --> 00:00:30,947
o cinto de asteroides.

6
00:00:33,324 --> 00:00:37,454
Un millón e medio de anacos
de rochas antigas

7
00:00:38,329 --> 00:00:40,206
que orbitan ao redor do Sol.

8
00:00:43,626 --> 00:00:46,129
Eternamente á deriva.

9
00:00:55,680 --> 00:00:59,768
Pero, nun momento de pura casualidade…

10
00:01:04,731 --> 00:01:08,943
un asteroide é expulsado da súa órbita.

11
00:01:11,029 --> 00:01:12,864
Un instante fugaz,

12
00:01:13,615 --> 00:01:16,451
a millóns de quilómetros da Terra,

13
00:01:17,077 --> 00:01:19,913
desvía a súa traxectoria

14
00:01:20,830 --> 00:01:25,001
cara ao centro do noso sistema solar.

15
00:01:35,553 --> 00:01:40,433
Pero a súa viaxe
rematará de xeito repentino e violento

16
00:01:42,268 --> 00:01:48,066
nunha das peores catástrofes
na historia da Terra.

17
00:01:51,277 --> 00:01:53,154
E o capítulo final

18
00:01:54,405 --> 00:01:56,282
da grandiosa historia

19
00:01:57,492 --> 00:01:59,536
dos dinosauros.

20
00:03:06,728 --> 00:03:13,610
CAPÍTULO 4: CAÍDA

21
00:03:15,486 --> 00:03:22,035
HAI 72 MILLÓNS DE ANOS
CRETÁCEO SUPERIOR

22
00:03:23,661 --> 00:03:25,246
Hai tres millóns de anos

23
00:03:25,330 --> 00:03:29,042
que o asteroide iniciou
a súa viaxe cara á Terra.

24
00:03:31,169 --> 00:03:34,631
E os dinosauros reinan no planeta.

25
00:03:35,715 --> 00:03:41,512
Dominan a terra
e comezan a se adentrar no océano.

26
00:03:44,599 --> 00:03:49,979
O alto nivel do mar
dividiu América do Norte en dúas,

27
00:03:54,609 --> 00:03:56,653
creando así costas interminables…

28
00:04:00,573 --> 00:04:03,534
centos de illas tropicais…

29
00:04:05,828 --> 00:04:08,039
e oportunidade.

30
00:04:20,551 --> 00:04:23,304
Pero estas illas non son paraíso ningún.

31
00:04:27,016 --> 00:04:30,019
Son o fogar dun depredador temible.

32
00:04:34,983 --> 00:04:40,571
Un dos dinosauros máis rápidos
e áxiles da súa especie.

33
00:04:44,075 --> 00:04:48,538
A resposta norteamericana ao espinosauro.

34
00:04:59,716 --> 00:05:03,303
Só que non do xeito que un esperaría.

35
00:05:04,512 --> 00:05:06,681
Nin de lonxe.

36
00:05:09,183 --> 00:05:11,853
Este é o Hesperornis.

37
00:05:13,396 --> 00:05:18,443
É temible e rápido.

38
00:05:20,570 --> 00:05:26,284
Pero é practicamente o contrario
dos seus aterradores curmáns xigantes.

39
00:05:36,294 --> 00:05:37,628
É estraño

40
00:05:38,338 --> 00:05:39,922
e torpe.

41
00:05:42,050 --> 00:05:44,010
E ten uns dentes diminutos.

42
00:05:44,802 --> 00:05:48,431
Non precisamente
os trazos dun cazador feroz.

43
00:05:50,183 --> 00:05:53,519
Pero o que ten en común co espinosauro

44
00:05:54,187 --> 00:05:57,732
é que non está confinado en terra firme.

45
00:06:05,281 --> 00:06:10,995
En realidade, é o dinosauro acuático
máis avanzado da historia.

46
00:06:18,294 --> 00:06:21,422
Unha sorte de pingüín prehistórico,

47
00:06:22,465 --> 00:06:27,804
capaz de internarse en mar aberto
para acceder a zonas de caza

48
00:06:28,429 --> 00:06:31,849
que antes eran inaccesibles.

49
00:06:51,953 --> 00:06:56,541
Eis a recompensa do seu novo reino azul.

50
00:07:05,967 --> 00:07:11,305
Aquí abaixo, os grandes pés torpes
funcionan coma potentes propulsores.

51
00:07:15,309 --> 00:07:21,315
E os seus 94 dentes afiados
atrapan peixes sen esforzo.

52
00:07:38,583 --> 00:07:40,376
Pero, como respira aire,

53
00:07:41,294 --> 00:07:44,213
está atado á superficie.

54
00:07:56,350 --> 00:08:00,813
E na superficie non é seguro quedar.

55
00:08:04,275 --> 00:08:05,610
Porque abaixo,

56
00:08:06,944 --> 00:08:09,155
hai bestas

57
00:08:09,822 --> 00:08:13,159
que miden o dobre dunha candorca.

58
00:08:20,500 --> 00:08:22,502
Un Mosasaurus.

59
00:08:29,342 --> 00:08:33,429
O superdepredador destes mares.

60
00:08:41,771 --> 00:08:45,399
O Hesperornis debe regresar á beira.

61
00:08:50,530 --> 00:08:54,033
Pero o Mosasaurus móvese
a unha velocidade aterradora.

62
00:08:57,036 --> 00:09:01,582
Por sorte,
o Hesperornis é moito máis áxil.

63
00:09:08,297 --> 00:09:09,840
Pero está exhausto,

64
00:09:13,219 --> 00:09:18,224
o que lle dá ao Mosasaurus
unha última oportunidade.

65
00:09:36,492 --> 00:09:39,954
O Hesperornis é todo un supervivente

66
00:09:41,122 --> 00:09:46,877
que se interna máis no océano
ca calquera outro dinosauro.

67
00:09:49,589 --> 00:09:55,052
Pero estas augas son traizoeiras,
ata para os nadadores máis expertos.

68
00:10:03,311 --> 00:10:07,106
Malia a prosperidade dos dinosauros
en augas pouco profundas,

69
00:10:07,690 --> 00:10:09,734
o Mosasaurus

70
00:10:09,817 --> 00:10:11,736
é o amo das ondas.

71
00:10:19,910 --> 00:10:23,831
A case 1300 quilómetros, en terra firme,

72
00:10:24,332 --> 00:10:26,250
a historia é ben distinta.

73
00:10:38,095 --> 00:10:41,641
Grazas a un clima cálido e estable,

74
00:10:41,724 --> 00:10:46,145
o dominio dos dinosauros aquí
non ten rival.

75
00:10:53,944 --> 00:10:58,699
Os grandes saurópodos
prosperan entre árbores altas,

76
00:10:58,783 --> 00:11:02,453
como levan facendo desde o Xurásico.

77
00:11:08,626 --> 00:11:12,380
Pero máis abaixo
ten lugar unha revolución.

78
00:11:18,969 --> 00:11:22,306
Unha Hadrosaurus femia.

79
00:11:25,434 --> 00:11:29,605
Aínda que pareza anana
en comparación co resto,

80
00:11:29,689 --> 00:11:33,526
en realidade é máis grande ca un elefante.

81
00:11:34,568 --> 00:11:38,155
E estes xigantes non a deterán,

82
00:11:39,532 --> 00:11:43,452
porque nada pode parar
unha nai cunha misión.

83
00:11:45,871 --> 00:11:47,707
E esa misión…

84
00:11:48,207 --> 00:11:50,751
é alimentar a súa familia…

85
00:11:52,920 --> 00:11:54,588
que está algures

86
00:11:56,132 --> 00:11:57,466
aí abaixo.

87
00:12:07,893 --> 00:12:11,772
Hai moito, os seus devanceiros
que almacenaban comida nas fazulas

88
00:12:11,856 --> 00:12:14,108
eran escasos e estaban espallados.

89
00:12:16,986 --> 00:12:20,698
Pero agora o Hadrosaurus é tan próspero

90
00:12:20,781 --> 00:12:23,701
que nas súas mandas
hai milleiros de exemplares.

91
00:12:26,245 --> 00:12:31,751
As meirandes concentracións de dinosauros
que xamais se viron.

92
00:12:34,128 --> 00:12:38,549
Pero a familia desta femia
non viaxa coa manda.

93
00:12:40,342 --> 00:12:43,637
Alá, na seguridade da gardería

94
00:12:44,138 --> 00:12:48,976
para centos de crías de Hadrosaurus…

95
00:12:51,187 --> 00:12:54,315
incluídas as súas.

96
00:12:58,986 --> 00:13:03,699
Aos seis meses teñen un apetito insaciable

97
00:13:04,492 --> 00:13:08,412
e comen case todo o que lles trae.

98
00:13:11,457 --> 00:13:12,708
Calquera cousa.

99
00:13:24,929 --> 00:13:29,475
Para alimentalos ao xeito das aves
cómpren moitas viaxes,

100
00:13:30,142 --> 00:13:35,022
así que marcha a cada pouco
en busca de comida.

101
00:13:36,816 --> 00:13:39,193
E, cando as nais non están,

102
00:13:39,276 --> 00:13:42,196
os pequenos xogan.

103
00:14:06,053 --> 00:14:08,931
Coa envergadura dun caza,

104
00:14:09,473 --> 00:14:13,310
os pterosauros son máis grandes ca nunca.

105
00:14:15,938 --> 00:14:19,567
E as gardarías
son o couto de caza perfecto

106
00:14:20,067 --> 00:14:24,405
onde os niños sen vixiar
son a presa máis doada.

107
00:14:44,216 --> 00:14:46,886
Malia a ameaza deste monstro xigante,

108
00:14:46,969 --> 00:14:50,848
as nais defenden
as súas crías a todo custo.

109
00:15:07,781 --> 00:15:13,412
Pero o enorme pterosauro
está decidido a alimentarse.

110
00:15:20,044 --> 00:15:25,090
Para o depredador, os berros do niño
son coma unha chamada a cear.

111
00:15:41,190 --> 00:15:44,485
Pero os pequenos non berran só polo medo,

112
00:15:45,611 --> 00:15:47,905
piden axuda.

113
00:16:07,216 --> 00:16:11,136
Este instinto feroz de protexer as crías

114
00:16:12,179 --> 00:16:17,017
é crucial para a excepcional prosperidade
do Hadrosaurus.

115
00:16:19,144 --> 00:16:24,692
Pero outros dinosauros
levan a defensa a outro nivel,

116
00:16:26,151 --> 00:16:31,490
porque a carreira armamentista
entre depredador e presa está a escalar.

117
00:16:33,993 --> 00:16:39,748
E dará lugar ao dinosauro máis icónico
de todos os tempos.

118
00:16:45,879 --> 00:16:48,132
Levará tanto tempo

119
00:16:48,632 --> 00:16:52,803
que o continente norteamericano cambiará.

120
00:16:54,013 --> 00:16:57,433
Unha terra que se alza cara ao ceo.

121
00:17:06,900 --> 00:17:09,028
As Montañas Rochosas.

122
00:17:11,488 --> 00:17:15,034
É aquí, nos contrafortes,

123
00:17:16,744 --> 00:17:20,497
onde se nota o impacto dos dinosauros.

124
00:17:28,797 --> 00:17:30,883
O Pachycephalosaurus.

125
00:17:32,384 --> 00:17:35,804
Usando eses cranios extragrosos…

126
00:17:38,640 --> 00:17:41,602
para baterse en duelo pola supremacía.

127
00:17:47,024 --> 00:17:48,776
E, canda eles,

128
00:17:49,985 --> 00:17:53,906
un dinosauro
cun casco aínda máis impresionante.

129
00:18:00,120 --> 00:18:02,122
O Triceratops.

130
00:18:10,631 --> 00:18:13,092
Pode semellar un rinoceronte,

131
00:18:13,926 --> 00:18:16,637
pero mide o dobre.

132
00:18:20,057 --> 00:18:25,104
E ten unhas cornas coma lanzas
que miden máis dun metro de lonxitude.

133
00:18:32,778 --> 00:18:38,283
O Triceratops e o Pachycephalosaurus
teñen armas impresionantes.

134
00:18:40,661 --> 00:18:43,205
Pero aquí aínda hai algúns

135
00:18:43,288 --> 00:18:47,126
que van máis armados
e que son máis perigosos.

136
00:18:58,303 --> 00:19:00,639
Protexido pola escuridade,

137
00:19:01,223 --> 00:19:04,893
o último guerreiro armado
e o meirande de todos.

138
00:19:07,437 --> 00:19:11,775
Seis metros de lonxitude
e territorial en extremo.

139
00:19:15,070 --> 00:19:18,782
O Ankylosaurus magniventris.

140
00:19:27,082 --> 00:19:29,626
Patrulla en busca de intrusos

141
00:19:31,461 --> 00:19:32,796
tan ousados

142
00:19:33,297 --> 00:19:35,424
como para entrar nos seus dominios.

143
00:19:43,265 --> 00:19:48,812
O seu dorso semella un tanque
e está recuberto de grosas placas óseas.

144
00:19:55,235 --> 00:19:56,862
E aínda hai máis,

145
00:19:57,696 --> 00:20:00,532
ten unha potente arma nova.

146
00:20:05,037 --> 00:20:08,957
Unha cola en forma de pau
que pesa media tonelada

147
00:20:09,750 --> 00:20:14,338
e que usa para enfrontarse
ao que apareza nesta foresta.

148
00:20:20,469 --> 00:20:22,221
Percibe algo…

149
00:20:52,000 --> 00:20:54,253
Alguén invadiu o seu territorio…

150
00:20:56,463 --> 00:20:59,716
e é o peor intruso posible.

151
00:21:12,604 --> 00:21:14,940
Un Tyrannosaurus rex.

152
00:22:39,483 --> 00:22:41,443
Ankylosaurus

153
00:22:42,402 --> 00:22:43,653
contra tiranosauro.

154
00:22:53,538 --> 00:22:55,874
Un punto morto evolutivo

155
00:22:56,875 --> 00:22:59,378
fraguado durante millóns de anos.

156
00:23:20,232 --> 00:23:22,234
Pero nesta carreira armamentista,

157
00:23:24,069 --> 00:23:28,198
hai algo que distingue
estes dous dinosauros.

158
00:23:31,410 --> 00:23:33,161
A intelixencia.

159
00:24:15,078 --> 00:24:20,667
O tiranosauro
é un dos depredadores máis temibles.

160
00:24:23,211 --> 00:24:26,256
E, para estar en plena forma,

161
00:24:27,466 --> 00:24:33,138
debe comer
o equivalente a 200 bistés ao día.

162
00:24:35,307 --> 00:24:40,562
Con todo, por agora, non probou bocado.

163
00:24:43,565 --> 00:24:49,154
Porque ten plans especiais
para esta comida para levar.

164
00:24:54,326 --> 00:24:58,955
Pero o Ankylosaurus é unha comida pesada.

165
00:25:05,712 --> 00:25:08,423
Seis toneladas de músculo e óso

166
00:25:08,924 --> 00:25:13,178
con gornición de vultos e protuberancias.

167
00:25:25,398 --> 00:25:27,359
Mesmo para un tiranosauro,

168
00:25:28,109 --> 00:25:29,986
pode ser un peso.

169
00:26:04,312 --> 00:26:05,564
Por fin,

170
00:26:06,690 --> 00:26:08,567
remata a súa viaxe.

171
00:26:17,659 --> 00:26:22,122
E o motivo de tan grande esforzo…

172
00:26:35,176 --> 00:26:37,887
Cinco crías esfameadas.

173
00:26:51,610 --> 00:26:53,445
Unha asasina implacable,

174
00:26:54,112 --> 00:26:55,238
si.

175
00:26:56,364 --> 00:26:57,824
Pero, tamén,

176
00:26:58,366 --> 00:27:00,076
unha nai entregada.

177
00:27:16,468 --> 00:27:18,219
Asegurarase…

178
00:27:19,304 --> 00:27:21,723
de que os pequenos estean ben alimentados

179
00:27:25,644 --> 00:27:29,564
para lles dar o mellor comezo na vida.

180
00:27:34,235 --> 00:27:36,905
Algo co que os seus devanceiros

181
00:27:37,405 --> 00:27:39,324
nin soñaban.

182
00:27:42,661 --> 00:27:48,667
Moito antes, no Triásico,
o Marasuchus naceu nun inferno.

183
00:27:50,168 --> 00:27:53,046
Dinosauros en potencia

184
00:27:54,172 --> 00:27:56,925
obrigados a vivir nas sombras.

185
00:27:57,759 --> 00:28:01,596
Agochados dos réptiles dominantes.

186
00:28:03,890 --> 00:28:06,184
Pero, cando interveu o destino…

187
00:28:08,311 --> 00:28:10,105
transformaron a catástrofe

188
00:28:11,523 --> 00:28:13,817
en oportunidade…

189
00:28:16,403 --> 00:28:19,197
e comezaron o seu ascenso monumental.

190
00:28:22,659 --> 00:28:27,539
Facéndose máis grandes,
máis fortes e máis temibles ca nunca.

191
00:28:34,212 --> 00:28:35,463
Co tempo,

192
00:28:36,840 --> 00:28:40,135
acabarían triunfando,
non só en terra firme,

193
00:28:41,636 --> 00:28:42,721
senón tamén no mar

194
00:28:44,472 --> 00:28:45,974
e no ceo.

195
00:28:47,976 --> 00:28:51,020
Após 160 millóns de anos,

196
00:28:52,605 --> 00:28:55,316
os dinosauros agora son tan dominantes

197
00:28:56,818 --> 00:29:00,321
que nada na Terra
se interporá no seu camiño.

198
00:29:06,828 --> 00:29:09,539
Pero algo que non é desta Terra,

199
00:29:10,123 --> 00:29:11,332
si.

200
00:29:13,209 --> 00:29:17,922
Porque, ao tempo que comeza
a viaxe desta familia,

201
00:29:19,215 --> 00:29:20,675
outra viaxe

202
00:29:21,176 --> 00:29:23,344
chega á súa fin.

203
00:29:27,932 --> 00:29:34,522
O asteroide, que se dirixe cara á Terra
a 50 veces a velocidade do son,

204
00:29:36,024 --> 00:29:40,028
terá por fin a súa cita co destino.

205
00:30:13,561 --> 00:30:18,483
Impacta no océano,
xunto a costa de México,

206
00:30:19,234 --> 00:30:23,613
coa potencia de mil millóns
de bombas atómicas.

207
00:30:24,823 --> 00:30:27,951
A temperatura é tan alta
que vaporiza o leito mariño…

208
00:30:30,995 --> 00:30:35,667
xunto con todo ser vivo
en centos de quilómetros á redonda.

209
00:30:44,676 --> 00:30:48,096
Lonxe, nos contrafortes das Rochosas,

210
00:30:49,055 --> 00:30:55,144
estes grandes dinosauros
non saben a que se lles vén encima.

211
00:31:17,125 --> 00:31:20,795
Os terremotos máis fortes da historia.

212
00:31:29,596 --> 00:31:32,307
Pero o peor aínda está por chegar.

213
00:31:35,602 --> 00:31:41,065
Un enorme muro de detritos incandescentes
sae despedido á atmosfera.

214
00:31:58,499 --> 00:32:03,254
Os dinosauros,
atrapados baixo esta nube mortal,

215
00:32:03,338 --> 00:32:05,465
quedan sepultados.

216
00:32:08,051 --> 00:32:13,222
O seu mundo está tan quente
que literalmente arde en chamas.

217
00:32:22,357 --> 00:32:24,442
Nin a armadura máis forte

218
00:32:24,943 --> 00:32:26,778
serve de protección.

219
00:32:36,162 --> 00:32:39,749
A nube engole rápido o planeta enteiro,

220
00:32:40,249 --> 00:32:42,418
sufocándoo con cinsa.

221
00:32:44,504 --> 00:32:46,923
Sumíndoo na escuridade.

222
00:33:32,844 --> 00:33:37,890
Os poucos que aínda quedan ao final do día

223
00:33:39,642 --> 00:33:41,602
viven un pesadelo.

224
00:33:43,104 --> 00:33:46,399
Abafados nas tebras.

225
00:34:12,675 --> 00:34:14,218
Á noite,

226
00:34:14,886 --> 00:34:20,475
a cifra de dinosauros mortos
é catastrófica.

227
00:34:45,083 --> 00:34:47,585
DÚAS SEMANAS DESPOIS

228
00:34:47,668 --> 00:34:50,338
Sen a radiación solar,

229
00:34:50,838 --> 00:34:54,759
un inverno de impacto
descende sobre a Terra.

230
00:35:01,140 --> 00:35:05,937
As temperaturas globais caen 25 graos.

231
00:35:09,148 --> 00:35:15,363
As condicións son demasiado frías
para case todos os dinosauros.

232
00:35:27,041 --> 00:35:29,460
Os enormes saurópodos

233
00:35:29,961 --> 00:35:31,671
xacen…

234
00:35:32,171 --> 00:35:37,677
sobre as cinsas das árbores
que os fixeron tan grandes.

235
00:35:53,484 --> 00:35:55,778
Nas súas colonias multitudinarias,

236
00:35:56,529 --> 00:35:58,614
os que vivían xuntos,

237
00:35:59,407 --> 00:36:00,950
morreron xuntos.

238
00:36:08,708 --> 00:36:12,295
As nais protectoras
non poden gorecer as crías

239
00:36:12,378 --> 00:36:14,505
das temperaturas xélidas.

240
00:36:20,636 --> 00:36:24,765
O frío implacable tamén lle pasa factura

241
00:36:25,391 --> 00:36:28,728
ao dinosauro máis famoso de todos.

242
00:36:37,528 --> 00:36:39,530
O rei tirano

243
00:36:40,448 --> 00:36:41,866
cae.

244
00:37:01,802 --> 00:37:05,223
Nin o poderoso Tyrannosaurus rex

245
00:37:05,848 --> 00:37:08,351
sobrevivirá a isto.

246
00:37:40,007 --> 00:37:42,551
O reinado dos dinosauros

247
00:37:44,095 --> 00:37:48,474
remata por fin.

248
00:38:17,003 --> 00:38:20,298
Pero ao cabo de 66 millóns de anos…

249
00:38:22,717 --> 00:38:26,262
os dinosauros volven ascender.

250
00:38:30,891 --> 00:38:32,268
Desta,

251
00:38:32,351 --> 00:38:34,270
nas nosas mans.

252
00:38:42,153 --> 00:38:47,908
Hoxe en día, os seus fósiles
son monumentos a un mundo perdido.

253
00:38:49,076 --> 00:38:50,536
Pero, alén diso,

254
00:38:51,787 --> 00:38:58,210
son a chave para descifrar
os segredos da súa historia.

255
00:39:00,004 --> 00:39:04,884
Agora sabemos máis da súa vida ca nunca.

256
00:39:06,302 --> 00:39:08,471
Desde os primeiros momentos

257
00:39:09,638 --> 00:39:11,265
ata o derradeiro.

258
00:39:15,019 --> 00:39:20,024
E revélasenos que,
no día máis escuro da Terra,

259
00:39:20,608 --> 00:39:23,361
non morreron todos os dinosauros.

260
00:39:25,363 --> 00:39:30,743
Algúns eran pequenos abondo
para se refuxiaren da apocalipse.

261
00:39:33,496 --> 00:39:35,373
E sobrevivir

262
00:39:36,040 --> 00:39:38,459
ata hoxe en día.

263
00:39:40,961 --> 00:39:46,384
Os dinosauros voadores
que hoxe chamamos aves.

264
00:39:50,846 --> 00:39:56,936
E as pistas do seu pasado
agóchanse a plena vista.

265
00:40:18,416 --> 00:40:24,588
Esta viaxe extraordinaria
que comezou hai 235 millóns de anos

266
00:40:25,798 --> 00:40:29,427
segue avanzando canda nós.

267
00:40:31,554 --> 00:40:33,722
Son o último elo que queda…

268
00:40:36,016 --> 00:40:38,644
a un reino perdido

269
00:40:40,646 --> 00:40:42,231
que unha vez foi

270
00:40:43,232 --> 00:40:44,733
a era

271
00:40:45,526 --> 00:40:47,445
dos dinosauros.

272
00:42:45,396 --> 00:42:49,358
Subtítulos: Jeiry Castellano