Paraon.
Sino ka?
Paraon.
Magpakita ka.
Ikaw ay babagsak.
Ako ang maninira.
Babagsak ang iyong imperyo.
Ako ang maninira.
Paraon…
Mga Diyos.
Ano ito?
Ako ang maninira.
Panginoon ko.
Panginoon ko. Ayos ka lang?
Nanaginip ako.
Nababalot ako ng kadiliman.
Isang anino ng lalaki.
Haman, maglagay ka ng bantay sa mga kalye.
May mamamatay-tao sa paligid natin.
Opo, Kamahalan.
Sa panahon ng Bagong Kaharian,
nang maganap ang kuwento ng Exodo,
ang mga Ehipsiyo ay sumasamba sa mga poon, sa maraming diyos,
ang iba ay may ulo ng hayop, may ulo ng tao,
na kinuha ang iba't ibang aspeto ng natural na mundo
na maaaring kontrolin at gamitin para pagsilbihan ang mga Ehipsiyo.
Ang paraon, siya ay nakita bilang tulay
sa pagitan ng mga tao at diyos.
Gumagawa sila ng mga rebulto na may malalaking tainga,
na nangangahulugang maririnig nila ang mga tao
at magdarasal sa mga diyos ng mga kahilingan ng tao.
Ang paraon ay isang kalahating banal na nilalang.
Siya ang diyos sa lupa.
Siya ang tulay sa pagitan ng mundo ng mortal at banal na mundo.
Ang totoong drama sa aklat ng Exodo ay di sa pagitan nina Moises at Paraon.
Medyo lang, pero sa pagitan talaga ito ng diyos ng Israel na si Yahweh
at mga diyos ng Ehipto.
Iyon ang totoong tensiyon,
at sino ang magkakaroon ng karapatan sa mga tao ng Israel?
Paglilingkuran ba nila si Paraon bilang alipin,
o paglilingkuran nila si Yahweh bilang mananamba?
Babalik ka sa Ehipto.
Di palalayain ni Paraon ang mga Hebreo.
Lalaban siya, at paparusahan ko siya dahil doon.
Pag-aari ito ng ating ninuno, si Joseph,
na anak ni Jacob,
na anak ni Isaac,
na anak ni Abraham.
Nalaman lang ni Moises ang pagiging Israelita niya
sa huling bahagi ng buhay niya.
Masasabi kong kombinasyon siya ng Ehipsiyo at Israelita.
At ang pagkakaalam sa kalayaan,
ang paglaki sa kalayaan
ay nagbigay sa kanya ng daan sa kahulugan ng kalayaan.
Ang tagapagligtas ng mga Israelita ay dapat isang tao
na wala sa gitna ng trauma.
Dahil ang mga tao sa loob,
inilalarawan sila ng Bibliya na may kotzer ruach, pagkukulang sa espiritu.
Hindi nila maisip ang ibang buhay kaysa sa buhay nila noon.
Kinailangan nito ng taong nakakita ng mas malaking mundo.
Isang nakatira sa lugar ng paraon.
ANG KABISERA NG EHIPSIYO
Hindi lang dahil lalaban si Moises sa isang paraon,
sa di makatarungang pinuno, pero kilala niya ang taong ito.
Lumaki siya sa bahay na ito, may ugnayan sila.
Kaya ang politikal na dimensiyon
at personal na dimensiyon ay konektado.
Marami siyang nakataya.
Inatasan siyang palayain ang maraming tao.
Kaya hindi lang ito tungkol sa kapalaran niya,
pero inatasan siya ng napakabigat na misyon.
Tigil!
Nais kong makita si Prinsesa Bithiah.
Umalis ka, dukha.
Hulihin siya!
Ako si Moises!
Sabihin mo sa prinsesa na bumalik na ang anak niya!
Nasaan siya?
Buksan mo ngayon din.
Siya nga!
Binibini.
Iwan mo kami.
Mahal kong anak.
Hindi ka ligtas dito.
Alam kong di mo pinatay ang lalaking 'yon,
pero may iba pang magpaparusa sa 'yo dahil doon.
Kailangan mo nang umalis sa lungsod.
Nalaman ko.
Nalaman ko ang nangyari noong sanggol ako.
May kuya ako.
Kapatid na babae.
At ang una kong ina.
Ako'y…
Nawalan ako ng anak.
Patay nang ipinanganak.
Naisip kong lunurin ang sarili ko sa Nile.
Pero binigyan ako ng bagong buhay ng ilog.
Ibinigay ka nito.
Dumating ang anak ni Paraon kasama ang mga katulong niya.
At pagdating niya sa Nile, may narinig siyang umiiyak.
At nakita niya ang maliit na arko.
Inilabas niya ang braso niya, at humaba ang braso niya.
Dumoble ang haba at inabot. Iniunat ito.
At kinuha niya ang arko at binuksan ito.
At muli, may liwanag na bumalot sa mundo
mula sa pagtingin sa sanggol.
At alam na niya agad na isa itong sanggol na Hebreo.
Napakaganda mo.
-Isa sa mga batang Hebreo? -Wag mo nang babanggitin 'yan!
Isa siyang regalo.
Oo.
Oo, isa kang regalo.
Pero, binibini, di mo ito puwedeng itago.
Mag-isip ka bago mo sabihin ang dapat kong gawin.
Dadalhin natin siya sa palasyo.
Walang may alam sa pagkawala ng anak ko.
Ito ang magiging anak ko.
At kapag nalaman ng iyong ama?
Sikreto natin ito.
Nang sama-sama.
Tawagin natin siyang Moises.
Ipinanganak ng tubig.
Aking Moises.
Isang Ehipsiyong pangalan?
Para sa isang prinsipe ng Ehipto.
Ibinigay ng anak ng paraon ang pangalang Moises
sa sanggol na nakuha niya mula sa Nile,
o Moshe sa Hebreo.
Ang kuwento ay tungkol sa isang prinsesa ng Ehipto
na hindi nagsasalita ng Hebreo
at walang dahilan para bigyan ang batang ito ng pangalang pang-Hebreo.
Kaya hinaharap natin ang kamangha-manghang alamat na ito
na ang dakilang tagapaglaya ng mga Hudyo
ay nagpakita sa Ehipto at sinabing,
"Ipinadala ako ng Diyos para palayain kayo,"
at mayroon siyang pangalan na di pang-Hebreo.
Ito ay tulad ng kung nagpakita siya ngayon sa komunidad ng mga Hudyo
at ang pangalan niya ay Kareem, o Mary Jane,
o mula sa nangingibabaw na kultura.
Tinawag si Moises sa pangalang ibinigay sa kanya ng anak ni Paraon.
Kaya sinubukan ng Midrash na dalhin ang dalawang verse na ito
para sa kasunduan ng isa't isa
at sinabing ang prinsesa, si Bat Paraon, ang anak ni Paraon,
ay inampon ng Diyos bilang anak ng Diyos,
Bat Yah, "Bithiah," ang anak ni Yah.
Ang anak ng diyos ng mga Hebreo.
Ngayon, walang ibang tao ang tinatawag na anak ng Diyos.
Wala nang iba.
Ito ay talagang kakaibang pangalan, Batyah.
Kailangan ko ulit ng tulong mo, Ina.
Totoo.
Pinatay ko ang lalaking iyon.
Alis.
-Ngayon din. -Hindi puwede.
Sinabihan akong bumalik.
Sinabihan?
Nino?
Ng Diyos.
Sinong diyos?
Ang parehong Diyos na nagdala sa akin sa iyo noong sanggol.
Ang Diyos ng mga Hebreo.
Sinabi niya sa akin na akayin ang mga tao ko sa kalayaan,
ibalik sila sa kanilang tahanan sa Canaan.
Hindi niya ibibigay ang kalayaan nila!
Makinig ka. Kaarawan ng prinsipe bukas.
Di tatanggi ang paraon sa hiling ng kahit sino sa araw na iyon.
Moises, makinig ka.
Nanaginip ang kapatid ko, isang pangitain.
Daan-daang pag-aresto ang ginawa.
Pinahirapan ang mga naaresto!
Ngayon ko lang siya nakitang ganito.
Umalis ka na sa lungsod.
Kaya kong mabuhay nang di ka nakikita pag alam kong buhay ka.
Dumaan ka nang di nagpapakita.
Di dapat makarating sa paraon na nakabalik ka na.
Ipangako mo sa akin.
Hindi ka komportable riyan.
Mali ka. Kasya sa kanya.
Komportable siya. Damit ng propeta 'yan.
Tama na.
Tama ang asawa ko. Di ako karapat-dapat sa damit na ito.
Ako ay kung ano ako
at kung ano ang magiging ako.
Patawarin mo ako, Panginoon ko.
Nasaan ang pananampalataya mo, Moises?
Natatakot ako.
May tatlong senyales na magpapatunay kay Paraon na ako ang Panginoon.
Kung may pananampalataya ka,
ibibigay ito sa iyo para ipakita.
Kung pumalya ako?
Kung magdududa ang araw o buwan,
sila ay agad lalabas.
Tingin ko, ang relasyon nina Moises at ng Diyos ay talagang totoo.
At ito ay parang, "Diyos ko, sinasabi mong gawin ko ito,
pero siya nga pala, ito ang nararamdaman ko.
May mga tanong ako. May mga suliranin."
Sa kuwento ni Moises sa Qur'an,
hinihiling ng Diyos na gawin niya ang mahihirap na bagay
na alam niyang di niya magagawa sa sarili niyang puwersa.
At sa maraming paraan,
ang nagbabasa ng Qur'an, isang taong nakikinig dito,
ay hiniling na ilagay ang sarili nila sa papel na ito
at sinabing, "Ano ang mga tungkulin ng sarili kong buhay?
At paano ko bubuuin ang relasyon ng pagtitiwala sa Diyos,
gamit ang makapangyarihang puwersa na dadalhin ako sa aking paglalakbay?"
Ipinagdiriwang ko ngayon ang ika-18 kaarawan ng anak ko.
At ngayon, gaya ng nakagawian,
nais kong ibahagi ang mga pagpapala ng masayang araw na ito
sa mga minamahal kong tao.
Sino dito ang hihingi ng pabor sa akin?
Padaanin n'yo kami.
Ipakita mo ang senyales.
-Narinig mo ang sinabi ng hari. -Di para sa uri mo.
May tatlong senyales na magpapatunay kay Paraon na ako ang Panginoon.
Senyales ito.
Binigyan ng Diyos si Moises ng tatlong senyales
upang maipakita ni Moises ang kanyang sarili
na may kaunting kredensiyal, tama?
Kailangan siyang paniwalaan.
Sabi sa kanya, "Ipasok mo ang iyong kamay sa balabal."
At kapag inilabas niya, may ketong.
Parang kamatayan.
Ikaw.
Magsasalita siya!
Moises.
Nakabalik ka na.
Kilala niya siya.
Nakadamit pulubi.
Pang mamamatay-tao.
Wari ko ay pumunta ka para sa kapatawaran sa ilalim ng espesyal na araw na ito.
Pinipili kong…
ibigay ito.
Hayaang alisin ang parusa sa pagpatay.
Ang pinakamahalagang bagay sa mundo ay kalayaan ng tao.
Hinihiling naming ibigay mo ito sa amin.
Gaya ng ginawa ko.
Palayain ang mga tao ko!
-Mga tao mo? -Ang mga Hebreo.
Ang mga Hebreo?
Hindi ka Hebreo.
Bakit mo sinasabing karaniwang tao ka?
Nakikiusap ako, hayaan mo kaming pumunta sa disyerto para sambahin ang ating Diyos.
Diyos natin?
Sabihin mo, grand vizier, narinig na ba natin ang diyos ng mga Hebreo?
Nasa Aklat ng Ngayon ba siya?
Wala, Panginoon ko.
Nabanggit ba siya sa Aklat ng mga Patay?
Walang salita, Panginoon ko.
Kung ganoon, sino siya?
Isa siyang diyos na kayang gumawa ng himala.
-Nakita ng mga mata ko. -Ipakita mo.
Ipakita mo sa akin ang kayang gawin ng diyos mo.
Ang ahas ay isa sa mga diyos ng mga Ehipsiyo.
Ang uroboros.
May kaugnay ito sa Nile.
Ito ang espesyal na tungkod na kaya niyang gawing ahas.
Gawin itong simbolo ng Ehipto.
Mga salamangkero.
Ipakita ang tunay na mahika.
Kilala ang mga Ehipsiyo sa mahika.
Kung gusto mong magdala ng senyales, manaig sa mga Ehipsiyo,
kailangan mong manaig sa bagay na magaling sila.
At magaling sila sa mahika.
Ang mahika ng Ehipsiyo, o heka kung tawagin nila,
ay mas nakabatay sa nakasulat o salitang sinasabi.
Doon talaga nagmula ang kapangyarihan o banal na puwersang ito.
Ang ahas bilang simbolo,
ay nilalamon ang maharlikang Ehipsiyo, kapangyarihan at awtoridad.
Dahil ang mga paraon, sa loob ng partikular na panahon,
ay may palamuti sa ulo na parang cobra.
Kamahalan, higit pa ito sa mahika.
Naglilingkod siya sa diyos na mas makapangyarihan sa atin.
Dakpin siya.
-Kapatid… -Katahimikan.
Hindi ko alam.
Tatlong araw lang ang hinihingi namin.
Bakit ako makikinig sa diyos mo?
Anong mga lungsod ang nakuha niya?
Anong mga laban ang napanalunan niya?
-Oo. -Oo.
Siya ang gumawa ng langit at lupa at lahat ng narito.
Sinungaling.
Ako ang panginoon ng mundo,
minamahal ng mga diyos na lumikha sa akin at sa Nile.
Hindi. Isa lang ang tunay na Diyos.
At ang Diyos na ito, ang aking Diyos, ang lumikha sa 'yo!
Ngayon ko lang narinig ang diyos na ito!
Dapat siyang magsalita.
Sa ngalan ko at ng anak ko,
pinasasalamatan ko sina Ra at Isis sa di inaasahang palabas na ito,
na naging magandang pang-aliw.
Alisin ang mga hangal na ito sa harap namin.
Labas!
Masasabi kong ang di mababawing ugali ni Paraon ay ang pagmamataas niya,
na naglagay sa kanya laban kay Moises
dahil ang ugali ni Moises ay mapagpapakumbaba.
Kaya ito ay laban sa pagitan ng mapagmataas at mapagpakumbaba.
Naipakita natin. Nakita nila ang lakas ng ating Diyos.
Kilala ko siya. Wala tayong masisiguro.
Labas!
At dapat nakita n'yo ang mukha ni Paraon.
-Makinig ka. -Pagkatapos…
Ang sabi ng Diyos, lalaban si Paraon, at paparasuhan niya siya dahil doon.
Lumaban nga si Paraon, pero di siya pinarusahan ng Diyos.
Naiintindihan mo ba?
Ikuwento mo ang kapanganakan ni Eliezer.
Ano?
Sinabi ng mga kapatid ko at ng lahat
na mas madali ang pangalawang panganganak kaysa sa una.
Sabihin mo ang naaalala mo.
Mahigit tatlong araw 'yon.
Sigurado akong mawawala siya.
At ikaw rin.
Pero hindi ganoon ang nangyari.
Maaaring saktan ng Diyos ang tiyuhin mo,
pero maaaring mas matagal kaysa sa inaasahan mo.
Maaaring mas mahirap,
sapat para sumigaw ka sa mga bituin tulad ng ginawa ko.
Ang Diyos na ang bahala.
Sumusunod sa 'yo ang mga taong ito.
Sino ako para pamunuan sila?
Ikaw ang nakikipag-usap sa Diyos.
Ikaw 'yon.
Walang araw na lumipas
na di ako nakaramdam, sa anumang paraan, o anyo,
ng kawalan ng kumpiyansa o pag-alala sa isang bagay, o pagiging di sapat.
Iniisip ko si Moises sa lahat ng kahinaan niya.
Mayroon siyang criminal record. Isang masamang record.
40 taon siyang walang kahalagahan, at pinili siya ng Diyos.
"Gagamitin kita."
Nauunawaan mo ang kuwento ni Moises
dahil nakikita natin ang sarili natin sa buhay niya,
sa mga tanong niya, sa pakikipaglaban niya sa Diyos.
Parang, "Diyos ko, maling tao ang napili mo."
Ilang taon mo akong pinagtaksilan.
Matapos mawala ng anak ko, akala ko regalo siya ng mga diyos.
Nababaliw ka na siguro para magsinungaling sa ating ama.
Ang pag-uutos ng ating ama na patayin ang lahat ng mga inosenteng bata,
'yon ang kabaliwan!
Kalapastanganan!
Ang pagsuway sa utos niya ay nagdala ng sumpa sa atin.
Nakita ko ang mga bagay na di mo nakita.
Kung gusto mong kumonsulta sa mga taksil, gawin mo 'yon sa bartolina.
Kaya mo bang ipaliwanag ang kapangyarihang ipinakita niya ngayon?
Ikaw ay kadugo ko.
Di masisira ang samahana natin.
Magpasya ka.
Kanino ang katapatan mo?
Ang hamak na manggagawa ay hindi banta sa iyong imperyo.
Aayusin ko ang pagpatay sa kanya.
Di ako bibigay sa isang di pinag-isipang gawain.
Ang mga taong ito ay nagsasalita para sa mga Hebreo at di dapat gawing martir.
May iba pang paraan.
Ang mga may oras para bumisita sa disyerto
ay hindi nagtatrabaho nang husto!
Mula ngayon,
hindi na bibigyan ng dayami ang mga Hebreo para gumawa ng ladrilyo!
Magkukumahig kayo sa lupa para sa sarili ninyong dayami
habang pinupunan ang parehong kota!
Papatayin tayo nito.
Walang lugar ang kaharian para sa mga tamad!
Magsisikap kayong mabuti!
-Nagsusumikap kami! -Nagtatrabaho kaming mabuti!
Nakikita na natin ngayon ang bunga ng kalokohang ito.
Sana ay pinapanood ka ng ating Diyos at hinuhusgahan.
Ano'ng gagawin ko?
Ano? Balewalain ang utos ng Diyos?
Hindi, dapat magdusa ka,
gaya ng pagdurusa namin bago mo inakalang mamuno sa amin.
At magdurusa ka!
Hihilingin ng Panginoon ang gusto Niya.
At gagawing libingan natin ang lugar na ito ni Paraon!
Nakakahiya kayo!
Nakakahiya kayong lahat!
Hindi sapat ang apat na raang taong paghihirap sa lupa!
Si Paraon ba ang gusto n'yong amo?
Amo ng pagdurusa?
Magiging malaya ba kayo sa kahit sinong amo?
Dapat tayong lumaban para sa kalayaan.
Isugal ang lahat.
-Oo! -Oo.
Hindi ibinibigay ang kalayaan. Ito ay kinukuha.
-Oo. -Oo.
Makinig kayo kay Moises.
Hayaan n'yong pamunuan niya tayo.
-Oo. -Oo.
Moises!
Ina! Zipporah!
-Moises! -Ina!
Ina!
Tulungan n'yo ako!
Tara na!
Ako ay kung ano ako at kung ano ang magiging ako.
Pumunta ako kay Paraon at sinunod ang utos mo,
at naging magulo ang buhay.
Tandaan mo kung sino ako, Moises.
Kausapin mo si Paraon sa umaga habang dumadaan siya sa Nile.
Bakit? Hindi kami pakakawalan ni Paraon.
Gawin mo ang sinasabi ko.
Isama mo si Aaron.
Gamitin mo ang tungkod mo.
Magtiwala ka, Moises.
Ina.
Ako ito.
-Ako ito, si Moises. -Anak…
Nandito ang Diyos.
Handa na ang daan, anak ko.
Ituro mo sa kanila ang daan,
kung saan man ito patungo.
Gagawin ko.
Opo, Ina. Gagawin ko.
ANG ILOG NG NILE
"Kaya sinabi ng Panginoon kay Moises,
'Matigas ang puso ni Paraon.
Tumanggi siyang pakawalan ang mga tao.
Puntahan mo si Paraon sa umaga pag pumunta siya sa tubig,
at tatayo ka sa pampang ng ilog para salubungin siya.
At ang tungkod na naging ahas
ay iyong dadalhin.'"
Hulihin sila.
Ganoon ba kayo katakot sa amin para di kami hayaang magsalita?
Nandito kami para tanungin ka ulit.
Hayaan mo kaming pumunta sa disyerto para sambahin ang aming Diyos.
Ang Diyos na nagpadala ng mamamatay-tao para magsalita para sa kanya?
Kung kailangan, aalis ulit akong may dugo sa kamay.
Tinatakot mo ba ako?
Wag mong isipin na kahinaan ang pakawalan kami.
Isa itong lakas.
Sinasabihan mo ako kung ano ang kahinaan o lakas?
Ako, na isang mandirigma?
Ikaw ang taong kayang pabagsakin ang isang bansa.
Alam namin 'yon.
Pero puwede kang gantimpalaan pag namuno ka nang may pagmamahal.
May pagmamalasakit ka sa akin.
Salita 'yan ng isang bata.
Isang batang naliligaw na nagbihis para gumanap na propeta.
At ngayon ay humarap ka sa akin
nang walang katapatan o pasasalamat sa nagbigay sa iyo ng lahat.
Ginawa ka ng Imperyo ng Ehipsiyo.
Moises, nilito ka lang ng mga Hebreo.
At ang diyos mo,
dadalhin ka Niya sa kailaliman.
Pagmasdan ang kapangyarihan ng aking Diyos.
Dakila ang Diyos!
Ngayon, ang lahat ng tubig sa Ehipto ay dugo.
Ang mga tao mo ay matutuyo sa uhaw.
Iinom sila ng alak hanggang sa magkaroon ulit ng tubig.
At gagaan ang pakiramdam.
Walang pangalawang pagkakataon sa unang impresyon.
Dapat ito ay isang bagay na nakakuha ng atensiyon
ng Paraon sa Ehipto,
at siguradong hudyat na seryoso ang Diyos
sa pagpapalayang ito.
Ang pagkuha sa Nile at ginawa itong dugo.
Sa halip na pagmulan ng buhay,
pinagmumula ito ng kamatayan.
Wala tayong problema sa tubig dito.
Ang atin ay mula sa sagradong pinagkukunan.
Ang mga salot ay pagpapakita ng Diyos ng Israel ng kanyang lakas
laban sa poon ng Ehipsyo
dahil ang mga salot na ito ay kumakatawan sa mga diyos ng Ehipsiyo.
Halimbawa, ang unang salot ay ginawang dugo ang Nile.
At ang Nile ay ang buhay ng Ehipto.
Ang diyos ng Nile ay si Hapi, isang diyos ng dalawa ang kasarian.
At ang dugo ng Nile,
ito ay maaaring nasugatan o napatay si Hapi.
Kaya nagkalat ang dugo.
Bilis!
"Ang lahat ng Ehipsiyo ay naghukay sa paligid ng ilog para sa inuming tubig…
sapagkat di nila maiinom ang tubig sa ilog."
Kahit si Paraon ay di nakainom ng pitong araw.
Ngumunguya siya ng damo para kumuha ng likido mula sa damo
dahil sa tuwing umiinom siya ng tubig, nagiging dugo ito.
May bagong kapangyarihan sa Ehipto,
at ang lumang kapangyarihan ay sabik na malaman ang hangganan nito.
Tapos na ba?
Malapit na, Kamahalan.
Kamahalan, gustong malaman ng prinsesa
kung kailan ka makikipag-usap sa mga Hebreo.
Paghintayin mo sila.
Tapos na, Kamahalan.
Paraon, nandito kami para makipagkasundo.
Nilason mo ang ilog ko.
Hindi kami.
Ang Diyos.
Ito ay maliliit na salamangka na kayang gawin ng aking mga salamangkero.
Ikaw…
Ginulo mo ang kaayusan ng aking kaharian.
Isa lang ang nararapat na parusa.
Anak ko siya.
At mahalaga siya sa mga Hebreo.
Bumabalik na sa normal ang ilog.
Bakit mo gagalitin ang mga manggagawa mo at magsisimula ng rebelyon?
Dahil sabi niya isa siyang Hebreo,
ituturing siyang isang Hebreo.
Pagtrabahuhin sila.
Maliliit na salamangka.
Inilalarawan ng Qur'an si Paraon bilang mapagmataas,
at ito ang perpektong paglarawan dahil nakukuha nito ang diwa
ng pag-iisip niyang siya ay mataas
kapag naririnig niya ang mensahe ng propesiya
na hindi dapat maging malupit sa lupa
at kilalanin ang Diyos bilang pinakamataas sa lahat ng nilalang.
Di niya marinig ang mensaheng iyon
dahil hinahadlangan siya ng kanyang yabang
na marinig ang sasabihin ni Moises.
Sige na!
Magtrabaho na!
-Tigil! -Magtrabaho ka na!
Sige na!
Trabaho! Sige na!
Sige na!
"'Pagmasdan, paparusahan ko ang iyong buong teritoryo ng mga palaka.'"
Bilis!
"'At ang ilog ay mapupuno ng mga palaka,
na aahon at papasok sa iyong bahay.
Sa iyong kuwarto, sa iyong higaan,
sa bahay ng iyong mga alagad,
sa iyong mga pugon, at sa iyong mga mangkok.
At lalapit sa 'yo ang mga palaka,
sa iyong mga tao at sa lahat ng alagad mo.'"
Ang ikalawang salot ay ang mga palaka.
At dumarami ang mga palakang ito.
At nagkataon na ang diyos ng pagyabong ay si Heqet,
na inilarawan na may ulo ng palaka.
Nangyari ang unang dalawang salot,
at ang tanong ay, "Sino ang namamahala sa Nile?"
Si Hapi o si Yahweh?
Sino ang namamahala sa pagyabong? Si Heqet o si Yahweh?
May mga kuwento tungkol sa mga palaka kung paano nila sinalakay ang mga siyudad,
na may natutulog at biglang natabunan siya ng mga palaka.
May mga palaka na nakapalibot sa tao at hindi na siya makatayo.
Kakain ka, may tatalon na palaka sa bibig mo.
Parang pang Hollywood na nakakatakot na pelikula.
Isang tao, hindi diyos.
Kayang gawin ng salamangkero ang parehong pangyayari.
Ginaya nila ang dalawang salot, ang Nile at ang mga palaka.
Ang di nila magawa ay ayusin ito.
Kaya nilang magdulot ng kaguluhan, pero di nila mailalagay ang kaayusan.
Si Yahweh lang ang makakapagbigay ng kaayusan.
"Ipinatawag ni Paraon sina Moises at Aaron at sinabing,
'Manalangin kayo sa Panginoon na alisin ang mga palaka,
at pakakawalan ko ang mga tao ninyo para ialay sa Panginoon.'
Sumagot si Moises,
'Mangyayari ang gusto mo,
para malaman mong walang katulad ang Panginoong Diyos.'
Namatay ang mga palaka sa mga bahay,
sa mga patyo at sa mga bukid.
Nakatambak sila, at umalingasaw ang lupa.
Ngunit nang makita ni Paraon ang ginhawa,
pinatigas niya ang kanyang puso at hindi nakinig kina Moises at Aaron,
gaya ng sinabi ng Panginoon."
Nang dumating ang ilang mga salot,
maraming tagapayo ang sinasabihan siyang, "Wag kang bibigay."
Pero mabilis nagbago ang sitwasyon,
at di nagtagal, lahat ng mga tagapayo niya ay sinasabing,
"Sumuko ka na."
Pero di niya naririnig 'yon.
Mayroong diyos ng mga Hebreo mula sa malayo
na ang mga tao ay inalipin, ibig sabihin, mahina siya,
na nagmartsa sa teritoryo ng Ehipsiyo at gumagawa ng gulo
ng ilang kabanata, at hindi siya tumigil.
Ano ito?
Kuto!
Nakakalat sila!
Takot ang mga Ehipsiyo sa kuto.
Gusto nila ang kalinisan,
kaya aahitin nila ang buhok sa katawan at ulo nila.
Kahit ang mga babae ay walang buhok o maiksi ang buhok,
at nagsusuot sila ng peluka para maiwasan ang mga kuto sa katawan.
Ang mga salot ay nangangahulugan ng pagpapahirap
para ipakita ang kaseryosohan ng Diyos,
na magpaparusa ang Diyos, para mangyari ang kanyang plano.
Alis!
"Sinabi ng Panginoon kay Moises,
'Magpapadala ako ng napakaraming langaw.'
Dumagsa ang mga langaw sa palasyo ni Paraon.
Sa buong Ehipto, ang lupain ay sinira ng mga langaw."
Di kayang gumawa ng napakaraming insekto ng aking mga salamangkero.
Nakakabahala ito.
May kapangyarihan siya na wala tayo.
Di ko alam ang gagawin ko.
Sabi niya, may isang diyos sa panig niya.
Isa.
May isang diyos ba na mas higit sa marami?
Ano'ng gagawin natin sa kanya?
Ikaw ang nag-iisang tunay na pinuno.
Isa lang ang diyos ng mga Hebreo.
Isang tao lang ang kinakausap Niya.
Ihiwalay mo siya sa kanyang mga tao.
Sirain mo ang tiwala nila sakanya.
Hindi siya isa sa kanila.
Gusto kang makausap ni Paraon.
Pumunta ka sa korte niya ngayon.
Pupunta kami agad.
Si Moises lang.
Moises.
Halika, samahan mo ako.
Uminom ka ng alak.
Mas mainam ito kaysa sa tubig.
Hinanap mo ba ang mga ito noong umalis ka?
Itong mga luho?
May kalamangan ang buhay sa disyerto.
Pakiramdam mo malapit ka sa Diyos.
Kung ganoon…
Ano'ng gagawin natin?
Moises, natalo ako ng mahika mong ito.
Di pa ako tapos.
Sabihin mo, ano ang gusto mo?
Sinabi na namin.
Gusto naming pumunta sa disyerto para mag-alay sa aming Diyos.
Sige.
Mag-alay kayo.
Dito ninyo sa siyudad gawin.
Imposible 'yan.
Lahat ay posible.
Ang mga sakripisyong ginagawa namin
ay kalapastanganan sa iyong mga tao.
Uutusan ko ang mga tao ko na tiisin ito.
Susunod sila.
Tatlong araw lang ang kailangan namin.
Dalawang lalaki.
Dalawang diyos na magkaiba ang pananaw.
Iginagalang ko na isa kang Hebreo.
Pero…
pamilya tayo, Moises.
Sa 'yo rin ang Ehipto.
Lupain mo ito.
Ito ay mga tao mo.
Naghihirap sila.
Hahanap tayo ng pagkakasunduan.
Uminom ka ng alak.
May dalawang araw tayo.
Dalawang araw?
Iyon lang ang ibibigay niya sa akin.
Makakaalis na tayo. Tayong lahat.
Dalawang araw.
Sapat na ang dalawang araw kung maglalakbay tayo sa gabi.
Kasama ang mga babae at bata?
Lahat tayo.
Posible ito.
Alam ni Moises ang disyerto.
Di ang mga tao natin.
Karamihan sa kanila ay unang beses na lalabas ng Goshen.
Matatakot sila.
Paano natin sila kukumbinsihin na gawin ito?
Napapayag ko siya sa dalawang araw.
May inialok na ba siya dati?
Ano'ng mangyayari sa mga tao natin sa disyerto?
Pakiramdam ko…
Sila ay nakakulong na mga tao.
Alam nila ang hirap, pero…
di ang paghahanap ng pagkain.
Di ito para pamahalaan ang sarili nila.
Moises, halika.
Malapit na.
Ina.
Ina, ako ito.
Ako ito, si Moises.
Mahal kita, Moises.
Aalis tayo sa loob ng dalawang araw, Ina.
Dalawang araw na lang.
Lalaya na tayo.
Lalaya ka na.
Ina.
-Ina. -Wala na siya.
Hindi. Ina.
Ina!
Mahal kong kapatid, wala na siya.
Nasa pinakataas na ang araw.
Oras na, Moises.
Tumigil ang lahat!
Umuwi na kayo at sunduin ang pamilya n'yo.
Aalis na tayo papuntang disyerto.
Utos ni Paraon!
Narinig n'yo na puwede kayong tumigil magtrabaho ngayon
at pumunta sa disyerto para magsakripisyo!
Kasinungalingan ito!
Walang pahintulot na ibinigay ang paraon ninyo!
Magtatrabaho kayo ngayon at bukas!
-Pinangakuan kami ni Paraon… -Wala siyang ipinangako.
Pinangakuan kami na puwedeng umalis at gagawin namin.
Tigil!
Balik sa trabaho!
Bumalik sa trabaho ang lahat!
Hayaan mo na. Halika.
Balik sa trabaho! Hayaan mo na!
Nagsinungaling ka na naman!
Mali ang pagkakaintindi mo.
Naniwala ako sa pangako mo.
Nakakausap ko ang mga diyos.
Higit pa ako sa pangako.
Wala nang tiwala ang mga tao mo sa 'yo.
Nakatakdang mangyari iyon.
Hindi ka isa sa kanila, Moises.
Pareho kayo ng dugo, pero iyon lang iyon.
Gusto mong ialay sa kanila ang dati nilang Diyos,
pero ano'ng alam ng mga tao mo sa diyos na ito
kumpara sa kanilang paraon?
Inaalagaan ko sila.
Hiniling ko kina Osiris at Horus at Isis na mabuhay sila.
Kung wala ako, may pagkain ba sila?
Tubig?
Tirahan?
Di pinadali ng Diyos ang paglalakbay dahil di natin ito ginagawang madali.
Di ganoon ang buhay.
Natuto ka na ba o naisip mo na may natutunan ka,
pero pag naging komportable na ang mga bagay,
kapag naging madali na, medyo nakalimutan mo na ang aral?
Nakalimutan mo ang itinuro sa iyo?
Ano'ng kailangan mo para matutunan ang aral na 'yon? Paghihirap.
Itigil na natin ito.
-Makipagbati na tayo kay Paraon. -Hindi!
Walang kapayapaan!
Tama si Moises.
Pag pinahirapan natin siya, mas mahihirapan tayo.
Wala siya sa Diyos!
Di hihigit sa buhok na dapat bunutin.
Bakit di na lang niya bunutin si Paraon?
O sirain ang gate, patayin ang mga guwardiya at palayain tayo?
Kung makapangyarihan ang ating Diyos, bakit hindi niya gawin 'yon?
Kung gusto nating maging isang bansa,
kakailanganin ng lakas.
Tingin mo, kahit na makuha natin ang kalayaan, magiging madali?
Hindi.
Mahirap kumuha ng lupa,
bumuo ng kinabukasan.
Mas mahirap kaysa sa pagtayo ng templo. Sa paggawa ng libu-libong templo!
At ang gagabay lang sa atin ay lakas at pananampalataya.
Kaya tayo ay sinusubok.
Dathan.
Sabihin mo sa mga tao mo, "Maghintay, magdusa."
Mas magdurusa si Paraon.
Ang tagapanood ng salot ay si Paraon,
at sa mas mababang antas,
idinisenyo ito para sa mga Hebreo
dahil tingin ko, ginamit ito para kumbinsihin sila at ipakita sa kanila
na ang nangyayari ay isang bagay na di nila kayang tipunin,
na di nila kayang gawin ng sarili.
400 taon na sila roon
at hindi nila kayang iwasan at gawan ng paraan
ang pagiging alipin.
Pero pinapanood nilang lumaban ang Diyos nila para sa kanila
nang di nila kailangang magtaas ng kamay.
Ako ay kung ano ako at kung ano ang magiging ako.
Panginoon ko.
Bukas,
ang lahat ng hayop sa kaharian ni Paraon ay mamamatay.
At susuko ba si Paraon?
Hindi. Hindi niya kayang pigilan.
Pinatigas ko ang puso niya.
Pero Panginoon ko,
di ba mas mainam na pasukuin na lang siya?
Sinabi ng Diyos kay Moises, "Patitigasin ko ang puso ni Paraon."
Puwede mong basahin ang nakasulat na 'yon,
na sinabi ng Diyos na pinatigas niya ang puso ni Paraon,
na nangangahulugang maaari niyang payagan ang mga tao ng Israel na umalis,
pero gumagawa siya ng punto sa pamamagitan ng pangingialam kay Paraon
at binabago ang isip ni Paraon.
Diyos ang nagpapasya sa mangyayari, kahit na kabalintunaan.
Sa Islam, nagiging matigas ang puso
kapag patuloy itong naliligaw.
Ito ay serye ng mga desisyon sa paglipas ng panahon
na nagtutulak sa isang tao na ayawan ang patnubay.
May proseso ng pagpapatigas ng puso.
Iniisip ko ang analohiya sa contemporary medical science kung saan,
di biglaang naiipon ang kolesterol at inaatake sa puso ang isang tao.
Ito ay unti-unting proseso ng pagbuo ng kolesterol sa puso.
Alam niyang napakarami ng mamamatay
kapalit ng pagmamatigas niya,
at hindi niya alam kung paano sumuko.
Mahalaga ito sa kagandahang asal
na gaya ng paniniwala mo sa kakayahan ng mga tao
na makabawi at gumawa ng mas mabuti…
Gusto natin ng magandang kuwento ng pagbawi.
Tingin ko, tinuturuan tayo ng Diyos na may mga taong masasama,
nakakasuklam, na puwedeng mawala ang abilidad na 'yon.
"Kung ayaw mo silang pakawalan,
pagmasdan ang kamay ng Panginoon sa mga baka sa parang,
sa mga kabayo, sa mga asno, sa mga kamelyo,
sa mga kalabaw at sa mga tupa.
Isang napakatinding salot."
Kailan nangyari?
Buong gabi.
Sige na. Pakiusap. Tumayo ka.
Di tayo dapat makitang nagdadalamhati.
Panginoon ko.
Hindi dumating ang palay ngayong umaga.
Walang hayop na hihila ng kariton.
Patay na silang lahat.
Lahat?
Lahat, maliban sa mga kasama ng mga Hebreo.
Namatay ang mga baka at kabayo.
Wala tayong patunay na siya iyon.
Lumayo ka.
Ang paraon na ito ay nababalot sa sarili niyang pagpapalakas
na wala nang lugar para sa iba,
at ang cognitive dissonance sa pagitan ng pagbagsak ng lahat
at nagpapatuloy pa rin, naaalala ko si Hitler.
Sa pagtatapos ng araw, si Hitler
ay nakatuon sa kanyang misyon sa mundo
na di niya makita na ang buong kaharian niya ay gumuguho.
At sa parehong paraan,
sa tingin ko, si Paraon ay nabulag sa anumang nangyayari
dahil sa lobb lang siya nakatingin.
Sa lahat ng himala at senyales na nangyari,
naniwala pa rin si Paraon na siya ang Diyos.
May talata sa Qur'an
kung saan kinausap ni Paraon ang isa sa kanyang mga tao, at sinabing,
"Igawa mo ako ng mataas na gusali," marahil isang pyramid,
"para maabot ko ang langit at makita ang Diyos ni Moises."
Ang narcissism na ito ay umabot sa yugto na gusto niyang umakyat sa langit
para makita ang Diyos na sinasabi ni Moises.
Di siya makapaniwala na may mas makapangyarihan pa sa kanya.
At 37 ang kinuha ng typhus,
mga kuto sa silid ng kababaihan,
na mayroong kabuuan na
350
sa palasyo.
Itutuloy ko pa ba?
Ginoo?
Kung napakalakas niya, magdurusa rin ako.
Di niya kayang hawakan ang diyos!
"At nagpaulan ng yelo ang Panginoon.
Napakalakas na walang katulad nito sa buong lupain ng Ehipto
mula nang maging bansa ito.
At tinamaan ng yelo ang buong lupain ng Ehipto.
Lahat ng nasa parang, tao at hayop.
Tanging sa lupain ng Goshen, kung saan naroon ang mga anak ni Israel,
hindi umulan ng yelo."
Mahal kita, kapatid.
Pakinggan mo siya.
Dahil mahal mo rin siya.
Magugutom ang mga tao.
Libu-libo.
Maliban kung susuko si Paraon.
At susuko ba siya?
Umasa tayo.
Ang salitang "paraon,"
ay ginagamit pa rin ngayon sa Arabic, sa Modern Standard Arabic para…
Ginawan pa namin ito ng pandiwa.
Isang taong mapagmataas, isang taong mayabang,
hindi nakikinig, isang taong sumusuway…
Gustong suwayin ang lahat.
Isa siyang paraon. Kumikilos na parang paraon.
Ayaw kong pumasok sa pulitika, pero karamihan sa autocratic regimes,
may diktador ka na ganoon din ang ugali.
May mga tao pa ring tulad ni Paraon.
Kamahalan.
Walang nagtatrabaho.
Magugutom ang mga tao.
Hindi ito puwedeng matiis.
Di tayo puwedeng magpatuloy sa landas na ito.
Di titigil ang Panginoon ko
hangga't di mo ibinibigay ang hiniling namin.
Sabihin mo sa panginoon mo na itigil ang pagpapaulan ng yelo.
Pagkatapos, mag-uusap tayo.
Napatunayan mong nasa ilalim ka ng proteksiyon ng isang diyos.
Bilang paggalang sa kanya,
hahayaan kong mag-alay ang mga tao mo sa disyerto.
Magaling, Kamahalan.
Gayunman…
ang paglalakbay sa disyerto ay puwedeng makaapekto sa pag-iisip ng bata.
Kaya iiwan mo ang mga bata sa lungsod.
Bilang tagapagtanggol ng inyong mga tao, utang ko sa kanila 'yon.
Dapat sumama ang mga bata sa amin.
-Bakit? -Ito ang utos ng aming Panginoon.
Ito ang utos ko!
Panginoon ko!
May mga butil kami na kayang tumagal ng pitong taon.
Kami ang pinakamahusa na magsasaka sa mundo.
-Magtitiis kami. -Paraon!
Ibigay mo ang kailangan ko,
o isinusumpa ko, isang pulutong ng balang ang kakain ng bawat butil sa lupain mo!
Para sa kapakanan ng mga tao mo, sumuko ka.
"Nagdala ang Panginoon ng hanging silangan sa lupain buong araw at buong gabing iyon.
Dinala ng hanging silangan ang mga balang."
Ang pinagsama-samang epekto ng mga salot na ito,
kasama ang tubig na wala sa lugar,
at mga langaw, at lahat ng insektong umatake
na sisira sa supply ng pagkain,
na sisira sa buhay at ekonomiya,
umalingawngaw ito dahil ito ay totoo
at naapektuhan nito ang buhay ng mga tao kung saan sila nakatira.
Nagkukuwento ang Diyos.
Kinakausap niya ang mga Israelita.
At ang ikinukuwento niya sa kanila ay ang ganap na pagbuwag
sa pinaniniwalaang pinagmumulan ng kapangyarihan.
Isa-isa, binubuwag ng Diyos ang lupain, ang ekonomiya,
ang awtoridad.
"Kinain ng mga balang ang bawat halaman ng lupain
at lahat ng bunga ng mga puno na iniwan ng pag-ulan ng yelo.
Kaya walang nanatiling berde sa mga puno
o sa mga halaman sa parang sa buong lupain ng Ehipto."
Paraon, pakinggan mo kami!
Ama…
nakita ko ang mga tao sa labas ng palasyo.
Gutom na sila.
Pinatutunayan natin ang ating sarili di lang sa nagawa natin,
pati rin sa tinitiis natin.
Bakit natin ito tinitiis?
Ako si Paraon.
Ikaw, anak, ay magiging paraon balang araw.
Tayo ang kaayusan, ang haligi ng kahariang ito.
Kung susuko ako sa diyos ng mga Hebreo,
kung ako…
ay matalo…
guguho ang mga pundasyon.
Mawawala tayo.
Hindi ito pagkatalo, kapatid.
Ito ay pagpapakumbaba at katwiran.
Ito ay progreso.
Mamumuhay nang payapa ang mga diyos.
Nagkaayos na sina Seti at Horus.
Hinati nila ang mundo sa pagitan nila.
At hahatiin ko ang mundo na sa akin na?
Ama, kung ibibigay mo kay Moises ang gusto niya,
pababalikin mo ang ating mga tao sa kasaganaan.
Gagawin kang mas dakila, hindi mababa.
Hindi ako puwedeng gawing mas dakila sa akin.
Liliit ako kung yuyuko ako sa diyos ni Moises.
Hindi ko gagawin ito.
Hindi!
"May makapal na kadiliman sa buong lupain ng Ehipto.
Di nila nakita ang isa't isa,
at walang tumayo mula sa lugar nila,
nang tatlong araw."
Ang nagtatakip sa araw, si Ra, ang diyos ng araw na pinuno ng poon
at ang patron na diyos ng Paraon.
Kaya nagiging seryoso na ngayon.
Sa tingin ko, ang kadiliman ay pag-atake kay Ra
dahil nakita ng mga Ehipsiyo ang araw bilang mahalagang bahagi ng cosmic order.
Di naintindihan ng mga Ehipsiyo kung ano ang nangyari sa araw sa gabi,
kaya natatakot sila dahil ang dilim para sa kanila
ay kumakatawan sa walang pagkakaalam.
At may kinalaman din ito sa paglalakbay sa mundong ilalim.
Kaya sa tingin ko, ang dilim ay kumakatawan din sa kamatayan nila.
Ang Genesis 1 creation story ay paggawa ng Diyos ng kaayusan mula sa kaguluhan.
At ang mga salot, ang kaayusan ay ibinalik sa kaguluhan,
pabalik sa estado bago ang paglikha.
Isa itong cosmic show.
Magkalaban ang mga diyos. Sino ang mananalo sa labang ito?
Hindi na siya makakapagtiis.
Binubulag siya ng kayabangan niya.
Ingat.
Malakas ang taglay mong kapangyarihan.
Wag mong hahayaang patigasin ka rin nito.
Moises.
Pakiusap, ibalik mo ang araw at buwan sa langit.
Hahayaan mo kaming umalis para mag-alay.
Hahayaan mo kaming dalhin ang mga bata,
ang mga matatanda.
Ang buong bansang Israel.
Hindi ka mag-aalay.
Sabihin natin nang malakas.
Plano mong umalis.
Umalis at pagtaksilan ang iyong panginoon.
Ako.
Totoo.
Aalis kami.
Matagal na kaming nakatali sa 'yo, Paraon.
Oras nang palayain ang mga tao ko.
Umalis ka na.
Iligtas mo ang mga tao mo.
Iligtas mo ang sarili mo sadarating na sakit.
Iligtas mo rin ako.
Umalis ka na.
At mag-iingat ka.
Oo.
Kung sakaling makita mo ulit ang mukha ko,
papatayin kita.
Tama ang sinabi mo.
Di mo na makikita ang mukha ko.
-Ina. -Moises.
Hindi siya sumuko.
Natatakot akong di niya kaya.
Mas makapangyarihan ang diyos mo.
Nakikita ito ng kahit sinong may mata.
Pero pakiusap, Moises, hilingin mong maawa siya sa Ehipto.
Hindi ito makakatulong.
Ano'ng ipinag-uutos ng Panginoon mo ngayon?
Ako ang maninira.
Moises? Ano na ang mangyayari ngayon?
Ako ang maninira.
Kamatayan.
Nagsalin ng Subtitle: Pauline Rica