GOSEN
Mozes.
Heer…
Deze avond is anders dan andere.
Hoe, Heer?
Alle eerstgeborenen in Egypte zullen sterven.
Van de eerstgeborene van de farao…
…tot de eerstgeborene van de armste dienstmaagd.
En de Hebreeën? -Luister goed.
Elke familie moet eten van een offerlam, met bittere kruiden.
Eet het met brood, zonder gist, er is geen tijd om het te laten rijzen.
Daarna smeer je het bloed van het lam rond de deuren…
…zodat ik kan zien waar jullie wonen, en beschermen tegen mijn wraak.
Ik zoek het huis van Mozes.
Ik ben bang, Mozes.
Er moet een andere manier zijn.
Ik ben de vernietiger.
Naar binnen. Vlug.
Vlug.
En zo begint de tiende plaag.
De dood van de eerstgeborenen.
Deel 3 - The Promised Land
De laatste plaag is zo verwoestend…
…omdat elke eerstgeborene in Egypte…
…de eerstgeborene van de farao…
…of van een onbeduidend iemand, zelfs van het vee…
Ze moeten allemaal dood.
Voor het christendom is dit de voorbode van 't Nieuwe Testament en Jezus.
Bloed van 't lam. Het offerlam.
En alleen dankzij dat bloed word je gered.
In Exodus: door het bloed van dat lam op de deurpost word je gered.
Alsjeblieft, eet. Drink.
Door het markeren van Hebreeuwse huizen…
…met het bloed van het lam…
…kon de engel zien welk huis hij moest overslaan.
Daar komt de term Pesach vandaan.
Afgeleid van 'sloeg over'. Hij kwam dus alleen bij de Egyptenaren.
PI-RAMESSE HOOFDSTAD VAN EGYPTE
Deze. Wat verrukkelijk.
Amen?
Amen.
Je kan dit zien als 'met gelijke munt'.
In het begin doodt de farao de mannelijke kinderen.
En hier gaan de eerstgeborenen eraan.
De cirkel is rond.
Wat jij mij aandoet, doe ik jou aan.
De oude rabbijnse traditie viert niet het lijden…
…van de Egyptenaren als gevolg van de plagen.
Als we aankomen bij het stuk…
…over Pesach, de sederavond, als we over de tien plagen zingen…
…dan moet je een druppel wijn uit je beker halen.
Met je vinger, en die leg je dan op de rand van je bord.
Het is verkeerd om plezier te beleven aan het lijden van anderen.
Of ze ons nou kwaad hebben gedaan…
…of dat ze onschuldig waren.
En zo temperen we symbolisch onze vreugde.
Mozes.
In hoofdstuk 12 daalt de vernietiger neer.
Soms wordt die de Doodsengel genoemd, maar niet God.
Mozes.
Daarna wordt wel gezegd dat het God was.
Ik weet niet of ze zo een verschil willen maken…
…tussen God zelf en wat God doet.
Mozes.
'In Egypte werd luid gehuild.
Want er was geen huis zonder een dode.'
Mozes.
Alsjeblieft, we moeten gaan.
Ik denk dat redacteuren en bijbelschrijvers…
…een doodsengel hebben opgevoerd…
…om God niet te betitelen…
…als een wraakzuchtig personage.
Want zo noem je elke god…
…die de levens van kinderen en onschuldigen neemt.
Wat hebben we gedaan?
Wat God je heeft gevraagd.
Als ik naar die laatste plaag kijk…
…dan is die echt verwoestend.
Daarom hoor je zo vaak argumenten tegen God.
Hoe kan een liefhebbende God dit toestaan?
Welke wraakzuchtige God doet zoiets?
Dood alle eerstgeborenen? Hoe genadeloos kan je zijn?
En als ik eerlijk ben, daar is geen goed antwoord op.
Maar menselijk gezien, is het echt verwoestend.
Mozes.
Waar ben je, Mozes?
Mozes.
Waar ben je?
Geef antwoord.
Mijn broer. -Vergrendel de deur.
Ik ga wel. -Nee.
Geef antwoord.
Ik ga.
Mozes is hier niet.
Durft hij mij niet onder ogen te komen?
Mijn zoon is dood.
Wij hebben ook kinderen verloren, door u.
U was gewaarschuwd.
Niemand kan God in de weg staan.
Jullie God is een moordenaar.
Hij geeft leven.
En hij neemt het.
Mijn zoon…
Mijn zoon.
Ga naar de woestijn.
Nu meteen. -Geen voorwaarden?
Nee.
Als jullie maar weggaan.
Blijf bij ons.
Nee.
Ik moet met hem rouwen om het verlies van Egypte.
Zijn verlies.
We moeten gaan. Snel.
Voordat hij zich bedenkt.
O, geliefde jongen.
Jij hebt dit kwaad in mijn huis gebracht.
Jij dwong Mozes tot deze…
…ramp.
En dit is het resultaat.
Je dacht dat je onoverwinnelijk was. Onkwetsbaar.
Ik praat met goden.
Is dat zo?
Buig voor me.
Luister nou naar me. -Buig.
Ik ben de farao.
Koning van de Nijl.
GOSEN
'De Egyptenaren smeekten het volk het land te verlaten.
"Anders gaan we allemaal dood", zeiden ze.'
Alles gaat nu heel snel.
Alsof alles als het ware ineens gebeurt.
Hoelang zijn jullie hier al? Twee, tien, 400 jaar?
Slaven gaan niet over hun eigen tijd.
Ze krijgen te horen waar en wanneer.
Nu horen ze voor het eerst: 'Ga weg.'
Ze zijn nu de baas over hun eigen tijd.
'Ze vroegen de Egyptenaren om voorwerpen van zilver…
…en goud, en kleren.
En omdat de Egyptenaren zagen dat de Heer hen genade schonk…
…gaven ze hen waar ze om vroegen.
Zo beroofden zij de Egyptenaren.'
In het Hebreeuws wordt het woord plunderen gebruikt.
Maar het komt op hetzelfde neer.
Ze halen hun gram.
Dit was wel een probleem in het oude Jodendom.
De Joodse filosoof Philo zei:
'Nee, dit was de betaling voor bewezen diensten.
Het was geen roven of plunderen, we hadden er recht op…
…om wat we hebben doorgemaakt.'
Ik wou dat de Bijbel voetnoten had.
Wat wil je hiermee duidelijk maken…
…in plaats van dat de rollen nu omgedraaid zijn?
Is dit…
Is dit hoe wij gaan worden?
Dit?
Mozes.
Jij gaf me toch ook sieraden toen we ons verloofden?
Dit is ook een soort verloving.
Vierhonderd jaar, Mozes.
Laat ze het vieren.
Hij kan niet blij voor ons zijn.
Dit is lang geleden voorspeld.
Onze uittocht naar Kanaän.
Het land van melk en honing.
Na 400 jaar is die dag eindelijk aangebroken.
We hebben in die jaren te maken gehad met strijd.
Zwoegen, ontberingen, lijden.
We waren vergeten wie we waren.
En God sprak tot mij op de berg.
En hier staan we nu.
Op deze prachtige ochtend, voor de poort naar de vrijheid.
En vertrouwen we de farao nu wel?
Hoe vaak heeft hij zich niet bedacht?
Misschien is het wel een val.
Nee, de enige val zit hier, in onze geest.
Vanaf vandaag is onze God onze verloofde…
…en wij zijn zijn bruid.
Mozes.
Hé. -De prinses.
Waar jij ook gaat, ik ga mee.
En waar jij blijft, blijf ik ook.
Als Mozes deze groep uit Egypte leidt…
…gaat Bitja mee, met de uittocht uit Egypte.
En dat is veelzeggend.
Dat zegt heel veel over wie Mozes is geworden…
…en de mate waarop hij indruk heeft gemaakt op zijn familie.
In de midrasj staat een aangrijpende versie…
…die zegt dat de dochter van de farao de eerstgeborene was.
En dan was zij omgebracht tijdens die bewuste plaag.
Maar God zegt: 'Omdat jij Mozes hebt gered, red ik jou.'
Ze wordt door God geadopteerd en gered van de laatste plaag.
Voor veel moslims, als ze denken aan de geadopteerde moeder van Mozes…
…zien ze haar als iemand die door de farao werd onderdrukt.
In extra Koran-literatuur staat dat als Mozes terugkeert…
…zij de eerste is die zijn boodschap aanvaardt.
En daarom ging de farao haar martelen…
…en dat God haar daarvan heeft gered.
Dat de farao zelf haar martelde.
En volgens de islamitische traditie…
…is ze een inspiratie voor vrouwen die thuis mishandeld worden…
…en willen vluchten. Die zien in haar een voorbeeld.
Mozes, we mogen geen tijd verspillen.
Mijn broer is gek geworden.
Israëlieten.
We gaan.
Met Pesach zeggen we altijd:
'Als God ons niet had bevrijd, waren we nu nog slaven.'
Niet dat we nog slaven zijn, maar psychologisch.
Psychologisch gezien hebben we nog steeds een meester.
Het stockholmsyndroom.
Eén manier om daarvan te genezen is de ontvoerders klein maken.
Zien dat ze niet waardevol zijn.
Dat 't geen goede mensen zijn.
En als ze dat zien, is het syndroom verdwenen.
En dan zijn ze bevrijd.
Ik heb een offer gebracht aan Amun.
Hij heeft ons eindelijk verlost van dit kwaad.
Nee, we hebben 't fout ingeschat, Haman.
Als de ene stam vertrekt, volgt de andere.
De Nubiërs, de Hettieten. Fundamenten zullen afbrokkelen.
Bereid het leger voor.
Majesteit, ik smeek u.
Bereid het leger voor.
Ik denk dat die tiende plaag…
…die de farao persoonlijk raakt…
…de druppel was die de emmer doet overlopen.
Als de farao eindelijk beseft dat zijn zoon dood is…
…stroomt zijn hart vol vergeldingsdrang.
En dan zet de farao de achtervolging in.
Het is een kat-en-muisspel. De kat zit achter de muis aan…
…en laat hem steeds ontsnappen.
Hij speelt er gewoon mee.
Dat is het beeld dat ik hier van God heb.
Kanaän ligt in het noorden. Die kant op.
Dat is Filistijnen-gebied. Die kunnen ons aanvallen.
Dan moeten we vechten.
Het is de enige manier, Mozes.
Naar het noorden.
Door de woestijn naar het Beloofde Land.
Aäron.
Hij wijst ons de weg.
Nee, zo ga je naar de zee. Tussen Migdol en Baäl-Sefon.
Ik heb dit eerder gezien. -Dan zitten we klem.
Zo kwam ik bij jullie. -Luister nou.
Het is een teken.
We hebben duizend boten nodig om zo te vluchten.
'Toen de farao het volk liet gaan…
…leidde God ze niet door het land van de Filistijnen…
…hoewel dat korter was.
God sprak: "Als ze zien dat er strijd komt…
…keren ze misschien wel terug naar Egypte."
Dus God leidde zijn volk door de woestijn naar de Rode Zee.'
Er zijn veel theorieën waarom God ze zo'n vreemde route liet lopen.
Ze lopen uiteen van militaire redenen…
…of een route langs waterbronnen die ze nodig hadden.
Overal zit wel een kern van waarheid in.
Maar de Thora is bedoeld om nu ook nog tot ons te spreken.
Dus de belangrijkste boodschap van die reis…
…is dat de weg waarvan jij dacht dat je die moest volgen…
God zegt: 'Ik weet welke weg je moet volgen. Volg mij maar.'
'Overdag ging de Heer voor ze uit in een wolkkolom…
…om ze de weg te wijzen.
En 's nachts als een lichtende vuurzuil.
Zo konden ze dag en nacht doorreizen.
En de Egyptenaren volgden ze.'
Ik zei 't.
Hier is alleen de zee.
We moeten terug.
Het heeft een doel.
'De Egyptenaren met hun paarden, strijdwagens, ruiters en troepen…
…sloegen toe toen de Israëlieten hun kamp opsloegen…
…bij de zee bij Pi-hachiroth, tegenover Baäl-Sefon.
Vertel, Mozes. Wat zegt God?
Het is een valstrik.
We overnachten hier.
Dan slacht de farao ons af. -We overnachten hier.
Nee.
Hij heeft gelijk.
Mozes heeft gelijk.
God komt nu met zijn reddende genade.
Deze visueel onmogelijke aanwezigheid…
…die ze niet alleen erkennen als een kompas…
…maar ook als beschermende kracht.
We gaan eromheen.
Dat kan niet.
Steeds als we dat doen, beweegt het met ons mee.
Heer, het is net of het leeft.
De man die dat weet te omzeilen…
…wordt m'n erfgenaam.
U moet hiermee een doel hebben.
Heer, vertel me wat dat is.
Mozes.
Hef je staf.
Strek je hand uit.
'Mozes strekte zijn hand uit over de zee.
En de Heer zorgde ervoor dat er de hele nacht een oostenwind waaide.'
Waarom spleet de Rode Zee?
Sommige bijbelgeleerden beweren dat als het echt zo was gegaan…
…dan was het door een aardbeving, waardoor een spleet ontstond…
…waarin al het water uit de zee wegstroomde.
Dan was het een soort natuurincident geweest.
Dat wilde de schrijver van de Bijbel niet.
De Bijbel windt er geen doekjes om. God laat Mozes…
…zijn staf heffen, en het is een wonder.
Wat gebeurt er?
Dat overleven we niet. -We gaan terug.
De zee verplettert ons.
We gaan eraan. -Laten we teruggaan.
Hun God kent geen grenzen, majesteit.
Die van ons accepteren dat niet.
Zien jullie dat?
Dat is God.
En dat? Dat is God.
Heb geloof.
Wacht maar af.
Wil je jezelf redden en je kinderen achterlaten?
Nee. En hij ook niet.
God heeft ons allemaal nodig.
Al zijn kinderen.
Ons allemaal.
We kunnen nu nog terug.
Dat overleven we nooit.
Ik verdrink liever.
De midrasj leert ons zo veel over het splijten van de zee.
Dat de engelen tegen God zeiden: 'Wilt u dat volk redden?
Ze vereerden afgoden, net als de Egyptenaren.
Mensen zijn allemaal hetzelfde.'
En God sprak: 'Jullie zien iets niet. Kijk maar.
Ze gaan samen.'
Daar gaat het om.
Vergeet wat ze gedaan hebben. Iedereen maakt fouten.
Maar als mensen leren samen te zijn…
…en samen te werken, dat is waar God op wacht.
Ze zullen omkomen in de zee. Ze volgen is waanzin.
Nee.
Hun god vlucht.
Twijfelen jullie aan wat je met je eigen ogen ziet?
Majesteit.
Onze kinderen zijn al gesneuveld.
Dit zijn uw beste krijgers.
Zet mijn strijdwagen klaar.
Majesteit.
We vallen aan en doden ze allemaal.
'De kinderen van Israël…
…gingen dwars door de zee, over het droge stuk.
En het water stond als een muur…
…rechts en links van hen.
En de Egyptenaren achtervolgden ze.'
Vlug.
Ga. -Nee.
Doe wat ik zeg. Ga.
Ga, snel.
Ga.
'Mozes strekte zijn hand uit over de zee.
Bij dageraad keerde het water terug…
…en bedolf de strijdwagens en paarden.
Het totale leger van de farao…
…dat achter de Israëlieten aan was gegaan.
Niemand overleefde het.'
Toen mijn dochter van tien van de zondagsschool kwam…
…was dit het verhaal dat ze gelezen hadden.
Over al die doden in de Rode Zee.
Ze was nogal van streek. Ze zei:
'Waarom zou God zoiets doen? Zij zijn toch ook Gods kinderen?'
Ik dacht: kind, dat zie je goed. Waarom zou God dat doen?
Het verhaal, zoals verteld in de Koran…
…eindigt met de farao die verdrinkt.
En volgens het verhaal zegt hij:
'Ik geloof in de god van Aäron en Mozes.'
Maar dan is het al te laat.
Er is nog iets interessants.
Gabriël, een van de grote engelen…
…zegt tegen Mohammed: 'Er zijn twee mensen die ik echt haat.
Satan en de farao.'
Gabriël zegt: 'Ik was zo bang dat de farao zich tot de islam zou bekeren…
…vlak voor zijn dood.
Ik stopte modder in zijn mond…
…zodat hij niet in God zou gaan geloven.'
Tussen de Dode Zeerollen…
…zit een kort geschrift dat staat voor…
…het boek van Exodus.
Een beschadigd fragment, maar met een lang lied…
…toegedicht aan Mirjam.
Een overwinningslied.
Het volk is ontsnapt en God is de krijger…
…die de Egyptenaren versloeg en 't volk redde.
Het zegt: 'Wie kan aan u tippen, Jahweh, van alle goden?'
Oftewel: 'U bent de grootste god.'
Dit is de eerste belangrijke theologische boodschap…
…uit de joodse, christelijke en moslimtraditie.
En die komt uit de mond van een vrouw.
Adonai.
Net als Noach redde Mozes de wereld.
Bij Noach heb je het water dat zich terugtrekt…
…waarna alles weer opnieuw begint.
En dan heb je de Rode Zee die splijt. Via de droge strook…
…gaan ze naar de andere kant en beginnen daar een nieuw leven.
Er is een connectie. En die connectie is…
…dat als God redt, de schepping erbij betrokken is.
Broer…
…we zijn vrij.
Is dat zo?
'Mozes leidde het volk van Israël door de Rode Zee…
…naar de woestijn van Sur.
Drie dagen liepen ze door de woestijn zonder water te vinden.'
Een geschokt, getraumatiseerd volk…
…dat nu in de wildernis is.
Ze hebben alle reden om verward te zijn…
…en bang, en onzeker.
Ze weten letterlijk niet waar ze zijn.
Ze hebben veel ervaringen die duidelijk lieten zien…
…dat hun God echt is, en dat hun God ze heeft gered.
Maar ze moeten zich op iets richten…
…dat ze zich niet kunnen voorstellen.
Mijn kinderen hebben geen eten.
Ze volgen Mozes, maar ze weten dat die het ook niet weet.
Geef me een teken, Heer.
Gaan we hier sterven?
We hadden in Egypte moeten blijven.
Ze zijn net vrij.
Ze dachten dat het klaar was, maar niet dus.
Maar zo is het leven.
Je slaagt voor een test, en je leert er iets van…
…maar je bent er nog niet. De Thora zegt ook dat dat nooit gebeurt.
Het gaat om de reis, niet om de bestemming.
Heer, waar bent u?
Mijn volk heeft dorst en honger.
Spreek tot mij.
De mensen zijn bang, Mozes.
Hij praat niet meer tegen me.
Wie?
God.
Hij is weg.
Misschien niet.
Misschien is het een beproeving. -Het is te veel.
Nee.
Wijs ze de weg.
Als God het wil, vinden we water.
We gaan naar 't zuiden.
Kanaän ligt in het noorden. -Ik weet 't.
We gaan naar Midjan. -Naar Midjan?
Naar de berg, waar hij tot me sprak.
We gaan naar het Beloofde Land. -Daar komen we ook.
Hoe overleven we dat?
Wat zeggen we tegen onze mensen?
Hij zorgt voor ze.
'In de woestijn mopperde iedereen tegen Mozes en Aäron.
Ze zeiden: "Waren we maar in Egypte door de Heer gedood.
Toen hadden we tenminste vlees, en al het voedsel dat we wilden.
Jullie hebben ons in de woestijn gebracht om van de honger om te komen."'
Het is een lange weg.
En je ziet wat de vermoeidheid met de mensen doet en je denkt:
hebben ze dan niet gezien wat er gebeurd is?
Maar jij komt net uit een kamer met airconditioning.
Deze mensen werden gered en lijden nu weer.
Ze waren kapot en het zou raar zijn als ze niet zouden klagen.
'De volgende morgen lag er dauw rondom de tenten.
Toen die weg was…
…lagen er dunne witte vlokken in het zand van de woestijn.
De Heer zei: "Ik zal het brood laten regenen."'
De Israëlieten klagen dat ze honger hebben…
…en God verricht een wonder door manna te laten vallen.
Wetenschappers zeiden…
…dat er een soort plantenluis bestaat…
…die zich voedt met de tamarisk…
…die in de Sinaï groeit.
En ze scheiden een substantie uit…
…die zoet smaakt en wit van kleur is.
Het zit op de struiken.
We kunnen het drogen en er brood van bakken.
Hij heeft gesproken.
In de Sinaï, of in die wildernis…
…zien we Gods moederlijke kant.
Want normaal veranderen de vrouwen agrarische producten…
…in voedsel.
Zie je, broer? Een teken.
We zien God de strijder…
…in de tekenen en wonderen, en vechtend tegen de farao.
En nu, metaforisch dan, zien we de God de moeder.
Stop.
Stoppen. Zo doen we dat niet.
Laat los. Stop.
Egoïstische kerel.
Opzij.
Stoppen.
Hoe durf je?
David en Amram hebben gehamsterd. Nu is er te weinig.
Het is om te ruilen.
Het is hooguit voor twee dagen.
God schonk ons overvloed, en dan bedank je hem zo?
Stuur ze weg.
Nee, stop. Stop.
Doe wat ik zeg.
Woede heeft je al eens verzwakt.
God was barmhartig.
Dat moeten wij ook zijn.
Ze heeft gelijk.
Wat wil hij van ons?
Hoe kun je me dat vragen…
…als mijn hart dat juist zoekt?
Laat je geest dan ook zoeken.
Je kan niks leren als je niet alles wat je daarvoor hebt geleerd vergeet.
Dit is geen plek met roofdieren.
Het is een lege ruimte.
Het is niets. Er is daar niets.
Zijn er vijanden? Gevaren? Ja, dat is er allemaal.
Maar waar het om gaat…
…is dat de lessen en waarden die je moet leren…
Dat gaat niet in Egypte. Te veel geschiedenis.
En Israël moet nog te veel bouwen.
Dat is de wildernis.
Kinderen van Israël.
Al vijf dagen verzamelen we elke ochtend voedsel.
Wat we die dag nodig hebben.
En op de zesde dag…
…verzamelen we genoeg om de zevende dag te kunnen rusten.
Wij zijn geschapen naar Gods beeld.
En op de zevende dag rusten we, hè?
Ja. -Ja.
Een heilige dag.
Een dag om ons eraan te herinneren hoeveel we hem verschuldigd zijn.
Laat dat een wet zijn.
De sabbat is een interessant instituut…
…als je denkt aan de oude Israëlieten.
Voor zover we weten bestaat die niet…
…in de andere culturen rondom Israël.
Je kan het dus een uitvinding van de Israëlieten noemen.
De eerste verwijzing naar de sabbat staat in Exodus 16…
…met het verzamelen van de manna.
Op de zesde dag moet je het dubbele verzamelen.
En op de zevende dag rust je, net zoals God dat deed.
We hebben een zin.
'De Joden houden geen sabbat, de sabbat houdt de Joden.'
En dit hadden de mensen nodig.
God die via Mozes zei: 'Stop. Niet meer werken.
Kijk gewoon wat je hebt.
En je erbij bent en je ziet dat er niets mis is…
…dan kunnen we dat.'
De Israëlieten hebben de honger en toorn van de farao overleefd.
Maar er duikt een nieuwe vijand op op hun reis naar de Sinaïberg.
We zijn niet alleen.
Woestijnbewoners. Dit is hun land.
Veel mensen in het oude Nabije Oosten waren geen Israëlieten.
Het waren juist hun vijanden.
Een goed voorbeeld zijn de Amalekieten.
Weg hier. Mozes.
Bandieten. Ze beslopen ons in het donker.
Het waren er te veel. Ze hebben vrouwen en kinderen ontvoerd.
Ik heb mensen nodig.
Amalekieten. Slavenhandelaren.
We overnachten hier. Geef het door.
We halen onze mensen terug.
KAMP VAN DE AMELEKIETEN
Vlug. Stelling innemen.
Hadden de Israëlieten zwaarden, schilden en pijlen bij zich?
Hoe konden ze oorlog voeren tegen de Amalekieten?
Dit is een oude Joodse midrasj…
…die zegt dat ze die geroofd hebben…
…van de Egyptische soldaten in de Rode Zee.
Hun lichamen spoelden aan, en die spullen hebben ze gepakt.
Maar dat is niet wat er in de Bijbel staat.
Die zegt daar niets over. Maar hoe kan het anders?
Heer…
…leid uw kinderen naar de overwinning.
God zegt: 'Ik heb jullie Egypte uit geleid…
…met uitgestrekte arm en een sterke hand.'
En de armen van Mozes doen precies hetzelfde.
Hij fungeert als een symbool.
Een geleider.
Joshua.
We zijn hier.
Ze zijn hier.
En zolang ze hun ogen op de hemel richten…
…winnen ze de strijd.
Vlug, blijf dicht bij me.
Zo niet, dan verliezen ze.
Snel.
Mozes wordt moe.
Maar zijn armen houden vol.
De Israëlieten komen als winnaars uit de strijd.
Wat is er? -Ze vechten om de buit.
Genoeg. Genoeg. Genoeg.
De eerste die nog een klap uitdeelt, zal sterven.
Sterven.
Onthoud wie we zijn.
Een volk.
Een volk van gelovigen.
Opzij.
Hoe moet ik ze leiden?
Met liefde.
En als ik dat niet kan vinden? -Dan ligt dat aan jou.
Liefde werd ons als kind ontnomen.
Alleen liefde had ons nooit bevrijd.
De zwerftocht door de wildernis gaat feitelijk over een groep…
…getraumatiseerde, beschadigde, niet functionerende, bevrijde slaven…
…die er doorheen strompelden.
Een deel van de les is dat God je een visioen geeft.
God geeft je een droom.
En meestal betekent dat niet…
…dat het is wat jij graag wil, maar het is iets beters.
Ze dachten dat ze meteen naar het Beloofde Land konden…
…maar nee.
Je moet eerst werken aan de binnenkant…
…en daarna komt pas de buitenkant.
Israël gaat van de ene vorm van dienen naar de andere.
En dat is Jahweh.
Het doel van de uittocht is niet vrijheid…
…maar naar de berg gaan om God te eren.
MIDJAN
De geboden vormen de wet…
…zodat je weet hoe je moet eren.
Ze moeten een spirituele worsteling doorstaan.
Ook al zijn ze politiek bevrijd…
…ze moeten nog steeds geestelijk bevrijd worden.
Ik kom om met hem te praten. Ik wil hem weer vinden.
Ik heb je eerder zo gezien.
Ik kan mijn volk niet leiden zonder God.
Hoe kan ik hen leiden en tegelijkertijd God zoeken?
Jaren geleden…
…ging je met mijn schapen naar de wei.
Zodat ik voor mijn volk kon zorgen.
Je was een goede dienaar.
Jij hebt ook dienaren.
Kies verstandig. Gebruik ze.
Dan kan je naar hem toe met een goed geweten…
…en om zijn hulp vragen.
Jetro duikt weer op.
Hij ziet hoe Mozes te werk gaat…
…en mensen ontvangt die meningsverschillen hebben.
En Mozes is jury en rechter.
Jetro ziet dat allemaal en zegt tegen hem:
'Zo kan je niet doorgaan. Dan ben je straks opgebrand.'
Jetro vertelt hem wat hij moet doen.
Hij legt uit hoe je een gerechtshof inricht.
Jetro is, zoals ik het zie…
…een prachtig voorbeeld…
…van iemand die niet joods is…
…die met de beste ideeën komt…
…en inzichten van zijn religieuze tradities, om hem te helpen.
En Mozes is slim genoeg om die wijsheid te accepteren…
…ook al komt die dan uit een andere cultuur.
Het is er nog.
Ons levensverhaal.
Hoe loopt het af?
Ik ga zijn hulp zoeken.
Dat lukt je wel.
Vertel alles aan onze kinderen, dan begrijpen ze het.
Ga maar.
En weer beklimt Mozes de berg, voor een gesprek met God.
'Het donderde en bliksemde en er hing een dikke wolk.
De Sinaïberg was gehuld in rook…
…want de Heer was in vuur neergedaald.
De rook steeg op als de rook van een oven…
…en de hele berg beefde enorm.'
Waar bent u?
Ik kom helemaal hier om u te vinden.
Spreek tot mij.
Bent u klaar met me?
Ik niet met u.
Hoort u mij?
Ik weet 't niet meer, God.
Waar moet ik heen?
Zonder u ben ik verloren.
Ik droeg je op de vleugels van de arend…
…en bracht je naar mij.
Als je mijn stem gehoorzaamt en mijn verbond nakomt…
…dan zijn jullie voor mij een koninkrijk van priesters en een heilig volk.
Dat zijn de woorden die je tot de kinderen van Israël zal spreken.
Weken gaan voorbij.
De Israëlieten wachten in de schaduw van de berg op de terugkeer van Mozes.
Hij is nu al 40 dagen en nachten weg.
Hij komt terug.
Hun leven was al zo onzeker.
En voor 't eerst is hun leider ook weg.
De persoon die diende als de vader van het volk…
…is er niet. Ze kijken omhoog en zien iets…
…dat zo indrukwekkend en griezelig is.
Als je niet weet wat morgen brengt en of je het wel overleeft…
…dan ga je foute dingen doen.
Wat is dit?
We hebben een god nodig die mensen herkennen.
Een god zoals andere goden.
We hebben Egyptisch goud.
We smelten het om en maken een god die ons beschermt.
Mozes heeft ons beschermd.
Denk je echt dat je broer nog leeft?
Nou?
Jij bent de eerstgeborene broer.
Je moet je positie weer opeisen.
'En Aäron sprak:
"Haal de gouden oorringen uit de oren van jullie vrouwen…
…zoons en dochters en geef ze aan mij."
En hij kreeg het goud van ze…
…en bewerkte dat met hamer en beitel…
…tot een gegoten kalf.'
Het was ongehoorzaamheid die voor de plagen zorgde.
En het is de ongehoorzaamheid van dit volk…
…dat een god maakt.
Door die ongehoorzaamheid zou hun reis…
…in plaats van hooguit tien dagen, nu wel 40 jaar gaan duren.
Aäron, de broer van Mozes, en de hogepriester van Israël…
…maakt het gouden kalf.
Hij voelt zich namelijk bedreigd…
…door de oproer onder de Israëlieten.
Om ze tot rust te brengen, maakt hij die god voor ze.
En dan komt Mozes van de berg…
…op het moment dat ze een offer brengen aan het gouden kalf.
Het is hartverscheurend.
Het is Mozes.
Mozes.
Voor niets.
Alles voor niets.
Mozes is zo ontzet en boos…
…dat hij de twee tafels met de Tien Geboden…
…stuk smijt.
Geen woedebeheersing.
Dat is een thema dat je in zijn hele leven terugziet.
Dat gevecht met woede is iets waar we veel van kunnen leren.
Mozes is iemand die zich niet kan beheersen…
…en dan moet bedenken hoe je de brokstukken weer oppakt.
Help me.
Wat zijn dat?
Hij antwoordde.
Hij antwoordde mij.
Hij gaf me zijn grootste geschenk.
Zijn wetten.
En jullie…
…allemaal, braken mijn hart.
En dus brak ik ze ook.
Om het verleden te veranderen…
…heb je vergiffenis nodig.
Weet je nog?
Laat me alleen.
Nu.
Wat heb ik gedaan, Heer?
Ga weg.
Heer…
Ik heb u teleurgesteld.
Het is tijd.
Ik heb de zondvloed gezonden en alleen Noach gespaard.
Ik kan nu het vuur zenden en alleen jou sparen.
Om ze allemaal te laten verbranden?
Maar, Heer…
…we hadden naar het Beloofde Land kunnen gaan.
Dan was dit niet gebeurd. -Wat heeft 't Beloofde Land voor zin…
…als je niet weet hoe je daar moet leven?
Vrijheid kun je niet behouden zonder de waarheid.
Dan begint alles opnieuw. -Nee.
Vergeef ze. Vergeef ons. Vergeef mij.
Vergeef.
God is 't zat.
'Ik dood iedereen en begin opnieuw met jou.'
En Mozes praat hem om.
Denk er eens over na. Wat zeggen de Egyptenaren dan?
U bracht ons hier om ons te doden?
Laat ze gaan.
Ze kwamen in opstand.
Tegen God. -Laat ze gaan.
Ze verdienen te sterven.
We moeten een voorbeeld stellen.
Je mag niet moorden.
Dat is de wet.
Welke wet?
Die ik kapot heb gegooid. Laat ze gaan.
Vertel ons de wetten, Mozes.
Dan zeggen wij ze hardop na…
…tot het niet meer nodig is.
Dan staan de wetten in ons geschreven.
Je zult geen beelden van afgoden maken.
Je zult geen andere goden dan de Heer vereren..
Je zult niet de naam van de Heer, jullie God, misbruiken.
Je zult niet begeren.
Je zult niet…
Wat de kinderen van Israël echt vervreemdde…
…was het gebrek aan verbond.
En de reden waarom ze zo lang in de wildernis bleven…
…was om een verbond te verzegelen.
God had ze zo naar Kanaän kunnen leiden, maar ze waren er nog niet klaar voor.
Denk aan de sabbat…
…en houd die heilig.
Eer je vader en moeder.
Je zult geen overspel plegen.
Beschuldig nooit op valse gronden.
De Bijbel gebruikt het woord 'geboden' niet.
Ze hebben het over tien dingen.
Tien d'varim, tien zaken, tien regels.
De eerste vijf gaan over de menselijke relatie tot God.
Vereer naast mij geen andere goden.
Misbruik de naam van God niet.
De laatste vijf gaan over de omgang.
Over hoe je met elkaar omgaat.
Met elkaar overweg kunnen.
Je zult het huis van je naaste niet begeren.
God zegt: 'Je moet structuur hebben.
Ik heb jullie bevrijd om iets te worden.
Die wetten vormen het begin van een morele code…
…die voor een revolutie gaat zorgen.'
Moeder.
Waarom ben je verdrietig?
Ik heb zo veel verkeerd gedaan.
Ik heb nog zo veel te doen.
Je hebt het goed gedaan.
Je hebt ze uit Egypte gehaald omdat God je dat vroeg.
Jij gaf ze leefregels.
Je gaf ze leven.
Wat nog meer…
…verlang je van jezelf?
Ik moet ze leiden naar het Beloofde Land.
Dat kunnen ze zelf wel.
Zonder jou.
De drie hoofdrolspelers in dit verhaal, Mozes, Aäron en Mirjam…
…komen nooit in het Beloofde Land.
Kom.
Het meest tragische moment in de hele Bijbel…
…is dat Mozes, die van God de opdracht krijgt…
…deze moeilijke en gevaarlijke taak uit te voeren…
…en 40 jaar de Israëlieten door de woestijn leidt…
…en uiteindelijk die taak volbrengt…
…zelf het Beloofde Land niet mag binnengaan.
Hartverscheurend.
Kijk, Mozes.
Daar is het.
Het feit dat Mozes het Beloofde Land niet mag binnengaan…
…zie ik terug in iets uit onze tijd.
Het leven van Martin Luther King Jr.
De avond voor zijn dood, herhaalde hij de gevoelens van Mozes.
Hij zei: 'Ik ben op de berg geweest. Ik heb het Beloofde Land gezien.
Misschien zonder mij, maar jullie gaan naar het Beloofde Land.'
Alsof hij op dat moment één was met Mozes.
Als het verhaal van Mozes één ding betekent…
…ook al heb je Kanaän bereikt, ook al heb je je vrijheid terug…
…het vereist strijd.
Om vrij te worden vereist iets anders dan om vrij te blijven.
Het Beloofde Land.
Ik zal er nooit komen.
Nee.
Maar je kinderen wel.
Mozes?
Ga mee naar binnen.
Kom.
DEUTERONOMIUM 34:5, 10-12
'En Mozes, de dienaar van de Heer…
…stierf in het land Moab, zoals de Heer had gezegd.
Er is nooit meer een profeet zoals Mozes geweest…
…die de Heer zo persoonlijk kende.
Die al die tekenen gaf en wonderen verrichtte in Egypte.
Tegen de farao, zijn mensen en zijn land.
Niemand heeft ooit zulke machtige en indrukwekkende dingen gedaan…
…als Mozes voor heel Israël deed.
Ondertiteld door: Richard Bovelander