Πρόκειται για μια δραματουργική εξερεύνηση της ιστορίας του Μωυσή και της Εξόδου,
που περιλαμβάνει απόψεις θεολόγων και ιστορικών
από διάφορα θρησκευτικά και πολιτισμικά υπόβαθρα.
Η συμβολή τους έχει σκοπό να εμπλουτίσει την αφήγηση,
αλλά δεν πρέπει να νοείται ως γενική παραδοχή.
Είμαι αυτό που είμαι…
και αυτό που θα γίνω.
Η Βίβλος μιλάει για έναν ταπεινό βοσκό
που καλείται σε ένα μυστηριώδες βουνό
κάπου στη χερσόνησο του Σινά.
ΟΡΟΣ ΣΙΝΑ
Επικίνδυνο το ταξίδι.
Και είναι γεμάτος φόβο.
Αλλά μια ισχυρή δύναμη που ακόμα δεν καταλαβαίνει
τον ωθεί μπροστά.
Η πίστη.
Ο άντρας κουβαλάει ένα κρυφό παρελθόν.
Ο αδερφός μου δεν είναι Αιγύπτιος, αλλά είναι ένας από εμάς.
Είμαι Εβραίος;
Κάθε βήμα τον φέρνει πιο κοντά στο αληθινό του πεπρωμένο.
Ο Θεός τού μίλησε.
Σου είπα να μην τον φέρεις πίσω.
Δεν είσαι σαν αυτούς, Μωυσή.
Ώρα να φύγει ο λαός μου.
Λυτρωτής των Ισραηλιτών.
Δείξε τους τον δρόμο.
Αγγελιαφόρος του Θεού.
Είμαι αυτό που είμαι και αυτό που θα γίνω.
ΔΙΑΘΗΚΗ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΜΩΥΣΗ
ΜΕΡΟΣ 1: Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ
Σε μια εποχή μεγάλου λιμού,
οι Ισραηλίτες, απόγονοι του Αβραάμ,
εγκαταστάθηκαν στην Αίγυπτο…
όπου έμειναν υποδουλωμένοι για 400 χρόνια.
Υπέφεραν για αιώνες, αλλά ο αριθμός τους αυξήθηκε.
Φοβούμενος ότι θα ξεσηκωθούν εναντίον του,
ο βασιλιάς διέταξε όλα τα αρσενικά βρέφη των Εβραίων
να πνιγούν στον Νείλο.
Υιοθετείται κρυφά από την κόρη του φαραώ.
Μεγαλώνει στη βασιλική αυλή,
μαζί με τον θείο του, τον μέλλοντα βασιλιά.
Το όνομά του είναι Μωυσής.
Αν και ήταν πρίγκιπας της Αιγύπτου
και είχε όλα τα οφέλη του οίκου του φαραώ,
ενώ μεγάλωνε σε εκείνο το σπίτι, ως μέλος της βασιλικής οικογένειας,
νομίζω ότι μέσα του ήξερε πως είχε κάτι διαφορετικό.
Ήξερε ότι γεννήθηκε διαφορετικός.
Η Τορά δεν μας λέει ποιο ήταν το εβραϊκό του όνομα.
Είναι ένα από τα μυστήρια που περιβάλλουν την ιστορία.
Είναι επίσης μια ιστορία για τον Μωυσή που ανακαλύπτει σταδιακά
την ταυτότητα και το πεπρωμένο του.
"Και κατά τις ημέρες εκείνες, όταν ο Μωυσής είχε πια μεγαλώσει,
είδε έναν Αιγύπτιο να χτυπάει έναν Εβραίο".
Όχι!
Πιάστε δουλειά!
Είμαι πεπεισμένος ότι υπήρχε ένα έμφυτο πνεύμα μέσα στον Μωυσή
που ταυτίστηκε με την καταπίεση
που βίωνε αυτός ο Εβραίος σκλάβος εκείνη τη στιγμή,
και νομίζω ότι αυτή ήταν μια στιγμή αφύπνισης.
Εσύ! Σταμάτα!
Σταμάτα!
Άσ' τον να φύγει.
Άφησέ τον, είπα.
Μάλιστα.
Τέλος για σήμερα!
"Όταν έμαθε ο φαραώ αυτήν την πράξη,
ζητούσε να θανατώσει τον Μωυσή.
Αλλά ο Μωυσής έφυγε μακριά από τον φαραώ".
ΕΡΗΜΟΣ ΤΟΥ ΣΙΝΑ
ΤΡΕΙΣ ΜΗΝΕΣ ΜΕΤΑ
Κατευθύνεται ανατολικά στην έρημο, προς τη Μαδιάμ.
Ξένος σε ξένη γη.
Δεν είναι πια Αιγύπτιος πρίγκιπας
και δεν είναι ακόμα ο προφήτης που θα ελευθερώσει τους Ισραηλίτες.
Μεγάλο μέρος της ιουδαιοχριστιανικής θρησκείας βασίζεται στον Μωυσή.
Είναι εθνάρχης.
Όλα όσα ίσως ξέρετε για τη Βίβλο
με κάποιον πιθανό τρόπο,
σχετίζονται με τον Μωυσή, τη ζωή και το έργο του.
Ο Μωυσής είναι μοναδικός στην ιουδαιο-χριστιανο-ισλαμική παράδοση
διότι εμφανίζεται και στις τρεις.
Του αποδίδεται τιμή ως προφήτη και στις τρεις παραδόσεις.
Ο προφήτης Μωυσής αναφέρεται στο Κοράνι πάνω από εκατό φορές.
Είναι πολύ μοναδικό υπό την έννοια ότι ελάχιστων προφητών
ολόκληρη η ζωή αναφέρεται στο Κοράνι.
Ό,τι αφορά τη ζωή του, όσα πέρασε, οι δυσκολίες του
και όλα όσα έκανε,
όλα έχουν σημασία για εμάς σήμερα.
Τι κάνεις όταν οι άλλοι υποφέρουν;
Αντιδράς ή σωπαίνεις;
Η κοινωνική δικαιοσύνη;
Ξεκίνησε με τον Μωυσή.
Από τον φονιά Μωυσή στον ελευθερωτή Μωυσή.
Συναρπαστική ιστορία.
Δείτε. Κάποιος έρχεται.
Ποιος είσαι;
Θα δουλέψω για ψωμί και νερό.
Μπορείς να πιεις δωρεάν.
Ποιον πρέπει να ευχαριστήσω;
Τον Ιοθόρ, τον ιδιοκτήτη του πηγαδιού. Ιερέας του βουνού.
Το όνομά σου εννοούσα.
Η κόρη του.
Σεπφώρα.
Όταν ο Μωυσής φεύγει από την Αίγυπτο,
καταλήγει σε μια νομαδική ποιμενική πατριά που τον περιθάλπει
κάπου στην ερημιά κοντά στο όρος Σινά.
Σ' εκείνον τον τόπο ο Μωυσής θα βρει καταφύγιο.
Διασκεδάζετε μνηστήρες εις βάρος μας;
Δικό μας το βάρος, Ναΐμ.
Και οι μνηστήρες μας δεν σε αφορούν.
Αυτοί δεν είναι ευπρόσδεκτοι.
Αυτός θέλει να πεθάνει.
Ίσως, αλλά ευχαρίστως να πάρει δύο από εσάς μαζί του.
Σκότωσέ τον.
Όχι σήμερα.
Έλα.
Οι γυναίκες διακρίνουν στον Μωυσή κάτι ξεχωριστό,
επειδή δέχονται τη βοήθειά του.
Αναγνωρίζουν σ' αυτόν τη δύναμη και την αξιοπιστία του.
Στο Κοράνι υπάρχει μια αστεία ιστορία όπου η Σεπφώρα,
στα αραβικά προφέρεται "Σαφορά",
περπατούσε μπροστά του
και μετά φύσηξε αέρας και σήκωσε λίγο το φουστάνι της.
Ο Μωυσής, φυσικά, δεν ήθελε να την κοιτάξει.
Κι έτσι, την προσπερνάει για να μην την κοιτάζει από πίσω.
Εντυπωσιάστηκαν με τον ιπποτισμό του.
Οι κόρες πήγαν στον πατέρα τους
και του είπαν ότι ο Μωυσής,
ο αξιόπιστος και δυνατός, τις βοήθησε.
ΜΑΔΙΑΜ
Τι σ' έφερε στη Μαδιάμ;
Ο φαραώ μας χτίζει μια πόλη.
Μας είπαν να δουλέψουμε ως δουλοπάροικοι ή να πληρώσουμε φόρο.
-Οπότε, έφυγα. -Για την έρημο;
Εκεί είσαι ελεύθερος.
Οι Αιγύπτιοι είναι από άλλη πάστα.
Αλλά για τη γενναιότητά σου, υπερασπιζόμενος τις κόρες μου,
μπορείς να μείνεις απόψε.
Ο Ιοθόρ είναι από τους αγαπημένους μου χαρακτήρες στο έπος του Μωυσή.
Ξέρουμε για τον Ιοθόρ ότι είναι στοργικός,
ότι παρέχει καταφύγιο, ότι ξέρει να κρίνει χαρακτήρες.
Δεν τον νοιάζει αν αυτός ο άντρας είναι από την Αίγυπτο ή τη Μαδιάμ
ή απ' οπουδήποτε αλλού.
Έκανε κάτι για να βοηθήσει και βρίσκεται σε ανάγκη.
Ο Ιοθόρ είναι ιερέας των Μαδιανιτών.
Ήταν πολυθεϊστές
που έζησαν την ίδια εποχή με την αρχαία Αίγυπτο
και το αρχαίο Ισραήλ.
Δεν νομίζω ότι υπήρχαν πραγματικοί μονοθεϊστές τότε.
Νομίζω ότι όλοι πίστευαν στην ύπαρξη πολλών θεών.
Το ερώτημα είναι ποιον λατρεύεις.
Ο όρος είναι "μονολατρία".
Όχι μονοθεϊσμός, πίστη στην ύπαρξη μόνο ενός θεού.
Μονολατρία σημαίνει λατρεία μόνο ενός θεού.
Αναγνωρίζεις την ύπαρξη άλλων,
αλλά λατρεύεις μόνο έναν.
Αν πάρουμε τη Βίβλο κυριολεκτικά,
ο Θεός καθιστά απόλυτα σαφές
ότι είναι ο μόνος Θεός που πρέπει να λατρεύουν οι Ισραηλίτες.
Δεν ξεκαθαρίζει απαραίτητα ότι είναι ο μόνος Θεός.
Στις Δέκα Εντολές λέει
"Δεν θα υπάρχουν για σένα άλλοι θεοί εκτός από μένα".
Αυτό μπορεί να σημαίνει
ότι υπάρχουν κι άλλοι θεοί και κάποιοι άνθρωποι τους λατρεύουν,
αλλά εσύ, λαέ περιούσιε, πρέπει να λατρεύεις μόνο εμένα.
Δείξε τους τον δρόμο.
Έτοιμα τα στρωσίδια σου.
Τι βλέπεις;
Ποιος ζει στο βουνό;
Κανείς. Γιατί;
Είδα μια φωτιά στην κορυφή.
Όχι, είναι αδύνατον.
Είναι ιερό έδαφος. Κανείς δεν πάει εκεί.
Τότε τι είδα εκεί;
Το βουνό είναι σημαντικό μέρος σε πολλές θρησκευτικές παραδόσεις.
Υπάρχουν θεοί που τους φαντάζονται να ζουν σε βουνοκορφές
γιατί μια βουνοκορφή είναι ψηλή και δυσπρόσιτη
και μπορεί να κρύβεται από σύννεφα
απ' όπου μια στο τόσο βλέπεις λάμψεις φωτός.
Φαντάζεστε πόσο θα μπορούσε αυτό να εντυπωσιάσει κάποιον στις πεδιάδες
ως μεγάλο μυστήριο.
Δείξε τους τον δρόμο.
Ποιος είμαι, μητέρα;
Τι ερώτηση για ένα αγόρι!
Είσαι πρίγκιπας της Αιγύπτου.
Γιατί;
Τα άλλα αγόρια με χλευάζουν.
Λένε ότι είμαι διαφορετικός.
Ότι δεν ανήκω στη βασιλική οικογένεια.
Το υψηλότερο σύμβολο που υπάρχει.
Ανήκει στην οικογένειά μας από καταβολής κόσμου.
Μην ξεχάσεις ποτέ ποιος είσαι.
Ανήκεις στη βασιλική οικογένεια.
Κοιμήσου τώρα.
Καλέ μου Μωυσή.
Περνάμε δύσκολα από τότε που πέθανε ο Μαχάρ.
Επτά κόρες και κανένας γιος.
Ήταν ο καλύτερος βοσκός μου.
Γιατί δεν δίνεις στον ξένο τη δουλειά του;
Όποιος διακινδυνεύει για τους ξένους παίζει με τον θάνατο.
Αν γυρίσει στην έρημο, θα πεθάνει.
Θα το 'χουμε κρίμα στον λαιμό μας.
Έχεις την εξυπνάδα της μάνας σου.
Μωυσή!
Μη φύγεις, σε παρακαλώ.
Ο πατέρας μου σου προσφέρει δουλειά.
Η Μαδιάμ ήταν καταφύγιο για τον Μωυσή,
ένα καταφύγιο που του επέτρεπε
να απολαμβάνει άνεση και ευκολίες.
Είναι το μέρος που μπορεί να κρυφτεί
όσο οι αιγυπτιακές αρχές τον ψάχνουν
επειδή καταζητείται για φόνο.
Από πρίγκιπας της Αιγύπτου γίνεται βοσκός.
Από μεγάλος και τρανός που ήταν έχει καταντήσει
μια ταπεινή και σκοτεινή μορφή.
Φροντίζει ένα κοπάδι στην έρημο της Μαδιάμ.
Και τότε είναι που δέχεται το κάλεσμα.
Δείξε τους τον δρόμο.
Έφερα πρωινό.
Έχω ξαναδεί παρόμοια σημάδια.
Τα χρησιμοποιούν οι φοροεισπράκτορες.
Στην Αίγυπτο τα έμαθες;
Για τήρηση αρχείων;
Και για να λέω ιστορίες.
Και ποια ιστορία λένε αυτά;
Τη δικιά μας.
Θεέ του βουνού.
Κοίτα.
Σήμερα καθαγιάζουμε τον γάμο των δούλων σου Μωυσή και Σεπφώρα.
Μπροστά στο μεγαλείο του οίκου σου,
οι ζωές μας είναι ένα τίποτα.
Τόσο εύθραυστες και σπάνιες όσο αυτό το κομμάτι γυαλί.
Είθε η ένωση των δούλων σου
να είναι καλή ενώπιόν σου.
Και γενναιόδωρη.
Έχει ενδιαφέρον να αναλογιστούμε
ότι ο Μωυσής είχε επαφή με πολλούς διαφορετικούς πολιτισμούς και παραδόσεις.
Ήταν πρίγκιπας της Αιγύπτου.
Ήταν γαμπρός του αρχιερέα της Μαδιάμ.
Ήταν ο ελευθερωτής των Ισραηλιτών.
Νομίζω ότι η σύναψη πολλαπλών σχέσεων με ανθρώπους στον κόσμο όπου ζούσε
έχει σημασία για τον κόσμο στον οποίο ζούμε εμείς,
γιατί δείχνει ότι είναι πιθανό κάποιος να έχει περισσότερες από μία ταυτότητες
και ίσως και αναπόφευκτο.
Ο Μωυσής και η Σεπφώρα κάνουν οικογένεια στη Μαδιάμ και αποκτούν δύο γιους.
Τον Γερσώμ και τον Ελιέζερ.
Το όνομα του πρωτότοκου είναι πολύ σημαντικό.
Ο Μωυσής τον ονομάζει Γερσώμ.
ΡΑΒΙΝΟΣ ΡΕΪΤΣΕΛ ΑΝΤΕΛΜΑΝ
"Επειδή είμαι πάροικος σε ξένη χώρα".
Φανερώνει το αίσθημα του μη ανήκειν που νιώθει ο Μωυσής.
Νιώθει ότι δεν ανήκει στη Μαδιάμ,
ότι δεν ανήκει στην Αίγυπτο.
ΠΙ-ΡΑΜΕΣ Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ
Κατά τα επόμενα χρόνια,
ο Αιγύπτιος βασιλιάς πεθαίνει και ο θείος του Μωυσή παίρνει τον θρόνο.
Είναι ο φαραώ,
ο πιο ισχυρός ηγέτης της εποχής.
Αν έπρεπε να εξισώσουμε τον φαραώ της ιστορίας της Εξόδου
με κάποιον φαραώ από την αιγυπτιακή ιστορία,
πιθανόν να ήταν ο Ραμσής ο Μέγας,
γιατί η ιστορία της Εξόδου μιλάει για το πώς οι Ισραηλίτες
εξαναγκάστηκαν σε εργασία
για να χτίσουν αυτές τις δύο μεγάλες πόλεις.
Μία εκ των οποίων ήταν η Πι-Ραμές, δηλαδή ο Οίκος του Ραμσή,
η οποία ήταν η πρωτεύουσα του Ραμσή του Μέγα στο Δέλτα
κατά τη 19η Δυναστεία.
Όταν ανέρχεται στην εξουσία,
ηγείται πολλών εκστρατειών στη Συρία-Παλαιστίνη.
Κατακτά περιοχές μέχρι τη Βηρυτό στον Λίβανο.
Η βασιλεία του Ραμσή του Μέγα ήταν μία από τις πιο σημαντικές
και πιο ισχυρές,
και αποτέλεσε το απόγειο της αιγυπτιακής αυτοκρατορίας.
Τι λένε οι οιωνοί;
Πάντα υπάρχουν απείθαρχοι, μεγαλειότατε.
Πού ακριβώς;
Στην έρημο, μεγαλειότατε.
Κάτοικοι σε θαμνότοπους που καθυστερούν τους φόρους τους.
Επουσιώδες.
Κι ένας ζητιάνος μπορεί να αφυπνιστεί.
Σωστά, άρχοντά μου.
Το ξόρκι, μάγε.
Ας νιώσουν τη δυσαρέσκειά μας.
Ώστε να έρθουν σ' εμάς ικετεύοντας ταπεινωμένοι.
Μάλιστα, μεγαλειότατε.
Είναι σκληρός με όποιον προσπαθεί να απειλήσει το βασίλειό του.
Είναι ανελέητος, βάναυσος, σκοτώνει κόσμο.
Τον νοιάζει η διατήρηση του πλούτου και της εξουσίας του.
Στα αραβικά για κάποιον που φέρεται σαν τύραννος, λένε…
Δηλαδή ότι φέρεται σαν φαραώ ή έγινε φαραώ.
Αυτή η λέξη έγινε συνώνυμη με τις πράξεις του φαραώ.
Ο νέος φαραώ έχει πολλούς εχθρούς εκτός του βασιλείου του.
Αλλά η μεγαλύτερη απειλή για την εξουσία του είναι ο ανιψιός του,
πλέον ένας ταπεινός βοσκός στη Μαδιάμ.
Γερσώμ!
Τι σου έχω πει; Τα μάτια σου στο κοπάδι συνέχεια.
Μάλιστα, πατέρα.
Τι κοιτούσες;
Τρεις ιππείς κατευθύνονται προς το χωριό μας.
-Ισμαηλίτες που γυρεύουν μπελάδες. -Όχι.
Ήταν λευκά άλογα.
Τι απρόσμενη χαρά είναι αυτή.
Νιώστε άνετα στο σπιτικό μας.
Ευχαριστούμε.
Ο επιστάτης μου.
Πρέσβεις από την Αίγυπτο.
Γονάτισε μπροστά στους απεσταλμένους!
Γονάτισε!
Συγγνώμη. Είναι ξένης καταγωγής.
Πρέπει να τον ενημερώσεις.
Ο παλιός φαραώ πήγε κοντά στους θεούς.
Ο πρωτότοκός του είναι ο νέος φαραώ.
Όλες οι φυλές της ερήμου πρέπει να στείλουν φόρο.
Νιώθουμε ευλογία και τιμή,
αλλά είμαστε φτωχοί.
Είδαμε το κοπάδι σας.
Είναι πολύ γερό και πλούσιο.
Σας παρακαλώ. Αναπαυτείτε από το ταξίδι.
Πρέπει να συνεχίσουμε.
Αλλά θα επιστρέψουμε.
Πώς να πληρώσουμε ενώ είμαστε χρεωμένοι;
Καθυστερούμε και διαπραγματευόμαστε.
Όχι μ' αυτόν τον φαραώ.
Τον ξέρεις;
Δολοφόνε.
Άφησέ με.
Άσε με ήσυχο!
Σταμάτα! Εσύ! Σταμάτα!
Μωυσή!
Είσαι εδώ μέρες τώρα.
Έλα κάτω.
Εδώ ανήκω.
Έχεις δύο γιους.
Και σύζυγο.
Δεν μου αξίζουν.
Και πώς μας βοηθάει αυτό;
Δείξε τους τον δρόμο.
Πρέπει να μάθεις κάποια πράγματα.
Μεγάλωσα ως πρίγκιπας του βασιλικού οίκου.
Πρίγκιπας;
Γιατί δεν μας το είπες;
Ο λαός της ερήμου δεν συμπαθεί τους βασιλιάδες.
Τόσο καιρό το έκρυβες;
Αν το μάθαινε ο πατέρας σου, θα με έδιωχνε.
Σκότωσα κάποιον.
Έναν σκληρό εργοδηγό.
Γι' αυτό έφυγες από την Αίγυπτο;
Θα σε τιμωρούσαν.
Κάτι χειρότερο.
Θα μάθαιναν αυτό που πάντα υποψιαζόμουν.
Ότι δεν είμαι ένας από αυτούς, όπως δεν είμαι κι ένας από εσάς.
-Τότε, ποιος είσαι; -Δεν ξέρω.
Πρέπει να μάθω.
Είδα πάλι σημάδι στο βουνό.
Πρέπει να πάω εκεί.
Κανείς δεν έχει πάει ποτέ.
Μπορεί να μη γυρίσεις.
Σ' αγαπώ όσο δεν φαντάζεσαι.
Νομίζω ότι ο Θεός μάς καλεί με διάφορους τρόπους.
Μερικές φορές το κάλεσμα είναι αποτέλεσμα αγώνα.
Αλλά μερικές φορές το κάλεσμα είναι μια απόρριψη
της άνεσης και των ευκολιών που απολαμβάνουμε.
Και θεωρώ ότι αυτό αντιπροσωπεύει ο Μωυσής.
Ο Μωυσής είχε πολλά ελαττώματα και μεγάλη αντοχή.
Βίωνε μια σύγκρουση ταυτότητας.
Ήταν υιοθετημένο παιδί.
Ήταν άτομο με ποινικό μητρώο.
Ήταν άστεγος για ένα μέρος της ζωής του.
Οι αποτυχίες του μας διδάσκουν όσο και τα επιτεύγματά του.
Ο Θεός καλεί όποιον επιθυμεί να καλέσει.
Βασικά, δεν μπορώ να σκεφτώ κανένα πρόσωπο της Βίβλου, πέραν του Ιησού,
που δεν έχει κάποιο εμφανές ελάττωμα ή δυσκολία
οποιασδήποτε μορφής που να σε κάνει να απορείς με την επιλογή.
Αλλά ο Θεός ειδικεύεται σ' αυτό.
Ο Θεός των Γραφών είναι ένας θεός που ειδικεύεται
στο να παίρνει σπασμένα πράγματα και όχι απλώς να τα επιδιορθώνει,
αλλά να τα αναδιαμορφώνει για έναν μεγαλύτερο σκοπό.
Βγάλε τα παπούτσια σου.
Ποιος είσαι;
Αυτό το έδαφος είναι ιερό, Μωυσή.
Βγάλε τα παπούτσια σου.
-Τι θέλεις από μένα; -Κάνε ό,τι σου λέω.
Είμαι αυτό που είμαι και αυτό που θα γίνω.
Ο Θεός του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ.
Ο Θεός των Ισραηλιτών.
Ο Θεός των πάντων.
Και εσύ είσαι αυτό που είσαι
και αυτό που θα γίνεις.
Ο αγγελιαφόρος μου.
Η εβραϊκή Βίβλος επισημαίνει κάτι πολύ σημαντικό,
ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να δουν τον Θεό.
Αποκλείονται από τη φυσική παρουσία του Θεού.
Υπάρχει μια μεγάλη εξαίρεση.
Η εξαίρεση είναι ο Μωυσής.
Είσαι στ' αλήθεια ο Θεός;
Είμαι αυτό που είμαι και αυτό που θα γίνω.
Υπάρχει μια βάτος που φλέγεται, αλλά δεν καταστρέφεται.
Ο Ιουδαίος φιλόσοφος Φίλων, που έζησε την εποχή του Χριστού,
το ερμηνεύει αλληγορικά.
Λέει ότι συμβολίζει την υποδούλωση του Ισραήλ,
δηλαδή φλέγονται, αλλά δεν καταστρέφονται.
Συνεχίζουν να επιβιώνουν.
Σε παρακολουθώ χρόνια, Μωυσή.
Αναζητάς. Απορείς.
Σε έφερα εδώ για να σου αποκαλύψω τον σκοπό σου.
Θα επιστρέψεις στην Αίγυπτο.
Θα πείσεις τους Εβραίους να σε ακολουθήσουν.
Και εν ονόματί μου, θα απαιτήσεις την απελευθέρωσή τους από τον φαραώ.
Δεν θα τους ελευθερώσει ποτέ.
Θα αντισταθεί.
Και θα τον πατάξω γι' αυτό.
Τι σχέση έχω εγώ με τους Εβραίους;
Δεν είμαι ηγέτης ούτε εύγλωττος.
Μέχρι να βρεις τον δρόμο σου,
ο αδερφός σου, ο Ααρών, θα μιλάει εκ μέρους σου.
Ο αδερφός μου;
Πήγαινε στην Αίγυπτο.
Παρουσιάσου στους Εβραίους ως αγγελιαφόρος μου.
Θα σου πω το όνομά μου.
Αυτό με το οποίο με γνωρίζουν.
Και θα ξέρουν ότι μιλάς εκ μέρους μου.
Είμαι αυτό που είμαι.
Ο Μωυσής δεν ξέρει ότι θα είναι πειστικός.
Και ο Θεός λέει "Μην ανησυχείς, θα σου πω το όνομά μου".
Και λέει…
"Θα είμαι αυτό που θα είμαι"
ή "Θα γίνω αυτό που θα γίνω".
Τι όνομα είναι αυτό;
Είναι ένα όνομα που είναι ρήμα.
Ο Θεός είναι ρήμα.
Δεν είμαι προορισμένος γι' αυτό.
Δεν είμαι καλός άνθρωπος.
Επέλεξα εσένα.
Τον Μωυσή.
ΜΑΔΙΑΜ
Σεπφώρα, πρέπει να φύγουμε!
Είδα τον Θεό.
Τον Θεό; Ποιον Θεό;
Τον Θεό των Εβραίων. Τον Θεό των πάντων.
Μου ανέθεσε ένα καθήκον.
Πάρε ρούχα για σένα και τα παιδιά. Φεύγουμε αμέσως.
"Ο Κύριος είπε στον Μωυσή στη Μαδιάμ
'Φύγε, γύρνα στην Αίγυπτο,
γιατί πέθαναν οι άνθρωποι που ήθελαν να σε σκοτώσουν'".
ΕΡΗΜΟΣ ΤΟΥ ΣΙΝΑ
"Πήρε ο Μωυσής τη γυναίκα του και τους γιους του,
τους ανέβασε στο υποζύγιο και έφυγε για την Αίγυπτο".
Χαθήκαμε.
Ο Θεός μάς δείχνει τον δρόμο.
Τρεις βδομάδες για τη Γεσέν.
Και μετά τι;
Θα πάμε σ' ένα πανδοχείο στο χωριό. Εκεί θα βρούμε τον αδερφό μου, τον Ααρών.
Τον αδερφό που σου είπε ο Θεός; Την ύπαρξη του οποίου αγνοείς;
Πιστεύω στον λόγο του Θεού.
-Αν δεν υπάρχει αδερφός… -Υπάρχει.
…μετά τη Γεσέν, να γυρίσουμε σπίτι;
-Υπάρχει αδερφός. -Αλλά αν δεν υπάρχει;
Υπάρχει αδερφός!
Αλλά αν δεν υπάρχει;
Φέρε μου το κρέας.
Δεν πιστεύω σ' αυτόν τον Θεό.
-Οι Εβραίοι υποφέρουν. -Πιστεύω στην οικογένειά μας.
Είμαι ο άντρας σου!
Μ' εσένα δίπλα μου, ίσως τα καταφέρω.
Ο Μωυσής υπακούει στον Θεό
και ταξιδεύει στην έρημο για να συναντήσει τον αδερφό του, τον Ααρών.
Πώς θα αναγνωρίσεις τον αδερφό σου;
Αυτός;
Κάτσε.
Γρήγορα.
Κι εσείς.
Μια φωνή μού μίλησε στο όνειρό μου
που έλεγε ότι αν ερχόμουν εδώ,
θα σε συναντούσα.
Πώς ξέρεις ποιος είμαι;
Όλη σου τη ζωή σε ξέρω.
Είμαι ο Ααρών, γιος του Αμράμ.
Εβραίος.
Ο μεγάλος αδερφός σου.
Είμαι Εβραίος;
Είναι μια παράξενη και υπέροχη ιστορία.
Όταν ήμουν μικρός,
ο φαραώ φοβόταν ότι οι Εβραίοι αυξάνονταν σε αριθμό
και ότι θα καταλάμβαναν το βασίλειό του.
Διέταξε να θανατωθούν όλα τα αρσενικά νεογέννητα των Εβραίων.
Δεν είχες γεννηθεί ακόμα όταν άρχισε η σφαγή.
Εκτός από τις φυλετικές ομάδες στην αρχή του πρώτου κεφαλαίου,
οι πρώτες που αναφέρονται στην Έξοδο είναι η Σεπφώρα και η Πινά.
Ήταν μαίες.
Και κάνουν κάτι σπουδαίο.
Αψηφούν τις εντολές του πιο ισχυρού ανθρώπου της εποχής τους,
του φαραώ της Αιγύπτου,
καθώς αρνούνται να εκτελέσουν τις εντολές του φαραώ.
Θα μπορούσαν να θεωρηθούν το πρώτο παράδειγμα απείθειας κατά της αρχής.
Στην Έξοδο περιγράφονται στα εβραϊκά ως…
που σημαίνει "οι μαίες των Εβραίων"
ή θα μπορούσε να σημαίνει "οι Εβραίες μαίες".
Δεν μπορούμε να ξέρουμε βάσει γραμματικής
τι απ' αυτά σημαίνει.
Οι δύο αυτές γυναίκες, που μπορεί να μην ήταν Εβραίες,
διακινδυνεύουν για τους Εβραίους.
Δεν καταλαβαίνουν τι σημαίνει αυτό που κάνουν.
Αλλά εμείς ξέρουμε.
Και ένα από τα πράγματα που βρίσκω εξαιρετικά συγκινητικό είναι ότι ίσως
η ανθρώπινη εξιλέωση ξεκινά σε μεγάλη κλίμακα
όταν οι άνθρωποι ορθώνουν γενναία το ανάστημά τους
για να κάνουν κάτι για κάποιον άλλον.
Η μητέρα μας, η Ιωχαβέδ,
σε γέννησε κρυφά.
Σύμφωνα με το Μιδράς, με το που γεννάει,
όλο το δωμάτιο γεμίζει φως.
Όταν είδε το παιδί, είδε ότι είναι καλός.
Στα εβραϊκά είναι…
Είδε ότι είναι καλός.
Έχουμε να ακούσουμε αυτήν τη φράση, "ότι ήταν καλό",
από το πρώτο κεφάλαιο της Γένεσης.
Από τις πρώτες επτά μέρες της δημιουργίας.
Και λέει "Είναι ξεχωριστός.
Πρέπει να τον κρύψουμε. Πρέπει να σωθεί".
Οι στρατιώτες χτυπούσαν κάθε πόρτα στη Γεσέν.
Σκεφτήκαμε ένα σχέδιο για να σε σώσουμε.
Ξέρουμε ότι έχετε ένα μωρό.
Έρχονται.
Ααρών, πήγαινε στην κρυψώνα. Γρήγορα.
Δουλειά μου ήταν να σε φροντίσω.
Να σε κρύψω.
Σας το είπα.
Το μωρό γεννήθηκε νεκρό.
Δείξε μας το πτώμα.
Τον θάψαμε χθες.
Γιατί ταράζετε μια μάνα που πενθεί;
Σταθείτε.
Ακούστε.
Σε κρατούσα πολύ σφιχτά, φοβόμουν μην κλάψεις δυνατά.
Θα επιστρέψουμε.
Πάμε.
Όχι!
Όχι.
Όχι!
Ήσουν ασφαλής.
Αλλά ξέραμε ότι ήταν θέμα χρόνου να επιστρέψουν οι Αιγύπτιοι στρατιώτες.
Αυτό που βρίσκω ενδιαφέρον είναι ότι στα δύο πρώτα κεφάλαια
του βιβλίου της Εξόδου
το κείμενο εστιάζει πολύ έντονα στις σοφές,
έξυπνες και γενναίες πράξεις απείθειας ορισμένων γυναικών,
κάποιες εκ των οποίων είναι Εβραίες και κάποιες όχι,
που ριψοκινδυνεύουν με γενναιότητα
αψηφώντας τους νόμους και τις διαταγές του φαραώ.
Η μητέρα του Μωυσή παίρνει την οδυνηρή απόφαση
να βάλει το μωρό σε ένα καλάθι
και να το ρίξει, σε μια κίνηση απόγνωσης, στα νερά του Νείλου.
Πρόκειται για πράξη απόγνωσης.
Θεέ μου.
Ελπίζω να υπάρχει κάποιος κάπου που να μην είναι φρικτός.
Και αν υπάρχει, ελπίζω να βρει αυτό το μωρό.
Είναι σπαρακτικό αυτό.
Η μητέρα μας σε έριξε στα νερά του Νείλου,
χωρίς να ξέρει τι σου επιφύλασσε η μοίρα.
Κατάφεραν να τον κρύψουν για τρεις μήνες.
Και όταν πέρασαν οι τρεις μήνες, κατασκεύασαν μια μικρή κιβωτό.
Στα εβραϊκά λέγεται "τεβά". Είναι η ίδια λέξη για την Κιβωτό του Νώε.
Η Κιβωτός του Νώε είναι κι αυτή "τεβά" με κλίση.
Έχουμε δύο ιστορίες.
Η μία υπάρχει στην αρχή της Γένεσης
και τώρα έχουμε το αρχικό μέρος της Εξόδου όπου κάτι σημαντικό θα συμβεί,
λόγω της "τεβά".
Η "τεβά" μεταφέρει κάποιον που θα αντιπροσωπεύσει μια νέα αρχή.
H Πι-Ραμές.
Έχει αναπτυχθεί.
Ένα τέρας.
Που τρέφεται με αίμα.
Το δικό μας αίμα.
Θα είναι μεγαλόπρεπο.
Είσαι πολύ περήφανος, αδερφέ.
Ο πατέρας μας έχτισε τον ναό του Άμωνα
ώστε να μνημονεύεται το όνομά του στην αιωνιότητα.
Τώρα αφαιρείς την επιγραφή και την αντικαθιστάς με τη δική σου;
Ο πατέρας έφτιαξε την επιγραφή πριν ολοκληρωθεί ο ναός.
Ο λαός μας θυμάται τον πατέρα με αγάπη.
Ο πατέρας ήταν τύραννος.
Καταδίωκε παιδιά Εβραίων επειδή φοβόταν τυχόν εξέγερση.
Χαμάν, από ποιους αποτελείται το εργατικό δυναμικό μας;
Ένα πέμπτο Αιγύπτιοι, άρχοντα.
Ένα πέμπτο αιχμάλωτοι πολέμου.
Οι υπόλοιποι είναι Εβραίοι.
Δραστήριοι και ικανοί εργάτες.
Και ήθελε να τους αποδεκατίσει επειδή έτρεμε μια εξέγερση.
Εγώ έχω άλλο σθένος.
Και καθώς η πόλη μας πλησιάζει τους ουρανούς,
οι θεοί μας θα δοξαστούν.
Στην Αίγυπτο δεν υπήρχε η έννοια των σκλάβων.
Δουλέψτε!
Υπήρχαν, όμως, αιχμάλωτοι πολέμου, υπήρχαν υπηρέτες.
Υπήρχε καταναγκαστική εργασία.
Ήταν κάτι συνηθισμένο για τους Αιγύπτιους βασιλιάδες.
Η καταναγκαστική εργασία στην Αίγυπτο
ήταν μεγάλης σημασίας για την οικονομία.
Όταν λες "Άσε τον λαό μου να φύγει",
το φυσικό ερώτημα του φαραώ και ολόκληρης της αιγυπτιακής οικονομίας είναι
"Ποιος θα κάνει τη δουλειά;"
"Ποιος θα επωμιστεί την εργασία αυτή;"
Όπως το 1863
η Διακήρυξη της Χειραφέτησης έθεσε το ερώτημα
"Αν ελευθερώσετε τους σκλάβους, ποιος θα μαζέψει το βαμβάκι;"
Η Γεσέν βρίσκεται στα περίχωρα της Πι-Ραμές.
Ο εγγονός και ο δισέγγονος του Αβραάμ εγκαταστάθηκαν εκεί τέσσερις αιώνες πριν,
όταν ο λιμός τούς έδιωξε από τη Χαναάν.
Ο φαραώ λέει "Φέρτε τους όλους. Θα εγκατασταθούν εδώ".
Με το πέρασμα του χρόνου, οι Ισραηλίτες θεωρούνται τέταρτος πυλώνας.
Αναπτύσσονται, έχουν τη δική τους ταυτότητα.
Δεν αφομοιώνονται όσο καλά θέλουμε.
Πρέπει να τους προσέχουμε.
Στήνεται ένα σύστημα μέσω του οποίου δεν κρατούνται ακριβώς ως σκλάβοι,
αλλά αυτά συμβαίνουν σταδιακά.
Στέρηση δικαιωμάτων. Πολύ σύντομα, κοιτάς γύρω και δεν θυμάσαι
πώς ήταν η ζωή πριν απ' αυτό.
Γεια σου.
Μαριάμ.
Ο αδερφός μας, ο Μωυσής.
Σου είπα να μην τον φέρεις πίσω.
Έλα.
Δεν πειράζει. Ελάτε, σας παρακαλώ.
Παρακαλώ.
Πρέπει να διψάτε πολύ.
Θέλετε να φάτε;
Ξεδιψάστε, μετά πρέπει να φύγετε.
Πότε φάγατε;
Αυτό ήθελε η μητέρα.
Άκουσέ τον, Μαριάμ.
Ο Θεός τού μίλησε.
Ο Θεός έρχεται στα όνειρα όλων μας.
Δεν ήταν όνειρο.
Μου μίλησε πάνω στο βουνό.
Μου είπε να ελευθερώσω τον λαό μας,
να τους οδηγήσω στη Χαναάν.
Ο Θεός μας δεν έχει μιλήσει σε κανέναν εδώ και εκατοντάδες χρόνια.
Είναι αλήθεια.
Οι Εβραίοι βρίσκονται στην Αίγυπτο 430 χρόνια.
Και τα περισσότερα χρόνια τα πέρασαν ως σκλάβοι.
Τι απέγινε η σχέση μεταξύ του Θεού και του λαού του Ισραήλ
όλους αυτούς τους απελπιστικούς και ατελείωτους αιώνες σκλαβιάς;
Τα παράτησαν;
Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι ιστορίες που τους είχαν πει
για τον πρόγονό τους τον Αβραάμ
και την υπόσχεση ότι θα ζήσουν ελεύθεροι στη Γη της Επαγγελίας
δεν ανταποκρίνονταν στην αλήθεια;
Η Τορά δεν μας λέει.
Ένα από τα εδάφια που μου κάνει μεγάλη εντύπωση
είναι όταν ο Θεός λέει στον Μωυσή "Θυμάμαι τον λαό μου.
Άκουσα τις κραυγές τους".
Όποτε το διαβάζω αυτό, η πρώτη μου αντίδραση είναι "Γιατί άργησες τόσο;"
Η μητέρα.
Μητέρα.
-Να σε πάω… -Δεν αναγνωρίζει κανέναν.
Μικρέ μου Μωυσή.
Γύρισες;
Σ' ευχαριστώ.
Ευχαριστώ.
Μην το πεις στον επιστάτη.
Οφείλουν τη θέση τους στους Αιγύπτιους. Μάζεψε τους γέροντες για την ώρα.
Μωυσή, όταν έρθουν, μπορείς να τους μιλήσεις.
Όχι εγώ. Ο Ααρών.
Στο Κοράνι, όταν ο Μωυσής μιλούσε στον Θεό πάνω στο βουνό, του είπε
"Στείλε τον Ααρών μαζί μου, γιατί είναι πιο εύγλωττος
και εκφράζεται καλύτερα από μένα".
Η έκφραση του Κορανίου αναφέρει ένα δέσιμο ή κόμπο στη γλώσσα.
Αυτό θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως ένα σωματικό ελάττωμα
ή ως κάτι απλώς ψυχολογικό,
ότι φοβάται να γυρίσει στον φαραώ
και ότι μάλλον δεν είχε τόσο ευφράδεια όσο ο Ααρών.
Πρόκειται για πολύ όμορφη στιγμή επειδή λέει στον Θεό
"Χρειάζομαι λίγη βοήθεια σ' αυτήν τη μεγάλη αποστολή".
Ο Θεός ανταποκρίθηκε κι ο Ααρών εξυψώθηκε αποκτώντας την ιδιότητα του προφήτη.
Οπότε, ενεργεί μαζί με τον Μωυσή για να συνεισφέρει στην αποστολή.
Από δω ο Μωυσής, ο αδερφός μου.
Δεν είναι Αιγύπτιος.
Είναι ένας από εμάς.
Ήρθε σ' εμάς με ένα μήνυμα.
Τι μήνυμα;
Ο Δαθάν, ο επικεφαλής επιστάτης.
Θυμάσαι τον αδερφό μου.
Είναι καλός άνθρωπος.
Ακόμα κι όταν ζούσε ως Αιγύπτιος.
Φόνευσε τον φρουρό που μαστίγωνε τον Βουκκί.
Το θυμάμαι πολύ καλά.
Ο Θεός…
Ο δικός μας Θεός…
Ο Θεός του Αβραάμ
παρουσιάστηκε στον αδερφό μου
και τον διέταξε να μας οδηγήσει μακριά από τη σκλαβιά
για να επιστρέψουμε στη γη απ' όπου ήρθαμε.
Είπε πώς;
Ρώτα τον πώς.
Θα ζητήσουμε από τον φαραώ να φύγουμε από την πόλη.
-Θεέ μου. -Όχι!
Όλοι μας.
Θα πούμε ότι οφείλουμε θυσία στον Θεό μας.
Θυσίες ζώων που θα εξόργιζαν τους Αιγύπτιους.
Ο φαραώ θα μας αφήσει να πάμε στην έρημο για τρεις μέρες.
Όταν απομακρυνθούμε, θα φύγουμε.
Γιε του Αμράμ, θέλω να πιστέψω την ιστορία του αδερφού σου.
Αλλά αν πας στον φαραώ μ' αυτό το αίτημα,
θα γελάσει μαζί σου.
Ο αδερφός μου μίλησε με τον Θεό.
Τι;
Μου έδωσε εντολή να σας ελευθερώσω.
Να ελευθερώσω τον λαό μας.
Εφόσον μας το λέει ο Θεός,
θα πετύχει.
Μωυσή.
Σου είπε το όνομά του;
Ναι. Το ξέρω.
Σε κάθε γενιά,
το όνομα του Θεού μας περνούσε στην επόμενη.
Για να το ξέρουμε όταν θα ερχόταν η στιγμή.
Σεράχ.
Είπαν "Ας συμβουλευτούμε τη γερόντισσα Σεράχ, την κόρη του Ασήρ".
Έχει τα ξεχωριστά λόγια;
Ξέρεις το όνομα, σωστά;
Σ' το είπε η μητέρα σου.
Αν ο Μωυσής ξέρει το όνομα,
σημαίνει ότι είδε τον Θεό μας.
Μωυσή.
Ο Θεός είναι μαζί μας.
Λέει "Έχει τα ξεχωριστά λόγια, τα λόγια της λύτρωσης.
Λέει αλήθεια.
Είναι ο λυτρωτής. Είναι ο εκλεκτός προφήτης του Θεού".
Ως εδώ ήταν η μυστικότητα.
Είναι αλήθεια; Γύρισε ο Θεός μας;
Πες μας γι' Αυτόν.
Δείξε τους.
Είναι ο μόνος αληθινός Θεός.
Είναι ο Θεός που προστάτευσε τον Ιωσήφ
όταν τον πρόδωσαν τα αδέρφια του.
Είναι ο Θεός που του είπε
ότι μια μέρα τα οστά του θα επιστρέψουν στη Χαναάν.
Είναι ο ίδιος Θεός που έκανε συμφωνία με τον Αβραάμ,
τον προπάππου του Ιωσήφ.
Ώστε ο λαός μας να του ανήκει για πάντα.
Ο Αβραάμ πάλεψε με τον Θεό;
Όχι, αυτός ήταν ο Ιακώβ, ο πατέρας του Ιωσήφ.
Συνάντησε τον Κύριο τη νύχτα και πάλεψαν μέχρι την αυγή.
Και δεν άφηνε τον Κύριο να φύγει μέχρι να τον ευλογήσει.
Και όταν ο Κύριος τον ευλόγησε, τον ονόμασε Ισραήλ.
Αυτός που αγωνίστηκε με τον Θεό.
Πώς είναι η πατρίδα μας;
Είναι αλήθεια η πλημμύρα;
Και τα ζώα;
Ναι, έγινε πλημμύρα.
Ο άνθρωπος που μας έσωσε από αυτήν λεγόταν Νώε.
Έφτιαξε μια κιβωτό.
Πόσες μέρες κράτησε η πλημμύρα;
Σαράντα μέρες και σαράντα νύχτες.
Πώς φτιάχτηκε ο κόσμος;
Ο Θεός μας τον έφτιαξε σε έξι μέρες.
Μιλάει για τον Αδάμ και την Εύα,
τον Νώε, τον Ισαάκ και τον Ισμαήλ,
τον Ιακώβ και τον Ησαύ.
Ο άντρας που έφυγε από την Αίγυπτο ως φυγάς επιστρέφει ως προφήτης.
Πώς ήξερες ότι ήξερα το όνομα;
Είμαι μαία.
Είμαστε κοντά στον Θεό.
Στη γέννηση και τον θάνατο νιώθεις την παρουσία Του.
Αλλά δεν έχεις δικά σου παιδιά.
Όταν ήρθε η ώρα μου να βρω σύζυγο,
ακόμα σκότωναν αρσενικά βρέφη.
Προτιμώ να βοηθώ τους άλλους.
Εκεί ήσουν.
Κοντά στον κήπο του γυναικωνίτη.
Όταν σε μάζεψε η πριγκίπισσα.
Το είδες;
Εγώ φρόντισα γι' αυτό.
Η μητέρα του Μωυσή λέει μία λέξη στην αδερφή του.
"Ακολούθησέ τον".
Στα αραβικά είναι μία λέξη.
Και είναι πολύ γενναία που ακολουθεί αυτό το παιδί.
Σεπφώρα, θέλω να σου πω κάτι.
Είναι πολύ σβέλτη
και βρίσκει τρόπο ο αδερφός της να επιστρέψει στη βιολογική τους μητέρα.
Συγχώρεσέ με, κυρά μου.
Ξέρω μια τροφό για το μωρό της πριγκίπισσας.
Η πριγκίπισσα, η κόρη του φαραώ, δεν ρωτάει ποτέ
"Ποια είσαι;"
Κατά πάσα πιθανότητα, δεν ξέρει
ότι αυτή είναι η βιολογική μητέρα του βρέφους.
Φυσικά, η βιολογική μητέρα είναι προορισμένη να γίνει αυτή
στο στήθος της οποίας θα τραφεί
και θα περάσει τα πρώτα δύο ή τρία χρόνια
θηλάζοντας τη μητέρας του.
Αυτό σημαίνει ότι ακούει τη μητρική του γλώσσα από βρεφική ηλικία.
Νανουρίσματα στα εβραϊκά.
Φαντάζομαι ένα τραγούδι,
ένα νανούρισμα που πήρε μαζί του στην υποσυνείδητη μνήμη του.
Μ' αρέσει που η ιστορία ξεκινά
με μια θηλάζουσα γυναίκα και το μωρό της.
Πόσο πιθανό είναι να συλλάβουμε με το μυαλό μας
ότι μια επανάσταση θα ξεκινήσει με μια θηλάζουσα μητέρα;
Υπήρχε ανώτερη δύναμη.
Πάντα.
Σε πήρε μακριά και σε ξανάφερε σπίτι.
Είσαι ο σύνδεσμός μας.
Αυτός που μεσολαβεί.
Η μητέρα μου θα με βοηθήσει να μιλήσω στον φαραώ αύριο.
Η αδερφή του φαραώ δεν είναι η μητέρα σου.
Δεν είναι, κι όμως, είναι.
Κάποιος πλησιάζει, κυρά μου.
Από μακρύ ταξίδι.
Ένας ξένος.
Ξέρει, όμως, την καρδιά σου.
Χλωμιάσατε, κυρά μου.
Τι συμβαίνει;
Ο γιος μου επέστρεψε.
Ο Μωυσής.
Υποτιτλισμός: Δέσποινα Πασσαλή