BALITA "NGAYON" JOURNAL
Noong hapon, dumating sa gasolinahan ang rat man.
Tahimik at marahan siyang naglakad sa daan.
Walang ingay ang yapak niya sa batuhan.
May nakasukbit na army bag sa balikat.
Nakakorduroy na jacket na may malaking bulsa.
May puting tali sa tuhod ang suot niyang korduroy na pantalon.
- Hello? - Ano 'yon?
Taga-puksa ng daga.
Hinagod ng malalalim niyang mga mata ang lugar.
- Rat man? - Ako nga.
Payat at maitim, matalim ang mukha,
may mahaba't madilaw na ngiping nakausli sa taas ng ibabang labi.
Bilugan at maliit ang tainga niya, nakaurong.
Malalim ang mata niya,
pero pag tumingin siya, may dilaw na kislap.
- Ang bilis mo. - Utos mula sa Health Office.
Huhulihin mo na ang mga daga?
- Oo. - Paano?
Oo. Paano?
Depende sa daga. Iba-iba ang paraan sa mga uri ng daga.
- Baka bibitagin. - Ano?
- Bibitagin. - Bitag?
Suminghal siya.
Di ganoon. Di sila kuneho.
Tumingala siya,
inamoy ng kumikibot-kibot niyang ilong ang paligid.
Matalino sila. Kung huhulihin mo sila, kilalanin mo sila.
Dapat kabisado mo ang daga.
Bakit? Dahil pinapanood ka nila.
Habang naghahanda ka para puksain sila,
nanonood sila.
Hindi ako magkakanal, di ba?
Hindi ka magkakanal.
- Ang hirap ng ganoon. - Parang hindi naman.
Talaga ba? Tingnan nga kitang magkanal.
Kung paano mo gagawin, gusto kong malaman.
Lasunin mo sila.
At saan mo ilalagay ang lason?
Sa kanal?
Nagwagi ang rat man.
Sabi ko na. "Sa kanal."
Alam mo ang mangyayari? Maaanod.
Lahat ng lason. Parang sa ilog.
Sige, ano'ng gagawin mo, Mr. Rat Man? Kung sa kanal?
Umabante ang rat man.
Pabulong na ang boses niya,
parang nagbubunyag ng masamang lihim.
Dapat alam mo na ito, nangngangatngat ang daga, di ba?
Anumang ibigay mo, ngangatngatin nila.
Kung ganoon, sa kanal ka nga. Ano'ng gagawin mo?
Mahinang garalgal ang boses niya, parang palaka,
at para siyang naglalaway pag nagsasalita,
na para bang ninanamnam niya ito.
Bababa ka sa kanal
at lagyan mo ng malalaking paper bag
na puno ng plaster of paris powder. 'Yon lang.
Tapos isabit mo sa bubong ng kanal
para lumaylay at di sumayad sa tubig.
Sapat para maabot ng daga.
Nakikinig lang si Claud.
Lalangoy ang daga sa kanal, makikita ang bag. Titigil siya.
Aamuyin niya. Ayos naman ang amoy.
- At? - Ngangatngatin niya.
Ngangatngatin niya ang bag, at masisira 'yon,
at lalamon ng pulbos 'yong daga dahil sa kalokohan niya.
Tapos?
'Yon, tapos siya.
- Mamamatay siya? - Tigok.
- Plaster of paris… - Aalsa 'yon pag basa.
Papasok 'yon sa ugat ng daga at aalsa
at mamamatay siya sa pinakamabilis na oras.
Ganoon ang mga daga.
Umangas ang mukha ng rat man.
Pinagkikiskis niya ang mga daliri niya, nilapit ang kamay sa mukha.
Ano, nasaan 'yong mga daga?
Madulas ang pagkakasabi ng "daga"
na parang nagmumumog ng mantikilya.
Sa dayami sa kabila.
- Wala sa loob? - Sa dayami. Doon lang.
Tingin ko meron din sa loob, sa pagkain n'yo, at nagkakalat ng sakit.
- May sakit ba rito? - Tiningnan niya ako, tapos si Claud.
- Wala naman. - Sigurado?
- Sigurado. - Malay n'yo.
Nag-asta siyang public health officer,
dismayadong wala kaming bubonic plague.
Gayunman, nasa dayami ang mga daga. Paano mo aalisin 'yon?
Ngumiting labas-ngipin ang rat man.
Dumukot siya sa bag ng malaking lata,
iwinasiwas niya ito habang nagsasalita.
Lason. Espesyal na lason. Nakamamatay.
Kulong ka pag nahulihan ka nila ng kahit katiting nito.
Maraming mapapatay ito sa dami nito.
- Tingnan mo? - Sige.
Binuksan niya ng barya ang takip.
Ayan.
Ibinibida niya 'yon at ipinakita pa kay Claud.
Mais ba 'yan o barley?
Oats. Oats na ibinabad sa lason.
Sumubo ka ng isang butil at patay ka sa loob ng tatlong minuto.
Lagi itong nasa akin, itong lata.
Hinimas niya ang lata at inalog…
para tumunog ang oats sa loob.
Pero di natin ibibigay ngayon. Di rin nila kakainin ito.
'Yan ang dapat mong malaman sa daga. Sobrang mapaghinala ang mga daga.
Kaya ngayon, normal at masarap na oats muna
na hindi sila pahihirapan.
Patatabain lang natin sila. Ganoon ulit bukas.
At sa sunod na araw, at sa makalawa.
At sa sarap no'n, lahat ng daga sa lugar
ay magpupuntahan dito.
Napakagaling.
Dapat matalino ka rito, mas matalino sa daga.
May ibig sabihin 'yon.
"Dapat para ka ring daga," sabi ko.
Di ko na naawat ang sarili ko,
at di ko napigilan, nakatingin ako sa kanya.
Nakakagulat ang epekto nito.
- Ayan! - …sabi niya.
May nasabi ka ring matino.
Dapat mas daga pa sa daga ang nanghuhuli ng daga.
Mas matalino sa daga,
at mahirap 'yon, alam mo ba.
Sige, simulan na natin.
Pinagmamadali ako ni Lady Leonora Benson sa manor.
May daga rin siya?
Lahat naman may mga daga.
Marahang lumakad sa daan ang rat man.
Para siyang daga kung maglakad, mapapaisip ka.
Ang napakabagal at mabigat na lakad na mas tuhod ang gamit,
at mga yapak na kahit ang mga graba ay tahimik.
Tumalon siya sa gate, at pinuntahan ang dayami,
nagsaboy ng isang dakot na oats.
Bumalik siya kinabukasan at inulit 'yon.
Inulit noong makalawa, at nang sumunod pang araw,
at sa pang-apat na araw, may lason na ang nilagay niya.
Pero hindi niya kinalat 'yon. Pinagtumpok-tumpok niya
sa bawat tumpok ng dayami.
- May aso ka? - Oo.
Kung gusto mo siyang mamatay nang miserable, papasukin mo rito.
Kinabukasan, kukunin niya ang mga patay.
Pahingi ng lumang sako. Isisilid ko sila roon.
Nagyayabang ang mata niya, taas-noo sa ginawa niya.
Ipapakita na niya sana ang mga nahuli niya.
Kumuha ng sako si Claud at naglakad kami.
Sinuyod ng rat man ang dayami, sinipat ang isa sa tumpok ng lason niya.
- May mali dito. - …reklamo niya.
Galit at pabulong.
Sinipat niya ang isa pang tumpok ng lason.
- May mali talaga rito. - May problema ba?
Di siya sumagot, di pala ginalaw ng daga ang pain.
"Matatalino ng daga rito," sabi ko.
Nainis ang rat man
at bakas 'yon sa ilong niya at ang dalawang dilaw na ngipin
ay kumakagat sa labi niya.
- Tumigil ka. - …sabi niya, nakatingin sa akin.
Walang mali sa daga liban sa may nagpakain doon.
May kinakain silang masarap sa ibang lugar.
Walang tatanggi sa oats liban kung bundat na sila sa busog.
Umalis ang rat man, galit.
Dinakot niya ng pala ang oats na may lason,
maingat niya itong binalik sa lata.
Noong natapos siya, naglakad na kaming tatlo sa daan.
Tumayo sa gas pump ang rat man,
na ngayo'y nanlulumo't napahiya
at nalulukot na ang mukha.
Sinasarili niya ang kanyang kapalpakan,
lumalalim ang mata,
lumalabas ang dila niya mula sa dilaw na ngipin.
Tumingin niya sa akin, palihim,
at kay Claud.
Kumibot ang ilong, lumalanghap.
Tumitingkayad siya, humahapay-hapay,
at, sa halos pabulong na boses, sabi niya…
Gusto n'yong mamangha?
Sinusubukan niyang bumawi.
- Ano? - Gusto n'yo bang mamangha?
Pinamulsa niya sa jacket ang kanang kamay niya
at naglabas ng buhay na daga.
Diyos ko!
Ayan. Kita n'yo?
Medyo bumabaluktot siya at dumudukwang
at nakatingin sa amin habang hawak ang daga,
nakasakal ang daliri sa leeg no'n,
iniipit ang ulo nito para di makakagat.
- Lagi kang may daga sa bulsa? - Lagi akong may isa o dalawang daga.
Dumukot siya sa kabila at naglabas ng maliit at puting…
- Ferret ba 'yan? - Ngumisngis ang rat man.
Nakapirmi lang sa kamay niya ang ferret.
Ferret ang pinakamabilis pumatay ng daga.
Pinagharap niya ang hawak niyang hayop
at natutok sa mukha ng daga ang ilong ng ferret.
Bumilog ang mata ng ferret sa daga.
Sinubukang lumayo ng daga sa papatay sa kanya.
- Ngayon. - …sabi niya.
Panoorin n'yo.
Bukas ang leeg ng damit niya,
at inilusot niya roon ang daga malapit sa balat niya.
Pinigilan ng sinturon niya ang pagdausdos ng daga.
Isinunod niya ang ferret.
Nagkagulo sa loob ng damit niya.
Hinahabol ng ferret ang daga sa loob ng damit niya.
Anim o pitong beses umikot, hinabol ng maliit na umbok ang malaki,
unti-unting nalalapit sa isa't isa
hanggang sa magdikit ang dalawang umbok,
at sunod-sunod na ang umiingit na tili.
Sa buong palabas niya, di natitinag ang rat man,
hiwalay ang paa, laylay ang kamay,
kalmadong nakatanaw sa gimbal na mukha ni Claud.
Pinasok na niya ang kamay sa loob ng damit
at inilabas ang ferret.
Dinukot na rin niya ang patay na daga.
May bakas ng dugo sa puting nguso ng ferret.
"Di ko ata gusto 'yan," sabi ko.
Ngayon ka lang nakakita no'n, pustahan.
Di ko masabi.
Masusugatan ka nang malala niyan balang-araw.
…sabi ni Claud, pero nagtataka, umangas na naman ang rat man.
Gusto ba ninyo ng mas matindi?
'Yong paniniwalaan mo lang pag nakita mo?
Nasulyapan kong takot na takot si Claud.
Sige.
Pinamulsa niya ang ferret at ang daga.
At bumunot sa bag niya at naglabas ng isa pang buhay na daga.
Diyos ko po!
Lagi akong may isa o dalawang daga.
Dapat kilala mo sila,
at dapat bitbit mo sila para makilala mo.
Dagang kanal ito. Matanda at napakatalino nito.
Pinapanood niya ako, iniisip kung ano'ng gagawin ko.
- Kita n'yo? - Kadiri.
"Ano'ng gagawin mo?"
Parang mas magugustuhan ko ito kaysa sa una.
- Ikuha mo ako ng tali. - Kumuha si Claud ng tali.
Kinawit ito ng rat man sa paa ng daga.
Pumalag ang daga, pero mahigpit ang hawak niya.
May mesa ba kayo sa loob?
"Ayoko ng daga sa loob," sabi ko.
Kailangan ko ng mesa. O basta patag.
Pumunta kami sa gas pump, at pinatong niya ang daga.
Iginapos niya ang daga sa poste.
Nakayuko lang noong una, di gumagalaw,
isang malaking daga na itim ang mata
at makaliskis na buntot na nakalatag sa bakal.
Di ito makatingin, pero tinatanaw siya nito
para makita ang gagawin niya. Umatras ang rat man, kumalma ang daga.
Tumalungko ito
at dinilaan ang balahibo sa dibdib.
Pagkatapos ay kinamot ang nguso niya.
Parang wala itong pakialam sa iba pang tao sa paligid.
- Pustahan tayo? - …sabi ng rat man.
"Hindi na," sabi ko.
- Mas masaya kung may pustahan. - Ano ba'ng pagpupustahan?
Mapapatay ko ang daga nang di gumagamit ng kamay.
Ibubulsa ko lang at di gagamitin.
Halatang namemera lang ang rat man.
Sumama ang pakiramdam ko sa pagtitig sa daga,
di dahil papatayin ito,
pero dahil kakaiba ang pagpatay dito,
para lang sa kasiyahan.
- Sisipain mo 'yan. - Walang paa.
- E, braso? - Walang braso, paa, o kamay.
- Uupuan mo. - Di ko pipipiin.
- Tingnan natin. - Pustahan muna.
Baliw ka ba? Bakit naman?
- Ano'ng ipupusta mo? - Wala.
Sige. E di, wag na lang.
- Kakalagin na niya ito. - Isang shilling.
Lumalala ang pagduduwal ko.
Pero ewan kung bakit nakakaengganyo ito.
Ni hindi ako umalis o gumalaw doon.
- Ikaw? - Hindi.
Gagawin ko ito para sa pera.
- Wag mong gawin. - Nasaan ang pera?
Naglabas si Claud ng kusing.
Naglapag ng dalawang barya ang rat man.
Ito ang pusta.
Lumayo kami ni Claud.
Umabante siya, ipinamulsa ang mga kamay
at dumukwang siya sa daga.
Nabulabog ang daga.
Susugurin na nito ang rat man,
pero bigla itong bumaliktad
habang hinihila paatras ang sarili
at humigpit ang tali sa paa nito.
Lumapit pa ang rat man sa daga,
tinititigan niya ito. Nang biglang…
- Nataranta ito. - …nataranta ito at tumalon.
Nabatak ang tali at halos mabali ang paa niya.
Yumuko muli sa gilid,
hanggang sa kung saan kaya ng tali, nanginginig,
naninigas ito sa takot.
Marahan ulit na nilapit ng rat man ang mukha niya, palapit nang palapit.
Aawatin ko sana, pero di ako makapagsalita.
May napakasahol na mangyayari.
Malupit at malagim, pero kailangan kong makita.
Gabraso na lang ang distansya ng dalawa.
Tuwid na tuwid ang daga, takot at kabado.
Kabado rin ang rat man,
pero nakakasabik at mapanganib na tensiyong nasa rurok na.
Umusbong sa mukha niya ang madilim na ngiti.
Tapos, biglaan siyang umatake,
na parang ahas,
lumusob ang ulo niya gaya ng kutsilyong humiwa…
…na mula sa lakas ng balakang…
…at nasulyapan kong bumuka ang bibig niya…
…dilaw na ngipin…
…ngumingiwing mukha sa pagkakabuka ng bibig.
Di ko na gusto ang kasunod noon.
Pumikit a ko, at pagmulat ko, patay na ang daga,
binubulsa na ng rat man ang pera
habang dumudura.
At doon gawa ang licorice.
Dugo ng daga ang gamit ng gumagawa ng tsokolate para sa licorice.
Walang masama sa dugo ng daga.
Sobrang nakakadiri ka.
Pero maraming beses mo nang nakain 'yon.
Dugo ng daga ang penny stick at licorice bootlace.
Tumahimik ka na, salamat.
Pinakukuluan 'yon, bumubula, umuusok
at hinahalo ng mahahabang patpat.
Isa ito sa lihim ng chocolate factory,
at mga nanghuhuli lang ng daga ang may alam no'n.
Napansin niyang di na kami nakikinig.
Naduduwal at nanggigigil na ang mukha namin.
Tumigil na siya at umalis nang tahimik.
Pinanood namin siyang lumakad nang marahan.
Tahimik ang yapak niya, kahit sa graba.
Kakaiba.
Di kinain ng daga ang may lasong oats.
May kung anong masustansiyang nasa dayami.
NOONG LATE 40S, TUMIRA SI DAHL SA WISTERIA COTTAGE,
AMERSHAM, KUNG SAAN NIYA ISINULAT ANG CLAUD'S DOG:
MGA KUWENTONG HALAW SA LUGAR AT RESIDENTE DOON.
ANG "THE RATCATCHER" AY MULA RITO.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Dawn Rosello