Dit is een verkenning van het verhaal van Mozes en de Exodus…
…met de inzichten van theologen en historici…
…van verschillende religies en culturen.
Hun bijdrage moet het verhaal verrijken…
…maar mag niet gezien worden als een consensus.
Ik ben die er zijn zal…
…en ik zal er zijn.
De Bijbel spreekt van een nederige herder…
…die geroepen wordt naar een geheimzinnige berg…
…ergens in de Sinaï.
DE SINAÏBERG
Een reis vol gevaren.
En hij is doodsbang.
Maar een machtige kracht die hij nog niet begrijpt…
…trekt hem voort.
Geloof.
Hij draagt een geheim verleden mee.
Mijn broer, geen Egyptenaar, maar wel een van ons.
Een Hebreeër?
Elke stap brengt hem dichter bij zijn lotsbestemming.
God sprak tot hem.
Je zou hem niet terugbrengen.
Je bent niet een van hen, Mozes.
Laat mijn volk gaan.
Verlosser van de Israëlieten.
Wijs ze de weg.
Boodschapper van God.
Ik ben die er zijn zal, en ik zal er zijn.
Deel 1 - The Prophet
Er heerste hongersnood.
De Israëlieten, afstammelingen van Abraham…
…vestigden zich in Egypte.
Daar werden ze tot slaven gemaakt, 400 jaar lang.
Ondanks eeuwenlang lijden, namen ze in aantal toe.
Uit angst voor een opstand…
…gaf de koning het bevel dat alle mannelijke Hebreeuwse baby's…
…in de Nijl verdronken moesten worden.
In het geheim geadopteerd door de dochter van de farao…
…groeit hij op aan het hof…
…samen met zijn oom, de toekomstige koning.
Zijn naam is Mozes.
Een Egyptische prins, met alle privileges die daarbij horen.
Opgegroeid in het huis van de farao, lid van de koninklijke familie…
Toch denk ik dat hij voelde dat hij anders was.
Hij wist dat hij anders was geboren.
De Thora vertelt ons niet zijn Hebreeuwse naam.
Het is een van de mysteries in dit verhaal.
En het gaat ook over hoe Mozes langzaam ontdekt…
…wie hij is en wat zijn lot is.
'Op een dag, toen Mozes al volwassen was…
…zag hij hoe een Egyptenaar een Hebreeër afranselde.'
Aan het werk.
Ik weet zeker dat Mozes een aangeboren geest had…
…die zich identificeerde met de onderdrukking…
…die deze Hebreeuwse slaaf onderging.
En ik denk dat dat hem wakker schudde.
Jij daar. Stop.
Stop.
Laat hem gaan.
Ja, meneer.
Dag is om.
'Toen de farao dit hoorde…
…wilde hij Mozes doden.
Maar Mozes sloeg op de vlucht.'
DE SINAÏWOESTIJN
3 MAANDEN LATER
Hij dwaalt oostwaarts richting Midjan.
Een vreemdeling in een vreemd land.
Niet meer die Egyptische prins…
…maar ook nog niet de profeet die de Israëlieten zou bevrijden.
Veel van 't joods-christelijke geloof is gebaseerd op Mozes.
Alles wat je weet van de Bijbel…
…in welke vorm dan ook…
…zie je terug in Mozes, zijn leven, zijn dienen.
Mozes is uniek in de joods-christelijk-islamitische traditie.
Hij komt in alle drie voor.
In al die religies wordt hij als profeet geëerd.
De profeet Mozes wordt wel honderd keer genoemd in de Koran.
En dat is uniek, want van maar weinig profeten…
…staat het hele levensverhaal in de Koran.
Alles over zijn leven, wat hij doormaakte, zijn uitdagingen…
…en wat hij heeft gedaan…
Alles is nu nog relevant voor ons.
Wat doe je als je mensen ziet lijden? Opstaan of zwijgen?
Sociale rechtvaardigheid? Dat is begonnen bij Mozes.
Van moordenaar tot bevrijder.
Wat een fascinerend verhaal.
Kijk. Daar komt iemand aan.
Wie ben jij?
Ik werk voor brood en water.
Je mag voor niets wat drinken.
Wie moet ik hiervoor bedanken?
Jetro, eigenaar van de put, priester van de berg.
Ik bedoel jouw naam.
Zijn dochter.
Sippora.
Als Mozes uit Egypte vlucht…
…valt hij in de zorgzame handen van een nomadische clan…
…in de woestijn bij de Sinaïberg.
En daar vindt Mozes zijn redding.
Vrijers vermaken op onze kosten?
Onze kosten, Naim.
En onze vrijers zijn jouw zaken niet.
We willen geen woestijnratten.
Deze wil dood.
Wellicht, maar dan neemt hij twee van jullie mee.
Dood hem.
Vandaag niet.
Kom.
De vrouwen zien iets bijzonders in Mozes…
…want ze aanvaarden zijn hulp.
Ze zien dat hij sterk en betrouwbaar is.
In de Koran staat dat Sippora…
In het Arabisch heet ze Safura.
Ze liep voor hem…
…en door de wind ging haar rok een beetje omhoog.
En Mozes wilde natuurlijk niet kijken.
Dus ging hij voor haar lopen, zodat hij haar niet kon zien.
Zijn hoffelijkheid maakte indruk.
De dochters gingen terug naar hun vader en ze vertelden hem…
…dat die sterke en betrouwbare Mozes ze had geholpen.
MIDJAN
Wat brengt je naar Midjan?
Onze farao bouwt een stad.
De mensen moeten als lijfeigenen werken of belasting betalen.
Dus ging ik weg. -De woestijn in?
Daar ben je wel vrij.
Egyptenaren zijn anders dan wij.
Maar omdat je zo dapper optrad voor mijn dochters…
…mag je hier overnachten.
Jetro is een van mijn favoriete personages in de Mozes-legende.
Jetro is een liefdevolle man…
…die onderdak biedt, en mensenkennis heeft.
Het maakt hem niet of die man een Egyptenaar of Midjaniet is…
…of wat dan ook.
Hij heeft ze geholpen en heeft zelf hulp nodig.
Jetro is een priester van de Midjanieten.
Een polytheïstisch volk, in de tijd van het oude Egypte…
…en het oude Israël.
Ik geloof niet dat je toen al monotheïsten had.
Ik denk dat iedereen geloofde in meerdere goden.
Maar welke vereer je?
De term is monolatrie.
Bij monotheïsme geloof je dat er maar één God is.
Bij monolatrie vereer je één God.
Je erkent dat er nog meer zijn, maar je vereert er maar één.
Als je de Bijbel letterlijk neemt…
…dan stelt God overduidelijk…
…dat hij de enige God is die de Israëlieten moeten vereren.
Maar hij zegt per se niet dat hij de enige God is.
In de Tien Geboden zegt hij:
'Vereer naast mij geen andere goden.'
Je zou dat kunnen interpreteren als:
'Er zijn andere goden die door andere mensen vereerd worden…
…maar mijn uitverkoren volk vereert alleen mij.'
Wijs ze de weg.
Je slaapplaats is klaar.
Wat zie je?
Wie woont er op die berg?
Niemand. Waarom?
Ik zag een vuurtje op de top.
Dat kan niet.
Het is heilige grond. Daar mag niemand komen.
Wat heb ik dan gezien?
De berg is een betekenisvolle plek in veel religieuze tradities.
Er zijn goden die op bergtoppen wonen…
…omdat een top moeilijk te bereiken is…
…en soms verscholen gaat achter wolken…
…van waaruit je af en toe wat lichtflitsen ziet.
Je kunt je wel voorstellen dat iemand beneden…
…dat ziet als iets mysterieus.
Wijs ze de weg.
Wie ben ik, moeder?
Wat is dat nou voor vraag?
Je bent een prins van Egypte.
Waarom?
De andere jongens lachen me uit. Ze zeggen dat ik anders ben.
Dat ik niet zo koninklijk ben als zij.
Het hoogste symbool in het land.
In onze familie, sinds het begin der tijden.
Verlies nooit uit het oog wie je bent.
Jij bent net zo koninklijk als iedereen.
Ga maar slapen.
Mijn lieve Mozes.
We hebben het zwaar, sinds Mahars dood.
Zeven dochters en geen zoon.
Hij was mijn beste herder.
Waarom vraag je die vreemdeling niet?
Wie voor vreemden z'n leven waagt, is half verliefd op de dood.
Als hij de woestijn intrekt, sterft hij.
Dan is dat onze schuld.
Je bent net zo geslepen als je moeder.
Mozes.
Ga niet weg.
Mijn vader heeft werk voor je.
Midjan was een toevluchtsoord voor Mozes.
Een toevluchtsoord waar hij kon genieten van comfort en gemak.
Daar kon hij zich schuilhouden…
…voor de Egyptische gezaghebbers die hem zochten wegens moord.
Van Egyptische prins werd hij een herder.
Hij veranderde van een hoog en machtig persoon…
…in een nederig en vaag persoon.
Hij hoedt een kudde in de woestijn van Midjan.
En daar wordt hij geroepen.
Wijs ze de weg.
Ik heb ontbijt voor je.
Ik heb zulke tekens eerder gezien.
De tollenaars gebruiken ze.
Heb je dat in Egypte geleerd?
Voor het bijhouden?
En om verhalen te vertellen.
En welk verhaal vertellen deze?
Dat van jou en mij.
O, God van de berg.
Wees getuige.
Vandaag sluiten wij het huwelijk tussen uw dienaren Mozes en Sippora.
Bij uw majestueuze huis…
…stellen onze levens niets voor.
Breekbaar en zeldzaam, gelijk dit stuk glas.
Moge de vereniging van uw dienaren…
…goed zijn in uw ogen.
En vruchtbaar.
Het is intrigerend…
…dat Mozes zo veel verschillende culturen en tradities raakte.
Prins van Egypte.
De schoonzoon van een hogepriester in Midjan.
De bevrijder van de Israëlieten.
En al die connecties met mensen, in de wereld waarin hij leefde…
…heeft betekenis voor de wereld waarin wij leven.
Het toont aan dat meer dan één identiteit hebben mogelijk is…
…en misschien zelfs onvermijdelijk.
Mozes en Sippora stichten een gezin en krijgen twee zonen.
Gersom en Eliëzer.
De naam van de eerstgeborene is heel belangrijk.
Mozes noemt hem Gersom…
'Ik was een vreemdeling in een vreemd land.'
Het zegt iets over Mozes' gevoel van 'er niet thuishoren', toch?
Niet in Midjan.
Niet in Egypte.
PI-RAMESSE HOOFDSTAD VAN EGYPTE
In de jaren erna sterft de oude Egyptische koning…
…en bestijgt de oom van Mozes de troon.
Hij is de farao…
…de machtigste heerser van die tijd.
Als we de farao uit de Exodus moeten vergelijken…
…met een andere farao…
…dan denk ik aan Ramses de Grote.
Want de Exodus vertelt over hoe de Israëlieten…
…te werk werden gesteld om die twee steden te bouwen.
Een daarvan was Pi-Ramesse, of het Huis van Ramses…
…de hoofdstad van Ramses de Grote tijdens de 19e dynastie.
Als hij aan de macht komt…
…trekt hij ten strijde tegen Palestina.
Hij verovert gebieden tot aan Beiroet in Libanon.
De heerschappij van Ramses de Grote was de invloedrijkste en machtigste…
…en het hoogtepunt van het Egyptische rijk.
Hoe zijn de voortekenen?
Er zijn altijd dwarsliggers.
Waar precies?
In de woestijn, majesteit.
Bewoners die te laat betalen.
Afwijkend.
Zelfs een bedelaar kan verlicht zijn.
Zo waar, heer.
De spreuk, magiër.
Laat ze ons ongenoegen voelen.
Zodat ze smekend en nederig bij ons komen.
Het komt in orde, majesteit.
Hij is bikkelhard voor wie zijn koninkrijk bedreigt.
Genadeloos en wreed, en hij doodt mensen.
Hij wil maar één ding. Zijn weelde en macht behouden.
In het Arabisch beschrijf je zo'n tiran als…
'Hij gedraagt zich als een farao.'
En dat werd het synoniem voor de daden van deze farao.
De nieuwe farao heeft veel vijanden buiten zijn koninkrijk.
Maar de grootste bedreiging is zijn neefje.
Een nederige herder in Midjan.
Gersom.
Wat heb ik nou gezegd? Ogen altijd op de kudde gericht.
Ja, vader.
Waar keek je naar?
Drie ruiters op de vlakte, onderweg naar ons dorp.
Ismaëlieten die problemen zoeken. -Nee.
Ze hadden witte paarden.
Wat een onverwacht genoegen.
Geniet van de gemakken van ons huis.
Dank je.
Mijn voorman.
Ambassadeurs uit Egypte.
Kniel voor zijne majesteits afgezanten.
Kniel.
Mijn excuses. Hij is een buitenlander.
Je moet hem inlichten.
De oude farao is nu bij de goden. Zijn oudste zoon is de nieuwe farao.
Alle woestijnstammen moeten wat schenken.
We voelen ons zeer vereerd…
…maar we zijn arm.
We zagen je kudde.
Die ziet er gezond en rijk uit.
Alsjeblieft, rust eerst uit van de reis.
We moeten onze missie voortzetten.
Maar we komen terug.
Hoe kunnen we ze betalen?
We onderhandelen, zoals altijd.
Niet met deze farao.
Ken jij hem?
Moordenaar.
Ga weg.
Laat me met rust.
Stop. Jij daar. Stop.
Mozes.
Je zit hier nu al dagen.
Kom naar beneden.
Hier hoor ik thuis.
Je hebt nu twee zonen.
En een vrouw.
Ik verdien ze niet.
En wat hebben wij daaraan?
Wijs ze de weg.
Je weet niet alles van me.
Ik ben opgegroeid als prins van het koninklijk huis.
Een prins?
Waarom zei je dat niet?
Woestijnbewoners houden niet van Egyptische vorsten.
Dus je hield 't verborgen?
Anders had je vader me nooit laten blijven.
Ik heb een man gedood.
Een opzichter.
En daarom verliet je Egypte?
Ze hadden je gestraft. -Nog meer dan dat.
Dan waren ze erachter gekomen.
Dat ik niet echt een van hen was, net zo min als ik een van jullie ben.
Wie ben je dan? -Dat weet ik niet.
Daar moet ik achter komen.
Ik zag weer een teken op de berg.
Ik moet erheen.
Daar is nog nooit iemand geweest.
Straks kom je niet meer terug.
Ik hou zo veel van je.
God roept ons op verschillende wijzen.
Soms is onze roep het gevolg van strijd.
Maar soms is onze roep een afwijzing…
…van het comfort en gemak waarvan we zo genieten.
En ik denk dat Mozes daar voor staat.
Mozes was niet volmaakt, maar zeer veerkrachtig.
Hij was niet zeker van zijn identiteit.
Hij was een adoptiekind.
Hij was iemand met een strafblad.
Hij was een deel van zijn leven dakloos.
En zijn mislukkingen vertellen ons net zo veel als zijn prestaties.
God roept wie hij wil roepen.
Ik kan niemand bedenken in de Bijbel, op Jezus na…
…die geen karakterfout of onvolkomenheid heeft…
…op een of andere manier, dat je denkt: echt?
Maar dat is Gods kracht.
De God van het Schrift specialiseert zich…
…in het oppakken van gebroken dingen. En hij repareert ze niet alleen…
…maar zet ze in voor iets groters.
Trek je schoenen uit.
Wie ben jij?
Dit is heilige grond, Mozes.
Trek je schoenen uit.
Wat wil je… -Doe wat ik zeg.
Ik ben die er zijn zal, en ik zal er zijn.
De God van Abraham, Isaak en Jakob.
De God van de Israëlieten.
De God van alles.
En jij bent wat jij bent…
…en wat jij zal zijn.
Mijn boodschapper.
De Hebreeuwse Bijbel maakt een fundamenteel punt…
…dat mensen God niet kunnen zien.
Ze kunnen niet in de fysieke aanwezigheid van God zijn.
Op één iemand na. En die iemand is Mozes.
Bent u echt God?
Ik ben die er zijn zal, en ik zal er zijn.
Een brandende struik die niet verbrandt.
De Joodse filosoof Philo, die in de tijd van Christus leefde…
…ziet dit allegorisch…
…als een symbool voor Israëls gevangenschap.
Ze branden, maar blijven bestaan.
Ik heb jarenlang op je gelet, Mozes. Zoekende. Vragen stellend.
Ik heb je hier gebracht om je taak te onthullen.
Je gaat terug naar Egypte.
Je haalt de Hebreeën over jou te volgen.
En in mijn naam, eis je dat de farao ze vrijlaat.
De farao laat de Hebreeën nooit vrij.
Hij zal zich verzetten.
En ik zal hem ervoor straffen.
Wat heb ik met de Hebreeën te maken?
Ik ben geen leider of een man van woorden.
Tot je je weg vindt…
…zal je broer Aäron voor je spreken.
Mijn broer?
Ga naar Egypte.
Vertel de Hebreeën dat je mijn boodschapper bent.
Ik zal je mijn naam vertellen.
De naam die iedereen kent.
Dan weten zij dat jij namens mij spreekt.
Ik zal er zijn.
Mozes weet niet dat hij kan overtuigen.
En God zegt: 'Geen zorgen, ik vertel je mijn naam.'
Dat is…
'Ik ben die ik ben.' Of: 'Ik zal zijn die ik zal zijn.'
Wat is dat voor naam?
Een werkwoord als naam.
God is een werkwoord.
Ik ben hier niet voor gemaakt.
Ik ben niet eens een goed mens.
Ik heb jou uitverkoren.
Mozes.
MIDJAN
Sippora. We moeten gaan.
Ik heb God gezien.
God? Welke God?
De God van de Hebreeën. Van alles.
Ik heb een taak.
Pak kleren in voor iedereen. We gaan meteen.
'De Heer zei tegen Mozes:
"Ga terug naar Egypte…
…want zij die jou wilden doden, zijn dood."'
DE SINAÏWOESTIJN
Mozes zette zijn vrouw en zonen op een ezel…
…en ging terug naar Egypte.
We zijn verdwaald. -God wijst ons de weg.
Nog drie weken naar Gosen.
En dan?
Daar is een herberg. Daar ontmoeten we mijn broer Aäron.
Wat God je vertelde? De broer die je niet eens kent?
Ik geloof Gods woord.
Als er geen broer is… -Die is er.
Gaan we dan weer terug naar huis?
Die broer is er. -Maar zo niet?
Die broer zal er zijn. -Maar stel dat het niet zo is.
Geef me het vlees.
Ik geloof niet in die God.
De Hebreeën lijden. -Ik geloof in ons gezin.
En ik ben je man.
Met jou aan mijn zij, kan ik dit.
Mozes doet wat God zegt…
…en trekt door de woestijn naar zijn broer Aäron.
Hoe herken je je broer?
Hij daar?
Zitten.
Vlug.
Jij ook.
Ik hoorde een stem in een droom.
Als ik hierheen zou gaan, zou ik jou ontmoeten.
Hoe weet je wie ik ben?
Ik ken je al je hele leven.
Ik ben Aäron, zoon van Amram.
Een Hebreeër.
Je oudere broer.
Ben ik een Hebreeër?
Het is een vreemd en prachtig verhaal.
Toen ik nog jong was…
…vreesde de farao dat de Hebreeën te talrijk zouden worden…
…en eens zijn rijk zouden overnemen.
Hij beval dat alle nieuwe Hebreeuwse mannen gedood moesten worden.
Jij was nog niet geboren toen het moorden begon.
Naast de stammen in het begin van hoofdstuk 1…
…worden als eerste twee personen Sifra en Pua genoemd.
Het zijn vroedvrouwen, en ze doen iets opmerkelijks.
Ze tarten de bevelen van de machtigste persoon in hun wereld.
De farao van Egypte.
Ze weigeren zijn bevelen uit te voeren.
Zie ze maar als het eerste voorbeeld van burgerlijke ongehoorzaamheid.
In Exodus worden ze in het Hebreeuws omschreven als…
Dat betekent 'de vroedvrouwen van de Hebreeën'.
Of 'de Hebreeuwse vroedvrouwen'.
Grammaticaal gezien weet je niet wat correct is.
Ze zijn dus misschien zelf geen Hebreeën…
…maar ze steken wel hun nek uit voor de Hebreeën.
Ze beseffen niet wat ze in gang zetten. Maar wij weten het.
Een van de dingen die ik heel ontroerend vind, is misschien wel…
…dat menselijke verlossing begint…
…als mensen moedig opstaan…
…om iets te doen voor een ander.
Onze moeder Jochebed…
…beviel van jou in het geheim.
Volgens de midrasj is tijdens de bevalling…
…de kamer gevuld met licht.
En als ze het kind ziet, ziet ze dat hij goed is.
In het Hebreeuws…
'Ze ziet dat hij goed is.'
En dat hebben we niet meer gehoord, dat het goed is…
…sinds het eerste hoofdstuk van Genesis.
Sinds de eerste zeven dagen van de schepping.
Ze zegt: 'Hij is bijzonder.
Hij moet verstopt worden. Hij moet gered worden.'
Terwijl de Egyptische soldaten van deur tot deur gingen…
…maakten wij een reddingsplan.
Hier is ook een baby. -Ze komen eraan.
Aäron, verstoppen. Snel.
Ik moest voor jou zorgen.
Je verstoppen.
Ik heb het toch gezegd. Het kind werd doodgeboren.
Laat het lichaam zien.
Hij is gisteren begraven.
Wil je 'n verdrietige moeder lastigvallen?
Wacht.
Luister.
Ik hield je heel stevig vast, bang dat je zou gaan schreeuwen.
We komen terug.
We gaan.
Nee. Nee. Nee.
O nee…
Nee.
Je was veilig.
Maar we wisten dat de soldaten zouden terugkomen.
Wat ik interessant vind, is dat in die eerste hoofdstukken…
…van het boek Exodus…
…de tekst zich zo sterk focust…
…op de wijze, slimme en dappere daden van die vrouwen.
Sommigen waren Hebreeën, sommigen niet.
Ze namen allemaal een moedig risico…
…door de wetten van de farao te tarten.
De moeder van Mozes neemt de pijnlijke beslissing…
…om de baby in een mandje te leggen…
…en dat door de Nijl mee te laten voeren.
Wat een wanhoopsdaad.
O, God…
'God, ik hoop dat er ergens iemand is die niet zo vreselijk is.
Dan hoop ik dat zij deze baby vinden.'
Verpletterend.
Onze moeder legde je in de Nijl…
…niet wetende wat je te wachten stond.
Drie maanden lang verstopten ze hem.
En na die drie maanden bouwden ze een kleine ark.
Een tevah in het Hebreeuws, net als de ark van Noach.
De ark van Noach is een tevah, ingesmeerd met pek.
Dus je hebt twee verhalen. Het begin van Genesis…
…en het begin van Exodus…
…waarin iets groots gebeurt, en dat komt door de tevah.
Een tevah heeft iemand aan boord die voor een nieuw begin staat.
De stad Pi-Ramesse.
PI-RAMESSE HOOFDSTAD VAN EGYPTE
Het is gegroeid.
Een monster. Gevoed met mensenbloed.
Dat van ons.
Het wordt prachtig.
Je bent te trots, broer.
Vader bouwde de Tempel van Amon…
…opdat zijn naam eeuwig herinnerd zal worden.
En nu haal je de opdracht weg en vervang je 'm voor de jouwe?
De inscriptie stond er voor de tempel af was.
Ons volk herinnert vader als een goed mens.
Vader was een tiran.
Hij doodde Hebreeuwse kinderen uit angst voor rebellie.
Haman, waaruit bestaat ons personeel?
Een vijfde Egyptenaren, sire.
Een vijfde krijgsgevangenen.
De rest zijn Hebreeën.
Energieke, bekwame werkers.
En hij wilde van ze af, omdat hij bang was voor rebellie.
Ik ben anders.
En als onze stad de hemel beklimt, ja.
Onze goden wentelen zich in pracht.
Egypte noemde het geen slaven.
Aan het werk.
Ze hadden krijgsgevangenen. Ze hadden bedienden.
Er was wel dwangarbeid.
Maar dat was heel gewoon voor Egyptische koningen.
De slavenarbeid in Egypte…
…was cruciaal voor de economie.
En als je dan zegt: 'Laat mijn volk gaan…'
…dan zegt de farao, en de economie van Egypte:
'Wie doet dan het werk?
Wie gaat al die arbeid verrichten?'
Net als in 1863, toen de Emancipatie- proclamatie de vraag opriep:
'Als je de slaven laat gaan, wie gaat dan katoen plukken?'
GOSEN
Gosen ligt aan de rand van Pi-Ramesse.
Abrahams kleinzoon en achterkleinzoon vestigden zich daar vier eeuwen eerder…
…toen de hongersnood ze uit Kanaän verdreef.
De farao zegt: 'Mooi, breng ze maar hierheen.'
Na een tijdje zien ze de Israëlieten als een vierde colonne.
'Snelgroeiend, een eigen identiteit.
Ze passen zich niet echt aan. Hou ze in de gaten.'
Er wordt een systeem opgezet, waarin ze geen slaven zijn, maar toch.
Hun rechten worden afgepakt.
En voordat je 't weet, weet je niet meer hoe het leven daarvoor was.
Hé…
Mirjam.
Dit is onze broer Mozes.
Je zou hem niet hier brengen.
Kom.
Het is goed. Kom maar mee.
Alsjeblieft.
Jullie zijn vast uitgedroogd.
Wil je wat eten?
Drink en ga weer.
Wanneer heb je gegeten?
Zo had moeder het gewild.
Luister naar hem, Mirjam.
God heeft tot hem gesproken.
Dat is wat God doet in dromen. -Het was geen droom.
Hij sprak tot me op de berg. Ik moest ons volk bevrijden…
…en ze naar Kanaän leiden.
Onze God heeft al eeuwen tot niemand gesproken.
Het is waar.
De Hebreeën zijn al 430 jaar in Egypte.
En het grootste deel van die tijd als slaven.
Wat is er gebeurd met de relatie tussen God en het volk van Israël…
…in die oneindige eeuwen van slavernij?
Gaven zij het op?
Geloofden ze niet meer in de verhalen…
…over hun voorvader Abraham…
…en de belofte dat ze vrij zouden zijn in het Beloofde Land?
Waren ze tot de conclusie gekomen dat dat onwaar was?
De Thora vertelt ons dat niet.
Maar een van de zinnen die me echt raakt…
…is als God tegen Mozes zegt: 'Ik heb me mijn volk herinnerd.
Ik heb hun geschreeuw gehoord.'
Als ik dat lees, is mijn eerste reactie:
Waarom duurde het zolang?
Moeder.
Ik wil je… -Ze herkent niemand.
Mijn kleine Mozes.
Ben je teruggekomen?
Dank je.
O, dank je.
Dank je.
Niet tegen de voorman zeggen.
Zij danken hun positie aan de Egyptenaren. Verzamel de ouderen.
Mozes, als ze er zijn, kun je tot ze spreken.
Niet ik. Aäron.
In de Koran staat dat Mozes op de berg tegen God zei:
'Stuur Aäron met me mee, hij is welbespraakter…
…en kan zich beter uiten dan ik.'
In de Koran wordt gesproken over een knoop in de tong.
Misschien is dat een lichamelijk defect…
…of misschien is het wel psychisch.
Dat hij echt bang is voor de farao…
…en niet zo welbespraakt is als Aäron.
Dit is zo'n mooi moment, want hij zegt tegen God:
'Ik kan wel wat hulp gebroken op deze grote missie.'
En God reageert, Aäron wordt verheven tot de status van profeet.
Dus hij gaat mee met Mozes om hem te helpen bij deze missie.
Dit is Mozes, mijn broer.
Geen Egyptenaar.
Maar een van ons.
Hij komt met een boodschap.
Wat voor boodschap?
Dathan, de hoofdvoorman.
Je kent mijn broer nog wel.
Hij is een goed mens. Zelfs toen hij als Egyptenaar leefde.
Hij doodde de bewaker die Bukki sloeg.
Dat herinner ik me nog.
En God…
…onze God…
…God van Abraham…
…kwam tot mijn broer…
…en beval hem ons van de ketenen te bevrijden.
Zodat we kunnen terugkeren naar het land waar we vandaan kwamen.
Zei hij ook hoe?
Vraag hem hoe.
We vragen de farao of we de stad uit mogen.
Mijn God. -Nee.
Wij allemaal.
We zeggen dat we onze God een offer moeten brengen.
Dierenoffers die de Egyptenaren boos zouden maken.
De farao geeft ons dan drie dagen in de woestijn.
En dan vluchten we.
Zoon van Amram, ik wil je broers verhaal graag geloven.
Maar als je met dat verzoek naar de farao gaat, lacht hij je uit.
Mijn broer heeft met God gesproken.
Wat?
Hij beval me jullie te bevrijden.
Ons volk.
Als God ons zoiets zegt…
…dan lukt dat ook.
Mozes…
…vertelde hij je ook zijn naam?
Ja. Ja, die weet ik.
In elke generatie…
…is de naam van onze God doorgegeven.
Zodat we die kennen als dit moment aanbreekt.
Serah…
Ze zeiden: 'We vragen het die oude dame. Serah Bat Asher.'
Kent hij de speciale woorden?
Jij weet de naam, toch?
Je moeder heeft 'm je verteld.
Als Mozes de naam kent…
…heeft hij onze God gezien.
Mozes…
God is met ons.
Ze zegt: 'Hij kent de woorden, de woorden van verlossing.
Hij is echt.
Hij is de verlosser. Gods uitverkoren profeet.'
Daar gaat ons geheim.
Is onze God echt teruggekeerd?
Vertel over hem.
Laat het ze zien.
Hij is de enige ware God.
De God die Jozef beschermde…
…toen zijn broers hem verraadden.
De God die hem vertelde…
…dat eens zijn botten naar Kanaän teruggebracht worden.
Hij is dezelfde God die een contract sloot met Abraham…
…Jozefs overgrootvader.
Ons volk behoort eeuwig aan hem toe.
Was het Abraham die met God worstelde?
Nee, dat was Jakob, de vader van Jozef.
Ze worstelden de hele nacht.
Hij liet pas los als de Heer hem zegende.
En toen de Heer hem zegende, noemde hij hem Israël.
Hij die zegeviert bij God.
Hoe ziet ons land eruit?
Was er een zondvloed?
En de dieren?
Ja, er was een zondvloed.
En de man die ons redde, heette Noach.
Hij bouwde een ark.
Hoelang duurde die zondvloed?
Veertig dagen en nachten. -Hoe is de wereld gemaakt?
Door onze God, in zes dagen.
Hij vertelt over Adam en Eva…
…Noach, Isaak, Ismaël…
…Jakob en Esau.
De man die Egypte ontvluchtte, keert terug als een profeet.
Hoe wist je dat ik de naam wist?
Ik ben een vroedvrouw.
Wij staan dicht bij God.
Bij geboorte en dood voel je zijn aanwezigheid.
Maar je hebt zelf geen kinderen.
Toen het mijn tijd was voor een man…
…doodden ze nog steeds jongetjes.
Ik help liever anderen.
Jij was daar.
Bij de tuin van het vrouwenpaleis.
Toen de prinses je vond.
Heb je dat gezien?
Ik zorgde dat het gebeurde.
Dus de moeder van Mozes zegt één woord tegen zijn zus.
'Volg hem.'
In het Arabisch is dat één woord.
En zij is best wel dapper, dat ze dat kind volgt.
Sifra, ik moet je wat vertellen.
En ze is heel bijdehand…
…en weet hoe ze haar broer bij hun biologische moeder krijgt.
Vergeef me, mevrouw.
Ik weet een voedster voor de baby van de prinses.
De prinses, de dochter van de farao, vraagt niet één keer:
'Wie ben jij?'
Ze weet waarschijnlijk niet dat dit de biologische moeder is.
En de biologische moeder is dus voorbestemd…
…om hem de borst te geven.
En hij zal de eerste twee of drie jaar…
…door zijn moeder gevoed worden.
Dat betekent dat hij vanaf zijn babytijd zijn moedertaal hoort.
Slaapliedjes, Hebreeuws.
Ik denk aan een liedje.
Een wiegeliedje dat hij opslaat in zijn onderbewustzijn.
Ik vind het zo mooi dat het verhaal begint…
…met een vrouw die haar baby de borst geeft.
Hoe onwerkelijk is het…
…dat een revolutie begint met een moeder die haar kind zoogt?
Er was een hogere macht.
Altijd.
Hij nam je mee en bracht je weer thuis.
Jij bent onze link.
De schakel.
M'n moeder helpt me morgen om met de farao te praten.
De farao's zus is niet je moeder.
Dat is ze niet, maar toch ook weer wel.
Er komt iemand, mevrouw.
Na een lange reis.
Een vreemdeling.
Maar hij kent uw hart.
U wordt bleek, mevrouw.
Wat is er?
Mijn zoon is terug.
Het is Mozes.
Ondertiteld door: Richard Bovelander