Ang Amerika'y nahaharap sa panganib na hindi pa nasaksihan kailanman.
Oras na para lumabas ang mga tunay na makabayan.
Kilos na.
Ngayong araw,
narito tayo para sa pagtutuos.
Hindi ko na masikmura ang malubhang kalagayan sa Washington.
Bilang bise presidente, nanumpa akong protektahan ang ating republika,
kaya di ko mahahayaan ang…
Isang tirano!
Isang tiwaling awtokrata na animo'y tupa,
humuhuthot ng lakas sa mga estado para sa mga radikal niyang hangarin.
Mahirap aminin. Presidente ko siya.
Ngunit hindi naging patas si Garfield sa mga nagluklok sa kaniya.
Wala ni katiting na katapatan.
Pawang…
mga pangakong napako.
-"Pangakong napako." -Pangakong napako.
Nakita n'yo ba siya kamakailan?
May nakakita ba?
Direkta mo akong pangalanan. Bahala na.
Sadya nang iniiwasan ng presidente ang mga mamamayang Amerikano,
nagbababa ng mga panlahatang utos mula sa White House na sarado sa mga tao.
Akalain mo 'yon?
Ilang buwan din akong naging bise presidente.
Nananawagan ako sa bawat mamamayang tapat at may takot sa Diyos
na magsalita na,
na magmartsa sa Abenida Pennsylvania
at igiit sa presidente kuno na tuparin ang kaniyang mga pangako.
Iparating sa kaniya ang mensahe nang malakas at malinaw.
Hindi ipagsasawalang-bahala ang sambayanan.
Dahil lamang ito sa mga daungan!
Hayaan n'yo na ang kolektor ng New York!
At aawatin ni Conkling ang mga tuta niya.
Napakalakas niyang kalaban.
Lulumpuhin niya ang pamahalaan hanggang di na makapamalakad.
Hangga't di n'yo binabawi ang nominasyon.
Kabilang kayo sa mga pinakamakapangyarihan sa Kongreso!
At isang tingin lamang ni Conkling—
Ikaw ang nag-uudyok ng away!
Ikaw ang sumisira sa partidong ito
dahil lamang sa napakababaw mong galit!
Nais mo yatang sungalngalin kita.
-Karahasan? -Dahil pagbibigyan kita.
Ngunit di ko gagawin 'yon ngayon.
Dahil sa sandaling ito, mga ginoo, may trabaho pa tayong gagawin.
Magtrabaho kayo!
Mga ginoo! Kumalma kayo ngayon din!
Kung hindi, palalayasin ko kayo rito nang tuluyan!
Kasama ka rin doon, Kalihim.
Ngayon, nanumpa ako na aking wawakasan ang kabulukan ng ating pamahalaan.
Suhol, pabor, anuman ang tawag n'yo roon.
Hindi maganda 'yon.
Mga batugang sumisipsip sa kaban ng bayan para sa mga trabahong hindi totoo!
Mga nahalal na opisyal na garapalang isinusubasta ang kanilang impluwensiya.
Hindi sa ganito tumatatag ang demokrasya.
Mali ito,
at alam nating lahat 'yon.
Laban natin ito.
Balang-araw, sa mga darating na taon,
huhusgahan ang bawat isa sa atin batay sa ginagawa natin ngayon.
Ano kaya ang sasabihin nila tungkol sa atin?
Itigil n'yo muna ang lahat ng ibang usapin sa Senado
at dinggin si Hukom Robertson para sa pagkakolektor.
Ano?
-Maaari ba niyang gawin 'yon? -Buo na ang pasya ko.
-Pupuntahan ko na ang asawa ko. Paalam. -Sandali! Mahal na Presidente!
Mahal na Presidente—
Hindi ba't kayo ang komite para sa pagkakasundo?
Iba ang naging ihip ng hangin.
Ganoon ba?
Sige, ibabaling ko pabalik sa iyo.
Sinumang senador na boboto sa tao ni Garfield,
huling boto na niya 'yon.
Naisip mo na ba na baka mas mahikayat ang lupon
sa habag kaysa sa pananakot?
Mapapabigti ako dahil sa boses mo.
Pagkahabag na 'yon, hindi ba?
Layas!
Aba, tara na.
Unti-unti nang gumuguho ang mga plano.
Ano ang palagay mo?
Mas matalino ka kaysa sa sinuman sa kanila.
Ganoon ba kahalaga ang puwesto ng kolektor?
Dapat mo ba talagang ipukol doon ang lahat ng kapital mo?
Mga daungan ito. Mga koneksiyon. Dito lamang ako makikilala.
Hindi, maraming nagmamahal sa iyo.
Hindi mo ba alam na ikaw ang pinakatanyag sa New York?
May koneksiyon man o wala?
Nagkakandarapa nga ang mga nagtitinda sa kalye
makamayan ka lamang.
Ipinapangalan sa iyo ng mga magulang ang kanilang mga anak dahil sa paghanga.
Maaaring maglaho 'yon sa isang iglap.
Masyado mong minamaliit ang ibang tao,
ang kanilang motibo.
Batid ng mahusay na pinuno kung kailan lalaban at kailan tatahimik.
Alam mo, Gng. Sprague…
hindi ko alam ang gagawin kung wala ka.
Kaya nga…
nakipaghiwalay na ako sa gobernador
kaninang umaga.
Handa na ako.
Ayaw kong magtago sa dilim habambuhay.
Hindi maaari.
Ako ang sisisihin ng asawa mo.
Sisiraan niya ako sa diyaryo
kung kailan kailangang-kailangan ko ng suporta.
'Yan lamang ang naiisip mo?
Kate, may pamilya ako sa Albany.
Si Julia at ang aming anak.
Hindi natin inilihim ito.
Alam ng buong D.C. na may relasyon tayo.
Totoo 'yan.
Hindi ito matatanggap sa Albany.
Gusto mong magbitiw ako sa Senado?
Dapat tayong magbitiw, Tom.
Ngunit masaya maging senador.
Huminahon ka.
Pansamantala lamang ito.
Protesta lamang ito para ipahiya ang politiko sa kabila.
Kung aalis tayo, magiging mayorya ang mga Demokrata.
Mawawalan tayo ng kontrol.
Ilang linggo lamang 'yon.
Habang ganoon, tiyak ang kaguluhan.
Panonoorin nating masaksihan ni Garfield ang pagkawasak ng mga plano niya.
Hanggang ibalik tayo sa puwesto ng mga kaibigan natin sa New York
sa pamamagitan ng nagkakaisang boto.
Taas-noo tayong babalik sa Senado nang may bagong kapangyarihan
at kupal na presidenteng magpapakumbaba sa atin, Tom.
Ipaaalala nating di siya makakakilos nang walang basbas ng New York.
Unang Corinto, 15:42.
"Ang katawang ibabaon ay mabubulok."
"Muling bubuhayin nang hindi na mabubulok."
"Ang aking ibig sabihin, mga kapatid,
"ang laman at dugo'y hindi mapapabilang sa kaharian ng Diyos."
"Hindi tayo mahihimlay,
"ngunit tayo'y babaguhin."
"Sa isang iglap, sa isang kisapmata, sa pagtunog ng huling trumpeta."
"Sapagkat tutunog ang trumpeta,
"at ang mga patay ay muling bubuhayin."
"O Kamatayan, nasaan na ang iyong tagumpay?"
"O Kamatayan, nasaan na ang iyong kirot?"
"Buhat ng kasalanan ang kirot ng kamatayan,
"at nasusukat ang kasalanan dahil sa kautusan."
Ano'ng alam mo kay Kristo?
Lumalala ang lungsod na ito araw-araw.
Garfield!
Kailangan kitang makausap. Hindi na ito makapaghihintay.
Oo naman.
Maaari ba akong mag-empake habang nag-uusap tayo?
Huling-huli na ako sa lakad ko.
Aalis ka nang maaga?
Dadalhin ko si Crete sa Monmouth at doon siya magpapagaling.
Ang payo ni Dr. Edson, sariwang hangin.
Angkop nga ang tabing-dagat.
Dinala ko si Nellie roon noong nagkasakit siya.
Patawad, Chester. Hindi ko man lamang siya naitanong.
Kakatwa't kahit sa pinakamatatalik kong kaibigan,
bihira naming mapag-usapan ang yumao kong asawa, kaya…
Hindi bale na.
Hindi 'yon ang sinadya ko ngayon.
-Maupo ka. -Hindi na. Ganoon din naman…
Tiyak na nabasa mo na sa diyaryo. Nagsalita ako laban sa iyo.
Tila narinig ko nga 'yan, oo.
Ganoon ba?
Mabuti.
Kaya naman…
nagbibitiw na ako bilang bise presidente.
Salamat.
Hindi ko tinatanggap.
-Ano? -Hindi ko tatanggapin ang pagbibitiw mo.
Hindi pa.
Ikagagalak ko kung susubukan mo pang gampanan ang tungkulin mo.
Sandali lamang.
Hindi, hindi mo nauunawaan…
Lantaran akong nagtaksil.
Kung ano-ano ang binansag ko sa iyo sa diyaryo.
Sana'y kausapin mo muna ako sa susunod
bago mo isapubliko ang mga hinaing mo.
Tila dapat kong ipaliwanag sa 'yo na kailangan mo akong sibakin.
Napakasama kong bise presidente.
Hindi palagi.
Hindi mo tinutulan ang iba kong nominado sa Senado
noong may pagkakataon ka.
Hindi ko rin sila tinanggap.
Ni hindi ako nagpakita sa Kapitolyo!
Oo, ngunit hindi 'yan balewala.
Magkaiba ang politika natin!
Kakampi ako ni Conkling.
Sa makalawa, pupunta ako sa Albany
para masigurong mananalo uli sila ni Platt.
Sige, gawin mo ang sa tingin mo'y tama.
Hindi ko maintindihan ang laro mo rito!
Kay labo para sa akin.
Walang laro.
Malinaw mong ipinahayag ang mga pananaw mo.
Bilang pinuno mo ngayon, tungkulin kong baguhin ang mga 'yon.
Hindi magbabago ang mga 'yon!
Walang mag-iiba! Nakataga na sa bato!
Habambuhay!
Huwag kang mahihiya, G. Arthur. Maaari kang lumapit sa akin anumang oras.
Punyeta!
Sa wakas! Sinibak mo na ang gago.
Hindi.
May isa pa siyang pagkakataon.
Isa pa? Siya ang pinakamasahol na bise presidente sa kasaysayan.
Siguro nga, ngunit ramdam kong may kabutihan sa loob-loob niya.
Isa 'yon, saka siya lamang ang nakaaalam
kung saan nakatago ang malaking bahagi ng kita ng pederal.
Oo, mainam na makita muli 'yon.
Hindi ba?
Aba.
Kailan pa sila naging ganoon kalapit?
Ano 'yan?
Aba.
Ika'y naging abala.
Kailan ka ba huling nakatulog?
Hindi ko alam ang gagawin. 'Yong si Conkling…
sadyang napakalakas.
Binili niya ang mga nakapuwesto sa Albany.
Palabas lamang ang botohang ito.
Babalik siya sa Senado sa loob ng ilang araw, sila ni Tom Platt.
-Patatalsikin nila ako sa puwesto. -Maaari.
Marahil ay wala akong mababago.
Paano kung malagay ko sa peligro ang mga nominado ko na mabubuting tao.
Isinugal ko sila sa digmaang di ko maipapanalo.
Makikita nilang may isang tao na ipinaglaban pa rin ang tama.
At pinatalsik siya dahil doon.
Aba, di mo naman ninais maging presidente.
Akin na 'yan.
Si Mollie na ang maghahatid sa akin sa Monmouth.
Maiwan ka rito sa Washington, ipakita mong di ka tatakas sa laban.
Kung akala mo'y iiwan ko ang asawa ko—
Matitiis niya ang isang linggo.
Puntahan mo ako kapag tapos na ito.
MALIGAYANG PAGBABALIK SA ALBANY, ROSCOE CONKLING!
-Roscoe, masaya akong umuwi ka. -Ganoon din ako.
William, salamat sa banderang 'yon.
Walang anuman.
Mga barbarong tagahilaga. Kilala nila ang nagpapakain sa kanila.
-Ano'ng tinatawanan mo? -Wala kang nabalitaan kay Tom?
Siya ang usap-usapan.
Bakit? Mas kawili-wili pa ang dayami kaysa sa kaniya.
Ang sabi-sabi, kagabi raw sa Delavan House,
nahuli sa akto ng ilang Half-Breed si Platt habang nakagapos na inaano.
Naging pilyo ka, Thomas.
May babaeng magtuturo sa iyo ng leksiyon.
Biruin mong may ganoong kapilyuhan si Tom?
Hindi mo talaga aakalain sa ibang lalaki.
Tanggalin mo siya.
Ano?
Hindi siya makapagtimpi nang isang gabi.
Pinagtatawanan na siya ng delegasyon.
Ano ka ba? Katuwaan lamang 'yon.
Payaso na ang turing sa kaniya. Payaso at manloloko.
Ang mga tulad niya, di pinababalik sa Senado.
Itatakwil natin siya,
o hahatakin niya tayo pababa, Chester.
Dalawang dekada na nating kilala si Tom.
Ninong ako ng mga anak niya.
Suportado niya tayo, at kaibigan natin siya.
Alam mo higit kaninuman na walang ganoon sa politika.
Sige, gagawin natin ito nang tahimik. Palitan mo na siya.
Palitan mo siya ng ibang loyalista.
Ganoon lamang ba kasimple ito?
Murtha!
Gusto mong lumipat sa D.C.?
Ano… Maganda ang mga bulaklak ng seresa—
Magaling. Ayos na, kung gayon.
Willie, pasok ka na sa mabigatang politika.
Sige, layas na.
Gagawin natin ang lahat.
'Yon ang ating patakaran.
Kumusta ka naman, kumpadre?
Chester?
May problema ba?
Halika, lakad tayo, Tom.
Tayong dalawa.
Magandang gabi, Padre.
Kay tagal na rin ng huli kong kumpisal,
ngunit may itatanong ako sa Panginoon.
Palagi siyang nakikinig.
Malaya kang magsalita.
Ako po'y inatasan
ng isang dakila at mabigat na tungkulin.
Batid kong dapat itong isakatuparan at ako ang gagawa nito.
Wala nang iba pang gagawa.
Ngunit…
Natatakot po ako, Padre.
Ramdam ko ang kasamaan na bumabalot sa ating mundo.
Nakikita ko 'yon.
Nakikita kong lumalaganap 'yon araw-araw
at nilalason ang kaluluwa ng mga tao.
At nangangamba ako na kung hindi 'yon masusugpo,
masasadlak tayo dahil doon sa isa na namang malaking digmaan.
Ngunit ano ba naman ang isang buhay kumpara sa daan-daang libong iba pa
na maaaring masawi kung di ako kikilos?
Kung ako'y masyadong mahina?
Ang Diyos ang nagkakaloob sa akin ng layunin.
Mga ginoo, huling panawagan para sa boboto.
Aba, pakuparan yata sila rito.
Kung ako sila, susulitin ko rin ito.
Bibihirang sa mga senador sa mga liblib na bayan
nakasalalay ang kapalaran ng bansa.
Nakatutuwa.
Mga asawa ng mga mambabatas ba sila?
Nagpapakita sila tuwing may malaking botohan.
Si Julia.
Nalintikan na.
Itigil ang botohan.
Itigil ang botohan!
Naibigay na ang mga boto, G. Conkling.
Ang huling kabuuang bilang.
Tatlumpu't apat para kay Senador Roscoe Conkling,
at 50 para kay Chauncey Depew.
Ano 'yon?
Pambihira.
Papuri sa Diyos!
MALIGAYANG PAGBABALIK, ROSCOE CONKLING!
Manahimik kayo!
Ihain na para pagbotohan ng asembleya ang mga nominado natin! Ngayon na!
Mahal kong Crete.
Masasabi kong kahit papaano'y mayroon pa rin tayong laban.
Tila si Conkling mismo ang sumipa sa sarili niya sa Senado.
Sa atin na ngayon ang puwesto nila ni Tom Platt.
-Chauncey Depew para sa New York. -Elbridge Lapham para sa New York.
Paano na ngayon, G. Arthur?
Hindi na atin ang kolektor.
William H. Robertson.
Atin nang paupuin ang mga tao natin,
pakilusin sila,
at aksiyunan na ang mga ipinangako natin sa tao.
Nagwakas din ang pananakal ni Conkling sa bansang ito.
Ngayon lamang gumaan ang loob ko mula nang lisanin natin ang Ohio.
Maaasahan mong ako'y pinakikilos ng mga bata.
Binibilang ko ang mga oras hanggang sa muli tayong magkasama.
Hindi nagbabago, at iyo habambuhay,
Jim.
Buong buhay ko, kinailangan kong manahimik at ilihim ang aking mga tagumpay.
Nagtiyaga ako maisulat lamang sa papel ang aking pangalan.
Sa papel na hindi maitatatwa.
Ngayon…
ang bawat perang papel na lilimbagin sa Amerika ay may pirma ng isang Itim.
Maliit na bagay lamang ito.
Ngunit ito'y may bigat.
Naku.
Marami pong tanong mula sa bawat pahayagan sa bansa.
Paano n'yo raw ginawa?
Ginawa ang ano?
Paano kayo nanalo?
Paano n'yo mag-isang binuwag
ang pinakamalakas na puwersa sa politika?
Kayo po'y bayani.
Paano? Wala pa akong nagagawa.
Tatlong buwan na, halos sandaang araw,
wala pa akong napapasa ni isang batas.
Pinagtuunan ko ang kung anong away ng partido.
Kung kaya n'yong talunin sa laro si Roscoe Conkling—
Walang laro dito, Joe.
Tiyak na sinuwerte lamang tayo ngayon.
Napakasuwerte.
Ngunit hangga't mayroong Amerika,
darami at darami ang mga Roscoe Conkling.
O, siya, magpahinga ka nang ilang araw.
Pagkatapos niyon,
simula na ng totoong trabaho.
Nasasabik na po ako.
Ipinagmamalaki kita, Joe.
Nararapat ka rito.
ESTASYON NG TREN NG POTOMAC
Magsaya kayong mag-asawa sa mga paputok sa katapusan ng linggo.
Tiyak na ipagdiriwang ko ang pagbagsak ni Conkling.
Pinalitan uli ni Harriet ang kandado?
Sigurado 'yon.
Robert, kalihim ka na ng digmaan.
Dapat mong—
Papa?
Pigilan siya!
Pigilan n'yo ang lalaking 'yon!
Siya 'yon!
Binaril niya si Garfield!
-Hulihin siya! -Binaril niya si Garfield!
-Dakpin siya! -Hayon!
Atras!
Nagawa ko!
Ikulong mo ako!
Si Chester Arthur na ang magiging presidente!
Ligtas na ang Republika!
-Dakpin siya! -Dakpin 'yan!
Atras. Tabi.
Tabi! Tabi.
-Magsitabi kayo! -Bigyan siya ng hangin!
Atras. Tabi.
Tubig.
Pakuha ng tubig.
Doktor ako, Charles Purvis. Punong Siruhano sa Ospital ng Pinalaya.
Alagaan mo ang mga kauri mo.
Siya ang presidente ng Estados Unidos.
Hindi na siya magtatagal kung hindi mo ako padaraanin.
Paumanhin, Mahal na Presidente.
Naiwan ang bala sa katawan niya.
Mabuti pa'y padalhan mo ng telegrama si Crete.
Pakilagay ako sa seldang tanaw ang parke.
Pagkatapos nito, sasabihan ko si Arthur na gawin kang hepe ng pulisya.
Sa iyo na ito.
Susmaryosep.
Ang ganda, hindi ba?
Binago ng pistola ko ang takbo ng kasaysayan.
Dito!
Sarah, magpapakulo ka ng tubig sa ibaba
para sa mga binti niya.
Pinakuluang tubig daw, bilis.
-Ospital ng Pinalaya ba 'ka mo? -Tama, ginoo.
Pakihawak ito.
At bago roon,
sa Kampo Barker,
noong digmaan.
Tiyak ko… Minsan na akong nadaan sa Barker.
Opo, Mahal na Presidente. Naaalala ko.
Sa tingin mo, ano ang tsansa ko?
Hindi po maganda.
Marahil ay isa sa sandaan.
Kung ganoon, lubusin at sulitin na natin.
Mga ginoo,
sa tingin ko'y posible ito,
ngunit para magkaroon siya ng pag-asa,
dapat maalis ang bala sa katawan.
Maaari mong gamitin ang lahat ng serbisyo ng ating bansa.
Tanging kailangan ko'y panuri at panistis.
Tiis lamang, ginoo.
Pagagalingin ka namin.
Mukhang lumagpas ang bala sa unang buto ng ibabang gulugod
at mas bumaon pa paloob.
Tila malapit na ako sa bala.
-Doktor? -Salamat.
Kailangan ko ng katahimikan.
Ganoon talaga.
Karaniwan lamang na mawalan ng malay.
Lasog na laman.
Matigas-tigas na namuong dugo. Marahil ay namuong dugo.
Napipinsala ng inyong gamit ang pasyente,
at hindi nalinis ang gamit ninyo.
Kritikal ang sitwasyon.
-Hindi maaaring magsayang ng oras. -Paumanhin.
Alam n'yo ang bagong pananaliksik sa Europa na kontrasepsis?
Wala tayo sa Europa!
Doktor Purvis,
pamahiin lamang ang mga halimaw na di nakikita,
at hindi siyensiya.
Ang pinagdududahan mo ngayon
ang nagligtas sa libo-libong buhay noong giyera.
Subok at tunay ang mga ito.
Sa madaling sabi, gumagana.
Ngayon, ginoo,
pinahihintulutan mo ba ako na ituloy ang aking pagsusuri?
-Sa tingin n'yo— -Hindi.
Malalaman ko.
Iniisip nilang mamamatay-tao tayo.
Itong buong bansa.
Sabi ng bumaril, ginawa niya 'yon sa ngalan ko,
na ako'y kaibigan niya.
-Tayo ang dapat sisihin. -Tumahimik ka nga.
Palaboy na damuho lamang 'yon na gustong makilala.
May imbestigasyon. Hindi tayo mananagot.
Binaril kanina ang presidente natin na parang asong-kalye.
At tiyak na mamamatay siya.
Maaari ngang patay na siya, malay natin,
at kung ganoon,
hahalilihan na siya.
-Ano? -Huwag mong sabihing di mo naiisip 'yon.
-Nakipag-agawan tayo ng puwesto sa Senado— -Huwag mong sabihin.
Maipapalaganap natin sa buong bansa ang kalakaran natin sa New York, Arthur.
Hindi.
Tatanggihan ko agad ang posisyon.
Hindi ako nararapat na maging presidente!
'Yan ang ganda ng Amerika, kaibigan.
Sa lahat ng pinagdaanan natin, tanga ka ba't di mo maunawaan
na nabigyan tayo ng pinakamalaking biyaya sa kasaysayan ng bansa?
Para sa tabi!
Bakit ba ganiyan ka ngayon?
Sa totoo lang, hindi ko rin alam.
Ngunit ramdam kong hindi na kita kayang makasakay pa.
Ano na? Maglalakad ka na lamang hanggang Washington?
Minsa'y kailangan ring maglakad.
Letse.
Halos sandaang digri ang init, Arthur.
Aatakihin ka sa puso sa loob ng isang milya.
Huwag ka nang magmatigas at sumakay ka na sa karwahe.
Masasaktan ako sa ginagawa mo, Chester.
Aba,
buti na lamang at wala raw kaibigan sa politika.
Punyeta ka.
Huwag mo akong tatalikuran!
Pagkatapos ng mga ginawa ko para sa iyo!
Utang mo ang lahat sa akin!
Arthur!
Art—
Narito ka na. Salamat sa Diyos.
Humiga ka. Huwag kang magkikilos.
Malala ba? Labis ba ang sakit?
Gumagana pa ang itaas na kubyerta, anak.
Ang katawan lamang ang napinsala.
Walang tinamaang mahalagang organo.
Sabi ni Dr. Bliss, malapit na niyang matunton ang bala, at kapag nakuha na…
Bubuti na tayo.
Sige. Nasaan ang mga bata?
Hindi pa sila nasabihan.
Kami na'ng bahala.
Sige na.
Ano ba ang gagawin ko sa iyo?
Isang linggo lamang akong nawala…
Wala nang oras.
Kailangan na nating magplano.
Hindi.
Hindi ako papayag.
Ramdam ko na sa buong katawan.
Narito na ako, at pagagalingin kita.
Laban. Lalaban ka.
Huwag mo nang babanggitin muli ang kamatayan.
WASHINGTON BILANGGUAN NG DISTRITO
Bitayin siya!
Guiteau!
Ibigti siya!
Bakit mapapabili ng baril ang demonyong Guiteau na 'yon?
Hindi maaarok ang baliw na isip.
-Kakampi kaya niya si Conkling? -Hindi.
Si Conkling man ang lumikha ng init para sa isang Guiteau,
hindi niya inutos ito.
Alam kong hindi tama,
ngunit gusto ko silang pagbayarin sa kanilang ginawa.
Narito na ang una mong biktima.
Gng. Garfield.
Paumanhin po.
-Magdamag akong bumiyahe. -Susmaryosep.
Amoy dumi ng baka ka.
May punto ka.
Nakisakay ako hanggang D.C. sa likod ng kariton ng magsasaka.
-Kumusta ang presidente? Buhay ba siya? -Oo. Nagpapahinga siya.
Salamat sa Panginoon. Salamat sa Diyos.
-G. Arthur. -Ayaw ko nito.
Hindi ko ginusto 'yon.
-Dahil sa ambisyon. 'Yon ang— -Chester, umayos ka.
Ikaw ang bise presidente.
Punyeta, hindi. Isinusuko ko na ang lahat.
Ano'ng sinasabi mo? Natatakot ang mga Amerikano.
Umaasa sila sa atin. Umaasa sila sa iyo, Chester.
Kasumpa-sumpa ako!
Hindi ko kaya.
Wala akong kakayahan!
Nagtiwala ang presidenteng ito sa akin, at pinagtaksilan ko siya nang paulit-ulit.
Diyos ko, patayin Mo na ako!
Isa lamang akong hamak at maruming baboy!
Pakinggan mo ako, Chester Arthur, at makinig ka nang mabuti!
Sa matinding kagipitan,
lumalabas ang kabutihan na matagal nang tulog sa puso ng mga tao.
Kung may kahit katiting ka pang dignidad, ngayon mo na ipakita 'yon.
Ano'ng gagawin mo, Chester?
Aatras kang parang duwag o haharap ka sa hamon at magbabago?
Magbabago. Magbabago, ginang.
Magbabago na ako.
Isinusumpa ko sa inyo.
Magbabago na ako.
Mabuti.
Tandaan n'yo, may $25 dapat ako tuwing gagamitin ito sa diyaryo.
Bibigyan ko ng tawad ang mga lokal na diyaryo.
O huwag na lamang?
Nais kong muling bigyang-diin na wala akong sama ng loob sa presidente.
'Yon ay…
'Yon ay isang nakalulungkot na pangangailangang pampolitika.
Layon ko lamang na pagkaisahin ang partido at iligtas ang Republika.
Oo, binaril ko siya,
gaya ng gagawin ko sa nambabastos ng watawat.
Ilang daang libo ba ang nagbuwis ng buhay noong panahon ng digmaan,
at para saan?
Para pangalagaan ang ating dakilang bansa.
Isa lamang ang isinakripisyo ko para makamit din 'yon.
Ipinauubaya ko na ang aking katwiran sa Diyos at sa mga Amerikano.
Para sa dagdag na konteksto,
sumangguni lamang sa aking talaarawan, Ang Katotohanan,
na malapit nang mabili sa mga tindahan ng libro.
MAKALIPAS ANG ISANG BUWAN
LAWA NG FAIRFAX YELO
Subukan natin.
Handa na?
Heto na.
Sige.
Hindi bale.
Sige, hindi bale.
Susubukan nating muli bukas.
Pahina na siya nang pahina.
Aba'y patuloy ang dagsa ng mga bumabati. Nahihirapan siya dahil doon.
Huwag na tayong magpapasok ng mga hindi parte ng mag-anak.
Kapag nagsasalita ang presidente,
ginagamit niya ang kaniyang dayapram na magpapagalaw naman sa atay.
Natutulak niyon ang bala kaya lalong bumabaon.
Humihinga siya. Hindi ba't gumagalaw rin ang dayapram sa paghinga?
Tama, ngunit malumanay ang paghinga.
Mabigat ang pagsasalita.
Nagnanaknak na.
Sinusulatan ko si Chester Arthur,
at hindi siya katulad ni Garfield.
Kilala niya ang kaniyang mga kaibigan,
at wala nang mas matapat kaysa sa akin
na nag-ahon sa kaniya sa pagkapresidente mula sa wala.
Charlie—
Hindi magtatagal, mababasa na ng madla ang libro ko.
Libro mo?
Ang Katotohanan.
Laman niyon ang aking mga kaisipan na gigising kahit sa mga nagkakaila.
May dosena nang tagalathala na nais magbenta niyon,
at ako naman, pinagsasabong ko sila, pinaglalaban-laban.
Kung magsalita ka, tila isang laro lamang ito.
Aba, oo! Ganoon nga. Ganoon mismo ito.
Malaking laro ito, may panalo at talo.
At sa wakas, Franny, ako naman ang panalo.
Siyempre, mag-iiba na ang lahat
dahil may sapat na akong kasikatan
para ilunsad ang diyaryo kong Ang Arawang Teokrata.
Nagawa ko, Fran.
Para sa atin ito.
Tingnan mo.
Tingnan mo ito.
Sumusulat sa akin ang mga taong ito araw-araw.
Nag-aalok sila ng suporta at nangangako ng salapi.
Franny, takot ako noon. Akala ko'y mag-isa ako, ngunit hindi!
Narito sila simula't sapol!
Ngayon, naglalabasan na sila
dahil binigyan ko sila ng isang bagay na paniniwalaan.
Aalis na ako.
Fran?
-Bantay? -Franny?
Bantay!
Salamat sa agarang pagpunta, Propesor Graham Bell.
Bell na lamang, G. Brown.
Ihatid mo na kami sa presidente, at baka maisalba pa natin siya.
Ito ang balanse sa induksiyon,
para matukoy kung saan may bakal sa katawan
sa pamamagitan ng kuryente.
-Tainter, ihanda ang kuryente. -Sige po, Propesor Bell.
Alam naming namahay ang bala sa bandang kanan niya.
Presidente, paumanhin po.
Sige.
Hawak ko kayo.
Huwag kayong mag-alala.
Higa kayo.
Kailangan ko ng ganap na katahimikan.
Ano'ng nangyayari?
Ano'ng naririnig mo?
Tila may mali.
Kung tagumpay ito, tutunog dapat, ngunit hindi—
Nataranta na sa pananabik.
Hindi. Narito ang bala, sa alam nating kinaroroonan niyon.
-Sa may atay. -Doktor—
Rinig na rinig ko.
Pupugak-pugak ba dapat ang tunog?
Tainter, patayin ang kuryente.
Hindi. Malapit na.
Kailangan ko lamang—
Hindi na niya kaya.
Ako'ng bahala.
-Doktor! -Hawakan ang pasyente.
Dr. Bliss, itigil mo na ito.
-Ako ang punong manggagamot dito. -Bitawan mo ang panistis!
Kung hindi, itatarak ko 'yan sa mata mo.
Ano 'yon, anak?
Bakal ito.
Itong kama, may mga kuwerdas, kaya maaaring nakalito—
-Maaari pa— -Hindi.
Ngunit hindi na bala ang salarin, anak.
May iba na akong nararamdaman ngayon.
Hindi ko na magagawang…
Gusto kong malaman mo na ipinagmamalaki ka namin ng nanay mo.
Hindi ko alam ang gagawin kung wala kayo.
Anak,
hindi mo ako kailangan.
Tandaan mo ito.
Ikaw, ang aking napakatalino at magandang anak,
malayo ang mararating mo.
Lilisanin daw ng presidente ang Washington mamaya?
Nais niyang dumaan sa tabing-dagat bago tumuloy sa Monmouth.
Bilang siruhano niya, di ako papayag.
Saksi ako sa paglapa at paghimay sa aking asawa, at ayaw ko na.
At ayaw na rin niya.
Ilang araw na lamang, mahahanap na ang bala.
Pag-isipan mo nang mabuti ang mga sasabihin mo, Dr. Bliss.
Makaaalis na kayo.
Ni hindi ko alam kung saan magsisimula.
Malalaman mo rin.
Naniniwala ako sa iyo.
Kapag nakita mo ang daan, malalaman mo.
Noong ako'y bata pa, pinangarap ko ang karagatan,
ang maglayag sa mga lugar na wala pang nakararating,
parang si Crusoe.
Napakaambisyosong pangarap para sa batang di natutong lumangoy.
Palaging mas mataas ang ambisyon ko kaysa sa kakayahan ko.
Oo nga…
Bakit ko ba binigkas ang talumpating 'yon sa Chicago?
Alam ko ang ginagawa ko
noong umakyat ako sa platapormang 'yon.
Nais kong makilala nila ako.
Nagsalita ka dahil ang laman ng puso mo,
hindi lamang para sa Ohio.
Sa palagay mo, may puwang kaya ang aking pangalan sa kasaysayan ng tao?
Oo, malaki 'yon.
Ngunit mas malaki pa rin ang puwang niyon sa puso ng mga tao.
Huwag kang mag-alala.
Sasamahan kita rito buong gabi.
Sana'y dalhin siya ng Panginoon sa Kaniyang tahanan.
Amen.
Tandaang lumihis pakaliwa ang bala,
at nagtago ito sa likod ng lapay.
Tila walang napinsala ang bala na kahit anong organo ng presidente,
at kusang naghilom ang sugat.
Ano ang ikinamatay niya?
Pagkalason ng dugo.
Pinatutunayan ng mga pagnanaknak sa buong katawan.
Impeksiyon.
Naguguluhan ako.
Sinasabi n'yo bang kusa siyang gagaling kung hinayaan ang bala?
Ano…
Sa tingin ko nga'y nagkamali tayo.
Pinakiusapan ka raw ni Arthur na manatili.
Biruin mong
ilang taon ang ginugol natin para doon?
At napunta ang posisyon sa tabang 'yon.
Malaki na ang ipinagbago niya.
Totoo 'yon.
Baka nga maging mahusay pa siyang presidente.
Naniniwala ako.
Hindi nga lamang ako nakatitiyak kung mananalo siya sa 1884.
Tunay ka nang garapal na tarantado.
Ano, hindi ka kakandidato kasama ko?
Punyetang 'yon.
Ninakaw niya ang mga daungan ko…
at sinira niya ang karera ko.
Nawa'y mabasbasan pa tayo ng tulad niya balang-araw.
Fran?
Franny?
Batid kong pupunta ka.
Nagdahilan ako sa aking pamilya.
Sabi ko sa kanila, may aayusin ako sa New York.
Walang nakaaalam na narito ako bukod sa punong bantay.
Hindi kita basta pakakawalan. Kailangan muna kitang makita.
Nagkita na tayo dati, Gng. Garfield.
Nag-usap tayo noong sayawan sa inagurasyon ng asawa n'yo.
Mabait kayo, at ipinagdarasal ko ang inyong pamilya.
Kung akala mo'y tinatanggap ko ang dasal mo, maling-mali ka.
Hindi ako pumarito para patawarin ka.
Naiisip ko ang huling tanong niya noong araw na siya'y pumanaw.
Sabi niya, "May puwang kaya ang pangalan ko sa kasaysayan?"
Mayroong punto ang tanong na 'yon.
Sinabi kong malaki ang maiiwan niyang bakas sa kasaysayan.
Ngunit…
kakaiba ang pakiramdam ko noong sinambit ko 'yon dahil…
hindi ako naniwala roon.
Kasinungalingan ang mga huling sinabi ko sa kaniya.
Dahil batid ko na sa kasaysayan,
matatabunan ang naiwan niyang bakas.
Ano ba ang aalalahanin?
Maaaring maging maliit na talababa.
Mababanggit at malilimutan.
Naaalala mo ba ang kawawang si ano
na binaril noong tatlong buwan pa lamang sa pagkapresidente?
Hindi nila malalaman ang tunay niyang pagkatao.
Ang bayaning sumabak sa mga digmaan.
Ang nagpupuslit sa akin ng mga tula ng pag-ibig sa kunwa'y Latin.
Ang tumatayo nang patiwarik at umaawit ng kanta sa palabas
mapasaya lamang ang mga anak niya.
Hindi.
Walang makakikilala sa taong 'yon.
Ipagluluksa siya ngayon, ngunit habang tumatagal, malilimutan siya.
At nararamdaman ko na unti-unti na siyang nawawala.
Kahit ngayon.
Hindi magtatagal, isa na lamang siyang mukha sa pader.
Nilamon ng kasaysayan.
Gayunman…
ganoon ka rin.
Ito rin ang kapalaran mo.
Ang kaibahan mo lamang, wala kang mga larawan.
Walang batang makaaalam sa pangalan mo.
-Hindi n'yo batid ang sinasabi n'yo. -Batid ko.
Ako pa nga mismo ang magtitiyak.
Nagsulat ka raw ng libro.
Titiyakin kong di 'yon maililimbag.
Hangga't may nabubuhay na nagmamalasakit.
Wala ka nang tinig paglisan mo sa mundong ito.
Buburahin kita,
gaya ng ginawa mo sa aking pinakamamahal.
Hindi mo magagawa 'yan dahil wala kang karapatan.
Nagawa ko na, G. Guiteau.
Pumarito ako para ipaalam sa iyo
na habang ikaw ay paakyat sa bitayan…
kalilimutan ka na nila.
Sandali.
Sandali!
Ako po'y natalisod sa bitayan.
Iho…
Mula sa Mateo 10, talata 28,
"At huwag kayong matakot sa mga pumapatay ng katawan
"ngunit hindi nakapapatay sa kaluluwa,
"bagkus ang katakutan ninyo
"ay yaong makapagpapahamak sa kaluluwa at katawan sa impiyerno."
Ang sabi rin ni Mateo,
"Kung hindi ka maging tulad ng isang bata,
hindi ka makapapasok sa Kaharian ng Langit."
Ako'y tutungo sa Panginoon
Ako'y nagagalak
O, luwalhati aleluya!
Luwalhati alelu—
Nailigtas ko ang aking partido
Nailigtas ko ang aking bayan
Ako'y tutungo sa Panginoon
Ako'y nagagalak
Kaluwalhatian.
Ginoo.
Salamat, ginoo.
Nagpasa si Chester Arthur
ng mga makasaysayang reporma sa serbisyo sibil
na humuhubog pa rin sa ating gobyerno hanggang sa kasalukuyan.
Nagretiro siya pagkatapos ng isang termino at pumanaw sa sumunod na taon.
Natalo si James Blaine kay Grover Cleveland noong 1884.
Siya ang tumapos sa 24 na taong panalo ng partido na sinimulan ni Lincoln.
Nawala si Roscoe Conkling sa politika.
Pumanaw siya habang naglalakad pauwi noong Matinding Bagyong Niyebe ng 1888.
Ang resulta ng awtopsiya sa utak ni Charles Guiteau ay walang napatunayan.
Dinala ito sa imbakan at agad na nalimutan.
UTAK
Pinakasalan ni Mollie Garfield si Joe Brown
sa balkonaheng ginawa ng kaniyang ama.
Nabuhay nang 37 taon pa si Lucretia Garfield
mula noong pumanaw ang kaniyang asawa.
Nagsalin ng Subtitle: Jewel T