Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Dziwnie się czuję, wędrując z ojcem po Pustyni Judzkiej
śladami jego ojca, który przemierzał ją w roku 1917,
jako najmłodszy podoficer armii niemieckiej.
Trzydzieści lat później, krótko przed śmiercią, napisał:
„Życie i śmierć Żydów to zagadka, której nie zdołałem rozwiązać”.
To słowa człowieka, który zamordował więcej ludzi niż ktokolwiek w historii.
CIEŃ KOMENDANTA
OŚWIĘCIM, POLSKA
Mniejszy niż zapamiętałem.
Rok mojego urodzenia...
I chyba rok budowy domu.
A tu było...
...królestwo małego Hansa.
To był salon.
Stały tu skórzane sofy
i brązowe fotele.
Spędzaliśmy tu
najważniejsze chwile.
Święta, urodziny...
Całą rodziną.
Ojciec zdejmował mundur,
wkładał białą koszulę
i muszkę.
Palił cygaro.
Dostałem to od babci.
Zobacz.
Po narodzinach mojej najmłodszej siostry.
Minęło osiemdziesiąt lat.
Moim ojcem był Rudolf Hoess,
komendant Auschwitz.
Moja rodzina przeniosła się do Auschwitz,
jak miałem trzy, może cztery lata.
Mieszkaliśmy tuż obok obozu.
Jak byliśmy mali, myśleliśmy, że to więzienie,
którym tato kieruje.
ZA MUREM DOMU HOESSÓW ZAMORDOWANO PONAD MILION LUDZI,
GŁÓWNIE ŻYDÓW.
Przerażające oświadczenie
byłego komendanta
obozu koncentracyjnego Auschwitz, Rudolfa Hoessa.
HOESS PODCZAS PROCESU W NORYMBERDZE, 1946 R.
Latem 1941 roku
wezwano mnie do Berlina, miałem otrzymać rozkazy
od samego Reichsfuhrera SS, Himmlera.
Powiedział mi,
że Fuhrer zażądał
ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej,
i to SS miało ten rozkaz wykonać.
W przeciwnym razie
Żydzi mieli w przyszłości
zniszczyć naród niemiecki.
Tak.
Popatrz.
Mój bombowiec.
Kto go zrobił? Skąd go miałeś?
Chyba nie ze sklepu z zabawkami?
Nie.
Więźniowie go zrobili.
- Dla ciebie? - Tak.
Na moje urodziny.
Żydzi?
Nie wiem, jakiej byli narodowości.
Chyba raczej Polacy.
- Rozumiem. - Tak.
Moje dzieciństwo w Auschwitz było sielanką.
Spędzałem mnóstwo czasu z siostrą, Püppi.
Pływaliśmy z ojcem łódką po rzece,
bawiliśmy się z psami w ogrodzie.
Tędy szło się do sypialni.
Stąd było widać obóz.
Duża łąka...
A na jej końcu było krematorium.
- Było je stąd widać? - Tak.
Wtedy nie było drzew.
Jako dziecko nie miałem pojęcia, co się tam dzieje.
Nic nie wiedziałem.
Na lotnisku w Warszawie ląduje samolot
z byłymi nazistowskimi funkcjonariuszami,
którzy pełnili ważne funkcje
w okupowanej Polsce.
Są oskarżani o niezliczone zbrodnie przeciwko ludzkości.
Beckmann, były szef krakowskiego Gestapo.
Daume, przedstawiciel niemieckiego rządu w Polsce.
Hoess, komendant obozu koncentracyjnego Auschwitz.
Człowiek, który przyznał,
że odpowiada za cierpienie i śmierć
milionów ludzi.
Warszawski sąd zdecyduje o winie każdego z nich.
CZEKAJĄC NA PROCES, HOESS NAPISAŁ SWOJĄ AUTOBIOGRAFIĘ.
Nie jestem pisarzem.
Nigdy nie umiałem dobrze pisać.
Zanotowałem wszystko, co zapamiętałem.
Moje życie było barwne i niezwykłe.
PALESTYNA, I WOJNA ŚWIATOWA
Miałem w życiu wzloty i upadki,
ale odkąd wróciłem z wojny,
która z chłopca zrobiła ze mnie mężczyznę,
najważniejsze były dla mnie ojczyzna i rodzina.
Ojciec nigdy nie opowiadał o pracy.
Nigdy.
Wypełniał papiery, robił swoje.
I tyle.
Nie sądzę...
by osobiście się tym zajmował. Nie wyobrażam sobie tego.
Mówisz o ludobójstwie?
Tak.
Zostałem komendantem nowego obozu, Auschwitz.
Nie spodziewałem się tak szybkiego awansu.
Nie była to łatwa misja.
HOESS MIAŁ ZBUDOWAĆ NAJWIĘKSZY NIEMIECKI OBÓZ KONCENTRACYJNY.
BYŁ TO ŚCIŚLE STRZEŻONY TEREN ZAJMUJĄCY 40 KM KWADRATOWYCH,
ZWANY „STREFĄ INTERESÓW”.
Od zera, bez żadnych zasobów,
miałem w krótkim czasie zbudować coś tak ogromnego.
Budową mieli się zająć rosyjscy jeńcy.
Dotarli na miejsce ledwo żywi.
Dawaliśmy im dodatkowe racje żywnościowe,
a i tak padali jak muchy.
Zdarzały się przypadki kanibalizmu.
Z ponad dziesięciu tysięcy jeńców,
którzy mieli stanowić trzon siły roboczej,
do lata 1942 roku dożyło zaledwie kilkuset.
Himmler odwiedził Auschwitz, skontrolował wszystko.
Obwiozłem go po całej strefie,
wskazując braki. Też je dostrzegał.
Nakrzyczał na mnie, bo wciąż wracałem do nieludzkich warunków pracy.
„Nie chcę słyszeć o przeszkodach.
Jako oficer SS
musi pan sobie z nimi poradzić”.
To było...
ogromne przedsięwzięcie.
Budowa obozu koncentracyjnego,
czyli najsprawniejszej w historii machiny śmierci.
To był jego plan. Auschwitz to było, w pewnym sensie, dzieło jego życia.
TRZY KILOMETRY OD DOMU HOESSÓW
POWSTAWAŁ NOWY OBÓZ: AUSCHWITZ-BIRKENAU.
JEGO KOMORY GAZOWE I KREMATORIA MOGŁY ZABIJAĆ DO 10 TYS. LUDZI DZIENNIE.
Auschwitz stało się obozem,
w którym przetrzymywano głównie Żydów, na dotąd nieznaną skalę.
Dla Żydów z Auschwitz nie było już nadziei.
Wiedzieli, że wszyscy, bez wyjątku, są skazani na śmierć.
KOMENDANT AUSCHWITZ AUTOBIOGRAFIA RUDOLFA HOESSA
Cyklon B był używany w Auschwitz do zwalczania szkodników.
Postanowiliśmy go też wykorzystać do masowych eksterminacji.
„Osobiście nadzorowałem egzekucje, w masce gazowej.
Zamknięto drzwi, a przez otwory wpuszczono cyklon B.
Ktoś krzyknął: »Gaz!«, ludzie krzyczeli...
...przepychali się do drzwi.
Ale ich nie sforsowali.
Otworzyliśmy je po paru godzinach, gdy przewietrzyliśmy pomieszczenie.
Jak długo umierali? Nie wiem,
ale minęło sporo czasu, nim zapadła cisza.
Wtedy po raz pierwszy zobaczyłem ciała, jedne na drugich.
O samym mordzie niewiele myślałem.
Dostałem rozkaz i go wykonałem”.
Kiedy pierwszy raz przeczytałem pamiętnik dziadka,
zszokowało mnie, z jak chłodnym dystansem
opisywał to, co robił.
Jak naukowiec w laboratorium obserwujący eksperyment.
To dowodzi braku empatii.
POŁUDNIOWE NIEMCY
W rodzinie rzadko rozmawiało się o Auschwitz.
Ojciec nigdy o nim nie wspominał.
Milczące pokolenie.
Nie chcą rozmawiać o przeszłości,
w ogóle niewiele mówią. Trudno coś z nich wyciągnąć.
Dziadku, co robiłeś, jak byłeś mały?
Od dawna chciałem cię zapytać:
grałeś na jakimś instrumencie?
Dostałem kiedyś flet,
ale nie lubiłem na nim grać.
Zatkałem otwory, wypchałem go groszkiem
i zrobiłem z niego pukawkę.
Tak.
Często się wydurnialiśmy.
Mieliśmy wszystko. Nawet basen.
Włos się jeży na głowie, jak się o tym pomyśli:
sielskie rodzinne życie, pełne miłości,
radości i zabawy.
A paręset metrów dalej,
za murem
i drutem kolczastym, ginęli ludzie.
Przeraża mnie to.
Wiedzieliście, co się tam działo?
Nie.
Kiedyś słyszałem, że zastrzelili kogoś na murze,
bo próbował uciec.
Rozmawiałem o tym z rodzeństwem.
Ale poza tym niewiele wiedzieliśmy.
Nie widzieliśmy dymu.
Z dzieciństwa pamiętam,
że byłeś przewrażliwiony
na punkcie zapachu spalenizny.
Nie czuliście tego? Dymu, popiołu...
Nie. Ani dymu, ani popiołu.
Nic nie było widać.
A nie wydaje ci się,
że wyparłeś te wspomnienia? Że jednak coś przeczuwałeś?
Gdyby coś było nie tak...
Gdyby pojawił się dym,
a ja bym go zauważył,
zacząłbym zadawać pytania.
Nie przyszłoby mi do głowy,
że tam palono ludzi.
Jakoś trudno mi uwierzyć w to,
że nic nie widzieli, nie słyszeli, nie czuli.
Myślę, że tata wypiera
część wspomnień.
Zepchnął je w głąb świadomości
i po prostu tego nie pamięta.
W ten sposób się przed nimi broni.
WYWIAD DLA BBC, KWIECIEŃ 1945 R.
Anita Lasker, niemiecka Żydówka.
W Auschwitz
zdrowych ludzi wrzucano żywcem do ognia.
Innych zagazowywano.
Mój barak stał około 20 metrów
od jednego z pięciu kominów.
Widziałam to na własne oczy.
Cały czas grała muzyka.
Sama grałam w orkiestrze.
LONDYN, WIELKA BRYTANIA
W Auschwitz zabijano na wymyślne sposoby.
Ludzie ginęli w komorach gazowych,
w chmurach czarnego, cuchnącego dymu.
To było piekło na ziemi.
Gdy tam dotarłam,
okazało się, że potrzebują
wiolonczelistki do orkiestry.
Ucieszyli się, że do nich dołączę.
Zostałam wiolonczelistką w obozowej orkiestrze.
Miałam szczęście.
Dzięki temu ocalałam.
Moja matka patrzyła, jak giną jej rodzice.
Miliony innych ludzi.
Z głodu, w potwornych cierpieniach.
Mieliśmy grać marsze dla tysięcy ludzi
pracujących w fabrykach
wokół obozu.
Niemcy lubili porządek,
więc kazali nam grać, żeby ludzie mogli
maszerować przy muzyce.
Ale miała to być także rozrywka dla strażników.
Bo przecież mieli taką nudną robotę.
Wtedy nie było telewizji, rozrywek było mało.
Po wojnie dowiedziałam się, że w każdym obozie była orkiestra.
Komendant w Auschwitz
też zażądał muzyki.
Więc graliśmy, w nadziei, że nikt nas nie zabije.
Tak to wyglądało.
Patrzyłam na twój futerał od wiolonczeli.
Jest trochę...
trochę jak pomnik, prawda?
Symbolizuje twoją niezwykłą karierę.
To prawda.
ANITA LASKER-WALLFISCH, WIOLONCZELISTKA ANGIELSKA ORKIESTRA KAMERALNA
Moja mama nigdy nie mówi
o Holokauście. Wydaje mi się...
że to jej sposób na tłumienie traumatycznych wspomnień.
Przyjechałam tu w poszukiwaniu utraconego życia,
utraconej młodości.
Kiedy tu dotarłam, nikt nie pytał o Auschwitz.
Uznaliśmy, że nie ma sensu o tym mówić.
Minęło pół wieku,
nim dzieci uświadomiły mi,
że nigdy im o tym nie opowiadałam.
Jako dziecko wiedziałam, że niektóre tematy należy omijać.
Wszystko, co niemieckie, było złe.
Nie znałam faktów,
o niczym nie wiedziałam, ale przeczuwałam,
że chodzi o coś strasznego.
Dziś, jako psychoterapeutka, wiem, że dzieci ocalałych z Holokaustu,
takie jak ja, dziedziczą bliżej nieokreśloną traumę
tkwiącą głęboko w psychice
i nigdy w pełni nieuświadomioną,
bo pozbawioną kontekstu.
Czułam to od wczesnego dzieciństwa.
Wtedy nikt nie wiedział, jaki wpływ Holokaust
wywrze na kolejne pokolenie.
To był mój pokój.
Pierwszy, którego nie musiałam z nikim dzielić,
ale nie czułam się tu dobrze.
Kiedy patrzę na swoje zdjęcia, na których mam dwa lata,
ogarnia mnie smutek.
Widnieje na nich dziecko pogrążone w rozpaczy.
Nie uroczy, pulchniutki bobas,
a kaleka.
To jak zapowiedź moich późniejszych życiowych problemów.
Matki nie ma na zdjęciach...
bo nie była w stanie
się mną zajmować.
Właśnie przez to,
co przeżyła podczas wojny.
Jestem złą matką.
Trauma sprawiła,
że stałam się nieczuła, gruboskórna.
Ktoś, kto przeżył coś tak potwornego,
nie umie współczuć innym.
Ja nie potrafię.
Niczego nie potrzebuję
i nigdy nie zrozumiem potrzeb innych.
To moje przekleństwo.
Do dziś.
Nigdy nie dostałam tego, czego potrzebowałam.
Ty pewnie chciałaś, żebym po prostu przy tobie była.
Tak.
No właśnie. Ale nie mogłam,
bo trzeba było zarobić na chleb.
Ale jak to wytłumaczyć dziecku?
Nie da się.
Pewnie myślisz, że bardzo się różnimy.
Nie widzisz żadnych podobieństw?
Musiałabym szukać na siłę.
- Naprawdę. - Serio?
Tak.
To ciekawe, prawda? Od zawsze zmagam się z poczuciem,
że nigdzie nie pasuję.
Nie tylko do brytyjskiego społeczeństwa,
do żadnej zbiorowości.
Moje życie to nieustanna walka.
Ja miałam szczęście,
bo udało mi się zrobić karierę.
Tobie się to nie udało.
- To był twój azyl. - Tak.
Dopiero teraz dociera do mnie, jaka była wtedy sytuacja w Niemczech.
Bezrobocie szalało, a potem pojawił się czarujący pan Hitler,
który „przywrócił im godność”.
Dlatego narodowy socjalizm znalazł tylu zwolenników.
Uważam, że narodowy socjalizm to jedyny światopogląd,
jakim może się kierować naród niemiecki.
Antysemityzm istnieje od zawsze.
Na całym świecie.
Przybiera na sile za każdym razem, gdy Żydzi usiłują
przejąć gdzieś władzę.
Chcę podkreślić, że osobiście nie nienawidzę Żydów,
ale uważam ich za wrogów naszego narodu.
Mogę o coś spytać?
Tę książkę wydano lata temu...
Czemu nigdy jej nie przeczytałeś?
Stosunkowo niedawno dowiedziałem się, że napisał książkę.
Nikt mi o niej wcześniej nie mówił.
Nie słyszałem o niej.
Mieliśmy niemieckie wydanie w domu.
Twoje.
Może i jej nie czytałeś, ale książka
Komendant Auschwitz
była u nas w domu.
Pierwszy raz przeczytałem ją wtedy po niemiecku.
Należała do babci.
Mama nigdy mi nie mówiła, że wydano biografię.
Gdybyśmy ją mieli, wiedziałbym o tym,
na pewno bym ją przeczytał.
No nie wiem.
Dlaczego unikasz rozmów o przeszłości waszej rodziny?
Holokaust był czymś tak potwornym,
że nie chciałem...
dźwigać tego ciężaru.
PÓŁNOCNE NIEMCY
KOMENDANT OBOZU AUSCHWITZ
„Więźniowie z Sonderkommando pilnowali,
żeby wszyscy szybko się rozebrali
i za dużo nie myśleli”.
Raz widziałem, jak dwójka dzieci była tak zaabsorbowana zabawą,
że matka nie mogła ich od niej oderwać.
WIĘŹNIOWIE WYZNACZENI DO KOMORY GAZOWEJ
Nawet Żydzi z Sonderkommando nie chcieli im przerywać.
Nie zapomnę spojrzenia tej kobiety.
Błagała o litość, wiedziała, co się dzieje.
WIĘŹNIOWIE OCZEKUJĄCY NA WEJŚCIE DO KOMORY GAZOWEJ
Ludzie w komorze gazowej robili się niespokojni,
musiałem działać. Wszyscy na mnie patrzyli.
Kiwnąłem głową do podoficera,
a ten chwycił te dzieciaki, i mimo że się wyrywały,
zaniósł je do komory gazowej razem z matką,
która rozdzierająco krzyczała.
Widziałem też kobietę, która próbowała wypchnąć dzieci z komory,
nim drzwi się zamkną.
Płacząc, krzyknęła: „Niech choć moje ukochane dzieci przeżyją”.
Widząc takie sceny,
często myślałem o swojej rodzinie.
Kiedy przeczytałem, że przy tym był,
że patrzył, jak kobiety i dzieci
trafiają do komór gazowych
i myślał o nas, o swoich dzieciach i żonie...
Wolałbym tego nie wiedzieć.
To potworne.
Nie mogłem w to uwierzyć.
Ale...
sam to napisał, więc to musi być prawda.
LONDYN, WIELKA BRYTANIA
Pochodzę z niemiecko-żydowskiej, całkowicie zasymilowanej rodziny.
Mój ojciec walczył w pierwszej wojnie światowej,
dostał Żelazny Krzyż. Byliśmy Niemcami...
i Żydami, ale nie byliśmy religijni.
MÓJ OJCIEC
Ojciec był niepoprawnym optymistą.
Mawiał: „Niemcy nie są aż tak głupi”.
Aż w końcu zrozumiał, że jednak są.
W latach trzydziestych wszystkich Żydów w Niemczech pozbawiono obywatelstwa.
Moi rodzice
nie chcieli go później odzyskać,
choć mieli do tego prawo.
Niemcy przestały dla mnie istnieć. To nie był już mój dom.
Chciałam zostać Brytyjką.
Życie bez paszportu nie jest łatwe.
Ja w końcu uznałam, że już czas wystąpić o obywatelstwo.
Kiedy dostałam niemiecki paszport,
pamiętam, że ogarnęła mnie euforia.
Poczucie triumfu.
Zostawić ci to?
Planuje pani przeprowadzkę w ciągu dwudziestu ośmiu dni?
Tak.
Planuje pani przeprowadzkę w ciągu dwudziestu ośmiu dni?
Tak!
Zaczynam nowe życie.
Postanowiłam przenieść się do Niemiec.
Nigdy tam nie mieszkałam, nie znam języka.
Ale to stamtąd pochodzę.
Nie powinnam była urodzić się tutaj, tylko w Niemczech.
Cześć, mamo.
Noszenie rzeczy do auta trochę potrwa.
Podjedź, dobrze?
Dobra, starczy.
Chcesz te lampy?
Jak uważasz. Sprężaj się.
Robię, co mogę, mamo.
BERLIN, NIEMCY
Moja przeprowadzka wywołała w wielu ludziach niedowierzanie.
W końcu to tu zamordowano moich dziadków
i wielu innych Żydów.
Moi rodzice stąd uciekli.
Moja mama nie odwiedzała Niemiec przez wiele lat.
Mamo.
Czyli to tu mieszkasz?
Tak.
No proszę. Pięknie.
Ślicznie tu.
Możesz siąść i sobie zapalić.
Masz całą galerię.
Bardzo ładnie.
Tylko zdejmij te durnostójki, żeby było widać książki.
To gablota muzealna czy biblioteczka?
Lubię te durnostójki.
Ta przeprowadzka to dla mnie próba
odzyskania skradzionego życia.
Również mojego.
Rozumiem.
Dociera do nas, jak mogło wyglądać
nasze życie, gdyby nie głupota tych, którzy je zniszczyli.
Dokładnie, racja.
Niestety, głupota nadal rządzi światem.
Ludzie potrzebują kozłów ofiarnych.
Kiedy widzę, jak chaos znów ogarnia świat,
boję się,
że znów obwinią o to Żydów.
Odkąd tu jestem, odczuwam ten kulturowy dysonans.
Zetknęłam się też z antysemickimi zachowaniami.
- Może jesteś przewrażliwiona? - Nie.
Czasem mam ochotę się odwrócić i uciec.
- Tylko dokąd? - No właśnie.
- Taki już los Żydów. - To prawda.
Nie mogą sobie znaleźć miejsca.
I nawet jeśli je znajdą, nadal czują się zagubieni.
Procesowi selekcji więźniów na rampie zawsze towarzyszyły incydenty.
Rozdzielane rodziny,
ojcowie oddzielani od żon i dzieci,
wszystko to wywoływało gwałtowne reakcje.
Gdy zabieraliśmy ludzi zdolnych do pracy, było jeszcze gorzej.
Rodziny za wszelką cenę chciały zostać razem.
Więzi rodzinne u Żydów są bardzo silne.
Przywierają do bliskich jak pijawki.
Każdy, kto wykonywał tę niewdzięczną pracę, zadawał pytania.
Nikt nie pozostawał obojętny.
Wielu z nich podchodziło do mnie podczas inspekcji
i pytało:
czy naprawdę musimy zabijać setki,
tysiące kobiet i dzieci?
Sam w głębi duszy
zadawałem sobie to pytanie,
a przed nimi zasłaniałem się rozkazami.
Musiałem im powtarzać, że eksterminacja Żydów
wyzwoli naród niemiecki,
uwolni nas od ich wpływu raz na zawsze.
Mój dziadek ewidentnie dał się porwać
tej nazistowskiej ideologii,
wypaczonej wersji darwinizmu społecznego, łykał te bzdury jak pelikan.
Dla niego to miało sens. Rasa panów.
Powierzono mu Auschwitz, a on dołożył wszelkich starań,
by jak najlepiej nim zarządzać.
POŁUDNIOWE NIEMCY
Dziękujemy ci, Panie, za Twoje Słowo.
Za Twoją cierpliwość i miłość.
Troszczysz się o swoje dzieci
i za to jesteśmy Ci wdzięczni.
W imię Ojca i Syna, amen.
- Smacznego, wsuwajcie. - Panie przodem.
Jedzcie!
Jestem pastorem w kościele w Stuttgarcie,
w wielokulturowej parafii.
Mamy tu żołnierzy z amerykańskiej bazy i innych obcokrajowców.
Co miesiąc spotykamy się w męskim gronie na śniadaniu i modlitwie.
Spędzamy razem czas w miłej,
pobożnej atmosferze.
Mieścicie się tam, chłopaki?
Zastanawiałem się ostatnio nad rolą mężczyzn,
nie tylko chrześcijan,
mężczyzn w ogóle. Jaka jest nasza misja w dzisiejszym świecie?
Biblia mówi, że mężczyźni mają przewodzić.
A to wymaga odpowiedzialności nie tylko za to,
czego uczymy naszych bliskich,
ale też za wszystko, co czynimy.
Tak.
Kiedy zostałem chrześcijaninem i przeczytałem Stary Testament,
fragment o grzechach ojców,
o tym, że je powtarzamy przez pokolenia,
pomyślałem: „Kurczę”.
Mój dziadek był ambitnym, skrupulatnym karierowiczem,
do tego stopnia, że w końcu zmienił się w potwora,
w bezlitosnego zabójcę. Zabrakło mu czujności.
Nie sądzę, że staniemy się masowymi mordercami,
ale każda istota ludzka może
zboczyć ze słusznej ścieżki.
Dziękuję wam. Pomódlmy się.
Przez zbrodnie mojego dziadka
rodzina Hoessów ma krew na rękach.
Niektórzy wciąż przez nie cierpią. Nawet moi bliscy.
Prawie 80 lat później.
WSCHODNIE WYBRZEŻE USA
Nie widziałem siostry od pięćdziesięciu pięciu lat.
Nie mogę się doczekać spotkania.
Może uda się porozmawiać...
o przeszłości, o naszym dzieciństwie.
Mam dla niej niespodziankę.
Jako dzieci odgrywaliśmy „Żabiego króla”.
Ja byłem królem i musiałem odzyskać
złotą kulę księżniczki,
która wpadła do stawu.
Nie chciałem tego robić.
Cześć, Żabi Królu!
Witaj.
Księżniczko!
Jestem królem, mam koronę.
Ojejku. Prawdziwy Żabi Król.
Osiemdziesiąt lat czekałaś na swoją złotą kulę.
O Boże.
Kazałaś mi jej szukać.
I szukałem. Osiemdziesiąt lat.
Nie wierzę. Wejdź.
Muszę...
Niezbyt pewnie się poruszam z tą laską.
Tak.
Ojejku.
O mój Boże.
Byłaś modelką u Balenciagi...
Tak.
Oboje się trochę zestarzeliśmy.
Jak się masz?
Kiepsko...
Rak wyniszcza mi organizm.
To niedobrze.
Nic się nie da zrobić.
Cieszę się, że przyjechałeś.
Dobrze wyglądasz. Ładne buty.
Nie noszę byle czego.
To mama i tata.
Zdjęcie ślubne.
Popatrz.
Bawimy się przy basenie.
Super.
Moja rodzina świetnie się czuła w Auschwitz.
Żona miała ogród pełen kwiatów.
Dzieci spędzały czas na beztroskiej zabawie.
Czasem pluskały się w ogrodowym basenie.
Ale najbardziej lubiły, jak towarzyszył im tata.
W domu często powracałem myślami
do procesu eksterminacji.
Gdy patrzyłem, jak moje dzieci się bawią,
a żona dogląda najmłodszej córeczki,
zastanawiałem się, czy długo jeszcze będą tacy szczęśliwi.
Mam pytanie.
Jak przeczytałaś książkę ojca...
Skłoniło cię to do refleksji?
Nie.
Przypomniałaś sobie coś?
Mam miłe wspomnienia.
Nasi rodzice byli wspaniali.
Cudowni.
Niewielu ludzi ma...
tak dobre życie.
To fakt.
W książce Rudolf pisze, że stał przed komorą gazową,
gdy zaganiano do niej kobiety i dzieci.
Co czujesz, jak o tym myślisz?
Zasmuciło mnie to. Czasem miewam koszmary.
Tylko on opisał, co się tam działo.
Był dobrym człowiekiem.
Bo przyznał, jaką rolę odegrał w eksterminacji?
Tak. Podjął się tego zadania. Nie mógł odmówić.
A wasza matka, Hedwig?
Myślisz, że mama wiedziała więcej?
Że była świadoma, co tam się dzieje?
Ja myślę, że nie.
Nie umiem sobie tego wyobrazić.
Gdyby wiedziała,
tata wspomniałby o tym w książce.
Tak. Nigdy o tym nie rozmawialiśmy.
Mama na wszystko się godziła.
Tak.
Starała się nas chronić,
dbała o nasze szczęście.
Nie było jej łatwo.
Wiem.
Troszczyła się o nas.
Nigdy nie widziałam w Auschwitz nic złego.
Nasze życie było piękne.
A potem skończyła się wojna i nasz świat legł w gruzach.
Szkoda, że mieszkaliśmy tak daleko od siebie.
Mogliśmy o tym porozmawiać wcześniej.
Racja.
Jakoś to przepracować.
Właśnie.
W życiu nie wszystko układa się tak, jak chcemy.
To prawda.
Pod koniec 1942 roku
gauleiter Górnego Śląska
powiadomił moją żonę o tym,
co dzieje się w obozie.
Zapytała mnie, czy to prawda.
Odpowiedziałem twierdząco.
Ten jeden raz złamałem obietnicę daną Himmlerowi.
Nikomu innemu o tym nie powiedziałem.
Wydaje mi się, że matka nic nie wiedziała.
Może czegoś się domyślała,
ale nie znała szczegółów.
Nie chcę o tym rozmawiać.
Czujesz się z tym... Czy to cię...
Przygnębia.
- To cię przygnębia? - Tak.
Czasem nawet się zastanawiałam,
czy moja choroba, moje cierpienia,
to kara boska
za to,
co robił mój ojciec.
Ale obiecałam sobie, że nie będę miała do niego żalu.
Musiał mieć w sobie wiele siły,
by znieść takie życie i robić to, co robił.
Więc...
Czyli zabić ponad milion ludzi...
Ja tak o tym nie myślę.
Mówi się, że tyle ludzi tam zginęło,
ale przecież nie wszyscy. Dlaczego inni przeżyli?
Niektórzy nadal żyją
i dostają pieniądze od Niemców i od innych Żydów.
Więc...
Każdy wierzy w to, co chce.
A może wypierasz prawdę?
Nie, czemu?
Co się stało, to się nie odstanie.
To była Trzecia Rzesza.
Zamierzchła przeszłość.
Stare dzieje. Co mam zrobić? Co mam powiedzieć?
Wszystkiego najlepszego!
LONDYN, WIELKA BRYTANIA
Wszystkiego najlepszego!
Wszystkiego najlepszego, mamo!
Wszystkiego najlepszego!
Płuca masz zdrowe.
Brawo.
Mam prawie sto lat. Nie wiem, czemu dożyłam tak sędziwego wieku.
Musi być jakiś powód.
Dzięki Bogu niektórzy z nas przeżyli wojnę i żyją do dziś.
Nie wszyscy mieli tyle szczęścia.
Mama mówi, że nie cierpi urodzin, nie lubi być w centrum uwagi,
chce mieć święty spokój.
Ale dziś obchodzi dziewięćdziesiąte ósme urodziny
w gronie najbliższych.
To niesamowite, że twoi rodzice
przyjaźnili się z moimi dziadkami.
Tak. Byliśmy sobie bardzo bliscy.
To typowo żydowska historia rodzinna:
dziadek Judy i mój ojciec przyjaźnili się, gdy żyliśmy sobie beztrosko w Niemczech.
Jak zaczęły się niepokoje,
rodzina Judy miała więcej rozumu, więc uciekli.
Namawiali ojca, żeby zrobił to samo.
Tata pojechał do Palestyny, wrócił i stwierdził,
że nie będzie mieszkał na pustyni.
Rodzina Judy przeżyła, mój ojciec nie.
WROCŁAW, POLSKA DAWNIEJ BRESLAU, NIEMCY
Stąd pochodzi moja rodzina.
Dziś to Wrocław, polskie miasto.
Choć ja nadal nazywam je Breslau.
Muszę jakoś połączyć
fragmenty naszej rodzinnej historii
w jedną całość, by ta opowieść mogła trwać.
Dlatego tu jestem.
To jej kolejny rozdział.
Swoje młode lata wspominam dobrze.
Miałam dwie siostry, Marianne i Renate.
Ojciec był prawnikiem, mama zdolną wiolonczelistką.
Kultura odgrywała w naszym domu bardzo ważną rolę.
Mam kolekcję zdjęć Wrocławia,
domu, w którym mieszkała moja mama -
pięknej kamienicy z cudownym tarasem.
Dziś już go nie ma,
ale dotąd nie wiedziałam, co stoi na jego miejscu.
Byliśmy zwyczajną rodziną,
dopóki nie pojawił się Hitler.
Zamknięto granicę...
i rodzina nie mogła uciec.
Wybuchła wojna
i wszystko się skończyło.
W czterdziestym drugim zaczęły się deportacje.
Moich rodziców wywieźli na wschód.
Dziadkowie dostali ostrzeżenie
od Gestapo 24 godziny wcześniej.
Nazajutrz mieli się stawić
na miejsce zbiórki.
Matka całą noc pakowała ich rzeczy.
A babcia płakała w pokoju obok.
Tamtej nocy dziadek całkiem osiwiał.
Mama chciała pojechać z nimi, ale dziadek powiedział:
„Nie. Niedługo i tak do nas dołączysz”.
IZBICA, POLSKA
Dziadków wywieźli do Izbicy.
Zostawiam wam coś, co będzie wskazywało,
że wiolonczela waszej córki, mojej mamy, dosłownie ocaliła jej życie.
Dziadkowi udało się jakimś cudem przemycić
dwa listy do mojej matki i jej siostry.
W tym drugim był psalm:
„Wznoszę swe oczy ku górom. Skąd nadejdzie mi pomoc? Od Pana”.
„Przyślijcie jedzenie. Mutti nie może pisać, jest chora”.
Mam przeczucie, że już wtedy nie żyła.
Nie chcę, żeby moi dziadkowie
zostali zapomniani.
To się wydarzyło, ci ludzie istnieli,
nie tylko moi dziadkowie -
miliony innych ludzi, których nigdy nie pochowano.
Zadzwonię do mamy.
- Cześć. - Gdzie jesteś?
Widzisz to?
Widzisz?
Co to jest?
- Twoi rodzice. - Co?
Zdjęcia twoich rodziców i świeczki.
Aha. Nie poznałam. Ładnie.
Ale chciałabym...
Dobra, teraz widzę.
Paliłam przy grobie dziadków, mam wyrzuty sumienia.
Gdzie teraz jesteś?
W centrum Izbicy.
W wiosce?
Nie, w jakimś lesie.
Co to?
Kolejny pomnik.
Co tam jest napisane?
Nie znam hebrajskiego ani polskiego.
Ale zrobiłam to, co zaplanowałam.
I dobrze.
Pa.
Cześć.
WSCHODNIE WYBRZEŻE USA
Pierwszy raz widzę grób matki.
Trochę mnie to wszystko przytłacza.
Tak.
Wracają wszystkie wspomnienia.
Nie miała lekko po wojnie. Pięcioro dzieci
i ani grosza przy duszy.
MAMA
Moja siostra miała dobry pomysł.
Anonimowy grób.
My wiemy, kto tu leży, kim jest „mama”.
Nikt inny nie musi wiedzieć.
HEDWIG HOESS UNIKAŁA WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI DO ROKU 1964,
KIEDY TO WEZWANO JĄ NA ŚWIADKA W PROCESIE BYŁEJ ZAŁOGI AUSCHWITZ.
Świadek Hedwig Hoess, gospodyni domowa, Niemcy.
Wiek?
Mam 57 lat.
Wdowa?
- Tak. - Miejsce zamieszkania?
- Ludwigsburg. - Pracuje pani?
Nie.
Z czego zatem pani żyje? Wspierają panią...
organizacje, do których...
dawniej należał mąż?
Wasza matka miała kontakt z innymi nazistami lub byłymi nazistami?
Nie.
Mało kto nam pomagał.
Dwa razy przyszła paczka z RPA.
Raz odwiedzili nas ludzie,
którzy robili interesy z ojcem,
coś dostarczali.
Matka nie dostawała...
wdowiej renty.
Bo wasz ojciec był zbrodniarzem wojennym?
Tak.
Pamiętam babcię Hedwig.
Odwiedzała nas czasem, jak byliśmy mali.
Zachowywała się jak wielka dama,
moja mama zawsze się jej trochę bała.
Nosiła biały fartuch, włosy miała upięte w kok.
Była też bardzo zasadnicza.
Nigdy z nią nie rozmawiałem o Holokauście.
Mama tłumaczyła mi,
że babcia nie chce nazwać tego po imieniu.
Czyli masowym mordem.
Miliony ludzi zginęły z ręki jej męża.
Moja babcia, Hedwig Hoess,
dostała bilet w jedną stronę do córki, ciotki Püppi,
ale podobno połknęła pigułkę z cyjankiem,
którą kiedyś pokazywała rodzinie.
Podobno nadal ją miała
kapsułkę z czasów wojny,
którą dostawali naziści, by popełnić samobójstwo,
gdyby trafili w ręce wroga.
Co sądzisz o plotce,
jakoby połknęła kapsułkę z cyjankiem?
Kto?
- Wasza matka. - Nie.
Niemożliwe.
Kto tak mówi?
To nieprawda.
Chciałabym odejść tak, jak ona. Zasnąć i już się nie obudzić.
Miała poczucie, że wszystko się posypało,
a mogło się przerodzić w coś wielkiego.
Mawiała: „Podążaliśmy za gwiazdą, która sprowadziła nas na złą drogę”.
Fuhrer nie żyje.
Oboje z żoną uznaliśmy,
że my też powinniśmy umrzeć.
Nasz świat legł w gruzach.
Dalsze życie nie miało sensu.
Wiedzieliśmy, że będą nas ścigać, szukać nas wszędzie.
Chcieliśmy połknąć truciznę,
ale nie zrobiliśmy tego ze względu na dzieci.
Później wielokrotnie tego żałowałem.
Ten dawny świat trzymał nas na smyczy.
Powinniśmy upaść wraz z nim.
Wiedziałem, że brytyjskie służby mnie szukają,
że moja rodzina jest pod obserwacją,
że ich mieszkania są przeszukiwane.
Przyjechali Brytyjczycy, ciężarówkami pełnymi żołnierzy.
Wyskoczyli z wozów z karabinami.
Mierzyli do nas jak do przestępców.
Kazali podnieść ręce do góry, a my cofnęliśmy się pod ścianę.
Powiedzieli nam, że nasz ojciec ucieka przed Rosjanami,
czy coś w tym stylu.
Później dowiedzieliśmy się,
że ojciec mieszkał na wielkiej farmie na granicy z Danią.
Jedenastego marca zostałem aresztowany.
Moja kapsułka z cyjankiem pękła dwa dni wcześniej.
Służby traktowały mnie okropnie,
prowadzały mnie po okolicy jak egzotyczne zwierzę.
Przesłuchania były nieprzyjemne,
ale nie dziwię się. Wszyscy przesłuchujący byli Żydami.
Idę do mamy, pokażę jej
fascynujące dokumenty, które dostałam dwa dni temu.
Będzie w szoku.
„Ja, Rudolf Franz Ferdinand Hoess,
alias Franz Lang, niniejszym oświadczam,
iż poniższe zeznania są prawdziwe”.
To pierwsze dokumenty z przesłuchań
po aresztowaniu Hoessa
- w jego kryjówce. - Boże.
Kto ci to przysłał?
Nadawca pisze: „Niedawno zmarł mój wujek.
Znalazłem te papiery u niego na strychu, nie wiem, co z nimi zrobić.
Czy mogę przesłać je pani?”.
Niesamowite.
Hoess mówił tak: „W czerwcu 1941 roku wezwał mnie Himmler
i przekazał mi następujące polecenie:
w ciągu czterech tygodni miałem sporządzić
plan budowy według jego wytycznych.
Dodał, że zadanie będzie trudne i tylko ja mu sprostam.
Więźniowie mieli być zagazowywani, drzwi miały być szczelnie zamykane
i dwa zbiorniki z cyklonem B wrzucane przez niewielkie otwory.
Ludzie mieli umierać w ciągu od 3 do 10 minut.
Po trzydziestu minutach drzwi miały być otwierane,
a ciała wynoszone przez specjalną grupę więźniów
na stałe wyznaczonych do tego zadania”.
No proszę.
Mamy to czarno na białym.
HOESS JAKO PIERWSZY OPISAŁ SZCZEGÓŁY NAZISTOWSKIEGO PLANU EKSTERMINACJI.
WEZWANO GO, BY ZEZNAWAŁ PODCZAS PROCESÓW NORYMBERSKICH,
KTÓRE ROZPOCZĘŁY SIĘ CZTERY MIESIĄCE PRZED JEGO ARESZTOWANIEM.
Czy ofiary wiedziały, co je czeka?
Większość nie wiedziała. Dokładaliśmy starań,
by utrzymywać to w tajemnicy,
by nie podejrzewali,
że idą na śmierć.
HOESSA WYSŁANO DO POLSKI, BY ZOSTAŁ OSĄDZONY ZA SWOJE ZBRODNIE.
FÜRTH, NIEMCY, ROK 1946
Dnia 25 maja, akurat w naszą rocznicę ślubu,
zawieziono mnie na lotnisko i przekazano w ręce polskich oficerów.
Amerykański samolot zabrał nas do Warszawy.
Kochany synku, obyś zawsze był taki czuły i wrażliwy,
gdyż życie wkrótce odrze cię z dziecięcej niewinności.
Zostanie ci już tylko twoja kochająca mama.
„Zawsze będziesz moim najukochańszym synkiem”.
To był ostatni list, jaki dostałem od ojca.
Moja sytuacja jest dość nietypowa.
Dźwigam olbrzymi ciężar.
POŁUDNIOWE NIEMCY
Przez lata posługi rozmawiałem z różnymi ludźmi.
JAK PRZEŁAMAĆ POKOLENIOWĄ KLĄTWĘ
Ludźmi naznaczonymi cierpieniem i problemami,
rozmaitymi tragediami.
Wielu zastanawiało się, czy ich troski
wynikają z jakiejś pokoleniowej klątwy, którą odziedziczyli po przodkach.
Sam odczuwam coś bardzo podobnego.
Jestem wnukiem Rudolfa Hoessa,
komendanta SS, potwora z Auschwitz.
Wyobrażacie sobie mieć takiego dziadka?
Kiedy słyszę, jak ktoś mówi: „Jaki ojciec, taki syn”,
zaczynam się zastanawiać,
czy w jakimś stopniu
jestem podobny do dziadka.
Kiedy pierwszy raz przeczytałem Exodus, rozdział 20, werset 5,
przeraziła mnie myśl, że skoro jestem
drugim pokoleniem po Rudolfie Hoessie,
to odziedziczyłem po nim boski gniew
za przerażające zbrodnie,
jakich dopuścił się na Żydach -
a to przecież lud Boży, lud Izraela.
I na tylu innych.
Przeczytam ten werset jeszcze raz:
„Jestem Bogiem zazdrosnym, który karze
występek ojców na synach
do trzeciego i czwartego pokolenia”.
Ale Bóg mówi też, że klątwy
i cierpienie, jakie ze sobą niosą,
można zdjąć poprzez szczerą pokutę.
Innymi słowy - grzech zmazać może
jedynie krew niewinnego baranka, jakim jest Jezus Chrystus.
Uwierzcie, a będziecie zbawieni.
Holokaust rzuca się cieniem
nie tylko na ocalałych.
Traumę przeżywają także niemieckie rodziny,
które wiedzą - lub nie - co mają na sumieniu ich przodkowie.
Uważam się za aktywistkę, choć przez małe „a”.
Ważną rzeczą jest zrozumienie,
co przechodzą potomkowie zbrodniarzy.
Przyjechałam do Londynu zobaczyć się z matką,
ale mam też do niej pewną prośbę
i trochę obawiam się jej reakcji.
Cześć.
- O, cześć. - Jestem.
- Dotarłam. - Jak podróż?
Stosunkowo udana.
- Jak się czujesz? - Nieźle.
Co słychać?
Nie mogę prowadzić auta, czuję się trochę jak zwierzę w klatce,
ale przywyknę.
Jest, jak jest, nic nie poradzę.
Słuchaj, mamo.
Mam się spotkać z synem i wnukiem
komendanta Auschwitz.
Tak?
Podjęłam tę decyzję głównie przez to,
co mi opowiedziałaś.
- Co o tym sądzisz? - To fantastyczny pomysł.
Nienawiść i antysemityzm
nadal się panoszą,
więc warto o tym rozmawiać.
Chciałam zapytać, czy pojechałabyś ze mną do Auschwitz.
Raczej nie. Moje Auschwitz to nie jest to miejsce, które ty znasz.
Nie byłaś tam, to znaczy...
Nie było cię tam wtedy.
Nie czułaś tego nieustannego strachu przed śmiercią.
Nie wiesz, jakie jest moje Auschwitz.
Nie chcę do tego wracać.
Mogę się spotkać z synem Hoessa,
ale do Auschwitz nie pojadę.
Może mnie odwiedzić w domu, jestem niepełnosprawna.
Jak chce się spotkać, może przyjechać tutaj.
Dobra myśl.
- To znaczy? - Kaffee und kuchen u ciebie.
Czemu nie? Tylko niech on kupi ciasto.
OŚWIĘCIM, POLSKA
To Oświęcim.
Zawsze już kojarzony z niesławnym Auschwitz.
Trudno uwierzyć,
że tuż przy obozie jest miasto.
Kiedy pojawiła się okazja, by wybrać się tu
z synem komendanta Auschwitz, który nigdy nie był w obozie,
i z jego synem, moim rówieśnikiem, który razem z nim będzie
przeżywał coś, czego jeszcze nigdy nie doświadczyli,
uznałam to, paradoksalnie, za dar od losu.
Nigdy nie czułem potrzeby odwiedzenia Auschwitz.
Czasu nie cofniemy, musimy żyć tu i teraz.
Ale Kai poprosił, żebyśmy pojechali.
Uznał, że tego potrzebujemy.
Pierwsze spotkanie z Hoessami odbyło się w kawiarni,
w ostatniej synagodze w Oświęcimiu,
w którym dawniej społeczność żydowska była bardzo liczna.
Czułam, jakby czas się zatrzymał. Wszystkim nam zaparło dech.
- Dzień dobry. - Trochę mnie zatkało.
Mnie też.
To wszystko bardzo mi ciąży...
Wiem.
Mogę jedynie prosić o wybaczenie.
Jutro będzie trudny dzień. Pojadę tam
i zobaczę na własne oczy to,
o czym jedynie czytałem.
Rozumiem.
Z woli Reichsfuhrera SS Himmlera
Auschwitz stało się największym ośrodkiem masowej zagłady wszech czasów.
Gdy osobiście wydał rozkaz,
bym przygotował miejsce pod obóz koncentracyjny w Auschwitz
i osobiście nadzorował eksterminację,
nie miałem pojęcia o skali ani o konsekwencjach.
Rozkaz był zaskakujący i nieludzki.
Ale uzasadnienie tego rozkazu mnie przekonało.
ANITA LASKER DLA BBC, KWIECIEŃ 1945 R.
Lekarz i komendant stali na rampie, gdy przyjeżdżał transport.
Selekcji dokonywano na naszych oczach.
Prawo, lewo, prawo, lewo.
Na prawo - życie, na lewo - komory.
To są krematoria,
komora gazowa.
Wierzcie mi lub nie,
ale było to może jakieś sto kroków od miejsca,
gdzie moja mama grała z orkiestrą.
Więźniowie z każdego transportu szli tędy
i słyszeli muzykę.
Ludzie idący na śmierć...
trafiali do tego budynku,
gdzie kazano im się rozbierać.
Oni myśleli, że wezmą prysznic,
kazano im złożyć starannie ubrania i buty,
żeby łatwo mogli je potem znaleźć.
A potem ich zagazowywano.
Przerażające jest to oszustwo,
wmawianie ludziom, że jest nadzieja,
że może jednak będą bezpieczni...
Ktoś im każe złożyć ubranie,
wziąć prysznic.
Domyślam się, że uspokajanie więźniów było konieczne,
bo gdyby tysiące ludzi naraz ogarnęła panika,
trudno byłoby
nad nimi zapanować. Barbarzyństwo.
Schrecklich, jak mówią Niemcy. Zgroza.
Zaczynasz się zastanawiać, kto mógł coś takiego zrobić.
A to był mój dziadek.
Nie mieści mi się w głowie,
że on to robił.
To dla mnie straszny szok,
bo...
nie tak go zapamiętałem.
190 METRÓW OD DOMU HOESSÓW
Patrzyłem, jak więźniowie umierają, przez otwór w komorze gazowej.
Musiałem nadzorować każdy proces.
Dzień i noc ze zgrozą patrzyłem,
jak wloką i palą ciała,
jak usuwają zęby...
i włosy. Godzinami patrzyłem na te potworności.
Musiałem to robić, by wszyscy widzieli,
że sam nie uchylam się od obowiązków,
które powierzam swoim podwładnym.
Smród palonego ciała rozchodził się po całej okolicy.
Wkrótce wszyscy zaczęli podejrzewać, że palimy Żydów.
Chyba nikt nie ma na sumieniu tylu istnień, co on.
To fakt,
niezaprzeczalny fakt: mój dziadek
to największy masowy morderca w historii ludzkości.
Nie wiem, co powiedzieć.
Zaniemówiłem.
Jestem przerażony.
Nie tego się spodziewałeś? Czy tak to sobie wyobrażałeś?
Nie.
To niepojęte.
Możemy jedynie mieć nadzieję, że to się nie powtórzy,
że wyciągnęliśmy z tego wnioski.
Choć szczerze wątpię,
bo gdyby tak było, antysemityzm nie byłby tak wszechobecny.
Niech ludzie nadal widzą we mnie spragnioną krwi bestię,
sadystę i barbarzyńcę,
masowego mordercę.
Nikt nie byłby zdolny uwierzyć,
że komendant Auschwitz był kimś innym.
Że też miał serce.
Rudolf Hoess.
Myślę, że trochę próbował się wybielić.
Wiedział, że to koniec. Że czeka go śmierć.
Wiem, co mój ojciec robił w Auschwitz.
Zapłacił za swoje zbrodnie.
Powieszono go.
To są ostatnie słowa mojego dziadka przed egzekucją.
„Sumienie nakazuje mi złożyć następujące oświadczenie.
Gdy przebywałem w celi, doszedłem do wniosku,
iż popełniłem ciężkie zbrodnie przeciwko ludzkości”.
Jako komendant Auschwitz wykonałem część bestialskiego planu
Trzeciej Rzeszy dotyczącego eksterminacji ludności.
Czyniąc to, wyrządziłem nieodwracalne krzywdy całej ludzkości.
Zapłacę życiem za swoje czyny.
Rozumiem.
Oby Bóg mi wybaczył.
Myślisz, że Holokaust mógłby się powtórzyć?
Coś podobnego mogłoby się wydarzyć.
Wystarczy spojrzeć na dzisiejszy świat.
Jest inny, ale ludzie nadal zachowują się okropnie.
LONDYN, WIELKA BRYTANIA
Nigdy nie spotkałem ocalałego z obozu.
Mam gęsią skórkę.
Dosłownie.
Oboje znamy Auschwitz, ale z dwóch różnych perspektyw.
Czuję się winny za ojca.
- Wejdź. - Dziękuję.
Moja mama, Anita Lasker Wallfisch.
- Wiekopomna chwila. - Tak. Kto by pomyślał.
Niewiarygodne.
Fantastycznie.
Syn komendanta Auschwitz odwiedza Anitę Lasker w jej domu.
Jak to możliwe?
Byłeś w Auschwitz pierwszy raz w życiu?
Tak.
Odważna decyzja.
Potrzebowałem tego.
Ale nie zmienię przeszłości.
Nikt jej nie zmieni.
Mój ojciec czuł się Niemcem. Patriotą.
Dostał Żelazny Krzyż.
Byliśmy Niemcami.
Trudno to pojąć.
Żyjemy z poczuciem winy.
Rodziców się nie wybiera.
Ja swoich też nie wybrałam.
Nienawidzisz swojego dziadka? Co czujesz?
Myślę, że tak. Mogę powiedzieć,
- że go nienawidzę. - A ty?
Znienawidziłeś ojca czy dalej dobrze go wspominasz?
Nie...
- Ani jedno, ani drugie. - No tak. Jest ci obojętny.
Inaczej trudno byłoby mi to znieść.
Rozumiem.
Niesamowite, że siedzimy tu razem
i wspominamy tę straszną przeszłość.
Przeszłość, o której nic nie wiedziałeś,
bo między twoim normalnym życiem a śmiercią niewinnych stał mur.
Dla twojego ojca Żydzi byli jak robactwo, prawda?
- Tak. - Robactwo.
Nie wolno obarczać ludzi winą za własne błędy.
To prawda.
Żydzi to zwykli ludzie.
Trzeba skończyć z tą ślepą nienawiścią.
To naród wybrany przez Boga.
Tylko za co? Znasz tę słynną żydowską modlitwę?
Może wybierzmy jakiś inny naród,
dla odmiany? Co my takiego zrobiliśmy?
Nic.
Dziś wystarczy, że chłopiec nosi kipę i od razu staje się celem.
Więc chyba niczego się nie nauczyliśmy.
To jest nasza misja.
Nasze pokolenie
powinno nadal o tym mówić...
O człowieczeństwie...
Żeby ludzie nie zapomnieli.
Nie da się tego wybaczyć.
Ale musimy ze sobą rozmawiać.
Próbować zrozumieć się nawzajem.
To jest ważny etap. Nie to, co zrobiliśmy,
tylko to, co robimy teraz.
To była niezwykła chwila.
Syn komendanta Auschwitz przyszedł do mojego domu,
usiadł w fotelu naprzeciwko mnie i napiliśmy się razem kawy.
Jest w tym coś pięknego.
Mój dziadek, Rudolf Hoess,
odpowiada za zagładę dwóch trzecich europejskiej populacji Żydów.
Trzydzieści lat po tym, jak przeszedł Pustynię Judzką
podczas pierwszej wojny światowej, ustanowiono tu państwo żydowskie
w nadziei, iż tak uda się ochronić kolejne pokolenia.
KU PAMIĘCI DENNISA BLAIRA
Aleksandra Stodolna