Bộ phim là hành trình khám phá đầy kịch tính về Moses và cuộc Xuất Hành,
kết hợp cùng quan điểm của các nhà thần học và sử học
từ nhiều tín ngưỡng và nền văn hóa khác nhau.
Ý kiến của các chuyên gia nhằm giúp câu chuyện thêm phong phú,
nhưng không nên hiểu chúng thể hiện sự đồng thuận.
Ta là Ta…
ở hiện tại và cả tương lai.
Kinh Thánh kể về một người chăn cừu bé mọn
được gọi đến một ngọn núi huyền bí
nằm đâu đó ở bán đảo Sinai.
NÚI SINAI
Một hành trình đầy nguy hiểm.
Sợ hãi tràn ngập trong ông ấy.
Nhưng có một thế lực mạnh mẽ mà ông vẫn chưa thể hiểu được
đã kéo ông tiến về phía trước.
Đó là đức tin.
Ông ấy mang trong mình một quá khứ bí mật.
Em trai tôi, không phải người Ai Cập, nhưng vẫn là người của ta.
Em là Do Thái sao?
Mỗi bước đưa ông ấy đến gần hơn với sứ mệnh thật sự của mình.
Chúa đã phán với em ấy.
Chị đã bảo đừng đem nó về mà.
Ngươi không giống như họ, Moses.
Đã đến lúc thả dân của tôi đi.
Người dẫn dắt người dân Israel.
Hãy cho họ biết đường lối.
Sứ giả của Chúa.
Ta là Ta, ở hiện tại và cả tương lai.
CỰU ƯỚC: CÂU CHUYỆN CỦA MOSES
PHẦN 1: NHÀ TIÊN TRI
Ở thời điểm đói kém trầm trọng,
người dân Israel, hậu duệ của Abraham,
đã di cư đến Ai Cập…
nơi mà họ bị bắt làm nô lệ suốt 400 năm.
Họ phải chịu đựng hàng thế kỷ, nhưng dân số của họ vẫn gia tăng.
Vì lo sợ họ sẽ nổi dậy chống lại mình,
nhà vua đã ra lệnh cho tất cả bé trai Do Thái
phải bị dìm chết dưới sông Nin.
Ông được công chúa của Pharaoh bí mật nhận nuôi…
và lớn lên trong hoàng cung…
cùng với chú của mình, vị vua tương lai.
Tên của ông là Moses.
Dù là một hoàng tử Ai Cập
và có tất cả quyền lợi của hoàng tộc Pharaoh,
được lớn lên trong một gia đình như vậy, là một thành viên hoàng tộc,
tôi nghĩ trong thâm tâm, ông ấy biết mình có gì đó khác biệt.
Ông ấy biết mình sinh ra đã khác người.
Ngũ Thư không đề cập tên Do Thái của ông ấy là gì.
Đó là một trong những bí ẩn trong câu chuyện này.
Và một phần của câu chuyện còn là về việc Moses dần dần khám phá ra
thân thế và định mệnh của mình.
SÁCH XUẤT HÀNH 2:11
"Hồi đó, ông Moses đã lớn,
ông thấy một người Ai Cập đang đánh một người Do Thái".
Đừng mà!
Tiếp tục làm việc!
Tôi tin rằng có một ý chí bẩm sinh trong Moses
đã xuất hiện khi nhìn thấy sự áp bức
mà người nô lệ Do Thái đang trải qua ở thời điểm đó,
và tôi nghĩ chính khoảnh khắc đó đã khiến ông thức tỉnh.
Ngươi! Dừng lại!
Dừng lại ngay!
Hãy tha cho hắn.
Ta bảo, tha cho hắn.
Vâng, thưa ngài.
Hôm nay đủ rồi!
SÁCH XUẤT HÀNH 2:15
"Nghe biết chuyện này,
Pharaoh tìm cách giết Moses.
Ông Moses liền đi trốn Pharaoh".
SA MẠC SINAI
3 THÁNG SAU
Ông đi lang thang về phía đông của sa mạc và dạt đến Midian.
Một ngoại kiều nơi đất khách quê người.
Không còn là hoàng tử Ai Cập,
và vẫn chưa phải là vị tiên tri sẽ giải phóng dân Israel.
Rất nhiều điều từ giáo lý đạo Do Thái bắt nguồn từ Moses.
Ông ấy chính là cha đẻ.
Mọi điều bạn biết về Kinh Thánh
theo cách này hay cách khác,
có thể truy ngược về Moses, về cuộc đời và thánh chức của ông.
Trong truyền thuyết của các đạo Do Thái-Cơ Đốc-Hồi thì Moses rất độc đáo
vì đã xuất hiện trong cả ba tôn giáo.
Ông ấy được vinh danh là một nhà tiên tri trong cả ba tôn giáo.
Nhà tiên tri Moses được nhắc đến trong kinh Qur'an cả trăm lần.
Nó đặc biệt ở chỗ có rất ít nhà tiên tri
được kinh Qur'an ghi chép đầy đủ cả một cuộc đời.
Mọi thứ về cuộc đời ông ấy, những gì ông đã trải qua, thử thách,
những gì ông đã làm,
không có cái nào không liên quan đến chúng ta ngày nay.
Bạn làm gì khi thấy người khác đau khổ?
Lên tiếng hay giữ im lặng?
Công lý xã hội?
Công lý xã hội bắt nguồn từ Moses.
Moses từ kẻ sát nhân trở thành người giải phóng.
Đó là một câu chuyện thú vị.
Nhìn kìa. Có ai đó đang tiến lại.
Anh là ai?
Tôi sẽ làm việc để đổi lấy bánh mì và nước.
Anh có thể uống miễn phí.
Tôi phải cảm ơn ai vì lòng tốt này?
Jethro. Chủ cái giếng này. Thầy tư tế của ngọn núi.
Ý tôi là tên của cô.
Con gái ông ấy.
Zipporah.
Khi Moses bỏ trốn khỏi Ai Cập,
ông ấy được chăm sóc bởi một đoàn du mục
ở vùng hoang mạc gần Núi Sinai.
Đó là nơi Moses tìm được sự cứu cánh.
Lãng phí tài nguyên của ta để mua vui cho các chàng rể à?
Tài nguyên của bọn tôi, Naim.
Chàng rể này cũng không phải việc của anh.
Chuột sa mạc không đáng được chào đón.
Tên này muốn chết rồi.
Có lẽ vậy, nhưng tên này sẵn lòng đưa thêm hai người chết cùng.
Giết hắn.
Hôm khác vậy.
Theo tôi.
Chính những người phụ nữ đã thấy được điều gì đó đặc biệt ở Moses
vì họ chấp nhận sự giúp đỡ của ông ấy.
Họ nhận ra ở ông ấy những phẩm chất thể hiện sức mạnh và sự đáng tin.
Có một chuyện khá vui là trong kinh Qur'an thì Zipporah…
Trong tiếng Ả Rập là Sephora.
Cô ấy đang đi trước ông ấy
thì có làn gió thổi qua, thế là váy cô ấy bị tốc lên một chút.
Và Moses, tất nhiên là ông ấy không muốn nhìn rồi.
Vậy nên ông ấy đi trước cô ấy để không nhìn sau lưng cô ấy nữa.
Thế là họ ấn tượng với sự lịch thiệp của ông ấy.
Các cô con gái, họ trở về gặp cha mình
và kể với cha rằng
Moses là một người đáng tin cậy, mạnh mẽ, và ông ấy đã giúp họ.
Điều gì đã đưa cậu đến Midian?
Pharaoh đang xây một thành phố.
Người dân bị bắt phải làm nô bộc hoặc nộp thuế.
- Nên tôi bỏ trốn. - Đến sa mạc?
Ở đó, con người mới tự do.
Lối sống ở Ai Cập khác chúng tôi.
Nhưng vì cậu đã dũng cảm đứng ra thay mặt cho con gái tôi,
cậu có thể ở lại tối nay.
Jethro là một trong những nhân vật tôi yêu thích trong câu chuyện về Moses.
Những gì ta biết về Jethro là ông ấy giàu tình thương,
ông ấy cho chỗ ở nhờ, và rất biết cách nhìn người.
Ông ấy không quan tâm Moses là người Ai Cập hay Midian,
hay bất kỳ dân tộc nào khác.
Moses đã ra tay giúp họ và giờ thì tới phiên ông cần giúp.
Jethro là tư tế của người Midian.
Họ là một bộ tộc đa thần
sống cùng thời với người Ai Cập cổ đại
và sau này là Israel cổ đại.
Tôi không nghĩ rằng thời đó đã có thuyết độc thần.
Tôi cho rằng khá nhiều người tin rằng có nhiều vị thần khác nhau.
Câu hỏi là, bạn thờ thần nào?
Thuật ngữ đó gọi là bái nhất thần.
Độc thần là tin chỉ có một chúa nên độc thần là chưa đúng.
Bái nhất thần nghĩa là bạn chỉ tôn thờ một vị thần.
Bạn vẫn thừa nhận sự tồn tại của các vị thần khác, hiểu chứ?
Nhưng bạn chỉ tôn thờ đúng một thần.
Nếu bạn hiểu Kinh Thánh theo nghĩa đen,
Chúa đã nói rất rõ
rằng Ngài ấy là vị chúa duy nhất mà người Israel phải tôn thờ.
Ngài ấy không nói rõ rằng mình là vị chúa duy nhất.
Trong Mười Điều Răn, Ngài nói:
"Ngoài Ta ra, các ngươi không được thờ các thần khác".
Giờ ta có thể diễn giải điều đó
là có các vị thần khác, và có người thờ phụng những vị thần đó,
nhưng các ngươi, dân được ta chọn, chỉ được tôn thờ Ta.
Hãy cho họ biết đường lối.
Chỗ ngủ của anh đã dọn xong.
Anh nhìn gì thế?
Ai sống trên núi vậy?
Có ai đâu. Sao thế?
Tôi thấy một ngọn lửa ở trên đỉnh.
Không thể nào.
Đó là đất thánh. Không ai được đến đó.
Vậy thứ tôi thấy là gì?
Ngọn núi là một nơi rất quan trọng trong truyền thống của nhiều tôn giáo.
Có những vị thần được tưởng tượng là ngự trên đỉnh núi
vì đỉnh núi thì cao và khó tiếp cận
và có thể bị mây che khuất
và từ trên đó, đôi khi ta thấy được những tia sáng lóe lên.
Hãy hình dung xem ai đó dưới đồng bằng sẽ thấy ấn tượng như thế nào
với một điều kỳ bí đến vậy.
Hãy cho họ biết đường lối.
Mẹ ơi, con là ai vậy?
Còn nhỏ mà hỏi câu khó đấy.
Con là một hoàng tử Ai Cập.
Sao thế?
Bọn trẻ khác chế giễu con.
Chúng nói con khác chúng.
Rằng con không phải hoàng tộc như chúng.
Biểu tượng cao quý nhất vùng đất này.
Nó đã xuất hiện trong gia tộc ta từ ngày xưa rồi.
Đừng bao giờ quên mình là ai.
Con cũng là hoàng tộc như bất kỳ ai.
Ngủ đi.
Moses yêu dấu của mẹ.
Mọi thứ thật khó khăn từ khi Mahar qua đời.
Bảy người con gái nhưng không có con trai.
Nó là người chăn cừu giỏi nhất của cha.
Ta giao việc đó cho người mới đến đi.
Kẻ nào liều mạng vì người lạ là kẻ có phần yêu cái chết.
Nếu anh ta quay lại sa mạc, anh ta sẽ chết đấy.
Đó sẽ là lỗi của ta.
Con lém lỉnh như mẹ con vậy.
Moses!
Làm ơn, đừng đi.
Cha tôi, ông ấy có việc cho anh làm.
Midian là nơi cho Moses lánh nạn,
và tôi cho rằng nơi lánh nạn này đã cho ông ấy
được cảm thấy thoải mái và tiện nghi.
Đó là nơi ông ấy có thể ẩn náu
trong lúc chính quyền Ai Cập đang truy nã ông vì tội giết người.
Ông ấy từ một hoàng tử Ai Cập đã trở thành một người chăn cừu.
Ông ấy từ một người cao quý và quyền lực đã bị hạ xuống
thành một người bé nhỏ và xa khuất.
Ông ấy chăn dắt chiên ở sa mạc Midian.
Và đó là nơi ông ấy nhận được tiếng gọi.
Hãy cho họ biết đường lối.
Tôi mang đồ ăn sáng đến.
Tôi từng thấy những hình vẽ như thế này.
Đám người thu thuế dùng chúng.
Anh học được lúc ở Ai Cập à?
Để ghi lại sổ sách à?
Và để kể chuyện nữa.
Vậy cái này kể câu chuyện gì?
Chuyện về hai ta.
Hỡi vị thần của núi đồi.
Hãy làm chứng.
Hôm nay, chúng con xin thánh hiến hôn lễ hai đầy tớ của ngài là Moses và Zipporah.
Ở cạnh nơi trú ngụ hùng vĩ của ngài,
chúng con chẳng là gì.
Mong manh và hãn hữu như mảnh thủy tinh này.
Cầu mong sự kết hợp giữa các đầy tớ của ngài
được ngài chúc phúc.
Và được bội thu.
Thật thú vị khi ta biết rằng
Moses đã tiếp xúc với nhiều nền văn hóa và truyền thống khác nhau.
Ông ấy từng là hoàng tử Ai Cập.
Ông ấy là con rể của thượng tế vùng Midian.
Ông ấy là người giải phóng dân Israel.
Tôi nghĩ các mối quan hệ với con người ở những nơi ông ấy từng sống
có thể liên hệ đến thế giới mà chúng ta đang sống,
vì nó cho thấy có nhiều hơn một thân phận là điều có thể
và có lẽ là không thể tránh khỏi.
Moses và Zipporah lập gia đình ở Midian và có hai con trai.
Gershom và Eliezer.
Với con đầu lòng, việc đặt tên cho đứa bé rất quan trọng.
Nên Moses đặt tên đứa bé là Gershom…
GIÁO SĨ RACHEL ADELMAN, PHÓ GIÁO SƯ KINH THÁNH DO THÁI, ĐẠI HỌC HEBREW
"Vì tôi là ngoại kiều nơi đất khách quê người".
Moses bắt đầu nhận thấy cảm giác lạc lõng, đúng không?
Không thuộc về Midian.
Không thuộc về Ai Cập.
PI-RAMESSES THỦ ĐÔ AI CẬP
Trong những năm sau đó,
vị vua của Ai Cập già đi rồi qua đời và chú của Moses lên ngôi.
Ông ấy trở thành Pharaoh,
người cai trị quyền lực nhất thời đại.
Nếu ta phải so sánh vị Pharaoh trong sách Xuất Hành
với một pharaoh mà ta biết trong lịch sử Ai Cập,
thì người đó có thể là Ramesses Đại Đế
vì câu chuyện trong sách Xuất Hành nói về việc dân Israel
bị bắt làm nô dịch
và bị bắt đi xây dựng hai thành phố vĩ đại này.
Một trong số đó là Pi-Ramesses, hay Nhà của Ramesses,
chính là kinh đô của Ramesses Đại Đế ở vùng đồng bằng châu thổ
vào Vương triều thứ 19.
Khi lên nắm quyền,
ông đã chỉ huy một số chiến dịch về phía khu vực Syria Palestine.
Ông ta thậm chí còn chinh phạt các miền ở xa như Beirut tại Lebanon.
Triều đại của Ramesses Đại Đế là một trong các thời nhiều ảnh hưởng nhất
và là một trong các thời mạnh nhất, thật sự là đỉnh cao của đế chế Ai Cập.
Các điềm báo nói gì?
Luôn có bọn ngỗ ngược, thưa Bệ hạ.
Chính xác là ở đâu?
Ở sa mạc, thưa Bệ hạ.
Bọn dân đen trễ nải việc cống nạp.
Chỉ là chuyện vụn vặt.
Ngay cả kẻ ăn xin cũng có thể được giác ngộ.
Đúng vậy, thưa ngài.
Phù thủy, dùng ma thuật.
Hãy cho chúng thấy ta không hài lòng.
Để chúng sẽ đến chỗ của ta trong sự van xin và cúi đầu.
Tuân lệnh, thưa Bệ hạ.
Ông ta khắc nghiệt với bất cứ ai cố đe dọa đến vương quốc của mình.
Ông ta tàn nhẫn, hung ác, và còn giết cả người.
Ông ta chỉ quan tâm bảo vệ của cải và quyền lực của mình.
Nếu muốn mô tả ai đó như bạo chúa trong tiếng Ả Rập, bạn sẽ nói…
Đó là cư xử cứ như Pharaoh, hoặc sắp trở thành một pharaoh.
Từ này đã thật sự trở thành từ đồng nghĩa với những hành động của Pharaoh.
Vị pharaoh mới có rất nhiều kẻ thù bên ngoài vương quốc của mình.
Nhưng mối đe dọa lớn nhất với sự cai trị của ông là người cháu trai,
dù giờ đã là một người chăn cừu khiêm tốn ở Midian.
Gershom!
Cha đã nói gì với con? Phải luôn để mắt đến đàn gia súc.
Vâng, thưa cha.
Con nhìn gì vậy?
Từ thảo nguyên có ba người cưỡi ngựa hướng về phía làng ta.
- Lại là bọn Ishmael đến gây rối. - Không đâu.
Bọn họ cưỡi ngựa trắng.
Quả là một vinh hạnh bất ngờ.
Các vị hãy thoải mái như ở nhà.
Cảm ơn.
Đó là quản đốc của tôi.
Còn đây là các sứ giả Ai Cập.
Mau quỳ xuống trước sứ thần của Bệ hạ!
Quỳ xuống!
Xin thứ lỗi. Nó không sinh ra ở đây.
Hãy cho cậu ta biết tin.
Vị pharaoh già đã về nơi của các vị thần.
Con trai lớn của ông ấy đã trở thành pharaoh mới.
Tất cả các bộ lạc sa mạc phải gửi cống nạp.
Chúng tôi thật may mắn và vinh hạnh,
nhưng chúng tôi cũng rất nghèo.
Ta đã thấy đàn chiên của ông.
Khá là khỏe mạnh và đông đúc đấy.
Xin ngài. Nghỉ ngơi sau chuyến đi đã.
Bọn ta phải tiếp tục làm nhiệm vụ.
Nhưng bọn ta sẽ trở lại.
Ta đang nợ nần rồi thì cống nạp thế nào đây?
Ta trì hoãn, thương lượng, như mọi khi.
Với vị pharaoh này thì không.
Con biết ông ấy à?
Quân giết người.
Để ta yên.
Để cho ta yên!
Dừng lại! Tên kia! Dừng tay!
Moses!
Anh đã ra đây ngồi nhiều ngày rồi.
Về thôi.
Đây là nơi anh thuộc về.
Giờ anh đã là cha của hai đứa con trai rồi.
Và còn có vợ.
Anh không xứng với mọi người.
Nói vậy thì giải quyết được gì sao?
Hãy cho họ biết đường lối.
Có những điều về anh mà em phải biết.
Anh được nuôi dạy như một hoàng tử trong một gia đình hoàng tộc.
Hoàng tử ư?
Sao anh không nói với bọn em?
Hoàng gia Ai Cập không được lòng người dân ở sa mạc.
Anh giấu điều đó bấy lâu nay sao?
Nếu cha em biết, ông ấy sẽ không cho anh ở lại.
Anh từng giết người.
Một tên đốc công.
Đó là lý do anh trốn khỏi Ai Cập?
Họ sẽ trừng phạt anh mất.
Hơn thế nữa cơ.
Họ hiểu điều mà anh vẫn luôn nghi ngờ.
Rằng anh không thật sự là người giống họ mà cũng chẳng là một người giống như em.
- Vậy anh là ai? - Anh không biết.
Đó là thứ anh cần tìm ra.
Trên núi lại xuất hiện điềm báo.
Anh phải lên đó.
Chưa ai từng lên đó cả.
Có khi anh sẽ không về được.
Anh yêu em hơn cả mạng mình.
Tôi nghĩ Chúa gọi chúng ta theo nhiều cách khác nhau.
Đôi khi tiếng gọi của Ngài đến sau những gian nan thử thách.
Nhưng đôi khi tiếng gọi lại xuất hiện
khi ta từ chối sự thoải mái và tiện nghi mà bản thân đã quen thuộc.
Và tôi nghĩ đó là điều Moses đại diện.
Moses từng sai lầm nghiêm trọng nhưng ông cũng rất kiên cường.
Ông bị mâu thuẫn về thân phận của mình.
Ông ấy là con nuôi.
Ông ấy là người có tiền án.
Có lúc ông ấy là người vô gia cư.
Thất bại của ông dạy ta nhiều thứ, chẳng kém số bài học từ thành tựu của ông.
Chúa sẽ truyền gọi người mà Ngài muốn.
Thật ra, tôi không nghĩ ra ai khác trong Kinh Thánh ngoài Chúa Jesus
mà lại không có một khuyết điểm hay trở ngại lớn nào
theo một cách hay dạng nào đó mà khiến ta phải kinh ngạc.
Nhưng Chúa thì rất giỏi việc đó.
Thiên Chúa trong Kinh Thánh là một đấng rất giỏi
trong việc thu nhận những gì hỏng hóc, rồi Ngài không chỉ khôi phục chúng
mà còn tái tạo chúng thành những thứ còn tuyệt vời hơn.
Cởi dép của con ra.
Người là ai?
Đây là đất thánh mà, Moses.
Cởi dép của con ra.
- Người muốn gì ở con? - Hãy làm như Ta bảo.
Ta là Ta, ở hiện tại và cả tương lai.
Là Thiên Chúa của Abraham, Isaac và Jacob.
Là Thiên Chúa của dân Israel.
Là Thiên Chúa của muôn loài.
Còn con là chính con
và con sẽ là…
sứ giả của Ta.
Kinh Thánh Do Thái nhấn mạnh một điểm cốt yếu
là con người không thể nhìn thấy Chúa,
không thể trực tiếp hiện diện trước Thiên Chúa.
Nhưng có một ngoại lệ.
Ngoại lệ đó chính là Moses.
Ngài thật sự là Chúa sao?
Ta là Ta, ở hiện tại và cả tương lai.
Có một bụi cây đang cháy nhưng lại không bị thiêu rụi.
Một triết gia Do Thái tên là Philo sống vào thời Chúa Jesus
xem đây là nét ẩn dụ.
Ông ấy cho rằng nó tượng trưng cho việc dân Israel bị nô dịch,
rằng họ bị thiêu đốt chứ không bị tiêu diệt.
Họ vẫn sống sót.
Ta đã dõi theo con nhiều năm rồi, Moses.
Mãi trăn trở. Mãi băn khoăn.
Ta đưa con đến đây để cho con biết sứ mệnh của mình.
Con sẽ trở về Ai Cập.
Con sẽ thuyết phục người Do Thái đi theo mình.
Và nhân danh Ta, con sẽ đòi Pharaoh trả lại tự do cho họ.
Pharaoh sẽ chẳng bao giờ thả dân Do Thái.
Hắn sẽ bất tuân.
Ta sẽ trừng phạt hắn vì điều đó.
Dân Do Thái liên quan gì đến con?
Con không phải người lãnh đạo, cũng chẳng giỏi ăn nói.
Cho đến khi con tìm được hướng đi cho mình,
anh trai con, Aaron, sẽ lên tiếng thay con.
Anh con ư?
Hãy đến Ai Cập.
Hãy nói cho dân Do Thái biết con là sứ giả của Ta.
Ta sẽ cho con biết danh Ta.
Danh xưng mà Ta được xưng tụng.
Và họ sẽ biết con nói thay cho Ta.
Ta chính là Ta.
Moses không biết liệu mình có đủ sức thuyết phục.
Rồi Chúa phán: "Được rồi, đừng lo, Ta sẽ nói danh xưng cho con biết.
Đó là…
'Ta là Ta',
hay 'Ta sẽ là Ta'".
Tên kiểu gì vậy?
Nó là tên mà lại là động từ.
Chúa là động từ.
Con không làm việc này được đâu.
Con còn chẳng phải người tốt.
Ta đã chọn con.
Moses.
Zipporah, ta phải đi thôi!
Anh đã thấy Chúa.
Chúa? Chúa nào cơ?
Thiên Chúa của người Do Thái. Thiên Chúa của mọi loài.
Ngài ấy giao anh một nhiệm vụ.
Thu xếp quần áo cho em và bọn trẻ đi. Ta rời đi ngay.
SÁCH XUẤT HÀNH 4:19 - 20
"Tại Midian, Chúa đã bảo Moses:
'Hãy quay về Ai Cập,
vì những kẻ muốn lấy mạng con đều đã chết'".
SA MẠC SINAI
"Nên Moses mang theo vợ và con trai,
đặt họ lên một con lừa, và bắt đầu trở về Ai Cập".
Chúng ta lạc rồi!
Chúa đang chỉ đường cho ta.
Chỉ ba tuần là tới Goshen.
Rồi sao nữa?
Ta dừng lại ở làng. Có một quán trọ.
Ở đó, ta sẽ gặp anh trai anh, Aaron.
Người anh mà Chúa kể với anh ư? Người mà anh còn không biết có tồn tại?
Đó là lời của Chúa. Anh tin vào nó.
- Nếu không thấy anh trai nào… - Sẽ có.
…khi đến Goshen, ta trở về nhà nhé?
- Sẽ thấy anh của anh. - Thế nếu không có?
Sẽ thấy anh của anh mà!
Nhưng nếu không có thì sao?
Đưa thịt cho anh.
Em không tin vào vị chúa này.
- Dân Do Thái đang phải chịu khổ. - Em chỉ tin gia đình mình.
Thì anh là chồng em đây!
Có lẽ với em bên cạnh, anh sẽ có thể thành công.
Moses nghe theo chỉ dẫn của Chúa
và băng qua sa mạc để gặp anh trai mình, Aaron.
Làm sao anh nhận ra anh trai mình?
Anh ta chăng?
Ngồi đi.
Nhanh lên.
Cả hai người nữa.
Một giọng nói đã nói với anh trong giấc mơ
rằng nếu anh đến đây,
anh sẽ gặp em.
Sao anh biết tôi là ai?
Anh biết em từ khi em còn bé.
Anh là Aaron, con trai của Amram.
Một người Do Thái.
Và là anh trai em.
Em là Do Thái sao?
Đó là một câu chuyện kỳ lạ và tuyệt vời.
Khi anh còn nhỏ,
Pharaoh sợ dân Do Thái ngày một đông hơn
và ngày nào đó sẽ chiếm vương quốc của ông ta.
Ông ta ra lệnh giết tất cả các bé trai Do Thái.
Em vẫn chưa được sinh ra khi vụ giết chóc bắt đầu.
Ngoài các bộ lạc xuất hiện ở đầu chương một,
hai người đầu tiên có tên trong sách Xuất Hành là Shiphrah và Puah.
Và họ là các bà mụ.
Họ đã làm điều không tưởng.
Họ trái lệnh của người quyền lực nhất trên thế giới,
Pharaoh của Ai Cập,
vì họ từ chối thực hiện mệnh lệnh của pharaoh.
Bạn có thể xem họ như là ví dụ đầu tiên của việc bất tuân dân sự.
Trong sách Xuất Hành, họ được mô tả bằng tiếng Do Thái là…
Nghĩa là "các bà mụ cho người Do Thái",
hoặc có thể là "các bà mụ người Do Thái".
Về mặt ngữ pháp thì ta không thể nào biết được
cái nào mới đúng.
Hai người phụ nữ này có thể không phải là người Do Thái,
nhưng họ đặt mình vào thế nguy hiểm vì người Do Thái.
Họ không nhận ra mình vừa châm ngòi điều gì.
Nhưng chúng ta thì biết.
Một trong những điều khiến tôi cảm động sâu sắc có lẽ là
việc chuộc tội của con người được bắt đầu trên quy mô lớn
khi mọi người dũng cảm đứng lên
để làm điều gì đó cho người khác.
Mẹ của chúng ta, Jochebed,
đã bí mật sinh em ra.
Theo sách Midrash, khi bà ấy mới sinh con,
cả căn phòng tràn ngập ánh sáng.
Khi nhìn thấy đứa bé, bà ấy nhận ra nó tốt lành.
Trong tiếng Do Thái là…
Bà ấy nhận ra nó tốt lành.
Và cách nói "nó tốt lành" đó đã không hề xuất hiện
từ sau chương đầu trong sách Sáng Thế.
Kể từ khi trời đất được tạo ra trong bảy ngày.
Bà ấy bảo: "Thằng bé thật đặc biệt.
Phải giấu nó đi. Ta phải cứu nó cho bằng được".
Với việc binh lính Ai Cập đến từng nhà ở Goshen,
bọn anh lên kế hoạch để bảo vệ em.
Bọn ta biết có một đứa bé ở đây.
Chúng sắp tới rồi.
Aaron, chui vào chỗ nấp đi. Mau vào chỗ nấp. Đi nào!
Trách nhiệm của anh là coi chừng em.
Giấu em đi.
Tôi đã nói rồi.
Đứa trẻ bị chết non.
Cho ta thấy xác!
Nó đã được chôn hôm qua rồi.
Anh nhất định làm phiền một bà mẹ đang đau buồn sao?
Khoan đã.
Nghe này.
Anh đã giữ chặt em, lo sợ rằng em sẽ khóc lớn lên.
Bọn ta sẽ quay lại.
Đi thôi.
Không!
Ôi, không!
Không!
Em đã được an toàn.
Nhưng bọn anh biết sớm muộn gì đám lính Ai Cập cũng sẽ quay lại.
Điều thú vị với tôi là trong vài chương đầu
của sách Xuất Hành,
văn bản tập trung rất nhiều vào sự khôn ngoan,
khéo léo và hành động chống đối đầy dũng cảm của những người phụ nữ,
mà trong số đó không phải ai cũng là người Do Thái,
tất cả đều dũng cảm chấp nhận những rủi ro
để chống lại luật lệ và sắc lệnh của pharaoh.
Mẹ của Moses đưa ra một quyết định đau đớn là cho đứa bé vào một cái giỏ,
rồi tuyệt vọng thả nó trôi dòng sông Nin.
Thật là một hành động tuyệt vọng.
Chúa ơi.
Lạy Chúa, con hy vọng ở đâu đó, vẫn tồn tại người lương thiện.
Và nếu họ có thật, xin hãy cho họ tìm thấy đứa bé này.
Thật xót xa.
Mẹ chúng ta thả trôi em trên sông Nin
dẫu không biết số phận của em sẽ đi về đâu.
Họ giấu được ông ấy trong ba tháng.
Rồi vào cuối tháng thứ ba, họ làm một cái thuyền nhỏ.
Họ gọi nó là "tevah" trong tiếng Do Thái. Từ này cũng dùng để gọi Thuyền của Noah.
Thuyền của Noah cũng là tevah được trét thêm hắc ín.
Vậy là ta có hai câu chuyện.
Một cái là vào phần mở đầu của sách Sáng Thế,
và giờ là trong phần đầu sách Xuất Hành, đoạn kể rằng một sự kiện lớn sẽ xảy ra,
và nó bắt nguồn từ tevah.
Ngoài ra, tevah đang chở theo một người, người sẽ đại diện cho một khởi đầu mới.
Thành phố Pi-Ramesses.
PI-RAMESSES THỦ ĐÔ CỦA AI CẬP
Nó phát triển quá.
Một con quái vật.
Lớn lên từ máu người.
Máu của chúng ta.
Nó sẽ huy hoàng lắm đây.
Anh trai, anh tự cao quá rồi đấy.
Cha chúng ta xây Đền thờ của Amun
để tên tuổi ông ấy sẽ được ghi nhớ đến muôn đời.
Giờ anh lại đi xóa bỏ các cống hiến đó và thay bằng cái của anh sao?
Cha cho khắc chữ từ cả trước lúc ngôi đền hoàn thành.
Dân chúng vẫn nhớ đến cha với lòng kính trọng.
Cha là một bạo chúa.
Săn lùng trẻ em Do Thái chỉ vì ông ấy sợ nổi loạn.
Haman, lực lượng lao động của ta gồm có những thành phần nào?
Một phần năm là người Ai Cập, thưa Bệ hạ.
Một phần năm là tù nhân chiến tranh.
Còn lại là người Do Thái.
Những lao động năng động, tài giỏi.
Nhưng ông ấy muốn cắt giảm họ vì ông ấy bị sự nổi loạn làm khiếp sợ.
Anh thì khác ông ấy.
Và khi thành phố của ta mở rộng lên đến thiên đàng,
vinh quang sẽ ngập tràn các vị thần của ta.
Ở Ai Cập không tồn tại khái niệm nô lệ.
Làm việc đi!
Nhưng ta lại có tù nhân chiến tranh. Ta có người hầu.
Và còn có lao động cưỡng ép.
Đây là chuyện hàng ngày của các vị vua Ai Cập.
Các lao động nô lệ của Ai Cập
có vai trò rất quan trọng với nền kinh tế nước này.
Cho nên, khi bạn bảo: "Hãy để người của tôi đi",
thì câu hỏi hiển nhiên của Pharaoh và toàn bộ nền kinh tế Ai Cập là:
"Thế lấy ai làm việc?
Ai sẽ gánh vác lao động?"
Cũng như vào năm 1863,
Tuyên ngôn Giải phóng Nô lệ đã đặt ra câu hỏi:
"Nếu ta thả tất cả nô lệ đi thì ai sẽ đến làm ở đồn điền bông?"
Goshen nằm ở ngoại ô Pi-Ramesses.
Cháu và chắt của Abraham đã định cư ở đó bốn thế kỷ
sau khi nạn đói buộc họ phải rời bỏ Canaan.
Pharaoh nói: "Tốt, đưa tất cả đến đây. Họ sẽ khai khẩn vùng này".
Rồi dần dần, người Israel được xem như là trụ cột thứ tư.
Họ phát triển nhanh, có bản sắc riêng.
Họ không hòa nhập như ta mong đợi.
Ta phải đề phòng họ.
Vì vậy, một hệ thống được thiết lập để giữ họ vẫn chưa hẳn là nô lệ,
nhưng điều đó sẽ xảy ra dần dần.
Bị tước đi quyền lợi. Và bất ngờ, bạn nhìn lại và chẳng thể nhớ
cuộc sống có quyền lợi trước đây là như thế nào.
Xin chào.
Miriam.
Đây là em trai của chúng ta, Moses.
Chị đã bảo đừng đem nó về mà.
Qua đây.
Không sao đâu. Lại đây. Vào đi.
Vào đi.
Mọi người chắc khát lắm rồi.
Ăn gì không?
Uống đi, rồi cả hai nên rời đi.
Em ăn lúc nào rồi?
Đó là điều mà mẹ muốn mà.
Miriam, chị nên nghe em ấy.
Chúa đã phán với em ấy.
Ai cũng gặp Chúa trong mơ thôi.
Không phải mơ đâu.
Ngài đã nói với em trên núi.
Ngài bảo em đến đây, để giải phóng người dân,
để dẫn họ quay về Canaan.
Hàng trăm năm qua, Chúa của ta có nói gì với ai đâu.
Đó là thật đấy.
Người Do Thái đã ở Ai Cập trong suốt 430 năm.
Và phần lớn thời gian đó, họ làm nô lệ.
Điều gì đã xảy ra với mối quan hệ giữa Chúa và người dân Israel
trong suốt ngần ấy thế kỷ bị bắt làm nô lệ trong tuyệt vọng?
Họ bỏ cuộc à?
Liệu họ sẽ có kết luận gì về câu chuyện họ từng được nghe kể
về tổ phụ Abraham của họ
và lời hứa một ngày nào đó sẽ được sống tự do ở Miền Đất Hứa?
Liệu họ sẽ cho rằng đó chỉ là dối trá?
Ngũ Thư không cho ta biết điều đó.
Nhưng có một dòng thật sự khiến tôi chú ý,
Chúa nói với Moses: "Ta đã nhớ lại dân của Ta.
Ta đã nghe thấy tiếng kêu khóc của họ".
Mỗi khi tôi đọc nó, phản ứng đầu tiên của tôi là: "Sao mãi Chúa mới nghe thấy?"
Mẹ.
Mẹ ơi.
- Để con đưa mẹ… - Bà ấy không nhận ra ai cả.
Moses bé nhỏ của mẹ.
Con quay về rồi à?
Cảm ơn.
Cảm ơn con.
Cảm ơn.
Đừng kêu quản đốc.
Địa vị họ có được là nhờ người Ai Cập. Chỉ tập hợp các bô lão thôi.
Moses, khi họ đến, em có thể trình bày với họ.
Không phải em. Là Aaron.
Trong kinh Qur'an, lúc ở trên núi, Moses nói với Chúa:
"Hãy cho Aaron đi với con vì anh ấy giỏi ăn nói hơn
và anh ấy biết cách diễn đạt hơn con".
Cách diễn đạt trong kinh Qur'an là lưỡi bị thắt lại hay là tê cứng.
Bạn hiểu điều đó thế nào, nó là một khiếm khuyết về thể chất,
hay chỉ là vấn đề về tâm lý.
Vì ông ấy thật sự sợ quay lại chỗ Pharaoh,
và có lẽ ông ấy không giỏi ăn nói như Aaron.
Đây là một khoảnh khắc đẹp vì ông ấy thổ lộ với Chúa:
"Con thật sự cần giúp đỡ với một sứ mệnh lớn thế này".
Chúa đã đáp lại, và Aaron cũng đã được tôn lên làm nhà tiên tri.
Và thế là Aaron đồng hành cùng Moses để hỗ trợ trong sứ mệnh này.
Đây là Moses, em trai tôi.
Không phải người Ai Cập.
Nhưng vẫn là người của ta.
Em ấy đến với ta mang theo một thông điệp.
Thông điệp gì?
Dathan, quản đốc trưởng.
Mọi người nhớ em trai tôi chứ?
Em ấy là một người tốt.
Kể cả lúc em ấy sống như người Ai Cập.
Moses đã giết tên lính canh đánh đập Bukki.
Tôi nhớ rõ việc đó.
Và Chúa…
Chúa của chúng ta…
Chúa của Abraham,
đã xuất hiện trước em tôi
và ra lệnh cho em ấy cứu chúng ta ra khỏi xiềng xích
để chúng ta có thể quay lại vùng đất nơi chúng ta từng xuất thân.
Ngài ấy có nói cách chứ?
Hỏi xem là cách gì.
Chúng ta sẽ xin Pharaoh cho ta ra ngoài thành phố.
- Chúa ơi! - Không!
Tất cả chúng ta.
Chúng ta sẽ nói là đến lúc hiến tế cho Chúa của mình.
Dùng những con vật hiến tế sẽ khiến người Ai Cập giận dữ.
Nên Pharaoh sẽ cho ta ra ngoài sa mạc trong ba ngày.
Khi ra khuất tầm nhìn, ta sẽ trốn.
Con trai của Amram, tôi muốn tin câu chuyện của em trai anh.
Nhưng nếu anh đến gặp Pharaoh với yêu cầu này,
ông ta sẽ cười vào mặt anh.
Em trai tôi đã nói chuyện với Chúa.
Gì cơ?
Ngài ấy ra lệnh cho tôi giải thoát mọi người.
Giải phóng cho dân ta.
Nếu Chúa bảo ta hãy làm vậy
thì nó ắt sẽ thành công.
Moses.
Ngài ấy có nhắc danh Ngài ấy chứ?
Có. Em có biết.
Trong mọi thế hệ,
danh xưng của Chúa đã luôn được truyền lại.
Để ta có thể biết khi thời điểm như thế này xuất hiện.
Serah.
Họ bàn với nhau: "Hãy hỏi ý kiến của bà Serah Bat Asher".
Liệu người này có từ khóa?
Bà biết danh xưng, đúng chứ?
Bà đã được mẹ kể cho, đúng chứ?
Đúng vậy.
Nếu Moses biết được danh xưng,
em ấy đã thấy Chúa của chúng ta.
Moses.
Chúa ở cùng ta.
Bà ấy nói: "Cậu ấy có từ khóa, những lời cứu chuộc.
Cậu ấy nói thật.
Cậu ấy là người cứu chuộc. Cậu ấy là nhà tiên tri được Chúa chọn".
Bí mật mà thế này đây.
Có thật không? Chúa của ta đã trở lại?
Hãy kể về Ngài đi.
Hãy nói cho họ nghe.
Ngài ấy là Chúa đích thực và duy nhất.
Ngài ấy là Thiên Chúa đã bảo vệ Joseph
khi ông ấy bị anh mình phản bội.
Ngài ấy là Thiên Chúa đã hứa ông ấy
rằng một ngày nào đó, xương của ông ấy sẽ được trả về Canaan.
Ngài ấy cũng chính là Thiên Chúa đã lập giao ước với tổ phụ Abraham,
ông cố của Joseph.
Để chúng ta mãi mãi là dân của Ngài.
Có phải Abraham đã vật lộn với Chúa?
Không, đó là Jacob, cha của Joseph.
Ông ta gặp Chúa vào ban đêm và họ vật lộn đến bình minh.
Ông ấy không để Chúa đi cho đến khi Ngài ban phước cho ông ấy.
Và khi Chúa ban phước cho ông ấy, Ngài đặt tên cho ông ấy là Israel.
Người chiến thắng Chúa.
Quê của chúng ta, nó thế nào?
Có đúng là từng có lũ lụt không?
Còn động vật thì sao?
Phải, từng có một trận lụt.
Và người đã cứu chúng ta khỏi nó tên là Noah.
Ông ấy đã đóng thuyền.
Trận lụt kéo dài bao nhiêu ngày?
Bốn mươi ngày và bốn mươi đêm.
Thế giới được tạo ra thế nào?
Chúa của chúng ta đã tạo ra mọi thứ trong sáu ngày.
Và rồi ông ấy kể về Adam và Eve,
Noah, Isaac, và Ishmael,
Jacob và Esau.
Người đã trốn khỏi Ai Cập, một kẻ đào tẩu, giờ quay về và trở thành một nhà tiên tri.
Sao chị biết là em biết danh xưng?
Chị là bà mụ mà.
Bọn chị luôn ở gần Chúa.
Ta cảm nhận được hiện diện của Ngài lúc sinh ra và chết đi.
Nhưng chị lại không có con.
Lúc chị lấy chồng,
họ vẫn đang lùng giết các bé trai.
Chị thích giúp người khác hơn.
Em đã từng ở kia kìa.
Gần khu vườn của cung nữ
khi Công chúa nhặt được em.
Chị thấy à?
Chị đã làm việc đó mà.
Mẹ của Moses chỉ nói một từ với chị ông.
"Hãy đi theo em".
Trong tiếng Ả Rập, nó thật sự chỉ có một từ.
Và bà ấy khá dũng cảm đấy chứ khi bám theo đứa bé.
Shiphrah, cháu cần nói với cô điều này.
Và bà ấy cũng rất nhanh chân
chạy đi tìm cách để đưa em trai mình trở về với mẹ ruột.
Xin phép, thưa Công chúa.
Tôi biết một nhũ mẫu có thể chăm em bé cho Công chúa.
Cô công chúa con gái của Pharaoh chưa bao giờ hỏi:
"Bà là ai?"
Có lẽ cô ấy không biết
đó là mẹ ruột của đứa bé.
Vì vậy, tất nhiên người mẹ ruột được định sẵn sẽ là người
cho đứa bé bú,
và đứa bé sẽ dành hai hoặc ba năm đầu
được chăm sóc bằng bầu sữa mẹ.
Vậy nghĩa là mame-loshn, tức tiếng mẹ đẻ, đã được đứa bé nghe được từ khi còn nhỏ.
Những bài hát ru và cả tiếng Do Thái.
Tôi hình dung là có một bài hát,
một bài hát ru mà ông ấy vẫn ghi nhớ trong ký ức tiềm thức của mình.
Tôi thích cái cách mà câu chuyện bắt đầu
với một nhũ mẫu và con của bà ấy.
Ý tôi là, trong suy nghĩ của mình, có bao giờ ta lại nghĩ rằng
một cuộc cách mạng sẽ bắt đầu từ một người nhũ mẫu chứ?
Một thế lực quyền năng đã can thiệp.
Luôn là vậy.
Đem em đi, rồi đem em về nhà.
Em chính là cầu nối của chúng ta.
Là người trung gian.
Ngày mai, mẹ em sẽ giúp em diện kiến Pharaoh.
Em gái của Pharaoh không phải mẹ em.
Dù là không phải, bà ấy vẫn là mẹ em.
Ai đó sắp đến đây, thưa Công chúa.
Sau một hành trình dài.
Một người xa lạ.
Nhưng lại thấu hiểu người.
Công chúa, cô xanh xao quá.
Có chuyện gì à?
Con trai ta đã trở về.
Là Moses.
Biên dịch: Hằng Nguyễn