Moses.
Kính thưa Chúa.
Đêm nay sẽ khác với những đêm khác.
Sao lại khác, thưa Chúa?
Tất cả con đầu lòng trên đất Ai Cập sẽ phải chết.
Từ con đầu lòng của Pharaoh
đến con đầu lòng của người hầu nghèo nhất.
Còn dân Do Thái thì sao?
Nghe thật kỹ.
Mỗi gia đình đều được ăn thịt cừu hiến tế được chế biến
với các loại thảo mộc đắng.
Ăn với bánh mì không có men vì không có thời gian để nó nở ra.
Lấy máu của cừu và sơn nó quanh cửa nhà
để ta biết chỗ ngươi ở mà bảo vệ khỏi sự báo thù của ta.
Tôi đang tìm nhà của Moses.
Mẹ thấy sợ, Moses à.
Phải có cách nào khác chứ.
Ta là đấng hủy diệt.
Vào trong đi. Mau lên.
Nhanh.
Và thế là đại họa thứ mười bắt đầu.
Cái chết của con đầu lòng.
CỰU ƯỚC: CÂU CHUYỆN CỦA MOSES
PHẦN 3: MIỀN ĐẤT HỨA
Đại họa cuối cùng rất tàn khốc
vì nó nói rằng tất cả con đầu lòng ở Ai Cập,
từ con đầu lòng của Pharaoh
đến con đầu lòng của một người vô danh,
thậm chí là của gia súc, tất cả đều sẽ chết.
Đối với Cơ Đốc giáo, đây là điềm báo về Tân Ước và Chúa Jesus.
Huyết chiên.
Sự hy sinh của chiên.
Và chỉ có máu của chiên mới cứu được bạn.
Xuất Hành nhờ vào không gì khác ngoài huyết chiên
bôi lên khung cửa và nhờ đó bạn sẽ được cứu.
Mọi người ăn đi.
Uống nước đi.
Việc người Do Thái đánh dấu cửa nhà
bằng huyết chiên trên cột cửa
khiến thiên thần bỏ qua ngôi nhà đó.
Đó là nguồn gốc của tên gọi lễ Vượt Qua.
Đi qua nhà của họ và thay vào đó, tấn công nhà của người Ai Cập.
PI-RAMESSES THỦ ĐÔ AI CẬP
Ăn cái này đi. Ngon lắm.
Amen?
Amen!
Có thể nghĩ nó là kiểu mạng đền mạng.
Những gì Pharaoh làm ở đầu sách Xuất Hành là giết các bé trai.
Và giờ đây, những đứa con đầu lòng phải trả giá.
Gieo gió thì gặt bão thôi.
Anh làm gì với tôi, tôi sẽ làm lại y vậy với anh.
Truyền thống Do Thái cổ đại không ăn mừng sự đau khổ
khi các đại họa giáng xuống người Ai Cập.
Trong bữa ăn vào lễ Vượt Qua
khi đến phần kể về mười đại họa,
chúng tôi được dạy là lấy một giọt rượu ra khỏi cốc
bằng ngón tay mình rồi để nó nơi mép đĩa.
Hả hê trước nỗi đau của người khác là một việc làm sai trái.
Cho dù họ là người đã hại ta
hay họ là người vô tội.
Do đó, chúng tôi giảm bớt niềm vui một cách tượng trưng.
Moses!
Ở Chương 12, đấng hủy diệt hạ phàm.
Đôi khi, người ta ngầm hiểu đó là Tử Thần.
Sách không nói đó là Chúa.
Moses!
Nhưng khúc sau của chuyện có nói là Chúa đã làm điều đó.
Nên tôi không biết liệu việc này có phải là để tách biệt
giữa Chúa và việc Chúa làm không.
Moses.
"Và tại Ai Cập vang lên tiếng kêu la"…
SÁCH XUẤT HÀNH 12:30
…"vì không có nhà nào mà không có người chết".
Moses!
Xin anh đấy! Ta phải đi thôi, làm ơn!
Tôi nghĩ các nhà biên tập và tác giả Kinh Thánh
đã thay vào một Tử Thần
để Chúa khỏi bị mang danh tàn nhẫn
và có tính cách thù hằn
khi đây là những điều gắn liền với các vị thần
đã cướp đi mạng sống của rất nhiều trẻ em và người vô tội.
Ta đã làm gì thế này?
Anh chỉ làm theo điều Chúa yêu cầu.
Tôi nhìn vào đại họa cuối cùng
và thấy nó cực kỳ tàn khốc.
Đó là tại sao bạn lại thấy có những lý lẽ chống lại Chúa.
Sao một Thiên Chúa nhân từ lại có thể để chuyện này xảy ra?
Chúa nào mà đầy thù hận đến mức làm điều này thế?
Giết hết con đầu lòng thật luôn đấy à? Chúa gì mà nhẫn tâm thế?
Và thành thật mà nói, không có câu trả lời nào hay cho điều đó.
Nhưng về khía cạnh nhân văn, đây thật sự là một thảm họa.
Moses.
Ngươi ở đâu, Moses?
Moses!
Ngươi đâu rồi?
Trả lời ta đi!
- Là anh của ta. - Chốt cửa vào.
- Ta phải gặp anh ấy. - Đừng!
Trả lời đi!
Để em.
Moses không có ở đây.
Quá xấu hổ khi phải đối mặt với ta à?
Con trai ta đã chết!
Con cái của dân ta cũng đã chết, dưới tay các ngươi.
Ông đã được cảnh báo.
Không ai có thể cản đường Chúa.
Chúa của các ngươi chỉ là kẻ giết người.
Ngài ấy là đấng ban sự sống.
Và là đấng lấy đi.
Con trai ta…
Con trai của ta.
Cút ra sa mạc đi.
Đi ngay đi.
Không điều kiện gì sao?
Không gì hết.
Miễn là các ngươi xéo ngay.
Ở lại với chúng tôi.
Không được.
Ta phải chia sẻ cùng anh mình nỗi mất mát của Ai Cập.
Nỗi mất mát của anh ấy.
Ta phải đi thôi. Nhanh lên.
Trước khi ông ta đổi ý.
Ôi, cháu trai yêu dấu.
Chính em đã đem quỷ dữ vào nhà chúng ta.
Chính anh đã đẩy Moses đến…
thảm họa này.
Và nhìn xem điều gì đã xảy ra.
Anh ảo tưởng mình là kẻ bất bại.
Bất khả xâm phạm.
Ta kết giao cùng các vị thần.
Thật không?
Hãy cúi đầu trước ta.
- Xin anh hãy nghe em. - Cúi xuống!
Ta là Pharaoh!
Vua của sông Nin!
"Người Ai Cập hối thúc con cái Israel và vội vàng thả cho họ ra khỏi nước.
vì chúng nói: 'Chúng ta chết cả lũ đến nơi rồi!'"
Mọi thứ giờ diễn ra rất nhanh.
Như thể thời gian bị tua nhanh vậy.
Họ đã ở đấy suốt ngần ấy năm. Bao lâu nhỉ? Hai, mười, bốn trăm năm?
Họ không nhớ nổi. Nô lệ thì đâu làm chủ thời gian của mình.
Ai bảo họ đi đâu, lúc nào thì họ nghe nấy.
Giờ đây, lần đầu tiên, họ được bảo: "Ta đi thôi".
Họ không còn là nô lệ của thời gian. Họ sẽ làm chủ thời gian.
"Họ đã xin người Ai Cập những đồ bạc,
đồ vàng và áo xống.
Chúa cho dân được cảm tình của người Ai Cập,
chúng làm như lời họ xin.
Và họ đã tước đoạt của cải người Ai Cập".
"Tước đoạt" là từ mà tôi thường nghe dịch sang tiếng Do Thái.
Nhưng bớt nói giảm nói tránh đi. Vẫn là ý đó thôi.
"Ta sẽ lấy thứ thuộc về chúng ta".
Thật ra, đây là một vấn đề lớn trong thời kỳ Do Thái giáo sơ khai,
đến nỗi nhà triết học Do Thái Philo,
đã lập luận rằng: "Đó là trả lại phí tổn cho các công việc".
Đây không phải cướp bóc hay phá hoại.
Đó là điều mà chúng tôi xứng đáng hưởng,
và có được sau tất cả những gì chúng tôi trải qua.
Tôi chỉ ước Kinh Thánh có chú thích.
Kiểu như: "Tác giả muốn truyền tải điều gì khi ghi như thế,
ngoài việc tình thế giờ đã đảo ngược?"
Chúng ta…
Chúng ta sẽ trở thành người như thế này sao?
Như thế này hả?
Moses!
Chẳng phải anh cũng tặng em trang sức khi ta đính hôn sao?
Hôm nay cũng là lễ đính hôn mà.
Bốn trăm năm đấy, Moses.
Hãy để họ ăn mừng.
Ông ấy không mừng cho ta sao?
Ngày này đã được tiên tri từ lâu.
Ngày chúng ta quay về Canaan.
Miền đất đầy sữa và mật.
Sau 400 năm, ngày đó cuối cùng đã đến.
Suốt thời gian qua, chúng ta bị khó khăn bủa vây.
Những vất vả, khó khăn và cả đau khổ.
Ta đã quên mất mình là ai.
Và rồi, Thiên Chúa…
Ngài đã phán với tôi trên núi.
Và giờ đây, ta ở đây.
Ta đứng đây, trong buổi sáng tuyệt đẹp này
trước ngưỡng cửa tự do.
Tự nhiên ta lại đi tin là Pharaoh sẽ để ta đi à?
Ông ta đổi ý bao nhiêu lần rồi hả?
Toàn bộ việc này có thể là một cái bẫy.
Không đâu.
Bây giờ, cái bẫy duy nhất là trong tâm trí của chúng ta.
Từ hôm nay, Chúa đã đính ước với ta
và ta là hôn thê của Ngài.
Moses!
- Nhìn kìa! - Công chúa.
Con đi đâu thì mẹ theo đó.
Và con ở đâu thì mẹ sẽ ở đó.
Khi Moses dẫn dân mình rời khỏi Ai Cập,
Bithiah đã nhập hội cùng mọi người trong cuộc Xuất Hành khỏi Ai Cập.
Tôi nghĩ điều đó thể hiện một điều.
Tôi nghĩ điều đó nói lên rất nhiều điều về con người mà Moses đã trở thành
và cả sức ảnh hưởng của ông ấy đến mức gia đình quyết định theo ông ấy.
Theo sách Midrash, có một phiên bản sầu thảm hơn
khi nó kể rằng con gái của Pharaoh mới là con đầu lòng,
và bà ấy lẽ ra sẽ phải chết trong đại họa của con đầu lòng.
Nhưng Chúa phán: "Vì ngươi đã cứu Moses, ta sẽ để ngươi được sống".
Đó là thời điểm mà bà ấy được Chúa nhận làm con và cứu khỏi đại họa cuối.
Với nhiều người Hồi giáo, khi nghĩ về mẹ nuôi của Moses,
họ nghĩ bà ấy cũng là một nạn nhân bị Pharaoh áp bức.
Và trên thực tế, trong các tài liệu ngoài kinh Qur'an,
nó ghi lại việc khi Moses quay về,
bà ấy là một trong những người đầu tiên tin vào sứ điệp của ông ấy.
Và nó cũng kể rằng Pharaoh đã tiến hành tra tấn bà ấy,
và Chúa đã cứu bà ấy khỏi những màn tra tấn dã man
mà chính Pharaoh đã gây ra cho bà ấy.
Thành ra, trong đạo Hồi, bà đã trở thành
nguồn cảm hứng cho phụ nữ bị bạo lực gia đình
và cần một lối thoát,
và bà chính là hình mẫu để họ noi gương.
Moses, chúng ta không được lãng phí thời gian.
Anh của mẹ, ông ấy điên rồi.
Dân Israel!
Ta đi thôi!
Ta lên đường thôi!
Có một câu kinh chúng tôi vẫn đọc trong buổi tối lễ Vượt Qua là:
nếu không được Chúa dẫn khỏi Ai Cập, chúng ta vẫn là nô lệ cho Pharaoh.
Không phải nô lệ theo nghĩa đen mà là về mặt tâm lý.
Về mặt tâm lý, chúng tôi vẫn còn phải chịu ơn với chủ của mình.
Hội chứng Stockholm.
Một trong những cách để chấm dứt và phục hồi khỏi Hội chứng Stockholm
là hãy hạ bệ kẻ bắt cóc,
cho rằng họ không xứng được tôn trọng.
Họ đã không đối xử tử tế với chúng ta. Họ là người xấu.
Ngay khi nhận ra điều đó,
Hội chứng Stockholm sẽ biến mất.
Ta sẽ tự do và được giải phóng.
Thần đã hiến tế cho Amun.
Cuối cùng thần cũng cứu chúng ta khỏi bọn ác quỷ này.
Không đâu, ta đánh giá sai rồi, Haman!
Nếu một tộc nô lệ rời đi, đám còn lại sẽ bắt chước theo.
Người Nubia, người Hittite.
Nền móng sẽ sụp đổ.
Chuẩn bị quân lính.
Bệ hạ, thần xin bệ hạ.
Chuẩn bị quân lính.
Tôi nghĩ có rất nhiều điều để nói
về sự thật rằng đại họa thứ mười là thứ ảnh hưởng trực tiếp đến Pharaoh,
và nó như là giọt nước tràn ly vậy.
Tôi nghĩ khi Pharaoh nhận ra là con trai mình đã không còn nữa,
trong lòng ông ta tràn ngập ý nghĩ trả thù.
Thế là Pharaoh đổi ý và đuổi theo họ.
Tôi hình dung cảnh tượng sẽ giống trò mèo vờn chuột,
con mèo sẽ đuổi theo con chuột
và ngậm nó vào miệng, xong thả đi để nó hồi sức lại chút,
rồi quay lại chơi đùa với con mồi thêm chút nữa.
Đó là hình ảnh tôi liên tưởng đến về Chúa trong câu chuyện này.
Canaan ở phía bắc. Lối này.
Ta sẽ băng qua vùng Philistine.
Có khi họ tấn công ta.
Vậy thì ta phải chiến đấu.
Đó là cách duy nhất, Moses.
Tiến về phía bắc.
Băng qua sa mạc để đến Miền Đất Hứa!
Aaron!
Ngài đang chỉ đường cho ta!
Đừng, lối đó dẫn ra biển mà!
Giữa Migdol và Baal-zephon!
- Em đã từng thấy điều này! - Nhưng ta sẽ bị mắc kẹt!
- Nó đã dẫn em đến chỗ anh! - Nghe lời anh đi, em à!
Đó là dấu chỉ đấy!
Nếu đi lối đó, ta sẽ cần hạm đội cả nghìn con tàu lận đấy!
"Khi Pharaoh thả cho dân đi,
Chúa không dẫn họ theo ngả đường xuyên qua xứ Philistine,
dù đường đó gần hơn.
Vì Thiên Chúa nói: 'Khi thấy phải chiến đấu,
dân có thể hối hận mà quay về Ai Cập'.
Nên Thiên Chúa đưa dân đi vòng, qua ngả đường sa mạc Biển Sậy".
Có nhiều cách giải thích tại sao Chúa lại dẫn dắt dân
theo một hướng kỳ lạ và ngộ như thế.
Có rất nhiều lời giải thích gồm các lý do về quân sự
hay lời hứa về nguồn nước mà họ cần để cứu nguy.
Tất cả chúng đều có thể có phần đúng.
Tuy nhiên Ngũ Thư được cho là cuốn kinh mà ngày nay chúng ta nghe theo.
Theo nó, thông điệp đúng nhất rút ra từ hành trình mà Chúa dẫn họ đi
đó là con đường mà bạn tưởng mình cần bước đi trong đời
thì Chúa lại bảo: "Ta sẽ bảo vệ con. Ta biết lối nào con cần. Cứ đi theo Ta".
SÁCH XUẤT HÀNH 13:21
"Chúa đi đằng trước họ: ban ngày thì ở trong cột mây
để dẫn đường,
ban đêm thì ở trong cột lửa để soi sáng,
nên họ có thể đi cả ban ngày lẫn ban đêm.
Còn quân Ai Cập thì đuổi theo".
Anh bảo em rồi mà.
Chẳng có gì ở đây ngoài biển cả.
Ta cần phải quay lại.
Phải có mục đích nào đó.
"Quân Ai Cập,
gồm tất cả chiến mã, chiến xa của Pharaoh, kỵ binh và quân lực của vua ấy,
đuổi theo và bắt kịp họ
khi họ đóng trại bên bờ biển, gần Pi-hahiroth,
đối diện với Baal-zephon".
Moses, cho mọi người biết Chúa nói gì đi?
Tôi đã bảo đây là trò bịp mà.
Hãy dựng trại ở đây.
Dựng trại ở đây!
Ở đây thì Pharaoh sẽ tàn sát hết chúng ta.
Ta dựng trại ở đây!
Ôi không.
Xem kìa, Moses đã đúng.
Moses nói đúng rồi!
Chúa ban cho họ một ân sủng.
Sự hiện diện cực kỳ khó tin này
mà họ nhìn thấy được
không chỉ đóng vai trò là chiếc la bàn
mà còn là một thế lực bảo vệ họ.
Bảo quân ta đi vòng qua nó!
Không được đâu, thưa Bệ hạ.
Mỗi khi ta cố gắng chuyển hướng, nó lại đi theo ta.
Thưa Bệ hạ, nó như một sinh vật sống vậy.
Kẻ nào tìm ra cách vượt qua thứ đó
sẽ là người kế vị ta.
Ngài dẫn chúng con đến đây hẳn là có mục đích.
Lạy Chúa, xin cho con biết mục đích là gì? Hãy cho con thấy.
Moses.
Hãy giơ cao cây gậy của con.
Đưa tay ra.
SÁCH XUẤT HÀNH 14:21
"Ông Moses giơ tay trên mặt biển.
Đức Chúa cho một cơn gió Đông thổi mạnh suốt đêm, dồn biển lại".
Tại sao Biển Sậy lại rẽ ra?
Một số học giả Kinh Thánh cho rằng nếu điều đó thật sự xảy ra
như được mô tả trong Kinh Thánh
thì đó là do một trận động đất,
và trận động đất mở ra một vết nứt,
và tất cả nước ở chỗ đó bị rút khỏi biển.
Và cho rằng đó là một hiện tượng tự nhiên.
Đó không phải mục đích của tác giả Kinh Thánh.
Kinh Thánh không khẳng định điều đó.
Chúa ban quyền năng cho Moses
rồi ông giơ gậy lên, một phép mầu xuất hiện.
Chuyện gì thế này?
- Ta sẽ không thể qua khỏi! - Vòng lại thôi!
Biển sẽ nghiền nát chúng ta!
- Tất cả chúng ta sẽ bị giết! - Ta quay lại đi!
Chúa của họ sở hữu quyền năng vô biên, thưa Bệ hạ.
Thần linh của ta sẽ không để yên.
Thấy bên đó không?
Đó chính là Chúa.
Thấy bên này không? Đó cũng là Chúa!
Ta phải có đức tin.
Rồi ngươi sẽ thấy.
Liệu mọi người sẽ cứu bản thân mình và bỏ con cái mình lại chứ?
Không bao giờ. Chúa cũng thế thôi.
Chúa cần tất cả chúng ta.
Tất cả con cái của Ngài.
Tất cả chúng ta!
Ta quay lại đi khi còn có thể.
Ta sẽ không thể toàn mạng bước qua đó.
Tôi thà chết đuối còn hơn.
Có rất nhiều giáo lý từ sách Midrash được rút ra từ việc biển tách ra.
Có một lời dạy rất hay kể là thiên thần nhìn lên và bảo:
"Ngài cứu đám người này sao?
Chúng tôn thờ tượng, người Ai Cập chỉ tôn thờ tượng.
Con người đều là rác rưởi. Ai cũng thế".
Chúa phán: "Ngươi đang quên một điều". Họ hỏi: "Sao ạ?" Chúa đáp: "Nhìn đi.
Họ đang đi cùng nhau".
Đấy là điểm mấu chốt.
Hãy quên những việc họ từng làm. Ai chẳng có lúc sai lầm.
Nhưng miễn là con người có thể học cách đoàn kết
và phối hợp cùng nhau,
đó chính là điều Chúa mong đợi.
Chúng sẽ chết dưới biển thôi. Chỉ có kẻ điên mới đi theo!
Không.
Thần của chúng đã bỏ chạy!
Các ngươi còn nghi ngờ bằng chứng ở trước mắt mình sao?
Bệ hạ.
Con cháu của ta đều đã mất hết rồi.
Đây là những chiến binh tinh nhuệ nhất của Ngài.
Đưa chiến xa của ta ra.
Bệ hạ…
Chúng ta sẽ truy đuổi và tiêu diệt sạch bọn chúng.
SÁCH XUẤT HÀNH 14:22-23
"Và con cái Israel đi vào giữa lòng biển khô cạn.
Nước sừng sững như tường thành
hai bên tả hữu.
Quân Ai Cập đuổi theo".
Nhanh lên!
- Đi đi. - Không!
Làm như anh nói đi.
Đi đi.
Đi thôi! Nhanh lên!
Đi thôi!
Đi đi!
SÁCH XUẤT HÀNH 14:27-28
"Ông Moses giơ tay trên mặt biển,
và biển ập lại như cũ, vào lúc tảng sáng.
Nước ập xuống, vùi lấp chiến xa và kỵ binh.
Vùi lấp toàn thể quân lực của Pharaoh
đã theo dân Israel đi vào lòng biển.
Không một tên nào sống sót".
Con gái của tôi khi mười tuổi,
trở về nhà từ lớp học giáo lý sau khi đọc về câu chuyện này.
Câu chuyện về Biển Sậy, và nơi quân lính chết sạch ở Biển Sậy.
Con bé rất buồn.
Con bé thắc mắc: "Tại sao Thiên Chúa lại làm thế?"
Chẳng phải họ cũng là con của Ngài sao?"
Tôi nghĩ thầm: "Giỏi lắm, con gái. Đó là một góc nhìn rất sâu sắc".
Bạn biết đấy, sao Chúa lại làm thế?
Câu chuyện được kể trong kinh Qur'an
kết thúc với cái chết của Pharaoh.
Trong câu chuyện được kể,
nhà vua bảo rằng: "Ta đã tin vào thần của Aaron và Moses".
Nhưng lúc đó đã quá muộn.
Có một câu chuyện thú vị nọ.
Gabriel, một tổng lãnh thiên thần,
ông ấy nói với Muhammad rằng: "Có hai người ta ghét nhất.
Satan và Pharaoh".
Gabriel thêm rằng: "Ta rất sợ Pharaoh sẽ cải sang đạo Hồi
ngay trước khi chết,
nên ta nhét bùn vào miệng hắn
để hắn không cải sang đạo Hồi hay thể hiện niềm tin vào Chúa".
Trong số các cuộn sách Biển Chết
có một đoạn ngắn
trích dẫn một phần của sách Xuất Hành.
Dù không còn nguyên vẹn, nhưng rõ ràng đó là một bài hát dài
được cho là của Miriam.
Đó là bài ca mừng chiến thắng.
Người dân đã trốn thoát,
và Chúa là chiến binh đã đánh bại người Ai Cập
và cứu người dân.
Nó hát rằng: "Ai sánh bằng Ngài, Yahweh, trong số các vị thần?"
Nói cách khác: "Ngài là vị thần vĩ đại nhất".
Đây là thông điệp thần học quan trọng đầu tiên
của truyền thống Do Thái, Cơ Đốc giáo và đạo Hồi.
Và nó xuất phát từ miệng của một người phụ nữ.
Adonai.
Moses đã cứu thế giới như Noah từng làm.
Ở câu chuyện của Noah, nước rút đi,
họ cập bến ở một vùng đất khô ráo để bắt đầu lại từ đầu.
Lần này ta có sự kiện ở Biển Sậy, và biển bị tách ra,
vùng đất khô ráo hiện ra và đó là đường sống cho họ.
Thế là họ qua được bờ bên kia,
và có thể bắt đầu cuộc sống mới như một quốc gia.
Nhưng cả hai có sự liên hệ.
Và tôi nghĩ mối liên hệ đó là khi Chúa cứu giúp,
nó đi kèm với sự hình thành.
Em trai anh…
ta được tự do rồi.
Thật ư?
SÁCH XUẤT HÀNH 15:22
"Ông Moses cho dân Israel nhổ trại rời Biển Sậy.
Họ ra khỏi đó, tiến vào sa mạc Shur.
Họ đi ba ngày trong sa mạc mà không tìm ra nước".
Ta có ở đây những con người vừa sốc vừa hoảng loạn
đang phải ở giữa chốn đồng không mông quạnh
với muôn vàn lý do để bị bối rối,
sợ hãi và bất an.
Họ thật sự không biết mình đang ở đâu.
Rất nhiều chuyện mà họ trải qua đã cho họ thấy rất rõ là
Chúa của họ là thật và Chúa là người đã giải cứu họ.
Nhưng giờ họ lại được yêu cầu tưởng tượng còn xa hơn
về một thứ gì đó vượt ngoài những gì mà họ có thể hình dung.
Con tôi đã ba ngày chưa ăn gì.
Và họ tin theo Moses,
nhưng họ cũng hiểu là Moses cũng chưa thể hình dung ra.
Lạy Chúa, cho con một dấu chỉ.
Anh ta dẫn ta ra đây để chết à?
- Thật điên rồ! - Lẽ ra ta nên ở lại Ai Cập.
Họ từng là nô lệ và mới được tự do.
Ngay lúc họ nghĩ mọi thứ đã qua, hóa ra nó vẫn chưa kết thúc.
Nó đã thể hiện một điều.
Đời là như vậy.
Bạn vượt qua một thử thách và bạn học được bài học từ nó,
nhưng bạn vẫn chưa về đích.
Thông điệp của Ngũ Thư là bạn sẽ không bao giờ đến được đích.
Quan trọng là hành trình, không phải đích đến.
Lạy Chúa, Ngài đang ở đâu?
Dân của con đang khát và chết đói.
Ngài nói con nghe đi!
Mọi người đang sợ hãi, Moses.
Ngài ấy không nói gì với anh nữa.
Anh nói ai?
Thiên Chúa.
Ngài ấy bỏ đi rồi.
Chưa chắc đâu.
Có lẽ Ngài đang thử thách anh.
Lần này thì quá sức anh rồi.
Không.
Không đâu.
Hãy cho họ biết đường lối.
Ý Chúa là ta sẽ tìm được nước hôm nay.
Ta sẽ đi về phía nam.
- Canaan ở phía bắc, em à. - Em biết.
Ta sẽ đi phía nam đến Midian.
Đến Midian sao?
Đến ngọn núi nơi Ngài lần đầu phán truyền cho em.
Ta đang đến Miền Đất Hứa mà.
Rồi ta sẽ đến đó.
Ta sống sót thế nào đây?
Ta sẽ nói gì với người dân?
Chúa sẽ nuôi ta.
"Trong sa mạc, toàn thể cộng đồng con cái Israel
kêu trách ông Moses và ông Aaron".
SÁCH XUẤT HÀNH 16:2-3
"Con cái Israel nói với các ông:
'Phải chi chúng tôi chết bởi tay Đức Chúa trên đất Ai Cập,
khi còn ngồi bên nồi thịt và ăn bánh thỏa thuê.
Các ông lại đưa chúng tôi ra khỏi đó mà vào sa mạc
để bắt chúng tôi chết đói cả lũ ở đây'".
Đường còn dài. Thử thách thì nhiều.
Bạn thấy được sự mệt mỏi xảy đến với mọi người
làm họ cáu kỉnh, bạn tự hỏi: "Sao họ có thể vô ơn thế?
Họ không thấy mọi thứ đã xảy ra sao?"
Nhưng bạn nói thế khi bước ra từ một phòng máy lạnh.
Những người này đã liên tục chịu khổ và được cứu vớt.
Họ đã phải nhiều lần chịu thương đau,
nếu họ không phàn nàn thì mới là chuyện lạ.
"Buổi sáng thì có lớp sương phủ quanh trại".
SÁCH XUẤT HÀNH 16:13-14, 4
"Rồi khi sương tan đi
thì trên mặt hoang địa, có một thứ gì nho nhỏ như sương muối phủ mặt đất.
Chúa phán với ông Moses: 'Ta sẽ làm cho bánh từ trời mưa xuống cho các ngươi ăn'".
Dân Israel phàn nàn là họ đói bụng,
nên Chúa đã ban phép mầu và gửi manna từ trời xuống.
Theo các nhà khoa học,
có một loài rệp cây
chuyên ăn cây liễu bách,
loại cây mọc ở sa mạc Sinai.
Chúng tiết ra một chất nhựa
có vị ngọt và màu trắng.
Nó ở trên cây.
Ta có thể thu lượm nó, sấy khô rồi lấy làm bánh mì.
Chúa đã đáp lại rồi.
Trong trải nghiệm ở sa mạc Sinai, hay trải nghiệm nơi hoang mạc,
ta thấy được khía cạnh mẫu tử của Chúa
vì chính những người phụ nữ đã chuyển đổi các nguyên liệu nông nghiệp
thành thứ ăn được.
Anh thấy rồi chứ? Dấu chỉ đấy.
Chúng ta có Chúa là chiến binh trong các dấu chỉ và phép mầu
khi chiến đấu với lính Pharaoh.
Và giờ, ít nhất là theo nghĩa ẩn dụ, ta có Chúa là người mẹ, nuôi dưỡng ta.
Dừng lại!
Tôi bảo là dừng lại! Làm vậy đâu được!
- Bỏ ra đi! Dừng tay! - Dừng lại!
Đồ ích kỷ. Thứ người ích kỷ.
Lùi lại!
Thôi đi!
Sao anh dám?
David và Amram đã gom tích trữ. Giờ không còn đủ để chia nữa.
Để đem đi trao đổi.
Chỉ đủ cho cùng lắm hai ngày thôi.
Chúa ban cho ta ân huệ dồi dào, và đây là cách hai người trả ơn Ngài?
Đuổi họ ra. Để họ tự lo thân mình đi.
Đừng, dừng lại!
Làm như anh bảo.
Giận dữ đã từng làm anh mất đi hy vọng.
Chúa vẫn luôn từ bi.
Ta cũng nên như vậy.
Vợ em nói đúng.
Ngài ấy muốn gì ở chúng ta?
Sao anh có thể hỏi em
điều mà tim em vẫn luôn tìm kiếm?
Vậy hãy dùng cả tâm trí để tìm kiếm.
Bạn sẽ không thể học được điều mới nếu chưa gạt những bài học cũ qua một bên.
Nên với tôi, đây không phải là nơi đầy thú dữ.
Đây là một không gian trống rỗng.
Không có gì cả. Chẳng có gì ở đây hết.
Có kẻ thù không? Có nguy hiểm không? Có chứ, có đủ những thứ đó.
Nhưng trọng tâm đâu ở đó.
Điều quan trọng là bài học và giá trị mà tôi muốn truyền đạt cho bạn,
không thể xảy ra ở Ai Cập.
Quá nhiều thói cũ ở đó.
Không thể ở Israel. Quá nhiều thứ cần làm.
Vậy nên mục đích của hoang mạc là thế.
Con cái Israel.
Trong năm ngày, ta sẽ đi thu lượm thức ăn mỗi sáng.
Chỉ đủ phần ta cần cho hôm đó.
Và vào ngày thứ sáu…
Vào ngày thứ sáu, ta thu lượm vừa đủ để ta được nghỉ vào ngày thứ bảy.
Chúng ta được tạo ra dựa vào hình ảnh của Chúa.
Và vào ngày thứ bảy, ta nghỉ ngơi. Nhé?
- Vâng ạ. - Đúng vậy đấy.
Ngày thiêng liêng.
Một ngày để nhắc nhở bản thân rằng chúng ta nợ Ngài nhiều thế nào.
Hãy biến nó thành luật.
Ngày Sabbath là một thông tục thật sự thú vị,
nếu như ta xét đến người Israel cổ đại và thế giới trong Kinh Thánh.
Theo như chúng tôi biết, không có gì giống với nó
trong toàn bộ các nền văn hóa khác xung quanh Israel cổ đại.
Về mặt này, tôi đoán ta có thể gọi nó là sáng kiến của người Israel.
Ngày Sabbath được nhắc đến lần đầu trong chương 16 sách Xuất Hành,
với tiêu đề "Thu thập manna".
Đó là vào ngày thứ sáu, ta hãy thu lượm nhiều gấp đôi.
Rồi nghỉ ngơi vào ngày thứ bảy như Chúa đã làm.
Chúng tôi có câu nói:
"Không phải dân Do Thái giữ ngày Sabbath, là ngày Sabbath gìn giữ dân Do Thái".
Đây chính là điều mà mọi người cần vào thời điểm đó.
Thiên Chúa, thông qua Moses, cần phải tuyên bố một điều:
"Dừng đi. Đừng lao động nữa. Hãy kiểm kê những gì các ngươi có và đếm phúc lành.
Nếu các ngươi có mặt và nhận ra không có vấn đề gì vào lúc này,
các ngươi sẽ ổn thôi".
Sống sót sau cơn đói khát và cơn thịnh nộ của Pharaoh,
dân Israel sớm phải đối mặt với kẻ thù mới trên hành trình về phía nam đến núi Sinai.
Có người.
Cư dân ở sa mạc.
Đây là đất của họ.
Nhiều người thuộc vùng Cận Đông cổ đại không phải là người Israel,
mà là kẻ thù của người Israel.
Một ví dụ điển hình là người Amalek.
Chạy đi! Moses!
Có cướp!
Chúng lén bám theo ta khi trời tối.
Chúng tôi chống trả, nhưng chúng đông quá.
Phụ nữ và trẻ em bị bắt đi rồi.
Tôi cần thêm người.
Đám Amalek. Bọn buôn nô lệ.
Ta sẽ cắm trại ở đây. Ra lệnh đi.
Đi cứu người của ta về thôi.
TRẠI CỦA AMALEK
Nhanh lên. Hãy mau vào vị trí.
Vậy, dân Israel, họ có cầm theo kiếm, khiên hay cung tên gì không?
Làm sao họ có thể giao chiến với người Amalek đây?
Có một đoạn midrash rất cổ xưa của người Do Thái có chép là
về cơ bản họ nhặt sạch đồ
của quân lính Ai Cập đã chết ở Biển Sậy,
và thi thể họ bị trôi dạt vào bờ,
thế là đồ của họ bị lột sạch.
Đó là một lời giải thích hợp lý. Điều này thì không có trong Kinh Thánh.
Kinh Thánh không nói gì nhưng ta tự hỏi: "Họ làm nó như thế nào?"
Chúa của con…
xin dẫn dắt chúng con đến chiến thắng.
Chúa phán: "Ta đã đưa ngươi ra khỏi Ai Cập
với cánh tay dang rộng và đầy mạnh mẽ".
Và cánh tay của Moses đã làm chính xác điều đó.
Ông ấy đóng vai trò như một biểu tượng.
Như một người truyền dẫn.
Joshua!
Bọn em ở đây.
Họ ở bên này!
Và miễn là mắt họ hướng về thiên đường,
họ sẽ thắng thế.
Nhanh lên, bám sát anh.
Nếu không thì họ sẽ thất thế.
Nhanh lên!
Moses bắt đầu thấy mỏi mệt.
Nhưng cánh tay ông vẫn giữ vững.
Dân Israel đã trở về trong chiến thắng.
- Gì vậy? - Họ tranh giành chiến lợi phẩm.
Đủ rồi!
Ai mà còn động vào nữa sẽ phải chết!
Chết đấy!
Hãy nhớ chúng ta là ai!
Một quốc gia!
Một quốc gia với đức tin!
Tránh ra!
Làm sao để dẫn dắt đám người đó đây?
Dùng tình yêu để đồng hành cùng họ.
Còn nếu con không thể?
Vậy thì lỗi là ở chính con.
Từ bé, chúng tôi đã bị tước đoạt tình yêu rồi, nhớ chứ?
Tình yêu thôi thì không bao giờ đủ để đưa ta ra khỏi Ai Cập.
Câu chuyện lang thang nơi hoang mạc này về cơ bản là về một nhóm…
nô lệ được giải thoát nhưng vẫn còn sợ hãi, ám ảnh nặng và rối loạn tâm lý
đang mò mẫm tiến về phía trước.
Bài học rút ra là, Chúa có thể cho bạn một tầm nhìn.
Chúa có thể cho bạn một giấc mơ.
Tuy nhiên, thông thường, nó sẽ không hiện thực hóa
theo cách bạn muốn, nhưng nó vẫn sẽ là điều gì đó tốt đẹp hơn.
Dân của Chúa mong chờ Miền Đất Hứa,
và họ nghĩ họ sẽ có vé tốc hành đến đó.
Nhưng không.
Có những thứ cần được ta hoàn thiện từ bên trong
trước khi ta được đưa đến các vùng đất ngoài kia.
Israel chuyển từ hình thức phục dịch này sang một hình thức phục dịch khác,
lần này là cho Yahweh.
Mục tiêu của câu chuyện Xuất Hành không phải là "được tự do".
Mà là: "Lên núi để thờ phụng Chúa".
"Hiểu các Điều Răn để hiểu được lề luật
để biết cách hành xử và biết cách thờ phượng".
Họ vẫn còn đang phải trải qua cuộc vật lộn về mặt tinh thần.
Dù họ đã được giải phóng về mặt chính trị,
họ vẫn còn một nhiệm vụ là giải phóng bản thân về mặt tinh thần.
Con đến để nói chuyện với Chúa.
Để gặp lại Ngài.
Ta từng thấy con thế này rồi.
Con không thể dẫn dắt dân mình mà không có Chúa.
Làm sao để con cùng lúc đi cùng họ và tìm kiếm Ngài đây?
Nhiều năm trước,
con chăn dắt chiên của ta trên đồng cỏ
để ta có thời gian và chăm sóc người dân của mình.
Con là một người hầu việc tốt.
Con cũng có người hầu việc mà.
Chọn người một cách khôn ngoan. Rồi dùng đến họ.
Và rồi con sẽ có thể đến gặp Chúa với một tâm trạng tốt
và xin Ngài ấy giúp đỡ.
Jethro xuất hiện trở lại.
Rồi ông ấy theo dõi cách Moses làm việc
và tiếp nhận hàng đống tranh chấp của nhiều người khác nhau,
Moses vừa là thẩm phán vừa là bồi thẩm đoàn duy nhất.
Khi Jethro thấy Moses làm thế, ông ấy mới bảo rằng:
"Con không thể tiếp tục như thế.
Con sẽ khiến mình kiệt sức mất".
Và rồi Jethro khuyên Moses: "Đây là việc con cần làm".
Sau đó, ông ấy mô tả cách thiết lập một hệ thống tòa án.
Jethro, theo ý của tôi,
là một ví dụ tuyệt vời
về việc một người không phải Do Thái
lại mang đến những ý tưởng tuyệt vời
và hiểu biết sâu sắc từ tôn giáo của mình để giúp sức.
Và Moses đủ thông minh để lắng nghe sự khôn ngoan này,
dù nó đến từ một nền văn hóa khác.
Nó vẫn ở đây.
Câu chuyện về cuộc đời chúng ta.
Anh tự hỏi nó sẽ kết thúc ra sao.
Anh phải đến xin Chúa giúp đỡ.
Anh làm được mà.
Hãy kể câu chuyện này cho bọn trẻ để chúng hiểu.
Đi đi.
Một lần nữa, Moses leo lên ngọn núi vĩ đại để nói chuyện với Chúa.
"Ngay từ sáng, có sấm chớp, mây mù dày đặc trên núi.
Cả núi Sinai nghi ngút khói
vì Chúa ngự trong đám lửa mà xuống.
Khói bốc lên như khói lò lửa
và cả núi rung chuyển mạnh".
Ngài ở đâu?
Con đã đến tận đây để tìm Ngài!
Nói con nghe đi!
Ngài không cần con nữa sao?
Con thì vẫn cần Ngài!
Ngài nghe con nói chứ?
Con không biết phải làm gì, Chúa ơi.
Con không biết phải đi đâu.
Con lạc lối khi không có Ngài.
Ta đã mang các ngươi như trên cánh chim bằng
mà đem đến với Ta.
Nếu các ngươi thật sự nghe tiếng Ta và giữ giao ước của Ta,
Ta sẽ coi các ngươi là một vương quốc tư tế, một dân thánh.
Đó là những lời ngươi sẽ nói với con cái Israel.
Nhiều tuần trôi qua.
Dân Israel ở dưới chân núi Sinai chờ đợi sự trở lại của Moses.
Em ấy đã đi suốt 40 ngày đêm rồi.
Anh ấy sẽ trở về.
Những người này sống chung với vô vàn điều bất định.
Lần đầu tiên, thủ lĩnh của họ không còn đứng trước mặt họ.
Người đã giải thoát họ, người đóng vai trò như người cha của dân tộc,
ông ấy đã vắng mặt.
Và họ ngước lên, và trải nghiệm một cảm giác
vừa tuyệt vời vừa cực kỳ đáng sợ.
Khi bạn không biết ngày mai ra sao… hay làm sao để tồn tại,
hay điều gì sẽ xảy ra mai này,
đó là lúc bạn dễ làm nhiều việc xấu.
Cái quái gì đây?
Ta cần một vị thần mà người khác biết đến.
Một vị thần như các vị thần khác.
Ta đã có vàng của Ai Cập.
Trước khi đi, chúng ta sẽ nấu chảy nó và tạo ra một vị thần bảo vệ cho ta.
Moses bảo vệ ta rồi còn gì.
Anh thật sự tin là em mình còn sống à?
Thật chứ?
Anh là con trai đầu lòng.
Đã đến lúc anh đòi lại vị trí của mình.
"Ông Aaron nói với họ:
'Hãy gỡ các khuyên vàng mà vợ
và con trai con gái anh em đeo ở tai, rồi đem đến cho tôi'.
Ông lấy vàng từ tay họ trao cho,
đem đúc và dùng dao mà gọt đẽo
thành một con bê".
Hãy nhớ rằng, chính sự bất tuân là nguyên nhân gây ra đại họa ở Ai Cập.
Nhưng chính sự bất tuân của những người ở phía bên kia của hoang mạc,
nơi họ tạo ra vị thần này.
Chính sự bất tuân đó đã khiến họ phải trải qua một hành trình
mà lẽ ra kéo dài không quá mười ngày
nhưng giờ bị kéo dài ra 40 năm.
Aaron, anh trai của chính Moses và thầy đại tư tế của Israel,
chính ông ấy là người tạo ra con bê vàng
vì ông ấy cảm thấy bị đe dọa
bởi sự nổi loạn của dân Israel.
Nên để trấn an họ, ông ấy tạo ra vị thần này cho họ.
Như ta đều biết, Moses xuống núi Sinai
ngay lúc họ đang dâng lễ vật thờ phụng con bê vàng.
Thật đau lòng.
Là Moses.
- Moses kìa! - Moses!
Moses!
Moses.
Vô nghĩa.
Tất cả đều thành ra vô nghĩa.
Moses, bởi quá thảng thốt và phẫn nộ,
đã đem hai bia đá mà Mười Điều Răn được ghi lên
rồi đập chúng vỡ nát.
Vấn đề về việc kiểm soát cơn giận.
Đó là chủ đề mà bạn thấy xuyên suốt cuộc đời Moses.
Cuộc đấu tranh với cơn giận của ông là bài học quý giá cho chúng ta.
Moses là một người dễ mất bình tĩnh, dễ nổi đóa
để rồi sau đó phải tìm cách khắc phục những sai lầm.
Giúp tôi với.
Đây là gì vậy?
Ngài đã trả lời.
Ngài ấy đã đáp lại anh.
Chúa đã cho anh món quà tuyệt vời nhất.
Lề luật của Ngài.
Và các người…
các người làm tan nát trái tim tôi.
Nên tôi làm chúng nát theo.
Muốn bỏ qua chuyện cũ…
ta cần biết tha thứ.
Nhớ chứ?
Để anh yên đi.
Đi đi.
Chúa ơi, con đã làm gì thế này?
Đi chỗ khác đi.
Lạy Chúa.
Con đã làm Ngài thất vọng.
Đến lúc rồi.
Ta đã từng giáng xuống đại họa hồng thủy và chỉ tha cho Noah.
Lần này lửa sẽ được giáng xuống và chỉ tha mình ngươi.
Để đốt họ sao? Đốt hết mọi người sao?
Nhưng Chúa ơi,
lẽ ra chúng con đã đến được Miền Đất Hứa
nếu Ngài không hướng con đi lối này.
- Sẽ không xảy ra những chuyện này. - Đến Miền Đất Hứa để làm gì
nếu không biết cách sống ở đó?
Con có thể có tự do, nhưng không có sự thật, con sẽ mất nó.
Chúng ta sẽ bắt đầu lại.
Xin đừng!
Xin hãy tha thứ cho họ. Xin tha cho chúng con. Xin tha cho con.
Xin hãy tha thứ.
Một lần nữa, Chúa nổi giận.
"Ta sẽ giết tất cả mọi người và sẽ bắt đầu lại với con".
Moses thuyết phục Chúa đừng làm thế.
Như thế là hấp tấp. Hãy suy xét việc này.
Người Ai Cập sẽ nói gì?
Ngài dẫn chúng con ra sa mạc để giết chúng con ư?
Thả họ ra.
Họ đã nổi loạn chống lại anh.
Chống lại Chúa.
Thả họ ra đi.
Họ đáng phải chết.
Hãy lấy họ làm gương cho mọi người.
Anh đừng nên phạm tội giết người.
Vì đó là lề luật.
Lề luật gì?
Lề luật đã bị tôi phá hủy. Thả họ đi.
Hãy đọc lề luật cho mọi người đi, Moses.
Ta hãy cùng nhau đọc lại chúng
cho đến khi không cần làm thế nữa.
Vì chúng đã được khắc trong tim ta.
"Ngươi không được tạc tượng.
Ngươi không được có thần nào khác đối nghịch với Ta.
Ngươi không được dùng danh Thiên Chúa của ngươi, một cách bất xứng.
Ngươi không được tham muốn.
Ngươi không được…
Điều thật sự khiến con cháu Israel trở nên xa cách khi vào hoang mạc
chính là việc thiếu giao ước.
Và lý do họ ở lại hoang mạc lâu như vậy
là để ký kết giao ước.
Chúa có thể đưa họ đến Canaan bất cứ lúc nào, nhưng họ chưa sẵn sàng.
"Ngươi hãy nhớ ngày Sabbath
mà coi đó là ngày thánh.
Ngươi hãy thờ cha kính mẹ.
Ngươi không được ngoại tình".
"Ngươi không được làm chứng gian hại người".
Kinh Thánh chưa bao giờ dùng từ "điều răn".
Đúng là có mười cái, nhưng chúng là mười điều,
mười d'varim, mười vấn đề, mười giới luật.
Năm cái đầu đề cập đến mối quan hệ giữa con người với Chúa.
"Trước mặt Ta, các ngươi chớ có các thần khác.
Ngươi không được dùng danh Chúa bất xứng".
Năm điều răn cuối mang tính xã hội.
Chúng nhấn mạnh sự hòa thuận giữa người với người,
và đối xử tốt đẹp với nhau.
"Ngươi không được ham muốn nhà người ta, hay bất cứ vật gì của người ta".
Chúa bảo: "Con không thể sống thiếu khuôn phép.
Ta không giúp con tự do để rồi con chẳng ra gì.
Ta giúp con tự do để thành gì đó.
Do đó, những lề luật này là khởi đầu của một bộ quy chuẩn đạo đức
sẽ cách mạng hóa toàn thế giới".
Mẹ?
Sao con buồn vậy, Moses?
Vì những gì con đã làm sai.
Vì những gì con còn phải làm.
Con làm tốt mà.
Con đã đưa mọi người rời khỏi Ai Cập như Chúa yêu cầu.
Con đã cho họ lề luật để sống theo.
Con đã cho họ cuộc sống.
Vậy thì con…
còn đòi hỏi gì hơn ở mình nữa?
Con phải dẫn họ đến Miền Đất Hứa.
Họ sẽ tự mình đến đó.
Mà không có con.
Ba nhân vật chủ chốt trong câu chuyện này,
Moses, Aaron và Miriam,
họ đều không đến được Miền Đất Hứa.
Đến đây.
Tôi cho rằng khoảnh khắc đau khổ và bi thảm nhất,
trong toàn bộ Kinh Thánh là khi Moses,
người được Chúa giao phó
đi thực hiện một nhiệm vụ khó khăn và nguy hiểm,
đó là dẫn dắt dân Israel qua sa mạc trong 40 năm
và ông đã tận tụy hoàn thành sứ mệnh đó,
nhưng lại không được phép cùng con cái Israel tiến vào Miền Đất Hứa.
Thật đau lòng.
Nhìn kìa, Moses.
Nó kia rồi.
Việc Moses không được đặt chân vào Miền Đất Hứa
khiến tôi liên tưởng đến một sự kiện đương đại,
đó là cuộc đời của Martin Luther King, Jr.
Vào đêm trước khi ông ấy chết, ông mang một tâm trạng giống như Moses.
Ông ấy bảo: "Tôi đã lên đỉnh núi.
Tôi đã thấy Miền Đất Hứa.
Có thể tôi không đến đó được, nhưng tôi ở đây để nói là,
các bạn sẽ đến được Miền Đất Hứa".
Như thể ông đang hóa thân thành Moses trong khoảnh khắc đó.
Và nếu câu chuyện về Moses có một ý nghĩa,
nó sẽ là ngay cả khi đến được Canaan,
ngay cả khi bạn đã tự do trên danh nghĩa,
thì bạn vẫn phải đấu tranh.
Thứ bạn cần để có được tự do
không giống với những gì bạn cần để bảo vệ sự tự do đó.
Miền Đất Hứa.
Em sẽ chẳng bao giờ đến được đó.
Có lẽ là không.
Nhưng con cháu em sẽ đến được.
Moses?
Vào trong đi nào.
Đi thôi.
"Ông Moses, tôi trung của Chúa,
qua đời tại đó, trong đất Moab, theo lệnh của Chúa".
SÁCH ĐỆ NHỊ LUẬT 34:5, 10-12
"Trong Israel, không còn xuất hiện một ngôn sứ nào như ông Moses,
người mà Chúa biết rõ, mặt giáp mặt.
Chúa đã sai ông thực hiện mọi điềm thiêng dấu lạ tại nước Ai Cập,
phạt Pharaoh cùng tất cả bề tôi và cả nước.
Chưa từng có ai biểu dương sức mạnh to lớn
hay thực hiện những điềm thiêng dấu lạ mà Moses từng làm
trước mắt toàn thể Israel".
Biên dịch: Hằng Nguyễn