Downloaded from YTS.MX
Official YIFY movies site: YTS.MX
Ik droom 's nachts.
Ik droom overdag.
En als ik droom, zie ik die prachtige berg.
Ik beklim de berg.
Ik word groter en groter en groter.
Als ik beneden ben…
…ben ik een muis.
Everest Kamp 4 - Zone des Doods 7900 meter
Base Camp.
We gaan niet terug. We hebben hard gewerkt.
We zijn er bijna.
We wachten nog één nacht hier. Dan proberen we het.
Everest Base Camp 5364 meter
Ik wil iemand zijn.
Ik wil iets goeds doen.
Ik wil mijn meiden laten zien wat moed is. Niet opgeven.
Hier Base Camp. Begrepen.
Gaan ze in Kamp 4 naar boven? Zelfs met dit slechte weer?
Ze zoeken contact met Kamp 4. Jullie moeder. Als er…
Hoeveel zuurstofflessen heeft iedereen?
Genoeg voor 14 uur.
In de Sherpa-cultuur is de Everest Chomolungma.
Dat betekent 'Moedergodin'.
Ik respecteer haar als mijn moeder.
Ik kijk naar de Everest.
Mijn leven heeft me pijn gedaan.
Ik voel overal pijn.
Maar jij geeft me het gevoel dat ik net zo sterk ben.
Jij bent de koningin van de bergen, en dat maak je van mij ook.
Connecticut, VS Zes weken eerder
Prachtig.
Zonneschijn.
Ik wou dat ik altijd buiten kon zijn, maar ik moet ook werken.
Acht, negen uur. Whole Foods is een gevangenis.
Maar nu ben ik buiten, uit de gevangenis. Iemand heeft me vrijgekocht.
De zon neemt mijn slechte energie op.
Het verdroogt door de zon.
En ik krijg er goede energie voor terug.
En de Everest is die kant op.
Lhakpa's dochter Shiny 15 jaar
Shiny, zeg maar: 'Leuk om met jullie samen te werken.'
Met een hartje.
Ik wil een ander leven voor mijn kinderen.
Maar ik moet heel hard werken.
Lhakpa's broer Mingma
Mingma, hoe gaat 't?
Ik maak Base Camp gereed.
Waarom gaan we niet via Jiri, zoals de oude expedities?
Oké, dan gaan we via Jiri.
Net als Edmund Hilary het deed, te voet.
Zo wil ik het ook doen.
Goed, ik ga het regelen.
Wil je dit aan, Shiny?
Hier.
Je verstaat de Sherpa-taal, toch?
Een beetje.
Ja.
Ik wou dat Sunny meeging, maar mijn gezeur had geen succes.
Lhakpa's dochter Sunny 19 jaar
Dit is mijn vader, op de Everest. Met een foto van zijn vader.
Ik heb mijn moeder gevraagd of ze over hem wil vertellen, maar dat wil ze niet.
En mijn zus probeert niet eens met ons te praten.
Alles oké, Sunny?
Alles oké?
Ik weet dat je het moeilijk hebt gehad.
Ik heb mijn best gedaan mijn leven te veranderen. Ons leven.
Ik ga weer klimmen en misschien verandert dat ons leven.
Sunny, mama houdt van je.
Ik geef om je.
Maar ik moet echt gaan.
Ik hoop dat jullie het hier goed hebben.
Pas goed op je zusje.
En help met de boodschappen. -Goed.
Lhakpa's zoon Nima 26 jaar
Sms me als in je Nepal bent. -Oké.
Kan ik beginnen?
Lhakpa in 2000 26 jaar
Ik ben geboren in Shersong, Yak Kharka.
En mijn ouders waren boeren, ze hielden jaks.
Het Sherpa-volk is niet groot.
We leiden een zwaar bergleven.
Iedereen heeft als achternaam Sherpa. Sherpa, Sherpa, Sherpa.
Je geboortedag bepaalt je voornaam.
Is dat 'n woensdag, dan heet je Lhakpa.
Is het 'n dinsdag, dan heet je Mingma.
In die tijd gingen in Nepal alleen de jongens naar school.
Meisjes niet.
Ik bracht mijn broertje naar school. Twee uur heen…
…en twee uur terug. En over een slechte weg.
Ik was een goede schoolbus.
Maar ik mocht niet naar binnen.
Op een dag keek ik naar binnen. Wat leren ze daar? Ik weet het nog.
Dat leerden ze toen. Ik weet het nog steeds.
Nepalees ABC.
Alle Sherpa-huwelijken zijn gearrangeerd.
Mijn vader, mijn moeder, mijn zussen, mijn broers, allemaal gearrangeerd.
Ze worden nooit verliefd, er wordt niet gekust.
Mijn zusje was al getrouwd, maar ik niet.
Volgens mijn moeder was ik te stoer, en veel te bazig.
Ik was toen best ongelukkig.
Niemand vond me aardig.
Ik voelde me lelijk.
Ik zei tegen mijn moeder: 'Ik wil geen huwelijk zoals jij.
Ik ga op de berg leven.'
Zij kwam nooit buiten.
Ik wist wat ik wilde.
Ik was een wilde meid, ik hield van de natuur.
Ik wilde wat anders. Ik wilde mijn hart volgen.
Hallo.
Lhakpa's nichtje Jangmu
Dank je wel.
In Hartford praat ik niet over thuis, ik praat niet over m'n privéleven.
Want dan moet ik vertellen…
…dat mijn moeder geen opleiding heeft gehad.
En dan denken de mensen dat je arm bent.
En dat wilde ik niet.
Ik deel mijn kamer met mijn moeder. We slapen op matrassen.
We hebben niet echt een bed.
Mijn moeder wilde dat deze top onze levens zou verbeteren.
Maar ik heb geen idee hoe anders ons leven gaat worden.
Ik schat dat we op 26 april Base Camp bereiken.
De kinderen kunnen niet zo snel.
Dus we doen het rustig aan. De meiden moeten eerst naar Base Camp.
En dan leren we ze onderweg wel hoe het werkt.
We doen het rustig aan. -Ze leren het wel.
Shiny en Jangmu gaan niet verder dan Base Camp.
Daar leren ze hoe we alles doen.
Jangmu en Shiny zijn tam.
Als tijgers in een dierentuin.
Ze moeten leren in het wild te leven, net als wij.
Ze leren het heus wel. Ze zijn nog jong.
Kleine stapjes. -Ja, babystapjes.
Twee sportieve meiden.
Eentje uit Amerika, eentje uit Nepal.
Ik ben jullie gids. Aangenaam.
Klaar voor Everest Base Camp?
Ik ben een sherpa.
Mevrouw. Kom.
Ben ik een goede gids?
Dat is Everest Base Camp. En dat is de Khumbu-ijsval
Het is daar heel gevaarlijk.
En daar ligt Kamp 4.
En na Kamp 4 lopen we de hele nacht, tot 8000 meter.
Dan is het nog 50 meter klimmen…
…en dan heb je de top bereikt.
Ik dacht een keer:
ik zie de achterkant van de berg niet.
Kon ik maar naar de top klimmen en dan kijken.
Ik wil zien wie daar leeft.
Ik vroeg 't aan mijn grootmoeder. En die zei:
'Daar leven yeti's.'
Toen zei ik: 'Dan ga ik daar een keer naartoe.'
Mijn oma wilde me bang maken.
'Je bent een stoute meid.
De yeti's komen je 's nachts halen.'
Mijn zusje werd zo bang.
Toen in de Makalu-regio…
…de eerste toeristen kwamen, dachten wij dat 't yeti's waren.
Lang, blauwe ogen, blond haar.
'Mama, de yeti's komen. De yeti's.'
En mama ging ook rennen.
En daarna wilden de toeristen foto's van ons maken.
We kwamen voorzichtig dichterbij.
Die blonde mensen waren ongevaarlijk.
Ze kwamen ieder jaar.
In die tijd waren onze mannen dragers.
Maar de vrouwen niet.
Ik zei: 'Ik wil dat werk ook doen.'
Een neef van mij kon een grote steen niet optillen. Maar ik wel.
Ik gooide 'm weg als een voetbal. En hij was drager.
Maar vrouwen mochten dat niet.
Ik knipte mijn haar af, zette een muts op en leek op een jongen.
En ik droeg echt zware lasten. Honderd kilo.
Ik was net een jak met een mand.
Ik volgde de blonde mensen.
Mijn geheime leven, ik genoot ervan.
Elke ochtend werd ik wakker en zag ik die prachtige berg.
Mijn mama zei: 'Het sneeuwluipaard eet je op.'
En mijn papa zei: 'Laat haar toch. Zij kan die beesten wel aan.'
Mijn papa zei dat ik niet gedood kon worden. Ik was zo sterk.
Ik nam afscheid van mijn familie.
Ik kreeg steeds belangrijker werk.
Ik werd keukenjongen.
We sliepen daar, droegen de keukentent, en zetten het kamp op.
Zwaar werk, maar ik deed het.
Andere meisjes waren geen keukenjongen.
Ik was de enige.
Ik leerde daar ook Engels. 'Hello. Good morning. Excuse me.'
Ik zei: 'Tea.'
Ik was zo trots.
Ik wilde nieuwe dingen leren.
Ik geef mijn leven voor de bergen.
Ik wil klimmen tot mijn dood.
Ik wilde niet trouwen. -Waarom niet?
Ik had iemand, maar hij bedroog me.
Wil je over dat huwelijk praten?
Nou…
…we waren niet getrouwd, maar wel verliefd.
We kregen een zoon en die voedde ik op.
Hij zit nu op school.
Dat was het. -Is de vader nog steeds in het spel?
Hij was niet trouw. Hij ging met andere meisjes om.
Hij keek op me neer. Ik kwam uit het verkeerde dorp.
Ik had geluk. Nima is een goede zoon.
Maar de mensen spraken over mij. 'Het is een schande.'
Ik kwam mijn familie jarenlang niet onder ogen.
Ik dook weg in de grote stad.
Ik maakte huizen schoon.
Ik kreeg geen geld, maar eten voor mijn zoon.
Het was alsof mijn leven voorbij was.
Ik heb respect voor die vrouw. Ik wil in haar voetsporen treden.
De eerste Sherpa-vrouw die de Everest heeft beklommen.
'Van de geachte premier…
…voor de eerste Nepalese vrouw die de Mount Everest beklom.
Pasang Lhamu Sherpa.'
Nooit naar school geweest, net als ik.
Ze heeft nooit les gehad.
En ik zei: 'O, mijn god. Ik kan dat.'
Ik wil Nepalese vrouwen inspireren.
Daarom doe ik dit.
Is het niet zwaar? -Het valt wel mee.
Wat is er met haar gebeurd?
Slecht weer, de sherpa kon niks doen.
Ze kwam vlak bij de top vast te zitten, haar zuurstof was op.
De sherpa kon haar niet redden. Het was heel slecht weer.
Ze zaten daar drie weken zonder zuurstof en eten. Ze stierven allebei.
Ze was dood. En ze kwam langs mijn huis.
Ik was erbij, haar gezicht was blauw.
Alsof ze verbrand was door de zon.
Ik gaf haar een bloem.
En ik voelde haar ziel in mij overgaan.
Ze gaf me haar kracht.
Wat Pasang Lhamu had gedaan, gaf mij vertrouwen.
Als Pasang Lhamu het kan…
…dan kunnen Nepalese vrouwen dat dus.
Zelfs ik zou dat kunnen.
Ik had een sponsor nodig.
Ik klopte overal aan.
'Ik wil de Everest beklimmen.'
Wel honderd mensen. Ze geloofden me niet.
'O ja? Je hebt kinderen.'
'Vrouwen kletsen maar wat.' Snap je?
Ik werd steeds bozer, en steeds sterker.
Ik wilde laten zien dat ik het kon.
'Ik zal het jullie laten zien.'
Er was een hardloopwedstrijd.
Ik voelde dat ik dat ook kon.
En ik won een geldprijs. 2000 dollar.
Ik begon een theehuis.
Er kwamen zakenmensen en ik vroeg: 'Ik wil naar de Everest.
Maar hoe doe ik dat?'
Op een dag kwam er een man, hij leek op een politiechef.
Hij zei: 'Ik ken de premier goed. Wat wil je hem zeggen?'
'Dat ik de Mount Everest wil beklimmen.
Ik wil laten zien dat een vrouw dat ook kan.'
Hij schreef de brief en bracht me naar de premier.
Een uur later ontmoette ik de premier.
En hij zei meteen 'ja'.
Ik was zo ontzettend blij. Het was gelukt.
Het was echt van 'boem'. Het was gewoon magisch.
Mijn droom kwam uit.
Ze zeiden: 'Dat kan je niet alleen.
We maken een vrouwengroep.'
En omdat de expeditie mijn idee was, benoemden ze mij tot leider.
Dan ga ik nu het expeditieteam aan u voorstellen.
Te beginnen met Lhakpa Sherpa.
Zij is de leider van het team.
Er liggen zo'n 200 lichamen op de weg naar de top.
Dat is het ultieme bewijs hoe gevaarlijk het is.
Hoe denk jij over het gevaar?
Er komen zoveel Nepalezen om in het leger en bij de politie.
Wat heb je aan bang zijn?
Er kunnen mensen doodgaan.
Maar we moeten nieuwe hoogten bereiken.
Hoe kan ons land anders ooit vooruitgang boeken?
Ik ben zo opgewonden.
Maar we hadden wel een probleem.
Onze leider Lhakpa wil naar de top van de kam.
Ze wacht niet op ons.
Ik kan gewoon niet langzaam lopen.
Het is niet dat ik niet samen met de groep wil lopen…
…maar als je sneller loopt, is het makkelijker.
De leider moet alles overzien.
Hier kan dat nog, maar op de Everest is dat niet oké.
Ze waren boos op me. Ze wilden me terechtwijzen.
Hou het touw vast. Veiligheid.
Het zijn vrouwen, ze hebben onze adviezen nodig.
Soms moeten we schelden.
Wat is dat? Neem niet teveel dingen mee.
Laat je make-up maar hier.
Ik heb geen make-up bij me.
We zijn al veel te lang in Base Camp. Ik wil nu echt naar boven.
Als ik de top heb bereikt, dan zullen ze het zien.
Er was wel wat strijd.
Een oude sherpa…
…zei tegen me: 'Hier niet rennen.
Hier spaar je energie.
Pas als je de top nadert, dan mag je rennen.'
Ik zei: 'Mijn god, hij heeft gelijk.'
De andere vrouwen waren ziek.
Drie meiden konden niet meer. Ze gingen terug.
Maar ik gaf niet op.
Je kan niemand dwingen.
Het gaat er echt om…
…hoe graag iemand het wil.
Slechts één meisje ging mee naar Kamp 4.
Na twintig minuten kreeg ze het moeilijk. Ze werd ziek.
Ze ging bijna dood.
Vlak onder de top…
…was er steeds meer sneeuw, en het ging harder waaien.
De gidsen wilde teruggaan.
Ik zei dat ik liever alleen door zou gaan…
…dan met hen terug naar beneden.
Het kon me niet schelen of het mijn dood zou worden.
Ik bleef lopen.
Ik ging door, ik bleef klimmen.
En toen zag ik de top van de Mount Everest.
Een regenboog.
Het was alsof ie zei: 'Welkom bij God.'
Alsof God mijn komst vierde. 'Welkom, Lhakpa.'
En op de top zag ik al die bergen.
En ik zei: 'Wauw, ik ben een hoge berg.'
Ik kan de lucht aanraken.
Ik kan de maan aanraken, de zonsopgang.
Ik voelde me de grootste bergvrouw ooit.
18 mei 2000 Lhakpa bereikt de top van de Everest
De eerste Nepalese vrouw die de top bereikt en het overleeft
Lhakpa heeft de top bereikt. Het team is een succes.
Op de top heb ik gehuild en een buiging gemaakt.
Ik zei tegen de Everest: 'Ik sta boven op jou.'
En ik smeekte om vergiffenis.
Ik deed het eigenlijk nog meer voor mijn Nepalese zusters.
Dus ik ben ontzettend blij.
VROUWEN ZIJN NIET MINDER
Ik was al acht jaar niet meer bij mijn moeder geweest.
Omdat ik een zoon had. Ik schaamde me.
Na het bereiken van de top, was mijn vader zo trots.
Hij zei: 'Ik heb een zoon.'
Hij zag me als een zoon.
Ik voelde me een stralende diamant.
Ik nam mijn kracht mee terug.
Je vaders naam staat er ook op.
En mijn naam ook.
Waar dan? -Weet ik niet.
Ik vind het zo wreed dit te zien.
Hier heb ik je vader ontmoet.
Hij had lang haar. Hij was een coole jongen.
Wat zei je tegen hem?
Ik zei niets, want ik sprak toen nog geen Engels.
Maar hij keek naar me, en lachte met zijn zilveren tanden.
Hij had zilveren tanden.
Hij volgde me overal.
De sherpa's zeiden: 'George haalde de top zonder zuurstof.'
Wauw. Ik had nog nooit zo'n sterke man gezien.
Een sherpa vertaalde voor hem.
'Hé, Lhakpa, George vindt je leuk.'
Ik zei: 'Als hij mij zo leuk vindt, moet ie volgend jaar terugkomen.'
En dat zou ie doen.
Het jaar erop werkte ik in Base Camp, aan de Tibet-kant.
George was er ook.
Hij was er echt. Wat moest ik zeggen?
Hij zei: 'Ga je met mij mee?
Als sherpa ga je nooit naar de top.'
Ik ging met George mee.
We klommen samen, als partners.
Klimmaten. Heel dicht bij elkaar.
Hij was zo sterk.
Hij had geen donsbroek aan. Gewoon in jeans.
Heel dicht tegen elkaar aan.
George een beetje dik, ik heel mager.
Alsof we samen vlogen. Alsof we een vleugel waren.
Samen bereikten we de top, aan de Tibet-kant.
Zo romantisch.
23 mei 2001 Lhakpa bereikt voor de tweede keer de top
Als ik nu weleens naar die foto kijk, moet ik huilen.
George zei: 'Kom naar Connecticut.
We gaan samen heel veel bergen beklimmen.'
Ik zei: 'Dat is mijn droom.'
George haalde me op van het vliegveld. Mijn eerste keer in de VS.
Ik was 28. En dit land voelde als de hemel.
Mijn leven veranderde.
Ik wist niet dat hij Roemeens was. Hij was net een Amerikaan.
Ik dacht dat hij Engels sprak.
Dus toen ik ontdekte dat ik Roemeens had geleerd…
…moest ik Amerikaans leren.
Ik werkte met George in de bouw.
Ik was heel goed in dakbedekking.
Met zo'n pistool maakte ik een dak. Ik werd er zo goed in.
Hij wilde een baby.
We kregen Sunny.
Na haar geboorte zijn we getrouwd.
We waren toen heel gelukkig.
Ik zie jullie in Base Camp.
In 2003 kwam George met het idee een klimbedrijf te beginnen.
Ik kon aan de slag als professioneel bergbeklimmer.
We werden gidsen voor een Roemeense expeditie.
Mijn broer Mingma en mijn zusje gingen ook mee.
Ik was wel wat mollig, nog van de baby. Maar ik had er zo'n zin in.
Eindelijk weer sporten.
Everest is mijn sport.
Lhakpa, hoe voel je je? -Goed.
Een beetje honger.
Al die Roemenen hadden whiskey bij zich.
En ze vochten.
George is een harde.
Hij won van iedereen.
Eén man moest naar een ziekenhuis in Roemenië.
Want George had hem twee gebroken ribben geslagen.
Mijn zusje was erg moe.
Ze stapte op zijn rugzak met haar klimijzers.
Hij begon te schreeuwen en sloeg mijn zusje.
Hij veranderde helemaal.
Ik zag een perfecte bergbeklimmer…
…in iets kwaads veranderen.
We gingen naar de top, mijn zusje en ik deelden een tent.
George sliep in een andere tent.
22 mei 2003 Lhakpa's derde top
De meeste familieleden die samen de top bereikten
George wilde dat we het geheim zouden houden.
Hij zei: 'We vertellen niemand van ons leven.
Mensen doen niets voor je. Ze gebruiken je alleen maar.
Ik bescherm je.' Dat zei hij.
Wat doe je voor de kost in Amerika?
Werken.
Wat voor werk?
Ik doe alles wat een analfabeet kan doen.
Hoeveel kinderen heb je?
Ben je getrouwd?
Nee.
Ik heb maar één zoon.
Je had toch nog een baby?
Mijn jeugd bestond uit bomen klimmen, veel de natuur in.
Kevers zoeken en zo. Echt van die kinderavonturen.
Maar er was ook een donkere kant…
Sunny, hou op.
…waar mijn mam en zus bang voor waren.
Kijk 's naar de maan. Lieve hemel. Echt waar. Kijk. Ik meen het.
Zie je de maan? En de maan…
Ik wou dat Sunny hier was.
Ik zei: 'Sunny, ga met me mee.'
Sunny praat niet, ze houdt 't binnen.
Ik zei: 'Sunny, praat nou.'
Anders gaat het nog meer pijn doen.'
Wat is daar? -Dat is Everest Base Camp.
Ik vond dit al heel zwaar. -Echt?
Ik voel helemaal niets. -Ik was hier eerder dan jij.
Dat weet ik, maar ik liep in één tempo.
Alsmaar hetzelfde tempo.
Het is lastig ademhalen.
Voor mij is het geen probleem. Ook als ik in Base Camp ben.
Ja. -Kamp 2, zelfde.
Kamp 1, zelfde. Ik ben net een jak.
Base Camp 5364 meter
Dank je. Dank je.
Dank je.
Overgeven is niet erg. Dan voel je je daarna beter.
Nog geen 2000 mensen hebben deze hoogtes gezien.
Maar Connecticut heeft straks zeven inwoners die de top willen bereiken.
Lhakpa Sherpa uit Hartford is er een van.
Zij is de eerste en enige vrouw die al drie keer de top bereikte.
Vrouwen kunnen alles wat mannen kunnen.
Ik wil dat vrouwen zich sterk voelen, dat ze dat laten zien.
We haalden samen de top…
…met dezelfde snelheid.
We konden rustig klimmen zonder elkaar achter te laten.
Het idee achter de Connecticut expeditie…
…was sterke lokale klimmers aantrekken.
George was een legende…
…en Lhakpa was de koningin van de Sherpa's.
Hoe kon het dat dat stel uit Hartford, dat om de hoek woonde…
…de beste Everest-klimmers waren?
Ik wilde er een verhaal over schrijven in mijn krant, The Hartford Courant.
En in die tijd kreeg de Mount Everest veel aandacht.
Lhakpa had een interessant verhaal…
…maar George was behoorlijk dominant…
…en hij gaf antwoord voor Lhakpa.
Je spuugt, Tibetaan.
Bergbeklimmer over zijn hoge doelen
Veel mensen zien die paar vierkante meters…
…op het allerhoogste punt, als een poort naar een beter leven.
George en Lhakpa zien dat ook zo.
Als je fulltime wil klimmen, moet je een gids worden…
…of sponsors hebben van buiten de outdoorwereld.
Dan heb je dus bekendheid nodig.
George en Lhakpa probeerden dat hiermee te bereiken.
Ik ben Michael Kodas, fotojournalist…
…en lid van de Connecticut Everest-expeditie.
Achter ons zie je de sherpa's die ons helpen.
En daar zit George Dijmarescu, met een biertje.
Het gedrag van George veranderde meteen.
Hij dronk veel, was luidruchtig en agressief.
Ik weet 't niet, man.
Ik begrijp je. Het zijn details. Van die kleine…
Ik zei: 'Jij bent hun gids.
Zo doe je dat niet.'
Er waren momenten dat je dacht…
…dat het allemaal zou ontploffen, maar we gingen door.
Lhakpa, succes.
Zie je later, man.
Michael schreef wekelijks een stukje voor The Hartford Courant.
En George kwam daar niet goed in naar voren.
Everest creëert duivels
Er is een tweedeling…
Ik voel me verraden door George.
Wat een bedrog.
En het ging echt mis.
De spanning nam toe…
…en toen las George de verhalen.
En ik hoorde hem schreeuwen.
Hij zou de slang van mijn zuurstoffles doorsnijden.
Of mijn tent in brand steken.
Maar ik zou nooit meer van de berg af komen om over hem te schrijven.
Een andere expeditie zei tegen ons:
'De weersverwachting is niet zo goed als ze jullie verteld hebben.'
Als we over weer praten, hebben we het over de wind.
Die maakt het kouder, je wordt weggeblazen.
Het kan voor gevaarlijke sneeuwhopen zorgen.
We zagen niks.
Alsof je in een pingpongballetje zat.
Alles was wit. Je wist niet wat boven of onder was.
Dit is niet de countryclub.
Iedereen dacht dat het leuk zou zijn.
Het weer werd heel slecht.
Maar we gingen door.
20 mei 2004 Lhakpa's vierde top
Lichamelijk en mentaal waren we doodmoe.
Maar ik bereikte de top.
Wereldrecord voor vrouwen
De spanningen namen nog meer toe…
…toen ze afdaalden naar Base Camp.
Een aantal leden van andere expedities overleefde het niet…
…en er werd een klimmer vermist.
George stond erop dat we hem gingen zoeken.
De andere klimmers vonden dat zinloos en gevaarlijk.
Misschien geen zuurstof. -Geen zuurstof, te gevaarlijk.
Een van de eerste regels is:
Zorg dat nooit één persoon die in gevaar is…
…nog meer mensen in gevaar brengt.
Sherpa, geen werk. Meer leden. Snap je? Geen werk.
George dwong me. 'Stuur je familie naar boven.'
Ik zei: 'Mijn familie kan ook sterven.'
Ik wilde niet dat mijn broer en familie zouden doodgaan.
Ik zei: 'Sherpa wil wel, maar niet vandaag.'
Toen het vijandig werd, kwam Lhakpa de tent in.
Want die zijn niet geluiddicht.
Hij sloeg om als het weer.
Hij leek wel op onweer.
George schreeuwde. Hij sloeg me.
Ze was bewusteloos.
Ik zag hoe hij haar de tent uit sleepte.
Ik ging meteen foto's maken.
Hij zei: 'Weg met dat stuk vuil.'
Lhakpa…
De stemmen van de mensen leken wel die van vogels.
Ik zag mijn hele leven.
Ik vloog naar mijn moeders huis.
Ik kon alles zien. Echt alles.
Ik schaamde me.
Ik wilde het liefst dood.
En toen wist ik het weer.
Mijn dochter wacht in Hartford. Mijn kleine meid. Sunny.
Ik kan nog niet dood.
Het kan niet.
Namasté. -Namasté, David.
Hoe gaat het?
Goed je weer te zien. -We worden oud.
Shiny is 15.
Vijftien, wauw. Wanneer ga je naar boven?
Over vier nachten. -Ik hoop wij ook.
Ik denk niet dat je beseft hoeveel invloed je op mijn leven had.
In 2004 klommen we naar de top, tijdens een storm.
Twee doden aan een touw. Bevroren, hun handen…
Ze hingen aan het touw, en het was steil.
Je moest om ze heen klimmen.
Toen ik daar aankwam, stopte ik. Ik dacht: holy shit.
En jij keek naar me…
…en je deed…
'Ben je oké?'
Ik zei: 'Ja, ik ben oké. Maar ik schrik hier wel heel erg van.'
En toen zei jij: 'Als jij oké bent, zijn wij oké.'
Ze vindt het leuk om je te ontmoeten. Haar vader sprak vaak over je.
'Dave is mijn beste vriend.'
Je mag me alles vragen.
Misschien wat leuke herinneringen.
Ik heb veel leuke herinneringen aan George.
We hebben veel tijd doorgebracht in de bergen, en…
Hij heeft veel gezien.
Hij heeft een moeilijke jeugd gehad. Het leven was hard in Roemenië.
Zijn leven bestond uit het ene trauma na het andere.
En uiteindelijk vluchtte hij weg uit Roemenië.
De enige manier was de Donau oversteken.
Op een avond sprong hij erin en zwom naar Joegoslavië.
Hij rende dwars door Joegoslavië.
's Nachts, het land door, hij verstopte zich in het bos.
In Italië vroeg hij asiel aan.
En daarna ging hij naar de VS…
…via een vluchtelingenfonds.
Hij sprak geen Engels, hij was in een nieuw land, in Texas.
Hij moest een nieuw leven beginnen.
Hij moest zoveel hindernissen nemen.
Hij…
Tijdens die expedities had hij…
Hij had een foto van jullie.
Geplastificeerd, met een gaatje erin, aan een draad.
En die had ie altijd om zijn nek.
Hij had 'm altijd in zijn jack.
Hij hield zoveel van jou en je zus.
Lhakpa…
Ik hoorde stemmen.
Ik opende mijn ogen.
De North Face was helemaal rood. Als bloed.
George was weg.
Hij was weg met de auto.
Ik zei: 'O, mijn god. Mijn kinderen. Nima, Sunny.
Ik moest weg.
We hadden hetzelfde ticket.
We vlogen samen.
Hij maakte me bang. 'Je ziet je kinderen nooit meer.'
'Je ziet ze nooit meer.'
Ik smeekte hem: 'Ik wil terug naar mijn kleine meid.'
In New York ging hij ervandoor.
Ik heb gehuild.
Mensen vroegen me: 'Waarom huil je?'
'Mijn man is weg.'
Een paar uur later kwam hij terug.
En ik ging mee.
Mijn westerse leven veranderde.
Niemand vroeg: 'Lhakpa, is alles oké?'
Ik bleef thuis, zorgde voor de kinderen.
Mijn zoon mocht niet zien hoe George tegen me schreeuwde.
Ik kon niet bij George weggaan. Ik had geen geld.
Ik had alleen die kinderen.
George stal mijn kracht.
Oké. Gelukt.
Goed gedaan.
Sneller.
Gewoon beginnen? -Ja.
Shiny.
Hier. -Jij naar die kant.
Duwen. -Duwen.
Hij duwt niet.
Omhoog.
Helemaal naar boven.
Heel goed.
Je klimt.
Oké, dat gaat goed. Ga door.
Oké, naar de top.
Oké, heel goed.
Gelukt.
Je rug? -Ja, ik was bang.
Je moet je rug strak houden. -Nog een keer? Ja.
Daar. Kamp 1 ziet er zo uit.
Hier kan het lastig zijn.
Dat komt door die vallende stenen.
En de lawine?
Ja, dat kan ook nog.
We kunnen in Kamp 1 blijven.
Dan slapen we daar.
En als we geacclimatiseerd zijn, gaan we terug.
Er is een cycloon boven de oceaan, vlak bij Bangladesh.
Die zorgt voor slecht weer als ie richting de bergen komt.
Van die hele harde windvlagen.
Het wordt slecht weer.
We vertrekken om twee uur.
En als het weer beter wordt, gaan we naar boven, hè?
In 2005…
…ging George uit. Hij had een vriendin.
We deelden George.
Hij zei: 'Nepalese mannen hebben twee vrouwen.'
In de Sherpa-cultuur is scheiden een schande.
Ik was getrouwd met George, maar hij behandelde me als een sherpa.
Als een huis-sherpa.
Koken, schoonmaken, dragen. Een keukenjongen.
Maar we beklommen samen de Everest.
2 juni 2005 Lhakpa's vijfde top
In 2006 schopte zijn vriendin hem eruit en gingen we weer klimmen.
11 mei 2006 Lhakpa's zesde top
Tijdens die zesde klim werd ik niet ongesteld.
Ik zei tegen George: 'Ik ben zwanger.'
Hij wilde het niet.
Maar dat kon me niets schelen.
Ik wilde Shiny houden.
Na de geboorte van Shiny…
…stopte ik met klimmen.
Ik moest die meiden beschermen.
Base Camp 01:30 uur
Shiny, Jangmu. Ik ga, oké? Dag.
Khumbu-ijsval 5500 meter
Zo eng, al die geluiden.
Alles maakt geluid.
We bleven bidden en doorgaan.
We zouden niet verdergaan als voor ons het ijs zou scheuren.
Toen ik het niet makkelijk had, dacht ik aan mijn berg.
De berg is mijn jeugdvriend.
Toen ik met George was, voelde ik me alleen.
Niemand zag me.
Hij behandelde me alsof ik niemand ben.
Ik heb zoveel gehuild.
Ik had geen tranen meer.
Na de expeditie van 2004…
…heb ik van alles ontdekt over het gedrag van George.
Maar ik zat altijd met een dilemma.
Als je dit meldt…
…en Lhakpa wordt dan geslagen of verwond…
…vanwege die melding…
…voel je je dan beter…
…dan wanneer je niets zegt en hoort dat ze dood is?
HET LOT VAN DE EVEREST IN TIJDEN VAN HEBZUCHT
Het boek van Michael Kodas kwam uit en George ging naar de boekhandel.
Ik was in de keuken en hij schreeuwde:
'Jij mag dat boek niet lezen. Het is allemaal niet waar.'
En hij smeet het in mijn gezicht.
Er is altijd weer de vraag…
…of mensen sociopathisch worden als ze op de berg zijn…
…of dat sociopaten een plek zoeken waar ze hun gang kunnen gaan.
George raakte zijn goede reputatie kwijt.
En zijn werk als berggids.
Ik wou dat ik die foto eruit kon halen.
Ik schaamde me.
Nadat het boek verscheen, kregen we nog meer ruzie.
George sloeg me nog vaker.
Door dat boek ben ik tien jaar niet meer naar de Everest gegaan.
George zei: 'Je gaat niet meer naar de Everest. Je blijft hier.'
Ik hou zoveel van die berg.
Ik was helemaal van streek. Ik was depressief, een huisvrouw.
En ik ben zo sportief. Een outdoormeisje.
En nu zat ik binnen als een huisvrouw.
Maar ik had mijn meiden.
Maar ik wilde ook graag naar buiten.
Je doet het.
De stem van Dave Watson
Niks gegeten, al de hele dag niet.
Hij beklom vier keer de K2.
Zonder de top te bereiken.
In 2010 voelde George zich zwak.
Hij ging naar de dokter en die zei dat hij kanker had.
Dat hij eraan dood kon gaan.
Ik zei: 'George, alles wat jij wil…
…daar help ik je bij.
Ik zal je redden.'
Na de operatie kwam hij naar huis.
Ik verzorgde hem. Ik kamde zijn haar.
Hij hield van kersen. Dus die kocht ik, en voerde ze hem.
Ik deed alles.
Hij blijft mijn man en de vader van mijn kinderen.
Ik denk aan Shiny en Sunny.
Shiny en Sunny zitten in mijn hoofd.
Ik dacht: ik ga hier dood.
Kamp 1 6000 meter
Hé, Shiny.
Ik weet dat je nu veilig bent.
De Khumbu-ijsval is gevaarlijk.
Je kan elk moment doodgaan.
Het ijs beweegt heel erg. Het maakt gewoon lawaai.
Ik blijf in Kamp 2. Oké?
Wanneer kom je terug?
Ik wil mijn leven redden en veilig hier blijven.
Pas goed op jezelf, dat doe ik ook. Ik ga wel voor de top.
Mama houdt van jullie.
Shiny…
Hou van je.
Over en uit.
Ik zag de man die ik twee dagen eerder had ontmoet.
Hij zei: 'Hé, Lhakpa.'
Hij zei: 'Ik ben zwak.' 'Blijf sterk', zei ik.
Maar hij ging dood.
Hij heeft kinderen.
Hoi, Shiny. -Hoi, Sunny. Hoe gaat 't?
Goed.
Heb je het leuk zo alleen?
Ja hoor.
Dit zijn onze neven.
Zeg even gedag. -Hallo.
Namasté vanuit Nepal.
Laat eens wat van de omgeving zien.
Dat is de Lhotse. Zie je 'm?
Ja.
En de Pumori.
Heel veel bergen.
En hier is Shiny.
Dus…
Je ziet de Mount Everest, achter die berg daar.
Wat cool.
Er zijn hier nu heel veel lawines.
Heb je die al gezien?
Ja, eentje.
Dat lijkt me gevaarlijk.
Wanneer kom je naar Nepal? Volgend jaar?
Ik wil wel, maar ik weet niet wanneer.
We wachten op je.
O, wat aardig. Dank je.
Dag 3
Je kan niet tegen de berg vechten.
We moeten wachten op wat de berg zegt.
Als de berg 'nee' zegt, moeten we wachten.
Als ie 'kom maar' zegt, dan gaan we.
Kamp 2 6400 meter
Ik ben een beetje ziek.
Ik had die vrouwendingen.
Dag 6
Ik voel me rot, en vies.
Ik ben zo'n vieze wasbeer uit Hartford.
Zo voel ik me. Op zoek naar eten.
En hij is ziek. Geen dokter.
Zo voel ik me nu. Kijk naar mijn gezicht.
In afvalbakken zoeken en ruiken. Je ruikt me al van ver.
Niemand komt naar mij.
Niemand wordt verliefd op me. Ik ben een ouwe wasbeer.
O, mijn god.
Waarom worden mensen verliefd in de bergen?
Ik voel me echt ziek.
Maar ik wacht hier nu al vijf dagen. Ik ga het proberen.
Het voelt alsof ik doodga.
Ik was heel erg ongesteld.
Ik zit nu op dag twee of drie. Echt zwaar.
Normaal ga je dan rusten.
Maar ik blijf lopen.
George zei een keer: 'Je zult verdwijnen.
Als je wegloopt, vermoord ik je.'
Ik sliep elke nacht bij Shiny.
George is mijn yeti.
Alsof een yeti me greep.
Ik was heel erg bang. Hij was mijn monster.
Vrouwen mogen niet opgeven.
Kamp 3 7200 meter
Het is zwaar.
Ik voel me rot.
Maar we moeten vechten, nooit opgeven.
In 2011 werd Sunny tien.
George nodigde nooit haar vriendjes uit.
Alleen zijn eigen vrienden, om te komen drinken.
Waarom drinken?
Een kind is jarig, een kinderfeestje.
Hij had zo'n kort lontje.
Mijn pa gooide een ui naar m'n moeder en ging heel ruw met haar om.
Ik was bang, omdat ik nog klein was.
Ik kon niet veel doen.
Mijn zus verstopte zich.
En ik klom op de tafel, want ik kon niet bij hun gezichten.
Ik probeerde ze uit elkaar te krijgen, ik duwde mijn pa weg.
Shiny beschermde me.
Ze was vijf.
Ze beschermde me echt.
Mijn pa greep haar bij haar haar.
Mijn hoofd zo, en op de tafel…
Kinderen horen zoiets niet te zien.
Geen enkel kind zou dat mogen zien, op die leeftijd.
Het is echt traumatisch.
Haar vriendin belde de politie.
Mijn moeder had dat nooit gedaan.
De politie zei: 'Wat is er gebeurd?' En Shiny zei:
'Mijn vader slaat mijn moeder.
Niet huilen, mama.'
Hij deed me echt pijn.
Hij vond me een slechte vrouw, maar ik was zo lief.
Hij heeft me zoveel aangedaan.
Ik ben een lieve vrouw, en hij maakte een slechte…
…nare vrouw van me.
Ik was het zat. Hij zou me nog een keer doodslaan.
Ik moest mijn kinderen redden.
Ik besloot niet meer terug te gaan.
Ik moest mijn leven redden.
De maatschappelijk werker wilde me ergens onderbrengen.
Ik zei dat ik alles goed vond, als ik maar veilig was.
Kamp 4 - Zone des Doods 8000 meter
Dag 8
Base Camp.
Toen ik Lhakpa leerde kennen, zat ze een week ondergedoken.
Ze was heel bang voor George.
Ze had het alleen maar…
…over George en wat ze wel en niet mocht.
Zo van: 'Je mag geen Engels praten. Niemand gelooft je.
Niemand geeft je werk. Je wordt dakloos. Je hebt mij nodig.'
Hij pakte haar een keer zelfs op…
…en stopte haar in de vuilnisbak.
Want hij vond haar een stuk vuil.
Dus…
Ik had twee kinderen en verder niets.
Ik nam alleen mijn kinderen mee.
Ik moest naar een opvanghuis. Daar bleef ik acht maanden.
Ze keek altijd naar beneden. Ze maakte met niemand oogcontact.
Maar ik zag haar opbloeien.
Ze kreeg een baan en ging werken.
En toen had ze de moed…
…om te verhuizen naar West Hartford.
Voor een betere school voor haar meiden. Het schoolsysteem daar is veel beter.
Ze liep met de kinderen naar school, ongeacht het weer.
Het was een moeilijke scheiding, het duurde jaren.
George maakte het de rechter lastig.
Hij onderbrak hem, toonde geen respect.
Hij behandelde Lhakpa als zijn bezit. Hij bespotte haar.
George zei: 'Waarom krijg ik niet de voogdij?
Ze is analfabeet, ze kan niks.'
De rechter werd boos.
'Hoe durft u?
Mijn moeder was ook analfabeet, maar ik ben nu wel rechter.'
Ik won, hij verloor.
Ik kreeg de voogdij.
Mijn broer Mingma zei: 'Kom naar de Everest.
Je bent sterk, je kan het.'
En hij regelde een expeditie voor me.
En ik ging. Ik was zo gelukkig.
Het dak van de wereld.
Ik voel me een reus, een grote bergvrouw.
Zo sterk.
20 mei 2016 Lhakpa's zevende top
De Everest is mijn dokter. Hij herstelt mijn ziel.
Beneden voelde ik me een muis, een piepklein muisje.
13 mei 2017 Lhakpa's achtste top
George zei: 'Ik wil met je praten. Ik ben zo bang.'
Hij wilde echt dat ik terug zou komen.
Maar ik wilde niet.
Ik zei: 'Ik wil niet sterven.
Alleen in vrede op de berg.'
16 mei 2018 Lhakpa's negende top
Ik zei tegen de Mount Everest: 'Je hebt me alles gegeven.
Je gaf me een goed leven.
Jij bent mijn berggod. Chomolungma, Moedergodin.
Ik voel een zielsverbinding.
George kreeg weer kanker.
Hij belde me over de speaker, met de kinderen.
Hij zei: 'Het spijt me. Ik heb het fout gedaan.
Ik weet dat je goed voor de kinderen zorgt.
En je doet het al vele jaren.
Ik red 't niet.'
Ik zei: 'Niet doodgaan. Knokken.'
Hij zei: 'Ik red het niet.'
Twee weken later stierf hij.
Gisteravond stond er teveel wind.
We gaan het zien.
Ik wil vanavond gaan.
Dag 10
Shiny zei: 'Mama, deze tiende keer verandert je leven.
Dat beloof ik je.'
Nog één keer.
Deze top, mijn tiende top…
Ik laat alle donkere dingen achter me.
Top bereikt.
Tiende keer.
12 mei 2022 Lhakpa's tiende top
Shiny, ze heeft de top bereikt.
Ze staan nu op de top.
Nu? -Ja.
Kamp 2 6400 meter
Ik wilde bijna teruggaan.
Maar ik heb geknokt omdat ik er bijna was.
Ik heb zo hard gewerkt om daar te komen.
Ik heb gevochten.
Wauw.
Gefeliciteerd.
Hallo.
Hoe gaat 't?
O, mijn god. O, mijn…
Ik ben zo trots op je. Mijn god.
Mijn tiende top is voor jou, Shiny.
Bedankt voor mijn leven. Voor alles.
De godin van het leven schonk me mijn kinderen.
Dank u, Moedergodin.
Je hebt het zwaar gehad.
George bereikte negen keer de top.
Ik heb hem verslagen, maar hij is dood.
Da's maar beter ook, want anders was hij jaloers geworden.
Gefeliciteerd, Lhakpa Sherpa 10 keer de top
Lhakpa.
Pasang.
Pasang eerst.
Nu sherpa.
Andere sherpa. Karma.
En mijn broer, omdat hij me geholpen heeft.
En hij is…
…mijn makker.
De tweede is aapje.
En m'n andere aapje.
En ik.
De 48-jarige Nepalese bergbeklimster Lhakpa Sherpa…
…keerde dinsdag terug in Kathmandu…
…nadat ze voor de tiende keer de top van de Mount Everest bereikte.
Gefeliciteerd. -Dank je.
Je geeft goede energie aan vrouwen.
Elke vrouw in de wereld is blij.
Ik wil mijn Nepalese broeders en zusters moed geven.
Neem altijd het initiatief en geef nooit op.
Ik zag het altijd als iets normaals en ik vond het niks.
En nu vind ik haar zo cool.
Het is gewoon geweldig.
Het is niet iets dat je voor je houdt.
Ik hoop dat haar verhaal verteld wordt.
Sunny.
Ik ben echt blij dat mijn mooie meiden bij me zijn.
Toen ik hoorde dat je de top van die berg had bereikt…
…voelde het als iets van mij. Snap je dat?
Ja, da's goed.
Jij hebt het gedaan, maar toch heb ik dat gevoel.
Zo van…
Die berg beklimmen is zo'n prestatie.
Wat jij bereikt hebt, is echt ongelofelijk.
En iedereen moet dat weten. Het is niet eerlijk dat dat niet gebeurt.
Want je verdient het echt.
En een beter leven. -Ja, dat hoort erbij.
O nee… -Nee?
Er is vandaag nog iets gebeurd.
Wat dan?
Ik zat op Facebook…
…en daar was ik al een tijdje niet geweest.
Maar ik zag een ongelezen bericht van George.
Hij zei: 'Ik heb jullie nooit iets misdaan.'
En toen dacht ik aan hoe hij aan onze haren trok.
En tegen ons schreeuwde.
En ik dacht: deed hij dat nou echt of ben ik in de war?
We hebben nog nooit gepraat over…
…de traumatische ervaringen als gezin.
We hebben dat altijd opgekropt.
We moeten er echt over praten.
Ja, zoals in het opvanghuis. Dat was verschrikkelijk.
Dat was echt zo depressief. Ik heb me nog nooit zo laag gevoeld.
Ik verkeer nu in een fase waarin ik aan mezelf werk.
Geen zorgen, Sunny. Je hebt veel doorgemaakt.
We houden van je. Jij bent slim, Sunny.
Je kan het. Je bent mijn dochter.
Een vrouw uit West Hartford heeft voor de tiende keer de Mount Everest beklommen.
Als bordenwasser bij Whole Foods is Sherpa het toonbeeld van bescheidenheid.
Ze zeggen: 'Lhakpa, je bent zo nederig.'
Dat ben ik niet.
Ik ben niet nederig.
Mijn manager, en ze zal wel verrast zijn…
…heeft nog nooit mijn Sherpa-jurk gezien.
Wat is de beste pose?
Dat weet ik niet.
Als ik de bergen in ga, doe ik altijd…
Dan doen we dat. -Ja?
Klaar?
Al die mensen zien me nu.
Zo?
Dat is mooi.
Ze wordt nu erkend.
Dat is iets wat mijn moeder wilde…
…en ze vindt het fijn dat zoveel mensen haar eren.
Ja, schitterend. Dat is prachtig.
Lhakpa breekt eigen record
Tien keer de top
Nepalese vrouw breekt record
De koningin van de Everest bij Whole Foods
Niemand zei dat ik het moest doen. Ik droomde er al zolang van.
Of ik nou wakker was of sliep.
Omdat ik een analfabeet ben…
…wilde ik naam maken door de berg te beklimmen.
Waarom tien keer de Everest op?
Waarom tien keer?
Ik wilde het leven van Sherpa-vrouwen veranderen.
Je haar naar achteren is leuk.
Niet mijn oorringen laten zien. -Nee, een paardenstaart.
Dat staat je goed.
Oké, goed.
Ik werd al jong blootgesteld aan trauma's.
Ik kende mijn eigenwaarde niet meer.
Daar kwam ik te laat achter.
Maar nu wordt alles anders, en het is…
…een sterke kant van me.
Ik heb het omgezet in kracht, niet in zwakte.
Sunny is mooi.
Als ik jou zie, zie ik wat je kan worden.
Aapje. Aapje. Aapje.
Je hebt een Nepalese uitdrukking.
Een dochter hebben, is als het besproeien van de tuin van de buren.
Maar dat narratief verandert.
Hun verhalen moeten verteld worden, zoals dat van Lhakpa.
Wat zij heeft bereikt, is waanzinnig.
Ik hoop dat zij die glazen plafonds blijft breken…
…met elke stap die ze zet.
We gaan Lhakpa Sherpa belonen met de Tenzing Norgay Award.
Je hebt me zo geïnspireerd. -O, mijn god.
Het bedrijf van mijn familie wil je sponsoren…
…bij wat je ook gaat doen.
De K2, of welke andere berg dan ook.
Ja, ik ga voor de K2.
Kijk, hier. Stuur me een e-mail.
Mijn dochter is mijn manager.
We sponsoren haar, wat ze ook gaat doen.
Ik hoorde 't. -Alles. Je inspireert me zo.
Mijn god. -Mijn moeder was alleenstaand.
Niet over praten.
Je hebt zo hard gewerkt. -Ja.
Ik maakte samen met haar huizen schoon, toen ik klein was.
Net als ik.
Ik deed nachtdienst. Ik maakte schoon als de mensen sliepen.
O, mijn god. Niet over praten.
Je bent geweldig.
K2 8611 meter
27 juli 2023 Lhakpa bereikt de top van de K2
Nima, Shiny, Sunny, ik hou van jullie.
Ik wil de wereld laten zien hoe dapper ik ben.
Dat wil ik gewoon. Ik wil een stoere vrouw zijn.
Ja, dit ben ik.
Ik geef nooit op, ik doe het.
Dit ben ik. Net als…
Zo dus. Dit is wie ik ben.
Zo dus. Dit ben ik.
Dank aan alle Sherpa's die ons hielpen Lhakpa's verhaal te delen.
Vertaling: Richard Bovelander