DUELA 75 MILIOI URTE
Espazioaren sakontasunean,
mehatxu bat gertu dago.
Jupiter eta Marteren orbiten artean harrapatua…
asteroide gerrikoa.
Antzinako harrien milioi eta erdi puska
eguzkia inguratzen.
Etengabe noraezean.
Baina zori hutseko une bakarrean…
asteroide bat orbitatik ateratzen da.
Une motz batek
Lurretik milioi kilometrotara
norabide berri batean bidaltzen du,
gure eguzki-sistemako zentrorantz hain zuzen.
Baina bere bidaiak bat-bateko amaiera bortitza topatuko du,
Lurraren historiako gertaerarik katastrofikoenetakoa.
Eta azkeneko atala
dinosauroen
istorio epikoan.
LAUGARREN ATALA: JAUSIALDIA
DUELA 72 MILIOI URTE
KRETAZIO BERANTIARRA
Hiru milioi urte igaro dira
asteroideak Lurrerako bidea hasi zuenetik.
Eta dinosauroak nagusiak dira planetan.
Lurra menperatzen dute eta ozeanoan sartzen hasiak dira.
Ur-maila altuak Ipar Amerika bitan zatitu du…
amaigabeko kostaldeak sortuz…
baita ehunka uharte tropikal…
eta aukerak ere.
Baina uharte hauek ez dira inolako paradisua.
Harrapakari zoragarri bat bizi da hemen.
Bere familiako dinosaurorik azkarrenetako eta bizienetako bat.
Ipar Amerikaren erantzuna espinosauroari.
Baina ez uste duzun moduan.
Inola ere ez.
Hau Hesperornisa da.
Sekulakoa da, baita azkarra ere.
Baina bere lehengusu erraldoi eta ikaragarrien kontrakoa da.
Arraroa da,
baita traketsa ere.
Eta hortz txikiak ditu.
Ez dira ehiztari basati baten ezaugarriak.
Baina espinosauroarekin amankomunean duena da
lehorrean harrapatuta ez dagoela.
Egia esan, historiako ur-dinosaurorik aurreratuena da.
Nolabaiteko pinguino prehistorikoa izango balitz bezala,
itsas zabalera igeri egiten du elikatzeko eremuetara iristeko,
lehen bere irismenetik kanpo zituenak.
Hau da bere erreinu urdin berriko ordainsaria.
Hemen azpian, bere oin handiak eta traketsak helize boteretsuak dira.
Eta bere 94 hortz zorrotzek erraz harrapatzen dituzte arrainak.
Baina arnasa hartu behar du,
beraz, azalera itzuli behar du.
Eta itsas azala ez da toki segurua denbora luzea han emateko.
Izan ere, azpian
piztiak badaude,
orkak baino bi aldiz handiagoak direnak.
Mosasauroak.
Itsaso hauetako superarrapakariak.
Hesperornisak itsasertzera itzuli behar du.
Baina mosasauroak abiadura ikaragarria du.
Zorionez, Hesperornisa askoz arinagoa da.
Baina nekatuta dago.
Horrek azken aukera bat ematen dio mosasauroari.
Hesperornisa benetako biziraule bat da,
beste edozein dinosauro baino haratago menturatzen itsasoan.
Baina ur hauek arriskutsuak dira, baita igerilaririk onenentzat ere.
Dinosauroek itsas azalean arrakasta izan arren,
mosasauroa
olatuen erregea da.
Hortik 1300 kilometrora iparralderantz, lehorrean,
istorioa oso ezberdina da.
Klima epel eta egonkorrak bultzatua,
dinosauroen nagusitasunak ez du inolako etsairik hemen.
Sauropodo handiak aurrera doaz zuhaitz altu hauen artean,
Jurasikoaren hasieratik egin duten bezala.
Baina azpi-azpian, iraultza bat izan da.
Hadrosauro eme bat.
Ondoan dituenekin alderatua ñimiñoa bada ere,
elefante bat baino handiagoa da.
Eta erraldoi hauek ez dute emea geldiaraziko,
ezerk ez duelako misio bat duen ama geldituko.
Eta misio hori
bere familiari jaten ematea da…
Nonbait daude,
hor behean.
Aspaldi, euren arbaso paparo bikoizdunak gutxi ziren eta sakabanatuta zeuden.
Baina orain, hadrosauroek arrakasta dute, taldeek mila kide baitituzte.
Munduak sekula ezagutu duen dinosauroen elkartzerik handiena.
Baina eme honen familiak ez du taldearekin bidaiatzen.
Hor, nolabaiteko haurtzaindegi honetan,
ehunka hadrosauro gazte salbu daude…
baita berarenak ere.
Sei hilabete dituzte eta gose aseezinak dituzte,
eta emeak ekartzen dien edozein gauza jango dute.
Edozer.
Txorien bezalako elikatze modu honetarako bidaia asko egin behar ditu,
beraz, denbora guztian joaten da janaren bila.
Eta amak urrun daudenean,
txikiek jolastu egiten dute.
Ehiza-hegazkin baten hego-zabalerarekin,
pterosauroak inoiz baino handiagoak dira.
Eta haurtzaindegiak ehiza-eremu paregabeak dira,
zaindu gabeko habiak harrapakinik errazenak baitira.
Munstro honen mehatxua egon arren,
amek beren kumeak kosta ahala kosta defendatuko dituzte.
Baina pterosauro erraldoia jatean tematu da.
Habiatik datozen oihuak bazkalordurako txirrina bezalakoak dira.
Baina txikitxoek ez dute oihu egiten beldurragatik soilik.
Laguntza eskatzeko oihu egiten dute.
Euren umeak babesteko sen basatia
funtsezkoa da hadrosauroen apartako arrakastarako.
Baina beste dinosauro batzuek beste maila batera eraman dute defentsa,
harrapakariaren eta harrapakinaren arteko armamentu lehia gora doalako.
DUELA 72 MILIOI URTE
Eta honi esker, historiako dinosaurorik ikonikoena altxatuko zen.
Hainbeste denbora behar izango denez,
Ipar Amerika aldatu egingo da.
Zerurantz tolesten doan lurra.
DUELA 66 MILIOI URTE
Mendi Harritsuak.
Hemen, mendiko hegaletan,
dinosauroen inpaktua nabaritzen da.
Pakizefalosauroak.
Euren garezur gogorrak erabiltzen…
nagusitasunagatik borrokatzeko.
Eta haien ondoan,
kasko harrigarriagoa duen dinosauroa.
Triceratopsa.
Eme honek errinozero baten antza duen arren,
bi aldiz handiagoa da.
Eta metro bateko lantza itxura duten adarrak ditu arma.
Triceratopsek eta pakizefalosauroek arma txundigarriak dituzte.
Eta hala ere, hemengo batzuek
arma gehiago dituzte eta arrisku handiagoa dakarte.
Iluntasunaren geruzaren azpian,
armadura daraman gerraririk berriena eta handiena dago.
Sei metroko luzera du eta oso lurraldekoia da.
Ankylosaurus magniventrisa.
Patruilatzen dabil bere mugak
zeharkatzeko behar bezain ausartak diren intrusoen bila.
Plaka lodi eta hezurtsuek tanke itxurako bularra estaltzen diote.
Eta are gehiago,
arma boteretsu berri bat du.
Makila bat bezalako buztana, tona erdikoa,
baso honetan ezkutatzen den edozeri aurre egin ahal izateko.
Zerbait antzeman du.
Intruso posibleen artean…
txarrenak bere mugak gainditu ditu.
Tiranosauro rex bat.
Ankilosauroa
tiranosauroaren aurka.
Berdinketa ebolutibo bat,
milioika urtez eratzen joan dena.
Baina armamendu lehia honetan,
zerbaitek bereizten ditu dinosauro hauek guztien artean.
Adimenak.
Tiranosauroa historiako harrapakaririk beldurgarrienetakoa da.
Eta bere maila mantentzeko,
egunean berrehun xerraren baliokidea jan behar du.
Eta hala ere, oraingoz ez du puskarik jan.
Plan bereziak dituelako eramateko bazkari honetarako.
Baina ankilosauroa ez da gosegarri bat.
Sei tona gihar eta hezur,
hainbat koskor eta protuberantziarekin.
Baita tiranosauroarentzat ere
oso nekagarria da.
Azkenik,
eme honen bidaia amaitu da.
Eta ahalegin hau egiteko duen arrazoia.
Bost kume gosebera.
Hiltzaile basati bat,
bai.
Baina horrez gain,
ama kartsua da.
Bere kumeek
jateko dutela bermatuko du,
bizitzan hasierarik onena izan dezaten.
Bere urruneko arbasoek
amets zuten zerbait.
Iraganean, Triasikoan, Marasuchus txikia infernuan jaio zen.
Etorkizuneko dinosauroak ziren,
itzaletan bizitzera behartuak.
Narrasti nagusiengandik ezkutatuak.
Baina patuak esku hartu zuenean…
katastrofea
aukera bihurtu zuten…
eta euren sekulako altxamendua hasi zen.
Handiagoak, gogorragoak eta zoragarriagoak hazi ziren.
Denbora igaro ahala,
arrakasta erdietsiko zuten, ez lurrean besterik ez,
baizik eta itsasoan
eta baita zeruan ere.
Ehun eta hirurogei milioi urte geroago,
dinosauroen nagusitasuna hain handia denez,
Lurreko ezerk ezin die aurre egin.
Baina Lurrekoa ez den zerbaitek
ahal izango du.
Izan ere, familia honen ibilbidea hasi berri bada ere,
beste bidaia bat
bere amaierara gerturatzen doa.
Lurrerantz agudo doan asteroideak,
soinuaren lastertasuna baino 50 aldiz bizkorrago,
azkenik bere patua topatuko du.
Ozeanoren aurka egiten du talka, Mexikoko kostaldean,
mila milioi bonba atomikoren indarrarekin.
Tenperaturak itsas hondoa lurruntzeko nahikoak dira…
baita hortik ehunka kilometrotara bizirik dagoen edozein izaki.
Hortik urrun, Mendi Harritsuen hegaletan,
dinosauro handi hauek ez dakite zer datorren.
Historiako lurrikararik handienak.
Baina okerrena etortzear dago.
Hondar gainberotuen horma erraldoia kanporantz lehertzen da.
Dinosauroak, hodei hilgarri honen azpian harrapatuak,
lurperatuta daude.
Euren mundua hain beroa denez, su hartzen du.
Armadurarik gogorrenak ere
ez ditu babestuko.
Hodeiak bizkor irensten du planeta osoa,
errautsarekin itotzen du,
iluntasunean estaliz.
Eguna amaitzen denean bizirik geratzen diren gutxi horiek
amesgaizto batean daude.
Ilunantzean itotzen.
Gaua iristen denean,
biktimen kopurua dinosauroen artean katastrofikoa da.
BI ASTE GEROAGO
Eguzki-izpirik gabe,
inpaktuzko neguak Lurra jotzen du.
Planetako tenperatura 25 gradu Celsius jaisten da.
Ia dinosauro bakar batek ere pairatu ezin dituen baldintza hotzegiak.
Sauropodo erraldoiak,
zenduak
horren altuak egin zituzten zuhaitzen errautsetan.
Dinosauroz gainezkako kolonietan,
elkarrekin bizi direnak
elkarrekin hiltzen dira.
Ama babesleek
ezin dituzte euren kumeak izozteko moduko tenperaturetatik babestu.
Dinosaurorik famatuenak ere pairatu ditu
hotz errukigabearen ondorioak.
Errege Tiranoa
erori egin da.
Tiranosauro rex boteretsua ere
ez da bizirik aterako.
Dinosauroen erreinua,
azkenik,
amaitu da.
Baina 66 milioi urte geroago…
dinosauroak berriro altxatzen ari dira.
Oraingoan,
gure eskuetan.
Gaur egun, euren fosilak galdutako mundu baten monumentuak dira.
Baina are gehiago,
dinosauroen istorioaren sekretuak argitzeko gakoak dira.
Inoiz baino hobeto ulertzen ditugu euren bizitzak.
Euren hasierako uneetatik,
azkenetaraino.
Eta zera jakitea, Lurraren egunik ilunenean,
dinosauro guztiak hil ez zirela.
Batzuk apokalipsitik babesteko behar bezain txikiak ziren.
Baita bizirauteko ere,
gaur egunera arte.
Gaur egungo hegazti izeneko dinosauro hegalariak.
Eta euren iraganaren pistak begi-bistan ezkutatzen dira.
Duela 235 milioi urte hasi zen bidaia zoragarriak
gure parean jarraitzen du.
Haiek lotzen gaituzte…
aspaldi galdu zen erreinura…
Alegia,
dinosauroen
aroa.
Azpitituluak: Aroa Villalba