"THE DEAD GIRLS" NI LUIS ESTRADA
BASE SA NOBELA NI JORGE IBARGÜENGOITIA
Pakisulat ng petsa, mamaya na tayo magkuwenta.
-Magandang gabi. -Magandang gabi. Ano'ng sa inyo?
-Apat na campechanas nga. -Sige. Two pesos lang.
Eto.
Paalam.
Tulungan na kitang magbilang.
Sige.
Naaalala mo pa 'ko, Simón Corona?
Ipapaalala ko sa 'yo, gago ka!
Mr. Simón Corona, may suspetsa ba kayo kung sino'ng gumawa nito?
Wala ho, sir.
Siguradong-sigurado ako
dahil tinutukan niya ako ng baril.
Pakana 'to ni Mrs. Baladro.
Hinihimok ko kayong
arestuhin sina Mrs. Serafina Baladro at mga kasama niya.
Alam naman nating sa bansang 'to,
mabagal ang hustisya.
Di mo nga alam kung alin ang mas nakakagulat,
'yong magulong proseso ng gobyerno para sundin 'yong batas
o 'yong pagpapatupad no'n.
HUKOM NG MEZCALA
Nagpabalik-ballik sa mga korte ng Mezcala at Plan de Abajo 'yong kaso
para arestuhin si Mrs. Serafina
bago 'yon makarating sa 'kin.
Pinatupad ko agad 'yong utos na 'yon.
PAGDATING NG PULIS
ENERO 13, 1964
-Ga'no kalala 'yong kaso ni Serafina? -Malala, Kapitan.
Kaya pakisabi sa kanila,
makipag-ugnayan sila sa atorni nila para maasikaso 'to.
-Ano ba'ng kaso niya? -Gaya ng nakalagay sa dokumento,
may nangyaring barilan at tangkang pagpatay
sa Tuxpana Falls, Mezcala.
Si Serafina ang tinuturong salarin sa pag-atake do'n.
Maniwala kayo, bilang opisyal ng Mexican Army at sa ngalan ng nanay ko,
walang kakilala si Serafina sa Tuxpana Falls.
Di pa siya nakakapunta do'n, baka nga di niya alam ang lugar na 'yon.
Naniniwala at natutuwa ako sa pagiging tapat mo,
pero kahit na malapit ako sa magkapatid na Baladro,
kailangan kong arestuhin si Ms. Serafina.
Naiintindihan ko, Inspektor. Salamat at ipinaalam mo 'to sa 'kin.
Wag kang magpasalamat.
Kikilos na din ako pagkatapos nito.
Aarestuhin ko si Ms. Serafina pag nahanap ko siya,
plano kong dumaan sa Danzón Casino bukas.
Sige.
-Magandang araw sa 'yo. -Salamat sa oras mo, Kapitan.
Pursigido si Inspektor Cueto.
Mukhang pinaalam niya 'to para bigyan tayo ng oras.
Ikaw ang tinurong salarin ni Simón Corona.
Aarestuhin ka bukas ng inspektor.
Kita mo na, Serafina?
Kasalanan mo 'to!
Makasarili ka! Ba't ka pa kasi naghiganti?
Ano'ng magagawa ko? Determinado ako, eh.
Umalis na tayo dito.
Pumunta tayo sa America.
Para iwan 'yong mga pinaghirapan natin? Hindi, uy.
Kapitan, pakisabi kay Hagdan na didiretso tayo sa rantso,
mag-isa lang dapat siya.
Pakihanap na din si Rendón. Kailangan niyang gawan ng paraan 'to.
Sige, madam.
-Herminia, tara na! -Sige, madam.
Bilis. Mga iha, linisin n'yo 'yang lahat.
Dapat maayos dito.
Tara na.
Linisin n'yo 'yang mabuti.
Bilis. Mahaba pa ang biyahe natin.
Pasok.
Ticho, bilisan mo diyan. Aalis na tayo! Ayusin mo 'yong sala pagkatapos mo diyan.
Takpan mo 'to ng mga kahon ng beer, sa bubungan ka na lumabas.
Kuha mo?
Opo, madam.
Mrs. Benavides!
Nandito ako sa may kainan!
Mrs. Benavides, kailangan naming umalis.
May paparating na pulis, papasukin nila 'yong Casino.
Diyos ko po! Ayokong madamay diyan.
Wag kayong mag-alala.
-Sabihin n'yo na lang, di n'yo ako nakita. -Pa'no 'yong bayad n'yo ngayong buwan?
Oo nga pala.
Eto.
-Dinagdagan ko na 'yan. -Salamat.
Binabalaan kita, Mrs. Aurora.
Pag nalaman kong nagsumbong ka sa mga pulis,
hahanapin kita!
Isipin mo na lang, ang tanda ko na para makulong.
Buong buhay ko, naglingkod ako sa Panginoong Diyos.
Pitong taon akong makukulong dito kasi tinulungan ko 'yong magkapatid.
Ibig sabihin no'n, dito na 'ko mamamatay.
Kilos na!
Dito kayo matutulog.
Gagawa na lang kami ng paraan bukas.
Wag kayong gagawa ng kalokohan, kundi malilintikan kayo.
-Kuha n'yo? -Opo, madam.
-Ikaw na'ng bahala sa kanila, Skeleton. -Sige, madam.
Rosa, may lagnat ka.
Bukas, igagawa kita ng tsaa.
Salamat, Skeleton.
Nilalamig ako, ang sama din ng pakiramdam ko.
Mga iha, lumabas na kayo para gawin 'yong mga kailangan n'yong gawin.
-Magandang umaga. -Skeleton.
Ticho.
Ano, Skeleton?
Kumusta 'yong mga babae?
-May mga pasaway ba sa kanila? -Wala naman po, ayos naman sila.
Pero may sakit si Rosa kaya ginagawan ko siya ng tsaa.
Ganyan nga.
Uminom ka pa nito
para gumaan 'yong pakiramdam mo.
Makakatulong 'to para gumaling ka.
Konti pa.
Sana mahanap ni Bedoya si Rendón, kailangan natin 'yong hayop na 'yon.
Pumunta na tayo sa America, pahupain muna natin 'yong sitwasyon dito.
-Ayokong makulong. -Masyado kang madrama, Serafina!
Hintayin nating ipalawanag ni Rendón 'yong sitwasyon natin.
Mga madam.
Skeleton. Lumala daw 'yong lagay ni Rosa.
Patay na siya.
ENERO 14, 1964
Sa ilang buwang lumipas, kumalat sa Concepción de Ruiz
na nagtatago daw sa Danzón Casino ang magkapatid na Baladro.
Ilang beses na kaming nagpabalik-balik do'n,
pero binisita ko ulit 'yon para makasiguro.
DANZÓN CASINO
SARADO
Pakiputol ng kadena.
May kuryente pa din dito?
Kaya nga, eh.
Mukhang walang tao dito.
Halughugin pa din natin 'to, baka may palantadaan tayong makita dito.
Di ba nakakapagtakang malinis dito, Inspektor?
Walang ibig sabihin 'yon, Castro.
Nandito tayo para arestuhin si Mrs. Serafina.
Diyan lang kayo.
Castro, sumama ka sa 'kin.
Walang tao. Tara na.
Akala ko, di na namin mahahanap ang magkapatid na Baladro,
pero may rantso pala sila sa Concepción de Ruiz
kaya tinunton namin 'yon.
-Magandang umaga. -Hinihintay ka namin, Cueto.
Eto, 10,000 pesos para di muna hulihin si Serafina.
Sige na.
Matagal ka nang tumatanggap ng suhol sa 'min, alam kong mukha kang pera.
Sige, Mrs. Arcángela.
Gagawin ko 'to para sa 'yo.
Mauuna na kami.
Sa kasamaang-palad, wala sila no'ng pinuntahan namin 'yong rantso.
Nakasulat 'yon sa ulat ng imbestigasyon ko.
Ano'ng masasabi mo, Castro? 10,000 pesos 'to.
Eto 'yong parte mo.
Kahit 5,000 pesos lang 'yong inabot niya, di na natin siya huhulihin, eh.
Alam mo, Castro?
Mukhang may tinatago ang magkapatid na Baladro
na mas malala sa ginawa ni Serafina.
Mukha nga, Inspektor.
Binigay agad nila 'yong pera, ni wala ng usap-usap na nangyari.
Balikan ulit natin 'yong Casino para makasiguro tayo.
DANZÓN CASINO
SARADO
Makinig kayo.
Ikaw, doon ka sa itaas.
-Daniel, doon ka. -Opo.
Ikaw, doon ka sa may bar. Halughugin n'yo 'tong mabuti.
Castro, sumama ka sa 'kin.
Sige po, sir.
Ibang klase ka ring bugaw, Mrs. Baladro.
Tingnan mo 'to, Inspektor. Mukhang may tumira nga dito.
Di na mahalaga 'yan, Castro. Mag-ikot pa tayo dito.
Castro, tingnan mo 'yong bodega.
Inspektor.
Wala namang kahina-hinala dito.
Amoy patay na aso dito.
Malambot 'yong lupa, Castro.
Hoy, may nahanap ba kayo?
Wala, Inspektor.
Kumuha kayo ng pala, hukayin n'yo 'to.
Tingnan mo, Inspektor.
Mga hayop na bugaw 'to.
Sinasabi ko na nga ba, may ginagawa silang masama.
Tumawag ka ng karagdagang pulis sa Pedrones.
Hukayin n'yo 'yang katawan.
Bilis, palibutan natin 'tong rantso.
Pangkat A, doon kayo. Pangkat B, dito kayo.
Castro, pasukin natin 'yong bahay.
-Sige, sir. -Halughugin ang buong lugar!
Pambihira.
Nakatakas na ang mga hayop na 'yon.
Inspektor! Mukhang may tao sa kamalig.
-May naririnig akong humihingi ng tulong. -Castro!
Salamat at nandito kayo.
Dalawang araw na kami dito, wala pa kaming kain.
Asan 'yong mga amo n'yo? Saan sila pumunta?
Kagabi, narinig kong nag-uusap sina Mrs. Serafina at Mrs. Arcángela.
Balak nilang sumakay ng tren pa-Nogales para makatawid sa America.
Tumawag kayo sa mga kasamahan natin.
Dalhin n'yo sa estasyon ang mga babaeng 'to, pakainin n'yo sila.
Tara na. Di pwedeng makatakas ang mga hayop na 'yon.
MEXICAN RAILWAYS PEDRONES
Bilisan n'yo!
Hanapin n'yo sila!
Kayong dalawa, pumunta kayo sa bagon na 'yon.
Pulis kami. Patigilin n'yo 'tong tren!
Baladro sisters.
Inaaresto namin kayo.
ENERO 15, 1964
Sila 'yong mga bugaw na nagkulong sa 'min.
Mga hayop sila. Mga traydor.
Sila 'yong mga bugaw.
Mga walang utang na loob.
Mga mamamatay-tao sila.
Wala kayong utang na loob. Pagbabayaran n'yo 'tong lahat.
Tangina ka, Cueto.
Pwede naman natin 'tong pag-usapan, eh.
Pumasok kayo diyan.
Pasensiya na, Mrs. Arcángela,
pero ibang usapan na 'yong bangkay sa bakuran n'yo.
Kung ako sa inyo, mag-iingat na 'ko sa mga sasabihin ko.
Aalis na 'ko.
Arcángela, pa'no tayo makakalabas dito?
Wag kang mag-alala.
Gamit ang pera at impluwensiya natin, makakalabas din tayo dito.
Hintayin lang muna natin si Rendón.
Bilisan mo diyan, Juanita.
Siguruhin mong walang maiiwang dokumentong nag-uugnay sa 'kin sa mga Baladro.
Maghahain ako bukas sa kapitolyo ng kautusan.
Para kina Mrs. Arcángela at Mrs. Serafina?
Hindi, Juanita. Para sa 'tin. Siguradong parating na ang mga pulis
dahil naging abogado ako ng mga Baladro.
Mahaba-habang imbestigasyon 'to.
Ilan pa kayang mga patay na babae ang mahahanap natin?
Base sa mga nadiskubre namin sa Danzón Casino
at sa mga pahayag ng mga babaeng nailigtas namin,
natukoy namin ang mga kasabwat ng mga bugaw
at agad namin silang inaresto.
Di alam ni Hermenegildo Bedoya
na naaresto na 'yong magkapatid na Baladro,
kaya sinubukan niyang tumakas pa-Nogales kung saan sila magkikita.
BANGKO NG PLAN DE ABAJO
Kapitan Bedoya, inaaresto ka namin.
May 20,000 pesos ako sa bangko.
-Sa inyo na 'yon basta pakawalan n'yo 'ko. -Huli na para diyan.
Pasensiya ka na.
Sumama kayo sa 'min.
Inosente ako. Sinunod ko lang 'yong utos ni Kapitan Bedoya.
Tumahimik ka, Sarhento.
Sa opisina ng District Attorney ka magpaliwanag.
-Totoo kaya 'yong mga paratang nila? -Hindi 'yon.
Mababait 'yong magkapatid na Baladro. Hindi nila magagawa 'yon.
Mr. Hagdan, inaaresto ka namin.
-Ako? Bakit? -Castro.
-Sumama ka sa 'min. -Ano'ng kaso ko?
-Wala akong ginawang masama! -Kilos na!
Ikulong n'yo din ako kung nakakulong 'yong mga amo ko.
Hintayin mo na lang 'yong subpoena mo.
-Gano'n ang proseso dito. -Wala nga akong ginawang masama!
Inosente ako!
Bouncer nila ako!
Kung ayaw n'yo akong ikulong, ikukulong ko 'yong sarili ko.
Huling naaresto sina Eulalia Baladro at Teófilo Pinto.
Pwede silang makatakas
dahil wala silang mga litrato o impormasyon para maaresto sila.
Pero sinulat nila ang totoong pangalan nila
no'ng sumakay sila ng bus pa-San Antonio, Texas.
Doon namin sila nahanap at naaresto.
Ikulong n'yo na sila.
Karaniwang mga lasinggero ang nakukulong sa Concepción de Ruiz.
Pero sa kauna-unahang pagkakataon, may 19 na kriminal ang nakulong do'n.
Makinig kayong lahat, lalo kayong mga hayop kayo.
Sisiguruhin naming makakalaya tayong lahat dito.
Pero binabalaan ko kayo, pag may sinabi kayo sa mga pulis
na di n'yo dapat sabihin, malalagot kayo. Malinaw?
Opo, madam.
Ang sabi ng ilan sa mga babaeng nailigtas namin,
kilala nila 'yong mga babaeng namatay.
Kaya bumalik kami sa Rantso sa Los Ángeles.
Doon tumambad sa 'min
'yong iba pang mga bangkay.
HUSTISYA NI HUKOM PERALTA
Sa lahat ng kasong nahawakan ko,
ang kaso ng magkapatid na Baladro 'yong pinakasikat sa lahat.
Kahit na maraming paratang na naisulat tungkol sa kanila,
di 'yon nakaapekto sa pagiging hukom ko.
Naging patas ako sa lahat.
Pero ngayon ko lang naisip
na mas pinaniwalaan ng mga tao
'yong mga binalita ng mga diyaryo
kaysa sa katotohanan.
Mrs. Arcángela. Basahin mo 'tong sinulat ng mga diyaryo tungkol sa 'yo.
MGA BUGAW AT MAMAMATAY-TAO
Mga hayop sila.
Anong tayo 'yong pumatay sa mga babae?
Mga hayop sila, puro imbento 'yong mga ginagawa nila.
Base sa mga nakuha naming pahayag sa mga babae,
komplikado ang kasong 'to, sir.
Sa bawat pagdinig, dapat maayos at may pag-iingat tayo.
Sang-ayon ako, sir.
Dapat ihiwalay natin 'yong mga bayaran.
'Yong mga magsasabing nakaranas sila ng pang-aabuso sa pahayag nila,
magiging biktima at testigo sila.
Para naman sa mga di nagreklamo,
ituturing natin silang mga kriminal at mga kasabwat ng mga Baladro.
Sige ho, sir.
Ms. Herminia N.,
Guadalupe N.,
Gloria N.,
Luz Maria N.,
Jacinta N.,
Perla N.,
at Juvencia N.,
sumama kayo sa 'kin.
Pa'no naman kami?
Dito lang ba kami?
Base sa mga pahayag n'yo,
ituturing kayong mga kasabwat ng mga Baladro.
Ano?
Pa'no?
Bakit?
Mawalang-galang na, sir! Dumating na ba 'yong abogado namin?
Walang abogadong dumating para sa inyo.
Simula ngayon, dito na kayo matutulog.
Di na din kayo ikukulong o sasampahan ng kaso.
Alam kong pangit dito pero malaya naman kayo.
Pwede kayong lumabas kung gusto n'yo.
Ang kailangan n'yo lang gawin,
dapat nandito kayo sa paglilitis.
Kuha n'yo?
Opo.
Pagkain pa din ba ng preso ang kakainin namin?
Ang pangit kasi ng lasa no'n.
Wag kayong mag-alala.
Aasikasuhin din namin 'yon. Ituring n'yo 'tong parang bahay n'yo.
May mga bangkay ulit sa rantso ng mga bugaw!
May mga bangkay ulit!
May mga bangkay ulit sa rantso ng mga bugaw!
May mga bangkay ulit!
May mga bangkay ulit sa rantso ng mga bugaw!
May mga bangkay ulit!
May mga bangkay ulit sa rantso ng mga bugaw!
May mga bangkay ulit!
Naiintindihan ko, pero wala na kaming kuwarto dito.
Oo.
Sige.
Paalam.
-Magandang hapon. -Mga ginoo.
Mga taga-Alarma kami.
Kumuha kami ng kuwarto dito para sa diyaryo namin.
'Yong magkapatid na Baladro ba ang pakay n'yo?
Oo. Mukhang marami kaming mamamahayag dito.
Sa totoo lang, kayo 'yong nakakuha ng huling kuwarto dito.
Malayo ba dito 'yong kulungan ng magkapatid?
Hindi naman.
Maliit na bayan lang 'to. Dalawang kanto lang 'yong layo ng korte dito.
-Puwes tara na. -Sige.
Pakidala nito sa kuwarto namin.
Sige ho.
-Pakiingatan nito. -Sige ho.
Mga binibini, naantig ang buong Concepción de Ruiz
sa kuwento ninyo.
Sana magustuhan n'yo 'tong inihanda ng Ladies of the Perpetual Candle.
Simula sa araw na 'to,
kasama ng Opisina ng Alkalde,
di na kayo magugutom ulit.
Kain na.
GINUTOM SILA!
PINAPAKAIN SILA NG LIMANG BEANS AT TORTILLA KADA ARAW!
Sir, pakisabi sa kumuha ng pahayag namin, gusto namin siyang makausap.
Ano'ng sasabihin ko?
May mga naalala kasi kaming gusto naming idagdag sa pahayag namin.
Eh, ang dami kasing tao dito.
Sige.
Sige, tangina n'yo.
Traydorin n'yo kami, magsinungaling kayo do'n!
Wala kayong utang na loob!
Walang-wala pa kayo no'ng una kayong napunta sa 'min!
Isulat mo diyan na humiling ang mga babaeng 'to
na magbigay ulit ng pahayag.
Kusang-loob nila 'tong ginawa
at di sila pinilit.
Nagsinungaling sila sa 'min ng nanay ko.
15 taon lang ako no'n. Binayaran nila nang 200 pesos 'yong nanay ko.
Magkakasambahay dapat ako sa Pedrones,
pero no'ng pagdating ko sa kanila, pinagtrabaho nila ako
bilang bayaran.
Naku.
-Ilang taon ka nga no'n? -15 taon ako no'n.
Ay, mali. 13 taon lang ako no'ng dumating ako sa bahay-aliwan.
Di din nila ako binayaran sa pagtatrabaho ko sa bahay-aliwan.
12 taon ako no'ng sinabi ng pamilya kong magtatrabaho ako sa pabrika ng posporo.
Pero pagdating ko doon, napagtanto kong di 'yon pabrika, kundi bahay-aliwan.
Di ako pinapalabas ng magkapatid na Baladro.
Di rin nila ako binayaran sa trabaho ko.
Akala ko, magkakasambahay ako sa Casa del Molino.
Pero pagdating ko do'n, pinilit nila akong makipagtalik sa mga kliyente nila.
"Magiging bayaran ka, malinaw?" 'Yon ang sinabi nila sa 'kin.
May idadagdag ka pa ba sa pahayag mo?
Oho.
Di rin nila ako binayaran sa trabaho ko.
Palayain n'yo 'tong tatlong 'to
at dalhin n'yo sila sa bago nilang kuwarto.
Baguhin n'yo din ang legal na katayuan nila.
Di na sila mga kasabwat, biktima at testigo na sila ngayon.
Opo, sir.
DINAYA AT GINAWA NILA SILANG BAYARAN!
MEXICO CITY, MARSO 18, 1964
Base sa mga pahayag ng mga babae, mahaba-habang paglilitis 'to, Mr. Julio.
Maraming menor de edad sa kanila. Bukod sa pang-aabuso,
kinukulong at ginugutom din sila ng mga bugaw na 'yon.
Tinatrabaho ko pa 'to, iuulat ko 'tong lahat sa inyo.
Bukas na lang.
Tuwang-tuwa si Mr. Julio sa trabaho natin.
Pahayag na lang ng magkapatid na Baladro ang kulang.
Cheers, Belisario.
Pagkakataon na natin 'to.
Pa'no n'yo ipapaliwanag 'yong tatlong bangkay
na nakita sa bakuran n'yo sa Danzón Casino?
Wala kaming alam sa mga 'yon.
Baka gawa 'yon ng mga gustong manira sa 'min.
Eh, 'yong ibang bangkay
na nakita sa Rantso sa Los Ángeles? Sa inyo din 'yon, di ba?
Wala kaming kinalaman do'n!
Ang sabi ng mga babaeng nagtrabaho sa inyo,
ginugutom, inaabuso, at kinukulong n'yo daw sila.
Pinapakain n'yo daw sila
ng isang tortilla at limang beans kada araw.
-Ano'ng masasabi n'yo do'n? -Kasinungalingan 'yon.
Kung ano 'yong kinakain namin, gano'n din 'yong pagkain nila.
May kasama pa nga 'yong noodle soup.
Mga binibini, wala tayong mapapala dito kung wala kayong abogado.
Kailangan n'yo ng abogadong magtatanggol sa inyo.
Mabibigat ang mga kasong kinakaharap n'yo
pero mukhang di n'yo siniseryoso ang bagay na 'to.
Ikaw lang 'yong tanga dito.
Pag nalaman ng mga kapit namin 'yong ginagawa mo,
ewan ko kung may magawa ka!
-Ikulong n'yo na sila. -Mamamatay-tao kayo!
-Bitawan mo 'ko! -Wag mo 'kong hawakan!
Sa huli, para matapos 'yong imbestigasyon,
dinala namin si Simón Corona mula sa kulungan sa Mezcala.
Sa pahayag niya nag-umpisang imbestigahan ang magkapatid na Baladro.
Ano'ng pangalan n'yo? Sir!
Sir, baka pwedeng ikulong n'yo ako sa ibang selda?
Hindi pwede. Eto lang 'yong kulungan sa Concepción.
Inutos sa 'ming dalhin ka dito kasama ng mga nasasakdal.
Kumusta, Simón? Pagkakataon nga naman, nagkita ulit tayo.
Kasalanan mo 'to kaya kami nandito.
Tangina ka, Simón Corona!
Magnanakaw ka na nga, sumbungero ka pa. Hayop ka!
Masaya akong makilala ka. Gustung-gusto kitang makilala.
Lagi kang nababanggit ni Ms. Serafina.
Serafina, Arcángela, wala akong sinabi sa kanila.
-Di ko nga alam kung ba't ako nakakulong. -Hay, Simón.
Nagsisisi akong di pa kita pinatay noon. Wag kang mag-alala, di ka masasaktan dito.
Di ba, Kapitan?
Oo naman.
Aalagaan ka namin dito.
Hoy!
Tigilan n'yo 'yan!
Ano'ng nangyayari dito?
Di uusad ang kaso ng magkapatid na Baladro kung wala silang abogado.
Alam mo?
Di ba, abogado ng bayan ka? Pwedeng ikaw 'yong kumatawan sa kanila.
Marami silang koneksiyon at pera, di ba? Ba't di sila kumuha ng iba?
Hinahanap nila si Rendón para kumatawan sa kanila,
pero bigla na lang siyang nawala.
Mukhang wala din siyang balak na kumatawan sa kanila.
Sige.
Pero alam nating parehong di 'to malulusutan ng mga kliyente ko.
Malalaman natin 'yan.
Tandaan mong sa bansang 'to, walang kinikilingan ang hustisya.
Makinig kayo.
Di namin kailangan ng tulong ng iba. Lalo na sa di namin kakilala.
Maselan 'yong sitwasyon n'yo ngayon. Mas lalala 'yon kung wala kayong abogado.
Inosente kami! Kasinungalingan 'yong mga sinasabi nila.
Sa ayaw at sa gusto n'yo,
kailangan n'yong pumunta sa mga pagdinig
para ilabang inosente kayo.
-Matutulungan ko kayo doon. -Ba't naman kami magtitiwala sa 'yo?
Trabaho kong gawin ang lahat para matulungan kayo.
-Naniniwala ka bang inosente kami? -Wala ako sa posisyong manghusga.
Pero kung sasabihin n'yo ang totoo at makikipagtulungan kayo,
gagawin ko ang lahat para sa inyo.
Kung magiging abogado ka namin, magtiwala ka sa 'min.
Yayaman ka pag napalaya mo kami dito.
Mabibigat 'yong kasong kinakaharap n'yo.
Dapat kalmado kayo, wag n'yong sigawan ang hukom.
Walang saysay ang pagsigaw n'yo doon. Mapapahamak kayo lalo sa ginagawa n'yo.
Sige. Ikaw na'ng abogado namin.
Mauuna na 'ko. Aasikasuhin ko pa 'to.
Kinulong lang nila kami do'n.
Isang beses no'n, may ginawa kaming di nila nagustuhan
kaya kinulong nila kami.
Sinabihan ako dati ni Mrs. Serafina. "Ipalo mo 'to sa kanila!
Pag di malakas 'yong palo mo, ako 'yong papalo sa 'yo!"
Eto 'yong mga latay sa katawan ko.
Katahimikan!
Binabawas nila sa sahod namin 'yong mga gastusin doon.
Alam nilang di ako marunong magbilang. Wala akong natanggap na pera sa kanila.
Sinungaling ka, Aurora.
Binabayaran namin kayo!
Binibilhan pa nga namin kayo ng mga damit at sapatos!
Di ba?
Tungkol naman sa mga bangkay na nakita sa bakuran,
-may alam ka ba do'n? -Meron po.
Nakita ko sina Mrs. Arcángela at Mrs. Serafina
no'ng tinulak nila sina Feliza at Evelia sa balkonahe ng Casino.
Iniwan lang nila basta 'yong katawan nila doon.
Nabagok sila, nilibing nila silang dalawa sa bakuran.
Mamamatay-tao.
Tangina mo! Sinungaling ka! Kasinungalingan yon!
Arcángela!
Di nila kami pinapakain.
Tira-tira galing sa basurahan 'yong pinapakain nila
habang meron silang sabaw at itlog.
Wala ka ng utang na loob, sinungaling ka pa!
Tinuring namin kayong lahat na parang mga anak namin.
Di lang 'yon 'yong ginawa nila.
Minsan, sa tagal nila kaming kinulong, nagkasakit at namatay 'yong ilan sa 'min.
Marami pa kayong makikitang bangkay sa mga bahay-aliwan nila.
Katahimikan!
"Matindi ang sinapit ng mga babaeng ito,
sa pagtira nila sa mga bahay-aliwan.
Para mabigyan sila ng hustisya, dapat parusahan ang mga bugaw na iyon."
Magaling, Chucho.
May mga litrato ako ng mga Baladro na pinagbabantaan nila 'yong mga babae.
Bagay na bagay 'to para sa artikulo mo.
Tingnan mo.
-Ang ganda, di ba? -Ayos 'to.
Bili na kayo ng Alarma!
Sa sobrang sikat ng kaso, ang daming nag-usisa mula sa buong bansa,
na nagdulot ng kaguluhan sa mga korte.
Katahimikan!
Pagdating namin sa rantso, nagkasakit si Rosa.
Nakita ko siyang nilapitan si Rosa, ang sabi niya,
"Igagawa kita ng tsaa." Pinilit niyang painumin si Rosa.
Pagkatapos ng ilang oras, namatay si Rosa.
Naniniwala akong may kinalaman 'tong mangkukulam na 'to sa pagkamatay ni Rosa.
Guadalupe N.
Kasama ako no'ng pinlantsa ni Skeleton si Blanca,
tapos pinainom niya si Blanca ng softdrinks bago siya namatay.
May idadagdag ka pa ba?
Pag nabubuntis kami,
pinapainom kami ni Skeleton ng tsaang pampalaglag,
di namin alam kung ano 'yong nilalagay niya do'n,
di siya naawa sa mga anak namin.
Mahal na Hukom, di totoo 'yong mga sinasabi nila.
KASABWAT, MANGKUKULAM NA BUWITRE!
PARA KANG NASA IMPIYERNO
Tanda mo ba 'yong may binubugaw kang buwitre gamit 'yong walis
pero di mo sila nabugaw?
Maraming beses na 'kong nagbugaw ng mga buwitre sa tanang buhay ko.
Di ko alam kung alin do'n 'yong tinutukoy mo.
No'ng nataranta na si Mrs. Serafina,
nilabas niya 'yong baril niya at sinabing, "Ticho, barilin mo sila."
-Di mo ba natatandaan 'yon? -Hindi, wala yata ako doon.
Sinabi din sa 'yo ni Mrs. Arcángela na ilibing sina Feliza at Evelia
kung saan mo nilibing si Blanca, di ba?
Hindi. Baka napanaginipan mo lang 'yon, di naman nangyari 'yon.
Ikulong siya.
"Si Eustiquio Natera, mas kilala bilang si 'Ticho' o 'Ang Sepulturero',
nagpanggap siyang wala siyang alam,
pero hindi niya matago ang katotohanan
sa hitsura ng mukha niya. Kitang-kita ang kasamaan sa kaniya.
Bago siya makonsensiya, kailangan ng sampung bangkay."
Ay, hindi.
"Isandaang bangkay."
Tumahimik ka, Teófilo! Wag kang gumawa ng kuwento!
No'ng isang beses, sinabi niya,
"Iiwan ko 'yong mga babae dito. Bantayan mo sila.
Pag may nagtangkang tumakas,
gamitin mo 'yong baril na binigay ko para sa mga baka."
Sumbungero ka!
Wag kang gumawa ng kuwento diyan.
Ginamit ko 'yong baril
para sundin 'yong utos ni Mrs. Arcángela.
Tumahimik kang hayop ka!
Mayaman 'yong mga hipag ko.
Baka nga nasa milyon na 'yong pera nila,
pero di nila kami binibigyan ng pera.
Di siguro ganito 'yong nangyari kung di sila kuripot.
Traydor kang hayop ka!
Ikulong n'yo na sila.
-Hoy! -Wag mo 'kong hawakan!
Tinuruan ni Kapitan ang mga amo naming parusahan kami.
Kumuha siya ng mga sanga sa may bakuran
tapos tiningnan niya kung alin 'yong pinakamatigas doon.
Ang saya-saya pa niya no'ng pinapalo niya sa 'min 'yon.
Sir, pinarusahan ko sila noon kasi mga pasaway sila.
Ginawa ko 'yon para matauhan sila.
Masaya ka sa ginawa mong 'yon?
Opo, sir.
Bilang opisyal ng Mexican army,
kailangan 'yong gawin para manatili ang kaayusan.
"Ang walang-awang si Kapitan Hermenegildo Bedoya,
pakana niya
ang mga pagpapahirap na ginawa ng mga bugaw
sa mga kawawang biktima."
May araw na dumating si Kapitan Bedoya habang naglalaba ako.
Bigla siyang napatigil no'ng may napansin siya.
Tinanong niya, "Ano 'yon?"
Ang sabi ni Mrs. Serafina, "Si Blanca 'yon."
Galit na galit na sumigaw si Kapitan,
"Sabihan mo si Ticho na dalhin si Blanca
sa dulo ng tapunan ng basura para ipakain sa mga aso!"
Biro lang 'yon, Mahal na Hukom.
Ba't ko naman sasabihin 'yon, di ba?
"Kalaguyo ni Serafina
ang walang-hiyang pulis na iyon.
Isa siya sa mga lalaking nakasama ng babaeng ito na walang kasing sama
at sa dami ng mga naging kalaguyo nito,
pwede mo siyang itulad
sa isang black widow."
No'ng binalita ng mga diyaryong
makapangyarihan at maimpluwensiya sa Plan de Abajo
ang magkapatid na Baladro,
sinabi din nilang imposible silang maparusahan.
Kaya agad kong ipinautos ang pagkamkam sa mga ari-arian nila…
…para mabigyan ng hustisya ang mga biktima.
Kukunin na lang nila basta 'yong mga ari-arian namin?
'Yon talaga ang plano nila sa una pa lang!
Gusto nila kaming maghirap!
Arcángela!
-Pulis! -Sir.
-Pulis. -Sir.
Tumawag kayo ng doktor! Hinimatay si Mrs. Arcángela.
Di ba natin pwedeng kontrahin 'yong desisyon nila?
Ano 'yon?
-Tumawag kayo ng ambulansiya. -Doktor!
Paypayan mo siya!
Arcángela!
-Nandito na siya! -Atorni!
Atorni Céspedes!
May mga katanungan kami sa inyo.
Bilang abogado nila, naniniwala ka bang inosente ang magkapatid na Baladro?
Lilinawin ko lang.
Trabaho kong maging abogado nila,
dahil abogado ako ng bayan at napunta 'tong kaso sa 'kin.
Pero di ako naniniwala sa kanila.
Sa katunayan, dapat silang parusahan ng parusang kamatayan.
Sa kasamaang-palad, di 'yon pinapatupad dito sa Plan de Abajo.
Mauuna na 'ko.
Atorni!
Pakiusap, Atorni.
Dahil galing 'yon mismo sa abogado nila,
pinalala no'n 'yong sitwasyon.
Sobrang daming opinyon at nakisali sa kasong 'yon,
kasama na do'n 'yong kapitolyo.
Alarma! Nabubunyag na 'yong mga kasamaan ng magkapatid!
Pero sa sobrang sikat ng kasong 'yon,
dinagsa ng mga tao ang Concepción de Ruiz.
Umabot pa nga sa puntong may 119 tao sa korte,
pero wala silang kinalaman sa kaso.
Mga hayop na bugaw 'yon!
Mamamatay-tao!
Mga mangkukulam!
Mamamatay-tao!
Grabe kayo!
Mamamatay-tao!
Putangina n'yo!
Alarma! Nabubunyag na ang mga kasamaan ng magkapatid!
Bili na kayo!
Nagpatuloy 'yong kaso, isinadula namin 'yong mga nangyari
kasama 'yong mga biktima at nasasakdal.
-Mga hayop na bugaw kayo! -Katahimikan!
Katahimikan!
Sige, mga iha.
Diyan pinainom ni Skeleton si Rosa ng tsaa.
Pagkatapos no'n, nalason at namatay siya.
Doon nila nilibing 'yong mga kasama namin.
Tumatakbo kami no'ng may narinig akong putok ng baril.
Nakatayo si Mr. Teófilo sa may pinto no'n,
saka lumabas si Mrs. Eulalia at inabot 'yong baril sa kanya.
Totoo ba 'yong sinasabi nila?
-Pumunta tayo sa pinaglibingan sa kanila. -Sige.
Mga mangkukulam!
Mamamatay-tao!
Dito mo ba sila nilibing, Ticho?
Opo, sir.
-Sino'ng nag-utos sa 'yong ilibing sila? -Si Ms. Serafina.
Ang sabi niya, "Ilibing mo sila doon para di sila mapansin."
Tatlo lang ba talaga 'yong nilibing mong babae dito?
Opo, tatlo lang sila,
pero bukod pa 'yong mga bangkay sa Casino.
Kung may iba pa, wala na 'kong kinalaman do'n.
Mga iha, ituro n'yo kung saan nilibing ang mga babae.
Galit na nga 'yong mga tao,
minamanipula at gumatong pa 'yong mga diyaryo sa mga balita nila
kaya lalong nagalit 'yong taumbayan,
na umabot sa puntong gusto na nilang patayin 'yong magkapatid.
Mamamatay-tao!
Diyan tinulak ng magkapatid na Baladro sina Evelia at Feliza.
Dito nila kami ilang beses pinarusahan.
Mga sinungaling kayong mga hayop kayo!
Wala kayong utang na loob!
Kalma lang.
Sumama ka sa 'kin.
Tara.
Hayop kayo.
Isang araw, no'ng kausap ng magkapatid si Kapitan Bedoya,
papatayin daw nila kaming lahat
at ililibing dito sa bakuran.
Di ba?
-Oo. -Oo.
May idadagdag ka ba do'n, Socorro?
Isang gabi,
binalak nina Mrs. Arcángela, Mrs. Serafina, at Kapitan Bedoya
na ihulog kami sa bubungan.
-Di ba? -Oo.
Dumiretso tayo sa susunod na lugar.
Sabihin mo, Kapitan,
natutunan mo ba sa army 'tong di makataong parusang 'to
para parusahan ang mga babae?
Hindi po, sir.
Naisip ko lang 'yang parusang 'yan.
Lagi nila kaming hinahampas bilang parusa.
Mrs. Arcángela,
pahawak nitong sanga.
HUSTISYA ANG SIGAW NG TAUMBAYAN
Sa kabila ng spekulasyon ng mga diyaryo na baka may iba pang mga bangkay,
wala na kaming nakitang iba, pero naghanap pa din kami.
Sa tulong ng mga testigo
at sa pagsasadula ng mga nangyari,
naging posibleng mapanagot ang mga nasasakdal
at ibigay ang kaukulang parusa sa kanila.
Di n'yo 'to pwedeng gawin sa 'kin, mga hayop kayo!
Ako si Arcángela Baladro! Wala akong kasalanan!
Kumalma ka, madam!
Sunod!
Pakihawak ng karatula.
Harap sa kanan.
Harap sa kaliwa.
Sunod!
Pambihira! Diyos ko!
Kalma lang po.
Harap sa kanan.
Kanan!
Sunod!
Kapitan, pakitanggal ng salamin n'yo.
Harap sa kanan.
Harap sa kaliwa.
Sunod!
Harap sa kanan.
Harap sa kaliwa.
Sunod.
Bumaba ka nang konti.
Sige pa.
Ayan.
Harap sa kanan.
Baba!
Harap sa kaliwa.
Sunod!
Base sa masusing imbestigasyon
at ebidensiyang ipinakita sa kasong ito,
nandito na ang hatol sa mga nasasakdal.
Pakiusap, tumahimik kayong lahat.
Para kay Kapitan Hermenegildo Bedoya.
Dahil sa pagtulong sa mga kriminal,
at sa pangunguna sa mga nakasaad dito sa kaso mo,
hinahatulan ka ng 25 taong pagkakakulong.
Mamamatay-tao!
Para kay Juana Cornejo.
Juana Cornejo,
mas kilala bilang "Skeleton,"
sampung taong pagkakakulong para sa pagkamatay ni Ms. Rosa N.,
apat na taon para sa ilegal na pagpapalaglag ng bata,
at anim na taon para sa kapabayaan
sa pagkamatay ni Ms. Blanca N.
JUANA CORNEJO - "SKELETON" 20 TAON
Para kina Teófilo Pinto at Eulalia Baladro.
Teófilo Pinto,
hinahatulan ka 20 taong pagkakakulong para sa dalawang pinatay mo
na pinlano, binalak, at tinangka mong gawin.
Para kay Eulalia Baladro, ang asawa at kasabwat niya,
labinlimang taon para sa pagkuha ng baril
at pag-abot nito sa asawa niya
para barilin ang mga biktima.
EULALIA BALADRO 15 TAON
TEÓFILO PINTO 20 TAON
Para kay Eustiquio Natera, mas kilala bilang "Ticho" o "Ang Sepulturero,"
labindalawang taon sa paglabag sa batas ng paglilibing
at pakikipagsabwatan sa krimen.
EUSTAQUIO NATERA - "TICHO" 12 TAON
Para kay Fulgencio Pérez, ang driver,
mas kilala bilang "Hagdan,"
anim na taon para sa paglabag sa batas trapiko
at ilegal na pagbili ng tao sa buong lalawigan.
FULGENCIO PÉREZ - "HAGDAN" ANIM NA TAON
Nicolás Pérez, mas kilala bilang "Nicolás Matapang,"
anim na taon para sa tangkang pagpatay,
pagpapanggap bilang awtoridad, at pag-abuso sa kapangyarihan.
NICOLÁS PÉREZ - "NICOLÁS MATAPANG" ANIM NA TAON
Simón Corona.
Mas kilala bilang "Ang panadero,"
anim na taon para sa ilegal na paglilibing
at pakikipagsabwatan.
SIMÓN CORONA - "ANG PANADERO" ANIM NA TAON
Panghuli, para kina Serafina at Arcángela Baladro.
-Mamamatay-tao kayo! -Mamamatay-tao!
Para sa krimeng pagpatay,
di sadyang pagpatay,
pag-abuso sa kalayaan ng iba,
pisikal at moral na pang-aabuso,
ilegal na pag-aari ng baril,
pagdadala ng ilegal na baril,
pang-aabuso sa mga menor de edad, pagbili,
hindi pagpapasahod,
paggamit ng nasamsam na ari-arian,
paglabag sa batas ng paglilibing,
paglabag sa pambansang batas trapiko at pagtatago ng ari-arian,
hinahatulan kayo ng korteng ito, Mrs. Serafina at Arcángela Baladro,
na napatunayang nagkasala.
Katahimikan!
Kasinungalingan at paninira 'tong ginagawa nyo!
Inosente kami!
Traydor ka, Peralta!
Kayong lahat, mga putangina n'yo!
Mga hayop kayo!
Mga gago! Duwag kayo!
Wala kaming pinatay!
Di 'to makatarungan, Mahal na Hukom!
Mas pipiliin naming mamatay kaysa tanggapin 'tong kahihiyang 'to!
At dahil do'n, Mrs. Serafina at Arcángela Baladro,
makukulong kayo nang 35 taon
nang walang parole.
NABIGYAN NA NG HUSTISYA! SA KULUNGAN NA MAMAMATAY ANG MGA BUGAW!
MAKUKULONG SILANG LAHAT!
Aurora Bautista,
Perla Pilar Cardona,
Guadalupe Enríquez,
Gloria López,
Luz Maria Méndez,
Socorro Montes,
María del Carmen Régulez.
Jacinta Reyes,
Herminia Solórzano.
Mga binibini, gusto kong sabihin sa inyo
kasama ng mga awtoridad ng Concepción de Ruiz
at ng lalawigan ng Plan de Abajo,
masaya kaming maibigay ang hustisya para sa inyo.
Maraming nagsasabing maimpluwensiya ang magkapatid na Baladro,
kaya parang imposible silang maparusahan.
Pero walang kinikilingan ang hustisya,
at sumusunod sa batas ang Mexico.
Kasama na diyan ang kabayaran
para sa inyo.
PAMAHALAAN NG CONCEPCIÓN DE RUIZ AT SIMBAHANG KATOLIKO
BILANG PAGSUPORTA SA MGA BIKTIMA
-Mabuhay ang Concepción de Ruiz! -Mabuhay!
-Mabuhay ang Plan de Abajo! -Mabuhay!
-Mabuhay ang Mexico! -Mabuhay!
Mabuhay ang Mexico!
Mabuhay!
-Mabuhay ang Mexico! -Mabuhay!
Ang mga Mehikano sa panahon ng giyera
Ihanda ang bakal at ang tali
Humanda silang lahat
Sa dagundong ng kanyon
Nagpapasalamat tayo sa Diyos
para sa mga babaeng ito
na nakaligtas sa karumal-dumal na karanansan.
Nawa'y bigyan kayo ng Diyos,
ng mas magandang kinabukasan,
malayo sa mga kasalanan.
Amen.
Manalangin tayo.
Sumasampalataya ako sa Diyos Amang makapangyarihan sa lahat,
na may gawa ng langit at lupa.
sa mga bagay na nakikita at hindi nakikita.
Sumasampalataya naman ako kay Hesukristo,
iisang Anak ng Diyos,
Panginoon nating lahat.
Diyos mula sa Diyos, Liwanag mula sa Liwanag,
tunay na Diyos sa tunay na Diyos.
Ipinanganak, hindi nilikha,
ng tunay na Ama,
kung saan nagmula ang lahat.
Na siyang dahilan
para tayo ay maligtas
noong bumaba Siya mula sa langit, pinagpakasakit Siya ni Poncio Pilato,
namatay Siya at inilibing.
Nang may ikatlong araw, nabuhay Siyang muli
at umakyat Siya sa langit.
Naluluklok sa kanan ng Diyos Ama,
Doon magmumulang paririto't maghuhukom sa buhay at namatay,
at sa Kaniyang kaharian.
Sa totoo lang, ginatungan namin 'yong kuwento ng magkapatid na Baladro.
Lalo no'ng sinabi naming lagpas isandaan 'yong pinatay nilang mga babae.
Pero naisip namin noong mahalaga 'yon,
kasi kung di namin 'yon sinabi, di iisipin ng Mexico
'yong mga malalang mga problema gaya ng prositusyon sa mga bata,
pagbebenta, ilegal na pagbili ng tao,
pagkawala ng mga babae,
pang-aabuso sa kabataan,
at higit sa lahat,
katiwalian at pakikipagsabwatan ng mga tiwaling opisyal sa lahat ng antas.
Di namin 'yon ginawa para magpaka-Santo o para mabigyan ng papuri.
Pero sa tingin ko, dahil sa ginawa naming 'yon,
nagbago 'yong tingin ng Mexico sa mga mamamahayag.
Simula no'n,
maparadyo o telebisyon, ginaya nila 'yong ginawa namin.
Sa sobrang sikat
at matagumpay ng kasong 'yon.
Para makapanghikayat na bumili ng diyaryo namin,
hinahanap namin 'yong mga salarin para sana kunan sila ng pahayag.
Kaya lang, di maganda 'yong natuklasan namin,
hinayaan na namin 'yon.
EPILOGO
Gumaling na si Simón Corona
sa pagkakasaksak niya sa kulungan.
Di pa rin namin alam kung sino'ng gumawa no'n.
Nakulong siya sa lalawigan ng Mezcala,
maganda ang naging rekord niya doon
at nakalaya siya. Bumalik siya sa Tuxpana Falls
at nagbukas ng bakery, nabuhay siya nang masaya.
Natanggal sa serbisyo si Nicolás Matapang.
Natuto siyang magsapatero no'ng nakulong siya,
may sarili na siyang sapatusan ngayon.
Si Ticho naman, sinubukan niyang bumalik sa pagiging bouncer
pero nabigo siya. Nagkakargador siya ngayon sa mga bodega.
Dinadalaw niya pa rin 'yong mga Baladro, na malapit sa kanya.
Naging driver ulit si Hagdan,
may ilang taxi na siya ngayon sa San Pedro de las Corrientes.
Usap-usapang galing sa mga Baladro 'yong pinangpuhunan niya doon,
at sinusulatan niya sila kada linggo.
Dalhin mo 'to sa San Pedro.
No'ng nakalaya si Eulalia Baladro,
nagbenta siya ng mga kendi sa labas ng bilangguan sa Pajares,
hinihintay niyang makalaya ang asawa niyang si Teófilo Pinto.
Nakulong si Kapitan Hermenegildo Bedoya sa Pedrones.
Naging pinuno siya ng mga preso doon. Nirerespeto at kinakatakutan siya do'n.
Nakakulong pa din sina Arcángela and Serafina Baladro.
Pabili ng pagkain at softdrinks.
May mga negosyo sila sa loob ng kulungan
gaya ng pautang. Usap-usapan ding nagbubugaw sila doon.
Aabot na daw sa 100,000 pesos 'yong kinita nila doon.
Pero wala na silang pag-asang makakalaya pa sila.
Isang pagkain.
Sinubukan naming hanapin 'yong mga biktima,
pero di namin sila nahanap.
Mukhang nagkanya-kanya na sila.
Walang nakakaalam kung ano'ng nangyari sa kanila.
Sige. Pasok na.
Kumusta ka, Ernestina?
Tara?
Hindi ako si Ernestina.
Hindi rin ako si Helda o Elena,
pero ayos lang. Ako si Maria.
Tara na ba?
Sige.
30 pesos lang.
Tara na.
TOTOO ANG ILAN SA MGA PANGYAYARING ITO.
KATHANG-ISIP LANG ANG MGA KARAKTER.
"THE DEAD GIRLS"
APENDIKS
NASA LARAWAN:
1. ARCÁNGELA BALADRO
2. SKELETON
3. SERAFINA BALADRO
4. BLANCA… MAITIM SIYA (NAMATAY NOONG HULYO 17)
5. EVELIA (NAMATAY NOONG SETYEMBRE 14)
6. FELIZA
7. ROSA (NAMATAY NOONG ENERO 15)
8. LUPE (HINDI NAGKASIYA SA LATRINA)
9. AURORA BAUTISTA (NABAYARAN)
'YONG NUMBER 10 AT 11 ANG BINARIL NI TEÓFILO PINTO
THE DEAD GIRLS
PAG-ALALA SA KATALINUHAN NI JORGE IBARGÜENGOITIA
Nagsalin ng Subtitle: Lei Diane Dimaano