Downloaded from YTS.BZ
Official YIFY movies site: YTS.BZ
BATAY SA MGA TUNAY NA PANGYAYARI
Pambihira naman.
Sino ba ang gumawa ng basurang ito?
- Sven! - Ano?
Tingnan mo!
Kailangan kong tumawag!
STOCKHOLM MINISTRY FOR FOREIGN AFFAIRS
Lintik!
- Noong Hulyo 15, 1942... - Diyos ko!
...tumunog na ang hudyat na nagsimula na ang paglusob ng Alemanya sa Sweden.
Dumating na ang digmaan! Ang mga Aleman!
STATE SECRETARY SÖDERSTRÖM
- Umatake na sila! - Diyos ko.
Papunta na sila rito.
- Ipaalam natin sa Foreign Minister. - Sige.
FOREIGN MINISTER GÜNTHER
Ano ang ginawa nating mali? Ginawa natin lahat ng utos nila.
Tawagan mo ang German embassy.
Diyos ko po...
Siyempre, bakit nga ba nila paliligtasin ang Sweden?
Norway, Denmark, Belgium, Holland...
- Hello? - Magandang umaga.
Tumatawag ako para kumuha ng ilang impormasyon.
Tungkol sa pag-atake ninyo sa Sweden ngayong umaga.
Ano ba ang sinasabi ninyo?
Fritz! Akala ng mga Swede inaatake natin sila.
FALSE ALARM
- Ano? - Mga tanga!
Pasensiya na.
Sige po, Mr. Foreign Minister.
THE SWEDISH CONNECTION
Babalik na ako sa...
Noong 1942, nag-iisa ang Sweden,
napaliligiran ito ng mga bansang sinakop ng Alemanya.
Neutral daw ang bansa pero pumapayag sa halos lahat ng kahilingan ni Hitler.
Pinapayagan nilang dumaan sa bansa ang mga sundalong Aleman.
Nagsu-supply ang Sweden sa hukbong Aleman ng iron ore at ball bearings.
Sa puntong ito, halos wala sa labas ng Alemanya
ang nakakaalam sa nangyayari sa mga Hudyo.
Mga Hudyo? Abala kami sa pagtatangkang manalo sa digmaang ito!
Hindi ganoon kaabala ang mga Swede.
PRIME MINISTER P. A. HANSSON
Mr. Prime Minister!
Kaso tungkol sa isang Hudyo?
Ibigay mo sa Foreign Minister.
Mga Hudyo?
Papunta na ako sa Solvalla. Ibigay mo kay Söderström.
Papasok sa bansa? Hindi. Ibigay mo kay Gösta.
Gösta?
Engzell sa Legal. Doon sa basement.
Siya ang humahawak ng mga kaso ng asylum.
GÖSTA ENGZELL ANG LEGAL DEPARTMENT
Papa, sabi ni Göran nagtatrabaho ka raw para kay Hitler.
- Ano ang trabaho mo? - Hindi totoo iyon.
Nasa diplomasya ang trabaho ko.
Ano iyon?
Naalala mo ba noong nakasipa ka ng bola papasok sa sala ni Jonsson?
- Opo. - Tama.
Galit na galit si Jonsson, pero hindi ikaw ang nakipag-usap.
Ako, at ako ang umayos ng lahat.
Iyon ang diplomasya.
Nakikipag-usap si Papa sa mga katabi ng Sweden para maiwasan ang alitan.
Akala ko nagtatatak siya ng mga papeles sa basement.
Sige na.
Tayo na.
Ano po ang sinabi mo kay Jonsson?
Buweno... Kinailangan kong gumamit ng istilo at galing.
Hindi!
Nagdala siya ng sponge cake. Iyon ba ang diplomasya?
Puwede ba nating huwag galawin ang receiver?
Para ito sa pakikinig ng balita, hindi sa nakakairitang musikang Amerikano.
Sige po.
Nagbe-bake ka ng sponge cake para kay Hitler, Papa?
LEGAL DEPA TMENT
A.
Saan ko makikita si Engzell?
Magandang hapon. Nandoon siya.
Para sa iyo ito.
Isang kasong Hudyo.
- Mrs. Johansson? - Salamat. May isa na naman.
Si Gösta Engzell ang pinuno ng Legal Department
sa loob ng anim na taon,
kaya nandoon din siya noong 1938,
nang kumbinsihin ng Sweden ang awtoridad ng Alemanya
na lagyan ng "J" ang mga pasaporte ng mga Hudyo sa Alemanya.
- Salamat. - Maraming salamat.
Nagtataka siguro kayo kung bakit binabanggit ko si Gösta.
Hindi siya kilala.
Saan ko mahahanap ang champagne?
Pero abangan ninyo, makikita ninyo ang kayang gawin ng isang hindi kilala.
Nangyari ang lahat ng ito isang taon bago ko nakilala si Gösta.
1942 ULIT
- Magandang umaga. - Magandang umaga.
Ako si Rut Vogl.
Ito ang unang araw ko.
Pakitingnan iyong mga pangalan. Kailangan kong dalhin ang pamilya ko rito.
Naiintindihan ko ang sitwasyon mo,
pero may mga patakaran at regulasyon na dapat nating sundin, at tayo ay...
Tubo ng dumi iyon. Masasanay ka rin.
Maligayang pagdating sa Legal.
- Dalawampung talampakan. - Puwedeng pakisulat mo iyon?
Isa pang dahilan iyon.
Hindi ito... Hindi maganda ito sa kalusugan.
Ipinapakilala ko sa inyo si Ms. Rut Vogl.
Doon banda ang mesa mo.
- Vogl? - Tama.
- Tama... - Oo, Vogl. Aleman siya.
A, Aleman siya?
- Inaaresto ng SS ang lahat ng Hudyo. - Napakaraming sabi-sabing kumakalat...
Hindi sabi-sabi iyon.
Pasensiya na, may isa pa akong pagpupulong.
Kumuha ka ng appointment at tingnan natin ang magagawa natin.
- Sa ngayon, wala tayong magagawa. - Sige...
- Ihahatid kita. - Hindi na.
- Sasamahan mo ako sa pulong ng gabinete. - Si Rut Vogl na.
Sino si Rut Vogl?
Ang papalit sa akin kapag nagretiro ako.
Kumusta?
Ito ang mga sukat ng opisina.
Mr. Engzell, huwag kang babalik nang walang pangakong mas malaking opisina.
May mga ulat ng gulo sa Norway.
Mga 100 lalaking Hudyo ang naaresto kamakailan.
Pinagbawalan ng mga Norwegian ang press na ilabas ito.
Nils Erik, siguraduhin mong hindi rin ilalabas ng Swedish press.
Oo. Siyempre naman.
Si Nils Erik Eklund, na tinatawag ding "Censor-Nils",
ang namamahala sa self-censorship ng Sweden
sa pamamagitan ng State Information Agency.
Lahat ng artikulong may kaugnayan sa digmaan
ay kailangang aprubahan ni Nils Erik.
MGA SANDATANG ALEMAN, IDINADAAN SA BANSA
HUWAG ILABAS
Kontrolado ko ito.
- Naghigpit na kami. - Mabuti.
Sinasabing nagpakita si Hitler ng galit sa Sweden kamakailan.
Dahil sa press.
Buweno.
Dito na natin tinatapos ang pagpupulong.
Oo nga pala.
May ulat din si Mr. Engzell para sa atin.
Mr. Engzell.
Pasensiya na, kailangan ko nang umalis.
Baka marami sa inyo ang may iba pang pagpupulong na dapat puntahan.
Kung ganoon, maiintindihan ko iyon.
Ang masasabi ko lang, noong Agosto at Setyembre,
may ilan kaming malalakas na kaso
na tinanggihan ng Immigration Office.
PAULSON ANG IMMIGRATION OFFICE
Ano ang ipinahihiwatig ni Mr. Engzell?
Na pataas nang pataas ang pressure sa amin araw-araw.
At may problema rin kami sa sukat ng opisina namin.
Gusto mong pag-usapan ang sukat ng opisina ninyo, Mr. Engzell?
Dito?
Ganoon ang pagkakasabi niya.
Baka may ilang bagay na dapat isaalang-alangng...
Hindi. Hindi sapat iyan.
Mas malaki pa ang banyo ni Söderström kaysa sa buong opisina natin!
Huminahon ka. Wala siyang banyo. Alam mo iyon.
Wala?
Sinabi mo sa kanilang nalulunod na tayo dito, hindi ba?
Literal iyon.
Sa dumi!
Ipagpaliban muna natin ito.
Salamat.
May tawag si Engzell sa konsulado ng Oslo sa line two.
Sige na.
- Kumalma ka. - Kalmado ako!
Kumalma ka! Sinusubukan kong... May naisip ka bang mas maganda?
Si Engzell ito.
Si Westring ito. Kumusta?
ANG KONSULADO NG OSLO
Kumusta?
Salamat sa pagtatanong. Mabuti naman ako.
- Oo... - Kung ganoon...
Siguro narinig mo nang may naarestong mga Hudyo nitong katapusan ng linggo.
Lahat ng lalaking Hudyo sa Trondheim.
- At humigit-kumulang 100 dito sa Oslo. - Oo, pero...
Pakakawalan din sila agad, hindi ba?
Swedish citizen ang isa sa kanila.
Gusto ko ng pahintulot mo para magsumite ng note verbale
DIPLOMATIKONG SULAT
para subukang palayain ang taong ito.
Tama...
Sandali lang.
Walang saysay! Parang walang saysay ang lahat!
Walang silbing kausapin si Engzell!
Ano na ang gagawin natin ngayon? Hindi natin siya maaasahan!
Hindi nga niya kayang kausapin si Söderström!
- Hello? - Tayo na lang. Kumilos tayo!
- Kailangan nating... - Kumilos tayo!
Oo, pero... Huwag ngayon.
O, hello?
Hindi, sa tingin ko, hindi angkop iyon ngayon.
Iisa lang iyon!
Salamat sa pagtawag.
- Sa mas mataas na awtoridad! - "Mas mataas"?
- Si Soderström? - Oo.
Sa tingin ko, dapat pa ring isumite ni Mr. Westring ang sulat.
Malinaw ang sinabi ng Stockholm. Narinig mo mismo.
Isang Swedish citizen ang nakulong nang walang dahilan!
Takot ka bang mapagalitan?
Takot?
Mr. Engzell.
Napag-usapan na namin ang mga bagay-bagay...
Dahil marami tayong natatanggap na kaso ng mga Hudyo
at sobrang kalat ng opisina,
iminumungkahi naming isantabi ang mas marami pang kaso
sa lalong madaling panahon.
Sige.
SA PAGITAN NG WARSAW AT BERLIN
VON OTTER SWEDISH DIPLOMAT
- Maupo ka. - Salamat.
Napakabait ninyo.
- Gusto mo? - Hindi, salamat.
- Hindi ka taga-Alemanya. - Hindi, taga-Sweden ako.
Ano ang ginawa mo sa Poland?
Nagtatrabaho ako sa Swedish Foreign Ministry.
Nandito ka sa ngalan ng gobyerno ng Sweden?
Oo, pero sa kasamaang palad, napakababa ng sahod.
Ikaw?
Hindi talaga pangmilitar ang layunin ng misyon ko.
Kabaliwan iyon.
O tahasang kabuktutan.
Paumanhin?
Hindi mo pa ba narinig ang "Huling Solusyon"?
Hindi.
Anong solusyon?
Hindi iyon solusyon.
Paglipol iyon.
Kapag sinabi ko sa iyo, ipangako mo na sasabihin mo sa gobyerno ng Sweden.
- Mr. Engzell. - Ano?
Pinalaya na ng mga Aleman sa Oslo iyong Hudyong may koneksiyon sa Sweden.
- Ano? - Oo!
Paano nangyari iyon?
Nakatanggap sila ng note verbale na isinumite ng konsulado ng Sweden.
Pero sinabihan ko silang maghintay.
Tinanggap nila?
- Talagang nakakagulat iyon. - Oo.
- Gusto nang bumalik ng lalaki sa Sweden. - Kaya pala.
Dalhin mo agad iyan sa Immigration Office.
Kailangan ba talaga iyon?
Wala silang kinalaman dito. Swedish citizen siya.
Totoo iyan.
Puwedeng magbigay ng pasaporte ang Oslo.
Tama, maganda iyan.
Bakit hindi gawin iyon sa kanilang lahat?
Hindi. Kailangan nating sundin ang mga patakaran.
Pero nasa panganib ang lahat ng Norwegian Jew.
Dahil lang maraming sabi-sabi...
Pero, Mr. Engzell, 300 na kaso araw-araw? Sabi-sabi nga lang ba?
Sinasabi ng lahat na hindi nila alam kung nasaan ang mga kamag-anak nila.
Ipinadala sila sa mga labor camp, at wala nang balita mula noon.
Ano ang gusto mong sabihin? Na pinapatay silang lahat?
Hindi mga dokumento ito.
Mga tao na sila.
Basahin mo ito.
- Mr. Foreign Minister. - Soderström.
Nakausap ko ang isa sa mga diplomat natin sa Berlin.
- Si Richert? - Hindi, isang... Isang "von Otter" yata.
Isang subordinate na lumabag sa protocol.
Ano ang gusto niya?
May...
Mayroon siyang...
Mayroon siyang nakilalang opisyal ng SS na...
Dapat tandaan ng Foreign Minister na sabi-sabi lang ito, kaya...
Ang opisyal ng SS na ito ay bumisita sa kampo
kung saan pinapatay nila ang mga Hudyo.
Lintik...
Pinaniniwala silang paliliguan lang sila, pero may nakalalasong gas pala.
Sinasabing libo-libo ang pinapatay nila araw-araw.
Ang daming usap-usapan.
Huwag mong iuulat iyan, ha?
Siyempre, hindi.
- Mabuti. - Mabuti.
- Mr. Söderström. - Narinig mo kami?
Hindi.
Kaunti. Marami akong iniisip.
Masamang mga sabi-sabi lang iyon. Naiintindihan mo iyon, hindi ba?
At kahit pa totoo iyon sa hindi maipaliwanag na dahilan,
wala tayong magagawa tungkol doon.
- Naiintindihan mo ba? - Opo.
Siyempre po.
- Magandang gabi. - Magandang gabi.
Schultz.
Posible iyan.
"Schwerkovic."
Bakit gusto niya ng visa?
Halos buong kabataan niya, nasa Sweden siya, mula lima hanggang 22.
Pero 39 na siya ngayon?
Nagtatrabaho siya bilang interpreter sa Swedish Ball Bearing Factory sa Brno.
Huwag masyadong literal, Mr. Engzell. Huwag masyadong literal.
Isa siyang Hudyo.
Lalagyan ko ng "hindi" para kay Schwerkovic.
Tama ka sa pagtanggi!
"Malamig din sa bahay."
"Hinila niya ang maliliit na binti papalapit sa kanya,
"pero mas gininaw pa ang Little Match Girl."
Umiiyak ka ba, Papa?
Hindi... Inaatake lang ako ng allergy, alam mo naman.
Ganoon ako minsan.
Iba na lang siguro ang basahin natin.
- Itatago sa talaan ang lahat ng ito? - Oo, tama.
Pero... "Mahihinang kaso" ba ang lahat ng ito?
Oo.
Wala tayong mararating sa bagal na ito. Kailangan nating bilisan.
- Bakit kasama ito sa "mahihina"? - Ano ang mga pangalan nila?
"Bondy." Kambal. Mga lalaki.
At ang nanay nila.
Nag-asawa ulit ang ina nila, isang Swedish.
Nasa Copenhagen sila dahil bawal sila sa Sweden.
Pero hindi ang mga bata, nasa Prague pa sila.
Hindi siya ang ama?
Hindi.
Mahinang kaso ito.
Swedish ang ama. May koneksiyon sila sa Sweden.
Iyon ang patakaran. Nakikita ko rin ang kasamaan nito.
Pasensiya na.
May mga kahon dito. At dito...
At may ilan dito.
Labas.
- Ms. Nilsson! - "Mrs."
Ganito... ibababa lahat ng kahon. Mag-elevator papunta sa archive.
Pati iyong mga kahon doon.
Sige na.
- Ililipat ko muna ang mga ito sa elevator. - Magaling.
Sandali lang!
Kumalma tayo.
Ms. Nilsson, dito lang ang kahong ito.
Ano na? Dadalhin iyan sa archive.
Hindi. Hindi ito dapat i-archive. Ibabalik ito.
- Papunta sa... - Hindi! Lintik!
Magkasundo na kayo kung saan ilalagay ito.
Saan ilalagay? Ilalagay natin iyan sa archive!
- Hindi. - Diyos ko po!
- Doon. Dalhin iyan sa archive. - Hindi.
Napag-usapan na natin ito, hindi ba?
Sumang-ayon ang karamihan na dapat mawala ang lahat ng mga ito.
- Sige na, Ms. Nilsson. Sa archive. - Tama na!
Ako ang namamahala rito.
Gusto mong tingnan ulit namin lahat ng mga aplikasyon na iyon
dahil pinakawalan ng mga Aleman ang iisang Hudyo sa Oslo?
Dahil Swedish siya.
Kaya pumayag sila.
Kaya gusto kong tingnan ulit natin ang lahat ng aplikasyon,
at unahin ang Norwegian Jews.
Ano ba, may higit 7,000 aplikasyon!
Kung may maililigtas tayo,
kahit isa lang, sa paggawa lang ng trabaho natin,
hindi ba dapat nating gawin iyon?
Kukunin ko ang mga kahon na ito at dalhin ninyo iyan doon.
Paano ang Immigration Office?
Hindi natin sila kailangan.
Magbibigay ang Oslo ng mga provisional passport.
- Ano? - Gumana naman noon.
- Tama, Mr. Engzell? - Tama. Ganoon nga.
Sobrang dilim nga lang dito kapag nahaharangan ng mga kahon ang ilaw.
Mrs. Johansson, heto ang 25 Norwegian Jews na may malakas na koneksiyon sa Sweden.
Dalhin mo agad ang mga ito sa konsulado.
Sabihin mong simula pa lang ito. Makakapagligtas tayo ng kahit 150 pa.
- Mr. Söderström? - Mrs. Johansson. Akalain mo nga naman.
Maayos ba ang lahat? Doon sa basement kasama si Engzell?
- Wala bang problema? - Wala... Wala.
Mabuti naman.
- Salamat sa pagtatanong. - Mabuti. Magaling.
Si Mr. Engzell, may narinig siyang sabi-sabi.
Malamang hindi totoo, pero...
Nakakahiya kapag kumalat iyon.
Wala akong narinig. Wala.
Mabuti.
Pupunta si Mr. Söderström sa South Side?
Paumanhin! Pakitigil ang tren!
MAHINA
Naghahanap tayo ng mahinang kaso.
MALAKAS
Kung aaprubahan ng mga Aleman ang aplikasyong may mahinang koneksiyon,
magtatatag iyon ng isang precedent na magagamit natin.
PRECEDENT: DESISYONG GINAGAMIT NA HUWARAN SA PAGLUTAS NG KATULAD NA KASO
May kambal mula sa Prague.
- Ang mga anak ni Bondy? - Oo.
Nakatira ang ina sa Copenhagen.
- Nagpakasal ulit siya sa isang Swedish. - Pero hindi siya ang tunay na ama?
Hindi, pero para siyang ama sa kanila. At nasa Prague pa ang mga bata.
Masyadong mahina. Hindi ito papayagan ng mga Aleman.
Ano? Hindi rin si Jose ang ama ni Hesus.
Iisipin ba ng mga Aleman na mahinang koneksiyon iyon?
- Hello? - Hindi ang sagot nila.
Anong "hindi"?
Wala silang hurisdiksyon sa ganitong bagay.
Kung papayagan akong bumisita sa kulungan, magpapaalam muna kami sa Berlin.
Saka natin gagawin.
- Ano? - Paalam, Westring.
Nahanap ko.
Ang kambal na Bondy.
- Ilang taon na sila? - Labing-isa.
BERLIN ANG SWEDISH EMBASSY
Von Otter.
- Pupunta ka sa Foreign Ministry. - Ako?
Bibisitahin ng konsulado sa Oslo ang isang kulungan
para makipag-usap sa mga Hudyo.
Kailangan nila ng permiso ng Berlin.
Ikaw ang humahawak ng mga indibiduwal na kaso.
Heto ang 150 niyon.
Oo nga pala...
Gustong mahanap ng Stockholm iyong kambal sa Prague.
Huwag mong itanong kung bakit.
Note verbale iyon.
Ako si Göran von Otter.
- Gusto kong... - Maghintay po kayo.
Heil Hitler!
- Kayo iyong Swede? - Ako nga.
Ano'ng maitutulong ko?
Hindi ba dapat...
Mr... Göran von Otter. May laban pa kami. Diretsahin na ninyo.
Naiintindihan ko.
Gusto ng konsul namin sa Oslo na dalawin ang isang bilangguan
para malaman kung ang mga bilanggo ay may koneksiyon sa Sweden.
Titingnan ko.
At mayroon din po akong note verbale.
Tungkol saan?
Isang pares ng kambal na napawalay sa mga magulang nila.
TELEGRAMA
- Buwisit. - Walang nangyari sa bilangguan sa Oslo.
Buwisit!
Gösta Engzell! Nandito ba siya?
Ang tagahanap ni Söderström.
- Bakit? - Gusto kang makita ni Mr. Söderström.
May ginagawa ako. Puwedeng maghintay ng ilang minuto?
Hindi ko maipapayo iyon.
- Napakahusay. - Magaling. Napakagaling.
A! Mr. Engzell.
Ang pinakamataas na kinatawan ng Alemanya sa Sweden, Consul-General Victor zu Wied.
Consul-General, hayaan mo akong ipakilala ang pinuno ng legal department.
Si Mr. Engzell.
Heil Hitler!
Mga ginoo, napag-alaman namin
na tila maraming Swedish Jews sa Oslo.
Ang totoo, parang kalahati ng populasyon ng mga Hudyo sa Norway
ay puwedeng maging Swedish citizen.
Tiningnan lang namin ang mga kaso na...
Mr. Engzell.
Mapanganib ang ginagawa mo.
Hindi mo naisip na maisasara ni Eichmann ang butas na iyon anumang oras?
Sino ba itong ginagamit ng Alemanya bilang banta?
Isang 36 taong gulang lang siya at nakaupo rito sa bilyaran niya.
Pero sa halip na mga bola ng bilyar, mga freight train na puno ng tao.
Kilala siya sa kanyang...
Paano ba sasabihin?
...katumpakan.
At siya ang namamahala sa tinatawag na Huling Solusyon.
Sa kasamaang palad, madalas natin siyang makikita.
Naiintindihan namin.
Sisiguraduhin ni Mr. Engzell, nang buong ingat,
na ang relasyon ng Sweden at Alemanya ang mananatiling prayoridad.
Tama ba, Mr. Engzell?
Siyempre naman.
Kung ganoon, hindi ko na kayo aabalahin pa.
Mga ginoo.
Salamat.
Heil Hitler.
Maupo ka.
Alam mo ba ang ginagawa ng mga Amerikano sa mga Hudyo na gustong pumunta doon?
Pinapatagal nila ang aplikasyon.
Paulit-ulit na pinagpapasa ng mga papeles bilang katunayan ng isang bagay
hanggang mapagod at sumuko sila.
Ganoon.
Ang dakilang bansa sa Kanluran.
Patapos na ang digmaan.
At magtatapos itong ganap na superpower ang Alemanya, maniwala ka.
At kung naging malambot tayo sa mga Hudyo, mapaparusahan tayo dahil doon.
Sa tingin ba ninyo hindi ko alam ang ginagawa ninyo doon?
Tapos ano?
Tapos, kapag pumalpak ang lahat ng mga pakana ninyo,
ano ang gagawin ninyo?
Sa tingin mo ba poprotektahan ka ng kahit na sino sa amin dito?
Hindi mangyayari iyon!
Ipapadala namin kayo sa Moscow. Mabilis, lahat kayo.
Nagtataka ka ba na Moscow ang panakot ni Söderström?
MOSCOW
Mahirap sa mga Swede na ituring si Hitler na pinakamasamang diktador
habang naghahasik ng lagim si Joseph Stalin.
Karaniwang sa gabi ang mga pakikipagpulong sa mga Swedish diplomat.
Kung kailan pinakamalupit ang lamig,
at hindi mo alam kung vodka lang ba ang laman ng baso mo.
Buwisit!
Mukhang alam ni Hitler ang ginagawa natin.
- Ano? Wala akong sinabi. - Hindi.
Kasalanan ko. Masyado tayong nagmadali.
Hindi sana natin pinagsabay itanong iyong kambal na Bondy at iyong kulungan.
Naghangad, nawala lahat.
Hindi tayo makakapagligtas nang paisa-isa!
Kung ganoon, bumalik na tayo sa orihinal na paraan ng pagtatrabaho.
Ano ba ang labis ninyong kakulangan, Mr. Hellstedt?
Bago ka rito, Ms. Vogl.
Ipapaalam ko lang sa iyo na may naaresto nang mga Hudyo noon.
At pinakawalan.
Nang hindi natin iwinawagayway ang bandila ng Sweden.
Masaya sigurong magbulag-bulagan.
Ano bang kalokohan ito?
Bilangguan sa Norway ang pinag-uusapan, hindi kampo ng mga Aleman!
Sino ang kumuha sa kanya? Nanghingi ba ng rekomendasyon?
Mukhang hindi ito ang unang beses.
- Wala kang sinabi? - Ano ang masasabi ko?
May masabi ka man lang, lintik! Ako na lang ang sasalo sa lahat?
O, Stig. Kumusta ang araw mo?
Puwede mo po ba akong basahan ngayong gabi?
- Hindi, huwag ngayong gabi. - Sige na po.
Göran!
Ano po?
Patayin mo iyang nakakabinging ingay na iyan ngayon din!
Noong madaling-araw ng Nobyembre 26, 1942, bawat taxi sa Oslo ay ipinadala,
na may sakay na dalawang pulis sa bawat kotse,
para dakipin ang mga babaeng Hudyo, mga bata at matatanda.
Magandang umaga.
Ano ang nangyayari?
Tumawag si Westring mula sa Oslo
at sinabihan kaming hinuli nila ang lahat ng mga Hudyo
at pinasakay sa isang barko papunta sa death camp ng mga Aleman.
Akala ko palabas lang iyon.
- Palabas lang? - Oo, lintik...
Dinala nila ang lahat ng mapagkakasya sa barko.
Mga babae, bata, matatanda, lahat ng bilanggo.
Mahigit 700 lahat. Hindi natin alam kung saan sila papunta.
Gösta...
Pero...
Kung ganoon, i-archive natin ang lahat ng kasong Norwegian, hindi ba?
Pakiusap, tumahimik ka na lang.
Mr. Engzell.
Karapatang malaman ng mga kamag-anak nilang Swede.
Alam ko.
Pero nandiyan na ang lintik na sensura.
Bawal magsulat ang press tungkol dito.
Paumanhin. Naisip kong baka baguhin iyon ni Censor-Nils.
Paano? Papasok lang ako sa opisina niya at ipatatanggal ang sensura?
Mismo! Bakit hindi? Iyon ang dapat mong gawin.
Magtataka ang mga kamag-anak na Swedish
kung bakit tahimik ang mga kamag-anak na Norwegian.
Ipinapangako ko, may mga katanungan.
Marami, napakaraming tanong.
Hindi magsusulat ang press tungkol sa Alemanya.
Magsusulat sila tungkol kay Censor-Nils, na itinago niya ang impormasyon.
Pero hindi ko kilala si Nils.
Hindi siya makikinig sa akin.
Si Söderström kaya?
Boss siya ni Censor-Nils.
Ayaw kong mapunta sa kalagayan ni Nils ngayon,
dahil sa sitwasyon ng mga Norwegian Jew.
Oo, tama ka.
Malamang marami silang kamag-anak sa Sweden.
Alam mo bang marami sa mga ipinatapon na Hudyo
ay mga Swede rin?
At kapag nagtaka ang mga kamag-anak na Swede kung nasaan sila,
magtatanong ang mga iyon.
Hindi tungkol sa Alemanya ang isusulat ng press,
kundi tungkol kay Nils at sa information department.
Iniisip ba ninyong dalawa na napakatanga ko?
Buwisit!
PAG-USIG SA MGA HUDYO SA NORWAY, UMABOT SA SUKDULAN
Punyeta, paano ito lumabas sa mga diyaryo?
1000 NORWEGIAN JEWS, DINALA SA POLAND.
Sa tantiya ko, hindi magtatagal, makakarating din ang balita sa Sweden.
Mas maganda sana kung hindi agad.
Binabaha tayo ng mga tawag mula sa mga mamamayan na humihiling na kumilos tayo.
At pinapagalitan ako ng Berlin.
Punyeta!
Oo na...
Sino ba talaga ang namamahala sa mga Hudyo?
Söderström?
Tinatanong ka ng Prime Minister.
Sino ang namamahala?
Ang mga Hudyo...
Magaling. Hindi natin kilala ang namamahala sa usapin ng mga Hudyo.
Hindi pa naman naging malaking problema iyon.
- Pero hindi na ngayon. - Hindi na.
Kung ganoon, sino?
- Masasabi kong si Engzell. - Gösta Engzell. Doon sa Legal.
Nasaan siya?
- Ipatawag mo siya agad. - Masusunod.
Punyeta, dalhin ninyo siya dito!
Ang galing. Pambihira.
- Ano ang ginagawa ni Engzell? - Kausap ang Oslo.
Hindi na ngayon.
Engzell.
Ano itong kalokohang nangyayari sa Norway?
Puwede ba tayong umasang ibabalik sila?
- Ang mga Hudyo? - Oo.
Malabong mangyari.
Ipinapadala na nila ang mga Scandinavian sa death camps?
Base sa mga ulat, opo.
Death camps?
Paumanhin, ibig bang sabihin ituturing nating totoo ang sabi-sabi?
May Swede ba sa barko?
Isa.
Pero pagkakamali iyon.
Paano mo nasabi?
Mukhang pinaligtas ng mga Aleman ang mga Hudyong may koneksiyon sa Sweden.
- Nandito pa rin sila. - Seryoso ka ba?
- Walang duda tungkol doon. - Lahat sila?
Bago mahuli ng mga Aleman lahat ng Norwegian Jews,
nagsumite kami ng tala ng mga Hudyong may koneksiyon sa Sweden.
KONEKSIYON SA SWEDEN
Heto ang 25.
Nakaligtas ang mga Hudyong iyon.
Isa iyong liwanag sa dilim.
Ano na ang gagawin natin?
Gusto ng press na kumilos tayo, pero pinatatahimik tayo ni Hitler.
May mungkahi ba kayo?
Mga isandaang Hudyo pa ang natitira sa Norway.
Pero malamang na ipatapon din sila agad.
Maliban na lang kung tatanggapin sila ng Sweden.
Tatanggap ba ang Sweden ng mga Hudyo?
Hindi siguro.
Dahil lahat ng Hudyo sa Europa, gugustuhing pumunta sa Sweden.
Ibig kong sabihin, ilang milyon din iyon.
Ituturing ni Hitler na direktang insulto iyon.
Paano kung gawin natin nang hindi opisyal?
Hindi opisyal?
Magpatuloy ka, Engzell.
Nalaman ng press na nagsumite tayo ng hindi opisyal na kahilingan sa Alemanya
para tanggapin ang Norwegian Jews.
Dahil hindi opisyal, hindi maisulat ng press.
- Tama? - Diyos ko po...
Sa ganoon, hindi mapapahiya ang mga Aleman.
Kumikilos tayo, pero hindi tayo kumikilos.
- Magaling. - Paumanhin...
- Gawin natin iyon? - Iyon...
Hahayaan lang nating basta pumasok sa Sweden ang mga Hudyo
nang walang parliamentaryong desisyon?
- Hindi tayo basta nagpapapasok ng Hudyo. - Hindi.
Baka hindi nga payagan ng mga Aleman.
Pero mapapatahimik nito ang press.
Tamang-tama ito.
Tapos na ang pagpupulong.
- Mr. Foreign Minister, ako... - Tapos na ang pagpupulong!
Diyos ko!
Engzell, maiwan ka.
Panghuli, gusto kong ipaalala na ako ang immediate superior ninyo.
Ibig sabihin, mag-uulat kayo sa akin.
Kung may lalabag sa ating mga alituntunin,
dapat alam ninyong ang tao natin sa Moscow, si Mr. Assarsson,
ay masayang makipagpalit ng trabaho.
Walang may gusto ng trabaho ni Assarsson sa Moscow?
Sa ngayon, may 50,000 mula sa Holland.
Dito, hinuhuli ng mga Pranses ang kaya nilang hulihin sa Paris.
Narinig mo na ba ang ang mga hindi opisyal na telegrama mula sa Sweden?
Walang hiya ang paggamit ng mga Swede sa posisyon nila.
Dahil lang sa kakaibang pagkiling ni Göring sa katawa-tawang bansang iyon.
Pero binabantayan mo iyon, tama?
Oo naman.
Wala na tayong maririnig sa mga Swede. Alam nila ang lugar nila.
Mabuti.
Batay sa mga Norwegian na aprubado ang koneksiyon sa Sweden,
may 25 na Hudyo mula Belgium at Holland na dapat nating usisain.
Dalawampu't lima para kay Mr. Engzell.
POSIBLE
- Hellstedt? - May 20 ako.
- Dalawampu? - Oo.
- Hallonsten? - Ako? May sampu ako.
At mayroon akong 25.
Vogl?
Walumpu't-lima.
Hindi sapat iyan.
Hindi uubra ang indibiduwal na tala sa katagalan.
Kailangan natin ng precedent na may mas malawak na saklaw.
Ano ang gagawin natin?
Ang kambal na Bondy.
Pero tinanggihan ang kasong ito.
Hindi ba tayo makakahanap ng kaso na mukhang mas madaling maaprubahan?
Paumanhin, Mr. Engzell. Maganda ang kaso.
Mahina lang ito.
Pero kailangan mong lumapit sa mas mataas na opisyal.
Patingin nga ulit ng file.
Isang burukrasiyang katusuhan ito.
Von Otter!
Nandito ako!
Salamat.
Kaya pinabalik ni Engzell ang mga Swedish diplomat sa German Foreign Ministry.
Ang burukrata na nakilala nila ay si Martin Luther.
Hindi, hindi siya kamag-anak noong isa pa, iyong mas sikat.
Siya ang kanang kamay ng German Foreign Minister Ribbentrop.
Mayroon ako ritong galing kay Eva Braun.
Tingnan ninyo.
Galing ito kay Eva Braun. Pero ito, galing sa Führer sa pakete.
Ito ang bao ng pagong mula sa Führer.
Hindi ba't...
Gusto mong subukan?
Inaresto sila sa isang biglaang paglusob sa Prague.
Talaga?
At Swedish citizen iyong mga bata?
Sa teorya, oo. Pero sa kasamaang palad, hindi sa papel.
Pero malinaw ang koneksiyon.
Swedish citizen ang ama nila.
Pero mga Hudyo iyong mga bata?
Malaki ang maitutulong nito sa pagtingin ng Sweden sa Alemanya
kung maaayos ang problemang ito.
Ibig ba ninyong sabihin na ang ng kambal na Hudyo sa Prague
ay kuwalipikado sa Swedish citizenship?
Tama.
Sige. Sige na. Nasaan na sila?
Ano... Hindi kami sigurado, pero baka nasa Theresienstadt.
Theresienstadt? Magaling! Kukuha ako ng clearance.
Ano iyon?
Makakasama na ulit nila ang mga magulang nila.
- Ayan nga! - Oo...
Kumalma tayo.
Kukuha ako ng kape at cake.
Umorder ka ng gusto mo.
Angel wings.
Cream pastry naman sa akin.
- Gusto ko rin ng angel wings. - Umorder na kayo.
- Tinapay na lang kaya? - Pastry loaf.
Huwag na iyong cream pastry kung may loaf na.
Malaking cake siguro ang kunin natin.
Nagdiriwang tayo!
Basta mabibigyang katwiran. Mahigpit sila sa budget.
Ako ang magbabayad.
Kapag nagretiro ako, hindi ko na kakayaning bumili ng rusk!
- Bumili na tayo. - Sige!
Ngayon, kumakalat na ang balita sa Europa at sa buong mundo
na makakakuha ng diplomatikong proteksyon ang mga Hudyo sa pagsulat sa Sweden.
Mr. Engzell.
Isang sulat mula sa isang babae sa Salt Lake City.
Gusto niyang makuha ang pamangkin niya mula sa Austria.
Ano ang koneksiyon?
Nagtatrabaho siya sa Swedish Ball Bearing Factory sa Vienna.
Aprubahan at magpatuloy.
Heto ang isang nagbakasyon sa Sweden noong bata siya.
Isang Hungarian na nag-aral sa Uppsala University.
Heto ang isang lalaking nagtrabaho sa shipping sa Gothenburg.
Puwede nating aprubahan iyan.
Isang matandang tiya na nag-iisa sa Gothenburg.
GUSTO BA NINYO NG GANAP NA DIGMAAN
Reichsführer.
Paumanhin, nagsumite ang mga Swede ng mga kahilingan tungkol sa Swedish Jews.
Ilan?
Bawat teritoryo na may konsulado ng Sweden ay nagsumite ng verbal notes
tungkol sa mga Hudyo na may koneksiyon sa Sweden, kaya...
Medyo marami.
Sinusubukan na talaga ng mga Swede na iligtas ang mga Hudyo?
Oo, at nagdudulot ito ng problema.
Pambihira!
Habang mas abala ang mga opisyal sa mga usaping kaugnay ng Huling Solusyon,
lalo silang...
Paano ko ba sasabihin?
Nagsisimula silang mag-isip.
Hindi lahat nakatuon sa National Socialists.
Baguhin mo ang patakaran.
"Simula sa Marso 31,
"hindi na tatanggapin bilang eksepsiyon ang foreign citizenship."
Ano? Patingin.
Bakit nila binago ang patakaran?
Kung nais nila ng digmaang burukratiko,
iyon ang siguradong makukuha nila.
Gusto naming malaman kung ang bagong patakaran
na malapit nang magkabisa
ay saklaw din ang kalahating Hudyo?
Kalahating Hudyo?
Oo naman.
Mahalagang bigyang-kahulugan natin ito nang tama.
At paano iyong mga sangkapat na Hudyo?
Malamang kasama din sila diyan. Titingnan ko ulit.
At iyong mga sang-walong Hudyo?
Isusulat ko ang tanong mo, babalikan kita.
Magaling.
Dahil mayroon ding sang-labing-anim at sang-tatlumpu't dalawang Hudyo.
Ano ang mga patakaran sa kanila? Dapat alam na natin iyon.
Tatanungin ko iyan.
Mabuti.
Ipapatupad namin ang bagong patakaran kapag nalinaw na ninyo.
Sang-labing-anim na Hudyo din naman ang sarili ninyong Führer.
Nakakahiya kung masasama din siya sa deportasyon.
Budapest, 20.
Mas marami iyan kaysa dati.
- Engzell? - Nandoon si Engzell.
Vienna, 75.
- Ano ang nangyayari? - Ano ang ibig ninyong sabihin?
Pinipuwersa ako ng Berlin
dahil lumalabas na iginigiit nating Swede ang maraming Hudyo.
- Buweno... - Ano ang mga kasong ito?
Bakit hindi ninyo ipinakita sa Immigration Office?
O sa akin?
Hindi na kailangan. Mga Swedish citizen sila.
Hindi ganoon ang nakikita ko!
Sa pagkakaintindi ko, mga Hudyo sila na hindi pa nakararating sa Sweden!
Pakiusap, Paulson. Kumalma ka.
Neutralidad ang opisyal nating paninindigan.
Tinatawag ninyong neutral ito?
Ang hindi ninyo naiintindihan habang nakaupo dito...
Pinaglalaruan ninyo...
Hindi ninyo alam kung ano ang...
Ano ang ingay na iyon?
Mga tubo ng dumi iyon.
Oo. Lahat ng dumi mula sa ikatlong palapag pababa.
Tubo ng dumi?
Humiling kami ng mas malaking opisina pero hindi pinansin.
Nasa akin ang mga sukat.
Mag-ingat ka, Engzell.
Mag-ingat ka.
Mag-ingat kayong mabuti, kayong lahat.
Nasaan na nga tayo?
Ganoon ba siya katanga?
Hindi. Kailangang disiplinahin si Engzell.
Magastos din iyon. Hindi libre ang pagtanggap sa mga Hudyo.
Magastos iyon.
Mismo! Magastos iyon!
Alam ko na kung sino ang makapagpapatino kay Engzell.
Tawagan si Ehrenpreis!
Mga ginoo.
EHRENPREIS ANG KONGREGASYO NG MGA HUDYO
Mr. Engzell.
Lubos ang aming pasasalamat sa lahat ng ginagawa ninyo.
Nagtatrabaho lang kami.
Lahat ng pumupunta rito... Hindi naman lahat sila ay banker.
Wala silang ari-arian. Kumpiskado lahat.
Talagang walang-wala sila.
Kung ganoon, saan kami kukuha ng pera?
Paumanhin. Kapag sinabi ninyong "kami" at "tulong"...
Ibig ninyong sabihin, responsable kayo para sa mga pumupunta rito?
Buweno, medyo magkasalungat ang sitwasyon.
Kapag dumadami ang natutulungan ninyo, nababawasan ang natutulungan namin.
Ganito ba talaga?
Oo, ayon sa 50 taong gulang na batas ng Sweden,
lahat ng relihiyosong komunidad,
may pananagutang pinansyal sa mga miyembro nila.
Ngayon, halos ubos na ang pera ng Jewish-Swedish na kongregasyon.
Kung ganoon, mapipilitan ang kongregasyon na tanggihan sila?
Hindi. Wala kaming tinatanggihan. Hindi namin gagawin iyon.
Pero...
Muli... Saan kami kukuha ng pera?
Iyan ang totoong Gordian knot.
Mga ginoo.
Ano iyong Gordian knot?
Isang mahirap na problema na may simpleng solusyon.
May sulat mula sa mga magulang na Bondy.
- At? - Wala pa ang kambal.
Pero...
Tawagan mo ang Aleman na nag-apruba ng sulat.
- Kailangan niyang magpaliwanag. - Imposible.
Sinisante siya at ipinadala sa concentration camp.
Mukhang sinubukan niyang patalsikin ang Foreign Minister nila.
Alam ba natin kung nasaan ang kambal?
Posibleng nasa kampo sa Theresienstadt.
"Posible"?
Makukumpirma ba natin iyon?
Puwede tayong pumunta doon at hanapin sila.
Hindi masamang ideya iyan, Hallonsten. Gusto ko na may ambag ka.
SA LABAS NG THERESIENSTADT
Mukhang nasa tamang daan tayo.
Mabuti.
Gusto ko ng karne ng hayop sa gubat.
Iyong paté na gawa sa manok.
Makakakuha kaya tayo niyon dito?
Malamang hindi.
Mga papeles.
Mga Swede kayo?
Ano ang gusto ninyo?
Nagtatrabaho kami sa Swedish embassy.
Magtatanong kami tungkol sa dalawang bata.
Swedish citizen sila at nandito raw sila sa kampong ito.
May clearance ba kayo?
Kausap na namin ang Berlin.
Pero wala pa silang oras, at kailangan na ito, kaya...
- Kinuha niya ang mga pasaporte natin. - Oo, kinuha nga niya.
Kumalma ka.
Bawal pumasok, mga ginoo.
Bumalik na lang tayo.
Hindi ba kami puwedeng pumasok kahit sandali?
May ilang katanungan lang kami.
Alis na!
Naiintindihan namin.
- Ano ang lugar na ito? - Hindi naman ganoon kasama dito.
Hindi pâté na gawa sa manok.
Salamat.
Ganoon din sa akin. Salamat.
Paumanhin. Puwedeng magtanong nang mabilis?
May hinahanap kaming kambal na sinasabing nasa kampong ito.
Alam mo ba kung paano makakakuha ng impormasyon tungkol sa kanila?
Ano ang ginagawa mo?
Baka may kakilala ka na nagtatrabaho sa kampo?
Isang guwardiya, halimbawa?
Magbabayad kami.
Buhay ang kambal.
Salamat sa Diyos!
Gaya ng hinala natin, nasa kampo sila sa Theresienstadt.
Pero may problema.
Ang kampo ay tinatawag na transit camp.
- Ibig sabihin, sila ay... - Ililipat sila.
Lalapit tayo sa lahat ng nasa German Foreign Ministry.
Lalapit ako sa Foreign Minister.
Hindi ka papayagan ni Söderström dahil lang sa ilang bata.
Sino ang nagsabing dadaan ako kay Söderström?
- Ms. Vogl. Puwede mo ba akong samahan? - Sige.
Ayaw kong makialam.
Naiintindihan ko.
Ito lang... May pagkakataon tayo para magtakda ng precedent.
Kapag naiuwi natin ang mga bata,
puwede na tayong tumanggap ng mas marami pang mga Hudyo.
Alam nating lahat ang nangyayari.
Kapag nagkaproblema, ikaw ang mananagot.
Naiintindihan mo ba?
Bago pa ang D-Day, at bago pa winasak ng mga hukbong Soviet ang Berlin,
tatlong Swedish diplomat ang inatasan ni Engzell
na umatake sa German Foreign Ministry.
Nandito ako para kay Mr. Grundherr.
- Sige na. - Salamat.
Nandito ako para kay Mr. Grobgeld.
Salamat.
Nandito ako para kay Mr. Götz.
Ito na siguro ang pinakamatinding pag-atake ng Swedish tiger mula noong...
Sa totoo lang, kailanman.
Tinanggap ninyo ang note verbale tungkol sa 11 taong gulang na kambal
at nangako rin kayo na...
Gusto namin ng agaran at positibong tugon sa aming kahilingan.
- Hindi maganda ito. Hindi maganda. Hindi. - Soderström.
Kumalma ka.
Tungkol ito sa pagsasama ng mga bata at mga magulang nila sa Sweden.
Nasaan ang mga bata?
Bakit hindi ka lumapit sa akin?
Kung galit ang mga Aleman... Sawayin natin ang Legal Department.
Isang pagsaway. Mabuti. Magaling.
Makikita ng mga Aleman na kumikilos tayo.
Magaling, Mr. Foreign Minister.
Mr. Foreign Minister, nagkasundo tayong tatawag ako pagkapananghalian.
May balita na kayo mula sa Berlin?
Pinayagan nang umuwi ang mga bata. Pero gumawa kayo ng malaking gulo.
Sa opisina ni Söderström sa loob ng isang oras.
- Iyon lang. - Sige. Salamat.
Iyong tao natin sa Moscow... papalitan na.
Ganoon ba?
Gusto ba ninyong magrekomenda ako ng mga taong...
Hindi, gusto naming palitan mo siya.
Ikaw at ang departamento mo.
Ang paglipat ng buong departamento namin sa Moscow sa ngayon ay parang...
Kung ganoon, ayos na.
MOSCOW
Aba! May handaan ba mamaya?
Representasyon.
A. Ang saya naman.
Magaling, Mr. Engzell.
Salamat.
Ano nga pala ang kailangan ni Söderström?
Gusto niya tayong batiin dahil sa mga batang Bondy.
Ganoon ba?
May dagdag-sahod ba?
Wala, kailangan kong makamit ang kapayapaan ng mundo para doon.
Bukas na iyan.
- Magandang gabi. - Sige.
- Magandang gabi. - Magandang gabi.
Mr. Engzell.
Sa loob ng isang linggo, magkakasama na ang pamilyang Bondy sa Copenhagen.
Naalala ninyo ang mga reaksiyon noong isinulat ng press ang tungkol sa Norway?
Paano kung mapasulat natin ang press tungkol sa kambal na Bondy?
Dapat nandoon kayo nang personal!
Puwede kayong magsama ng isang taong kukuha ng litrato.
Isang tao?
Sa pagkakakilala ko sa iyo, malamang ikaw iyon.
Hindi.
Hindi, hindi ako. Ibang tao.
Lahat ng ito ay dahil sa iyo.
Kung may dapat sumama, ikaw iyon.
Tungkol sa Switzerland...
Ano ang mararamdaman mo kung ililipat ako sa ibang bansa?
- Sa Switzerland? - Hindi, hindi sa Switzerland.
Ano? May digmaang nagaganap.
Pero hindi humihinto ang diplomasya.
O sa Amerika? Magugustuhan iyon ng mga bata.
Oo... Tama.
Mrs. Engzell. Matagal na tayong hindi nagkita.
Sana may fur coat ka. O baka kailangan mong bumili.
Fur coat?
Para makayanan ang taglamig.
Sa Moscow.
- Moscow? - Oo.
Napakagandang lugar.
Puwede ko ba kayong makausap, Mr. Foreign Minister?
Hindi ko maintindihan kung bakit ako inililipat.
Maayos naman ang operasyon sa mga Bondy.
Mismo.
Kailangan namin ng mabuting taong tulad mo sa Moscow. Mahalaga ito.
Mahalaga ito sa Sweden at kailangang gawin natin ang parte natin.
Pero dapat ninyong pag-usapan ng asawa mo.
- Gusto ko ang mga kuwartong ito. - Oo...
Ingrid?
Ikaw ang pinakamatinong tao sa Foreign Ministry.
Ano ang nangyari?
Pasensiya na.
Pero... Kasi...
Kung tutuloy ka, hindi kami sasama ng mga bata.
Huwag mong sabihin iyan.
Moscow, Gösta? Moscow!
Tama...
COPENHAGEN
- Masama ang kutob ko. - Bakit?
- May German passport ako. - Hindi ba maganda iyon sa ngayon?
Isa pa, gamit natin ang diplomatic passport ko.
- Kasama ko siya. - Oo.
Alam mo ba kung bakit may mga sundalong Aleman kahit saan?
Baka iyong mga Hudyo.
Mukhang tinitipon sila.
COPENHAGEN
- Sa tingin ko iyon... - Oo.
Paumanhin. Kayo ba sina Mr. and Mrs. Bondy?
- Gösta Engzell? - Tama.
Mr. Engzell...
"Gusto kong magpasalamat sa iyo.
"Isa kang mabuting mensch.
"Maraming salamat."
- Puwede kayong pumila? - Sige.
Kukuha tayo ng litrato bago...
Handa na?
Isa, dalawa, tatlo.
Nasaan ang mga anak ko? Bakit wala sila rito?
Lucas!
Mateo!
Mateo! Lucas!
Nasaan ang mga anak ko?
Lucas!
Nasaan iyong mga anak ko?
Nasaan ang mga anak ko?
Tatawag ako sa Berlin.
Nasaan ang mga anak ko?
Patawarin mo ako.
Wala kayong dapat ihingi ng tawad.
Wala.
Saan sa Alemanya nakatira ang pamilya mo?
Sa Lübeck.
Limang taon ko na silang hindi binibisita.
Mr. Engzell?
Alam naman ninyo ang nangyayari sa Denmark?
Kailangang mapatanggal ninyo ang visa requirement.
Sa tingin mo hindi ko alam iyon?
PASSPORT CONTROL
Tatawagan ko ang iba sa departamento para salubungin tayo sa Stockholm.
Mr. Engzell!
- Mr. Engzell! - Ano iyon?
Saan ka pupunta? Hindi ka makakapasok.
- Kasama ko si Mr. Engzell. - Ano ang nangyayari?
Hindi makakapasok sa Sweden ang kaibigan mo.
- Assistant ko siya. - Hindi nakakatulong iyon sa kanya.
Anong kalokohan ito? May karapatan siyang pumasok sa Sweden.
Diplomatic passport ito. May German passport siya.
Ito po ba?
Kahit balido ito, hindi makakapasok ang uri niya na walang espesyal na visa.
Dapat sinabi ko sa iyo.
Ako ang pinuno ng departamento na nagbibigay ng visa na sinasabi mo.
Pinahihintulutan ko siyang makapasok sa Sweden.
Hindi ko alam kung paano ninyo ginagawa sa Stockholm,
pero dito, sumusunod kami sa batas.
At ang mga tulad niya...
Balik sa Alemanya!
Lintik, kumalma muna tayo!
Ayusin ninyo mamaya.
- Iuulat ko ito! - Tumigil ka!
Pagbabayaran mo ito! Ako ang bahala rito.
Ms. Vogl, nakipag-usap na ako sa Swedish legation sa Copenhagen.
Kailangan mong bumalik sa Denmark.
May isang tao mula sa legasyon ang sasalubong sa iyo sa customs.
Doon ka lang.
Sa legation.
Mabuti.
Kumusta ka?
Mabuti naman.
Sa huling pagbisita mo sa Lübeck...
Bakit nandoon ka?
Hinahanap mo ang pamilya mo, tama?
- Nahanap mo sila? - Hindi.
Hindi... At may tatak na "J" ang passport mo.
Paano ka nakabalik sa Sweden?
Sinuwerte ako.
Sinuwerte?
Hindi dapat ito tungkol sa suwerte.
Peste.
Lintik na riles.
Nandito na siya.
- Mr. Engzell. - Oo.
Oo, na... Nauubusan na tayo ng oras.
Kailangan nating kumilos nang mabilis at mahusay.
Kakausapin ko ang Foreign Minister.
Hindi naman kailangang ganito.
- Sige na! - Oo! Tayo na!
- Ayos ka lang ba? - Oo.
- Bilisan mo, Hellstedt! - Aray!
- Kailangan nating... - Apurahan ito!
May problema tayo.
Kailangang uminit ang makina.
- Puwede na tayong umalis? - Tayo na!
Subukan mong hampasin.
Ganito? Hampasin nang ganito?
- Paandarin mo! - Huminahon ka!
Ngayon na!
Ayan. Isara natin ang pinto. Iyong kabila.
Salamat.
Pasensiya na, mga ginoo, pero abala ang Foreign Minister.
Hindi, paumanhin, Mr. Söderström.
Malamang lahat ng mga Hudyo sa Denmark ay dinakip para sa deportasyon.
Parang sa Norway.
Alam namin ang sabi-sabing ito at may ginawa nang mga hakbang.
Makakaasa kayo. Sige na.
Puwede malaman kung anong klaseng hakbang?
Inatasan ang embahada sa Berlin na alamin ang sitwasyon.
Ano ang dapat alamin? Totoo! Nakita ng dalawang mata ko!
Ano ang gusto mo, Mr. Engzell?
Tanggalin ang visa requirement?
Tayo... Neutral na bansa tayo.
- Bigayan iyon. - Kadalasan, tayo ang nagbibigay.
Isusugal mo ba ang pananakop ng mga Aleman?
Kahit na gusto nating tanggalin ang visa requirement, hindi puwede.
Dahil ang batas natin sa imigrasyon
ay nagpapataw ng pananagutang pampinansyal sa mga Swedish Jew.
O babaguhin mo ngayong umaga ang 50 taong gulang na batas?
Baka dapat nating ipagpaliban.
Ipagpaliban? Nasisiraan ka ba ng bait?
Nakipag-usap ba si Engzell sa mga Aleman? Hindi.
Martial law ito. Siyempre, may mga Aleman sa kalye.
Wala itong kinalaman sa mga Hudyo.
Nabaliw ka na ba talaga?
Iniisip mong hindi pa hinuhuli ang mga Hudyo?
Ganoon na nga.
Hinuhuli na sila.
Oras nang bumalik.
Paano nalaman ni Censor-Nils iyon?
Bago maging Censor-Nils, nadestino siya sa Copenhagen.
Doon niya nakilala ang envoy ng Alemanya.
Nang magpasya ang mga Aleman na hulihin lahat ng mga Hudyo sa Denmark,
isa si Nils sa mga unang nakaalam.
Pinapunta ni Nils sa Stockholm ang kaibigan niyang Aleman
para ipaalam sa gobyerno ng Sweden.
Galing sa Berlin ang desisyon?
Ilang Hudyo ang pinag-uusapan natin?
Kung totoo man, napakaseryoso nito.
- Alam ng Prime Minister? - Oo.
Gusto nilang kumpirmahin ng Berlin na totoo talaga ito.
"Totoo talaga"?
Akala nila sasabihin ng mga Aleman kung magtatanong tayo nang maayos?
Tinanong mo ba kay Söderström ang mga visa?
Pera raw ang problema.
Mismo.
Laging tungkol sa pera.
- Mrs. Johansson. - Ano iyon?
- Nandito ba si Hammarskjöld? - Lagi naman, hindi ba?
Hellstedt, Hallonsten, sumama kayo sa akin.
Malulutas natin ang Gordian knot.
Saan po tayo?
Pupunta ako sa Hammarskjöld.
Hallonsten... May Danish minister na ipinatapon sa lungsod.
Dalhin mo agad siya sa opisina ni Hammarskjöld.
Maghihintay ako doon.
Hindi ko alam kung bakit, pero sige.
Hellstedt, ayusin mo ang pagpupulong sa opisina ng Foreign Minister
kasama ang Foreign Minister at si Ehrenpreis.
Walang problema. Ako na ang bahala.
Pero hindi puwedeng malaman ni Söderström.
- Ano ang gagawin ko? - Bahala ka na doon.
- Puwede ko bang isali si Censor-Nils? - Sinumang gusto mo.
Pasensiya na sa pagpasok sa hindi sibilisadong paraan.
HAMMARSKJÖLD BAGO PA SIYA SUMIKAT
Pero may Gordian knot ako na sa tingin ko matutulungan ninyo akong lutasin.
Sigurado ka bang dito gustong makipagkita ni zu Wied?
Oo...
Iyon ang sinabi niya.
Hindi ba dapat parte si Söderström ng pagpupulong na ito?
Nasa kotse siya ngayon, pero baka puwede tayong magsimula nang wala siya?
Kung ayos lang?
- Mr. Ehrenpreis. - Bakit?
Naniniwala akong nakahanap ako ng espada para sa Gordian knot.
Ano?
Mismo. Ano ang ibig mong sabihin?
Isang paraan para malusutan ang batas
na nagpapataw ng pananagutang pampinansyal sa kapatirang Hudyo para sa mga refugee.
Si Mr. Hammarskjöld ay hindi lang Secretary sa Ministry of Finance.
Chairman din siya ng General Council ng Central Bank.
Bakit hindi mo ipaliwanag?
Para makaiwas sa pananagutan sa pananalapi,
nagpatawag kami ng Danish minister na ipinatapon, si Johan Kruse.
Nag-aalok ang gobyerno ng Sweden na pautangin ka ng 20 milyong Krona,
tulong pinansyal para sa Danish refugees na darating sa Sweden.
Pinatapon ako, hindi ba?
Hindi namin ipinapahiram ang pera sa Danish state.
Ipapahiram ng Sweden ang pera sa iyo. Nang personal.
Dahil kaya mong makapagligtas ng buhay ng mga Danish na Hudyo.
Hindi namin kaya.
Dalawampung milyon?
Kami ang magtatalaga ng magiging estado ng Denmark bilang guarantor.
Lahat ng sinabi mo mula noong pumasok ako sa pintong iyan
ay ang pinakatanga, pinakabobo, pinakabaliw na narinig ko.
Ganito mag-isip ang mga Swede?
Lintik, paano ninyo naisip ang planong ito?
Akin na ang kontrata.
Dahil may pera na ang ipinatapong minister ng Denmark,
hindi na dapat makaramdam ng pananagutan sa pananalapi si Mr. Ehrenpreis.
Ibig sabihin, wala nang balakid
na pumipigil sa atin sa pagkuha sa mga Danish Jew.
Ang galing.
At ginawa mo ang lahat ng ito ngayong umaga?
Isa... Isa itong himala.
Hindi, iyon ang burukrasya.
Tigil! Sandali! Ano itong pagpupulong na hindi ako imbitado?
Nalutas na namin ang problema kung paano ililigtas ang mga Hudyo sa Sweden.
Bakit?
Dahil sa nangyayari sa Denmark.
Ganoon ba?
Mga ginoo, mayroon ba tayong...
Nakatanggap na ba tayo ng kumpirmasyon mula sa Berlin?
Alam ba natin kung totoo ang sabi-sabi?
Hindi pa.
Mga ginoo, iminumungkahi kong maging matiyaga tayo nang kaunti.
Söderström.
Isang Aleman na impormante ang bumisita sa atin.
Si Engzell mismo ang bumisita sa Copenhagen.
Muli, Mr. Foreign Minister,
hindi dapat kumilos ang gobyerno ng Sweden base sa sabi-sabi.
Isusugal ba natin ang pag-atake ng mga Aleman dahil sa sabi-sabi?
- Hindi. - Hindi.
Maghintay muna tayo hanggang may kumpirmasyon na ang Berlin
kung totoo o hindi ang sabi-sabi.
- Puwede ba silang tawagan? - Magandang mungkahi, Mr. Foreign Minister.
- Mr. Ehrenpreis. - Ano iyon?
Nagpapasalamat ako sa inyong oras.
Mr. Hammarskjöld, maraming salamat sa oras mo.
Mabuti at nakarating ka.
At Mr. Engzell, puwede bang ipagpatuloy mo ang iyong tungkulin?
Pero kami...
Ngayon din.
- Pero na... - Salamat, mga ginoo.
- Nalutas na namin! - Engzell...
- Walang dahilan para... - Magtrabaho ka na, Engzell.
Salamat. Sige na.
Nandito na kayo! Mabuti.
Binigyan ba kayo ng Foreign Minister ng pahintulot?
Hindi. Nakabinbin pa ang lahat.
Hindi ba sinabi ni Söderström na ituloy mo ang mga tungkulin mo?
Oo, sinabi...
Sinabi niya.
Mrs. Johansson, may karanasan ka ba sa pag-aayos ng press conference?
Wala.
Paumanhin. Isang press conference ang ginaganap sa gusali ngayon.
- Inimbitahan mo ba ang kalahati ng Sweden? - Magaling, hindi ba?
Magandang gabi at maligayang pagdating.
Magbabasa na ako ng communiqué
mula sa gobyerno ng Sweden.
"Ang visa requirement na ipinapataw dati sa pagpasok ng mga Hudyo sa bansa
"ay inaalis na mula ngayon."
Lintik, ano ito? Ano ang sinasabi niya?
"Kaya sinuman sa relihiyong Hudyo ay tinatanggap na sa lupain ng Sweden."
Ang Danish Jews ba ang tinutukoy mo na gustong umalis sa Denmark?
Tungkol ito sa lahat ng Hudyo.
"At kung may bansang tututol dito,
"magkakaroon ng mabibigat na kahihinatnan."
Ano ba ang ibig sabihin ng "mabibigat na kahihinatnan"?
Hindi kami handang sagutin iyan sa ngayon.
Engzell!
6:30 p.m. na. Ito ang balita.
Simula ngayong Oktubre 2, binabawi na ng gobyerno ang visa requirement
para sa mga indibiduwal na may lahing Hudyo.
Ibig sabihin, ang visa requirement na inilalapat noon pa
sa mga Hudyong pumapasok sa Sweden ay inalis na.
Idinagdag ng communiqué
na kung may bansang tututol sa bagong desisyon,
magreresulta ito sa mabibigat na kahihinatnan.
Kaya sinuman sa relihiyong Hudyo ay tinatanggap na sa lupain ng Sweden.
Sven?
Ano iyon?
- Tingnan mo. - Ha?
Tingnan mo.
Ano na naman?
Isang daan at dalawampu?
Dapat may libo-libo iyon. Nasaan sila?
Sa Sweden.
Gusto kang kausapin ni Hitler sa opisina niya.
Bakit ba hindi pa natin sinakop ang miserableng bansang iyon?
Ito ba talaga ang nangyari?
Oo.
Ipinahiram ni Dag Hammarskjöld ang pondo ng gobyerno sa isang Danish.
Nagbanta ang Sweden sa "mabibigat na kahihinatnan" sa isang press conference.
At libu-libong refugee ang tumawid sa Öresund Sound.
At nagbago ang takbo ng digmaan, umaatras na ang mga Aleman.
Heto na kayo.
Söderström, Engzell.
Pakinggan ninyo.
May isinulat ang The Washington Post tungkol sa atin.
"Nag-iisang liwanag sa lugar ng walang hanggang kadiliman."
Pakinggan ninyo.
"Lumabas ang Sweden bilang moral superpower
"sa pagsagip sa mga Hudyo ng Denmark."
Engzell, sabihin mo. Bakit ka nagpatawag ng press conference?
Ano...
Inutusan ako ni Söderström na ituloy ang tungkulin ko.
Söderström, lintik... Kasinghalaga ka ng ginto.
Hindi ko alam iyan... Huwag na nating palakihin.
Iniligtas mo ang mga Hudyo, at ngayon itong artikulong Amerikano...
Malaking bagay ito.
Ginawa natin ang mga parte natin.
Tama.
Pero kailangan ko ang utak mo
at kakayahan mong gawin ang tama sa tamang panahon.
Salamat.
Isang karangalan ang maglingkod sa iyo, Mr. Foreign Minister.
- Anumang kailangan ninyo, nandito ako. - Sige.
Kaya nga ikaw ang magiging envoy natin.
- Ha? - Sa Moscow.
Ako?
Oo.
Unang beses kong narinig ang tungkol kay Gösta at sa departamento niya.
Napatunayan nila na kayang labanan ng mga ordinaryong tao ang kasaysayan
at makagawa ng pagbabago.
Kumusta?
- Maligayang pagbabalik! - Salamat.
Maligayang pagbabalik.
Kumusta?
Malala itong mga allergy ko. Laging akong napapaluha at sinisipon.
Masaya akong nakabalik ka na. Marami tayong gagawin.
At mahina ako sa makinilya.
At may mga bagong aplikasyon para sa iyo.
Mas mabilis kang magtrabaho kaysa sa iba.
Kaya hinahanap-hanap ka namin.
Oras na para gumawa ng susunod na hakbang.
Oras na para makilala ko si Gösta.
Nagsimula ng jazz band ang anak ko at nangako akong dadalo sa concert niya.
- Maganda iyon! - Depende sa nakikinig iyon.
Tingin ko masyadong maraming busina.
- Paumanhin, hinahanap ko si Gösta Engzell. - Ako iyon.
Raoul Wallenberg.
Tumawag akong dadaan ako para tanungin ka tungkol sa trabaho mo.
Kailangan ko nang umalis,
pero sina Ms. Vogl, Mr. Hallonsten at Mr. Hellstedt,
masasagot ang mga tanong mo.
Oo naman.
- Maligayang pagdating, Mr. Wallenberg. - Salamat.
HINDI NAGSALITA SA PUBLIKO SI GÖSTA ENGZELL
TUNGKOL SA TRABAHO NIYA NOONG IKALAWANG DIGMAANG PANDAIGDIG
Sige na, Papa! Nakakaindak ang tugtog!
Maganda, hindi ba?
NAGPATULOY SIYA SA TRABAHO SA DIPLOMASYA AT NAMATAY NOONG 1997
BILANG HINDI KILALANG BAYANI NG DIGMAAN SA EDAD NA 100
ANG SISTEMA NG MGA PROVISIONAL PASSPORT
NA SINIMULAN NG DEPARTAMENTO NI GÖSTA ENGZELL
AY HINUBOG PA NINA RAOUL WALLENBERG AT PER ANGER SA BUDAPEST
SWEDEN
BILANG RESULTA NG TRABAHO NI ENGZELL, HIGIT SA 100,000 HUDYO ANG NAILIGTAS