NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
Güney Afrikalı bir aktivist, avukat ve yazar olan Albie Sachs,
Nelson Mandela tarafından
Güney Afrika'nın ilk Anayasa Mahkemesi'ne atanan eski bir yargıçtır.
Irkçılığı sona erdirme mücadelesi sırasında Albie,
Güney Afrika Güvenlik Servisi tarafından arabasına konulan bir bombadan kurtuldu.
Bir kolunu ve bir gözünü kaybetti.
Yine de yıllar sonra dünyanın en çok neye ihtiyacı olduğu sorulduğunda
verdiği cevap cesaretini gösteriyor.
Nezaket kelimesi aklıma geliyor.
Belki de herkes anlamsızca övündüğünden
popüler olmuştur. Ondan destekleniyordur.
Ama bunu başkalarıyla bağlantı
ve iletişim kurarak,
enerjileri aynı yöne yönlendirerek
ve çeşitliliği kabul edip kucaklayarak çürütebiliriz.
Buna ilham veren kişi Nelson Mandela'ydı.
Şöyle demişti: "Hayatta önemli olan sadece yaşamış olmamız değil…
"Yaşadığımız hayatın önemini belirleyecek şey
başkalarının hayatlarında yarattığımız farktır."
Hayatıyla dünyada kalıcı bir iz
ve birçok kişiye değişim için savaşıp lider olmaları konusunda…
…ilham veren bir miras bıraktı.
Bunu Madiba'ya ithaf ediyoruz.
Bir insanın yaratabileceği farkı hatırlatmak için yapıldı.
Cesur seçimler yapan insanları,
onun yanında yürüyüp onun izinden giden liderleri anlatıyor.
Başkalarını önemseyip
daha iyi, eşit bir dünya için çalışan insanları anlatıyor.
Ve bize liderlik etmemiz için
ilham veriyor.
Altı yaşındayken okulda aldığım ilk karnem
şu sözlerle başlıyordu: "Albert hayalperest bir çocuk."
Ve 70 küsur yıl sonra
Albie hâlâ hayalperest bir çocuk.
MAPUTO MOZAMBİK 7 NİSAN 1988
ANC'ye yönelik dünya çapındaki saldırıların son hedefi
bomba patladığında arabasının kapısını açıyordu.
Albie Sachs ağır yaralandı.
Hastaneye götürüldüğünde doktorlar yaşamasını beklemiyordu.
Mucizevi bir şekilde hayatta kaldı. Bir gözünü kaybetti ve bir kolu kesildi.
Yine de iki ay sonra ANC'nin lideri vatanın geleceğine dair iyimser konuştu.
İntikam kolumu geri getirmeyecek.
Tam tersine intikam beni alçaltır
ve bir bakıma her şeyi boşuna yapmış olurum.
Bence olumlu bir bakış açısını korumamız çok önemli.
Güney Afrika özgür olacak.
Bunu yaşarken göreceğiz ve burada düzgün bir toplum inşa edeceğiz.
Hedefimiz bu olmalı.
Bugünkü konuğumuz
Güney Afrika Anayasa Mahkemesi üyesi Yargıç Albert L. Sachs.
Yargıç Sachs, Güney Afrika'daki insan hakları mücadelesinin lideri
ve Afrika Ulusal Kongresi'nde bir özgürlük savaşçısıydı.
Bu işe karışması polisle başını belaya soktu.
İki kez yargılanmadan tutuklandı.
Hapse atıldı, hücre hapsinde tutuldu, gözaltına alındı
ve bir süre sürgünde yaşadı…
Ve sonunda devlet destekli bir suikast girişiminin hedefi oldu.
Sonra Nelson Mandela serbest bırakıldı.
24 yıllık siyasi sürgünün ardından
Albie Sachs, annesi tarafından Cape Town Havaalanı'nda karşılandı.
Güney Afrika'ya demokratik anayasa getirme sürecinde
müzakerelerde yer aldı.
Nelson Mandela tarafından Anayasa Mahkemesi'ne atandı.
Yargıçlık yaptığı süreçte
mahkemenin vicdanı olarak anılarak ün kazandı.
Albie'nin hayatını yaşama şekli ve hiç öfke duymaması
insanlığa ve Güney Afrikalı olmaya dair
bir umut uyandırıyor.
Beyaz bir Güney Afrikalı olan Albie'ye baktığınızda
mümkün olan şeyi görüyorsunuz.
IRK AYRIMCILIĞIYLA MÜCADELE
Küçük bir hikâye anlatayım. Altı yaşında sürgüne gitmek için valiz hazırlarken
babam Solly Sachs'tan bir doğum günü kartı buldum.
"Albie, umarım büyüyüp kurtuluş savaşında bir asker olabilirsin."
Bu, altı yaşındaki bir çocuk için çok ağır
ama böyle bir evrenin içinde büyüdüm.
Beyazları üstün kılan kanunlar nedeniyle siyahilerin büyük çoğunluğu
hayatın her alanında ayrımcılığa maruz kalıyor.
Güney Afrika, ırkçılık sistemi altında ezilmişti.
17 yaşındayken siyahilerin çoğunlukta olduğu bir salondaydım.
Belki 200 siyahiye karşı beş ya da 10 beyaz vardı.
İnsanlar özgürlük şarkıları söylüyorlardı.
Adaletsiz Kanunlara İsyan Kampanyası'na gönüllü arıyorlardı.
Arkadaşıma "Avi, buna katılmak istiyorum" dedim.
"Yapamazsın." "Neden?"
"Çünkü beyazsın."
"Irkçılıkla savaşıyoruz."
"Bu, siyahilerin mücadelesi."
Ama dokuz ay sonra
yıl sonu sınavlarımı verdikten sonra
dört beyazdan oluşan bir gruba liderlik ediyordum.
"Sadece beyaz olmayanlar" yazan banklara oturduk.
Aktif olmak, tanışmak, bulmak
ve ırkçılığa karşı mücadelede tanıştığım insanların
enerjik, canlı, hayalperest olmaları benim için önemliydi.
Dünya bize bir yol çizmişti,
kariyer yapıp para kazanacak, önemli biri olacaktık.
Bu ondan çok daha ilginçti.
Avukat olmak aktivizmin önemli bir parçasıydı.
Bir sürü farklı davaya katıldım
ama yaptığım işin özünde
görüşleri ve ırk ayrımcılığına karşı duruşları yüzünden
ya da belgeleri olmadığı için cezalandırılan
ya da cezalandırılmakla tehdit edilen insanlar vardı.
Siyahilere zulmeden çok sayıda yasaya boyun eğmediler.
BÖLÜNME KONSEYİ BEYAZLARIN BÖLGESİ
YERLİLERE DİKKAT EDİN
Korkunçtu.
Sharpeville'de katliam yapılan 1960 yılında…
Polis Sharpeville'de silahsız göstericilere ateş açtı.
…69 kişi öldürüldü. Çoğu sırtından vurulmuştu.
ANC, Afrika Ulusal Kongresi yasaklandı.
Her şey yer altına indi, olağanüstü hâl ilan edildi
ve her şey çok daha acımasız hâle geldi.
Evinizden, işinizden alınabiliyordunuz,
polisin aklına eserse sokakta yürürken sizi götürebiliyordu.
Müvekkillerimin teker teker alındığını gördüm.
Ve 90 Gün Yasası'na göre hapse atılıyordunuz.
Teröristlere yardım edecek bilginiz olduğu şüphesiyle
sizi avukatlara, mahkemeye, ailenize
ve başka birine erişiminiz olmadan 90 gün boyunca tutabiliyorlardı.
Bu adaletsizlikle mücadele ettiğiniz için,
hem siyahileri temsil eden bir avukat
hem de bir aktivist olduğunuzdan sizin de peşinize düştüler.
KARANLIKTA HAYATTA KALMAK
Bir mücadeleye katılıyorsun, gönüllü oluyorsun.
Direniş kültürünün bir parçası oluyorsun.
Nazilerle savaşan insanlar,
savaş sırasında Avrupa'da onlarla özdeşleşen partizanlar gibi.
Hapse girenlerin
oradaki deneyimleriyle ilgili yazdığı kitapları okuyarak
kendini o ana hazırlıyorsun.
"Hapishane böyle bir yer" demek için.
Ama hazır olamazsın.
Tecride hiçbir şekilde hazır olamazsın.
Başka alternatif olmadığından dayanıyorsun.
Ne yapabilirsin ki? Ağlayabilirsin.
Bir alternatif var. İş birliği yapıp teslim olabilirsin.
O zaman yıkılmamak
ve bilgi vermemek için mücadele etmeye başlıyorsun.
Bir süre sonra hapiste olma nedenini de anlamıyorsun.
Nedenini bilmiyorsun. Sadece bir şekilde
öncesinde çok güçlü ve anlamlı gelen
büyük sözcükler anlamlarını yitiriyor.
Özgürlük mü? Saçmalık.
Sadece kendin ve hissettiğin acıdan oluşan
aşırı narsist bir dünyada yaşıyorsun.
İyi günümde bunalıma girerdim.
Depresif olurdum.
Kötü günümdeyse…
İntihara meyilli demeyeyim ama ona yakın bir durumda olurdum,
müthiş bir çaresizlikti.
Bir gün bir ıslık sesi duydum.
İnanamadım çünkü genel bir gürültü değildi.
Hapishane gürültülü bir yerdi.
İnsanlar çığlık atıp bağırıyor, kapılar çarpılıyor, herkes bağırıyordu.
Islık sesi duyunca ben de ıslak çaldım.
Ses çok uzaklardan geliyordu…
Kim olduğunu bile bilmiyordum.
Bu harika bir iletişim şekliydi.
İçerideyken egzersiz yapıyordum,
100 şınav çekmeye uğraşırken
ıslık sesini duyunca "Daha 75'teyim!
Biraz bekleyemez misin?" dedim.
Sonra gün içinde ıslık çalmaya hazır olacağımız bir zaman belirledik,
kim olduğunu hiç öğrenemedim.
90 gün sonra serbest bırakıldım.
Dışarı çıktım ve…
Yine hapsettiler.
Kravatımı ve saatimi elimden aldılar.
Ve 78 gün daha hapis yattım.
Sonra bir anda serbest bırakıldım.
O kadar coşkuluydum ki
Cape Town'un merkezinden Clifton'a kadar koştum…
11, 12 kilometre koştum. Daha önce hiç o kadar koşmamıştım.
Kendimi denize attım.
İş arkadaşlarım takım elbiseleri ve parlak ayakkabılarıyla sahile geldiler.
Delirdiğimi düşündüler. Biraz delirmiştim.
Coşkulu görünsem de içimde bir şey kopmuştu.
Hücre hapsini atlatmak mümkün değil.
Mümkün değil.
Yıllar sonra sürgündeyken…
…havaya uçtum.
MOZAMBİK 1988
Arkadaşım Ruth First mektup bombasıyla öldürülmüştü.
Maputo'daki mezarlığa birçok Güney Afrikalı gömülmüştü,
bunların 20'den fazlası öldürülmüştü.
Oraya her gittiğimizde
"Şuradaki küçük alan benim mezarım mı?" diyorduk.
Irkçılık karşıtlığında çok önemli bir muhalif olduğundan
sürekli büyük bir tehlike altındaydı.
Yumuşak bir hedef olduğumdan peşime düşmeyeceklerini sandım.
Çok fazla tepki alırdı ama yanılmıştım.
Patlama Mozambik'in başkenti Maputo'dan duyuldu.
Bubi tuzağının Güney Afrikalı ajanların işi olduğunu sanılıyor.
Arabası onun mezarı olacaktı.
İnsanlar beni çekmeye başlayınca
"Bırakın, burada ölmeyi tercih ederim" dedim.
Kaçırılıp Güney Afrika sınırına götürüldüğümü sandım.
MAPUTO MERKEZ HASTANESİ
Kapkaranlık. Korkunç bir şey olmuştu.
Ne olduğunu bilmiyordum. Karanlıkta bir ses duydum.
"Albie, ben Ivo Garrido.
Maputo Merkez Hastanesi'ndesin.
Kolunun hâli çok fena. Metanetli olmalısın."
Karanlığa "Ne oldu?" dedim.
Bir kadın sesi "Araban bombalandı" dedi.
Mutlulukla kendimi tekrar karanlığa bıraktım.
Kaçırılıp Güney Afrika'da hapse atıldığımı sanıyordum.
Mozambik hükûmeti Frelimo'nun ellerinde
güvende olduğumu biliyordum.
Belli bir zaman geçti.
Çok hafif hissediyordum. Sırt üstü yatıyordum.
Gözlerim kapalıydı, göremiyordum. Kendime bir espri yaptım.
Hymie Cohen'le ilgiliydi, o da Yahudi'ydi. Otobüsten düşüyor ve kalkıyor.
Ve ellerini vücudunda böyle gezdiriyor.
Biri "Hymie, Katolik miydin sen?" diyor.
"Katoliklik nereden çıktı?
Gözlük, testis, cüzdan ve saat."
Bu eski bir şakaydı, normalde o şartlarda söylenmezdi.
Testislerle başladım, normal görünüyordu.
Cüzdan, tamam. Gözlük…
Burada bir yarık varsa işim zordu.
Tamam, bir kolumu kaybettim. Sadece bir kolumu kaybettim.
Tüm özgürlük savaşçılarının beklediği o an.
"Peşime düşecekler mi? Cesur olabilecek miyim?"
Peşime düşüp beni öldürmeye çalıştılar ve hayatta kaldım.
Mutlu ve muzafferdim.
Bu 7 Nisan, 8 Nisan 1988'de oldu.
Ve hâlâ böyle hissediyorum.
Hücre hapsinin acısını yok etti.
Hayata karşı bambaşka bir bakış açısı kazandırdı.
Bir şekilde dünyaya geri döndüm.
Tam olarak açıklayamam
ve sonrasında bir çöküş yaşayabilirim diye endişeleniyorum.
Artık kendimi fiziksel ve duygusal olarak
yeniden inşa edeceğim bir aşamaya geldim.
Yazmayı yeniden öğrenmek gibiydi. "Bak anne. Yazabiliyorum!"
Ayakta durmayı öğreniyordum. "Bak anne. Yürüyebiliyorum."
Bombadan sonraki iyileşme döneminin çok mutlu edici bir yanı vardı.
Bir mektup aldım.
Londra'daki bir hastanede yatıyordum.
Mektupta "Endişelenme Yoldaş Albie. Öcünü alacağız. Bobby Naidoo" yazıyordu.
"Öcümü mü alacaksınız?
Kollarını mı keseceğiz? Gözlerini mi kör edeceğiz?
Uğruna savaştığımız ülke bu mu?
Özgürlüğe, demokrasiye ve hukukun üstünlüğüne kavuşursak
benim intikamım bu olacak.
Kolumda çiçekler açacak" dedim.
Bugün geniş kapsamlı kararları açıklayabiliyorum.
Afrika Ulusal Kongresi, Pan-Afrika Kongresi
ve Güney Afrika Komünist Partisi'nin yasakları kaldırıldı.
Sessizlik!
Bu organizasyonlara üye oldukları için hapis cezası alan insanların
kimlikleri belirlenecek ve serbest bırakılacaklar.
Bu bağlamda hükûmet, Bay Mandela'yı
kayıtsız şartsız serbest bırakma kararı aldı.
EVE DÖNÜŞ
EVE HOŞ GELDİN
Güney Afrika'ya döndüm.
Seçmenlerimiz ilk kez eşitti.
Güney Afrika'nın
çiçeği burnunda demokrasisinin en saygın mimarı
bunu gelecek nesiller için tarihe not düşüp
hayat boyu verdiği mücadelenin başarıya ulaştığını ilan ediyor.
Beyazların egemenliğine karşı çok büyük bir mücadele verdim.
Siyahların egemenliğine karşı çok büyük bir mücadele verdim.
Yeni bir Güney Afrika fikrini destekliyorum.
Uğruna savaştığımız şeylerin başarısı buydu.
Her şey bunun içindi.
Sonra da uğruna savaştığımız şeyleri korumak için
Anayasa Mahkemesi'ne atandım.
En son mahkemeye çıktığımda…
ANAYASA MAHKEMESİ
…idam cezası alıp almayacağımı
öğrenmeye gelmiştim.
Bugün bir sanık olarak değil…
…Güney Afrika'nın hiç sahip olmadığı bir mahkemenin açılışı için buradayım.
Demokrasimizin geleceğinin
bağlı olduğu bir mahkeme.
Sonra belki de bu intikam sürecini sonlandırmak için
arabama bomba koyan adamla tanıştım.
Henri van der Westhuizen Hakikat Komisyonu'na gidiyordu.
MANDELA'NIN KURDUĞU HAKİKAT VE UZLAŞMA KOMİSYONU
İNSAN HAKLARI İHLALLERİNİ SORUŞTURARAK ÜLKEYE İYİLEŞME OLANAĞI SAĞLADI
Oraya gitmeden önce beni görmek istedi,
o zaman yargıçtım, odama geldi.
Sıra dışı bir sohbetimiz oldu.
Bana gençliğini, okuldaki başarılarını ve ordudaki hızlı yükselişi anlattı.
Çok gururluydu, yükselmişti. Suikast timinin en iyi üyesi olmuştu.
İşte bu noktada içimdeki merak beni çok şaşırttı.
İfadesinde bir saflık vardı.
Ama Hakikat Komisyonu'na gidiyordu. Hikâyeyi anlatacaktı.
Bir askerin saf değiştirip yeni Güney Afrika'ya katılması
cesaret isterdi.
Adam aklımdan çıkmıştı, altı ay sonra bir partide
"Albie" diyen bir ses duydum.
Etrafa baktım. Henri'ydi, inanamadım.
Gülüyordu. "Hakikat Komisyonu'na gittim, Bobby'yle tanıştım" dedi. Bana yazan kişi.
"Sue, Farouk'la da. Onlara her şeyi anlattım.
Bir gün karşılaşırsak 'Belki elini sıkarım' demiştin" dedi.
Elimi uzattım ve tokalaştık.
Sevinçle gitti. Neredeyse bayılıyordum.
Ama sonradan öğrendim ki partiden ayrılıp eve gitmiş
ve iki hafta ağlamış.
Doğru mu bilmiyorum. Doğru olduğuna inanmak istiyorum.
Sorup doğru olmadığını öğrenmeyi istemem.
Benim için bu, onu hapse göndermekten daha önemli.
Onarıcı adalet, hesap sorulabilirlik… Artık aynı ülkede yaşamaya başlıyoruz.
Bu benim için mucizevi bir şey.
Bu sevgi, bağışlayıcılık, iyimserlik ve cömertliğinizi
neye borçlusunuz?
Bu nereden geliyor?
Bu bana sürekli soruluyor
ve çok fazla sorgulayarak bunu yok etmek istemiyorum.
Bu içimde olan bir şey, içimden geliyor.
Mandela 1990'da serbest bırakıldı.
Güney Afrika'ya dönmek üzereydim
ve Amerikalı bir gazeteci olan Tony Lewis
"Albie, geri döndüğün için çok kızgın olmalısın" dedi.
Koluma bakıyordu.
"Eskiden başarısız bir devrimci olmaktan korkardım" dedim.
Öfke duymuyordum.
Bir bıçak alıp muhafızların sırtına saplamayı istemem gerekirdi.
Ama onlar da işlerini yapıyordu.
Sorguya çekenler arasında en kötüsü onlar değildi.
Başarısız olduğumu sanıyordum.
"Rahatlayabilirsin. Aynı soruyu Mandela'ya da sordum" dedi.
"Benzer bir cevap verdi.
Sisulu, Ahmed Kathrada ve Albertina Sisulu da."
Bunun bir kültürün parçası olduğunu
ve hepimizin özgür Güney Afrika hayaline kapıldığımızı fark ettim.
Başkalarıyla tanışıp bağlantı kurmayı,
başkalarıyla birlikte hareket ederek harika yanlarımızı keşfetmeyi
ve aynı ülkede birlikte yaşayabileceğimizi hayal ediyorduk.
Ubuntu adında çok güçlü bir Afrika anlayışı var.
Sen bir insan olduğun için ben de insanım.
İnsanlığımı, insanlığına duyduğum saygıdan
ve insanların birbirine bağlılığından ayıramam.
Ve bunun çoğu,
Afrikalıların önderlik ettiği bir mücadelenin içinde büyümekten geldi.
Sadece şarkılar ve havası değil, asıl etkileyen şey etkileşim ve inayetti.
Bu, korkunç şeyler olmadı ya da olmaz demek değil, oluyor.
Ama özünde böyle bir şey vardı.
ÖNEMLİ OLAN NE?
Benim için en önemli şey vicdan.
Paradan, konuşma hakkından önce geliyor.
Vicdan kim olduğunun özüdür.
İçinizdeki jiroskop
kendi sesinizi dinlemenize, erdemli bir yaşam sürmenize
olanak sağlar.
Emirlere uyduğunuz ve ritüel yaptığınız için değil,
içinizdeki bir şey bunun doğru olduğunu söylediği için yaparsınız.
İnsana kendini insan gibi hissettiren,
onu onurlu, cesaretli, tarz sahibi, etkileyici ve hayalperest kılan,
insana dair tüm o güzel, hoş şeyler bunun bir ürünüdür.
Hepsi ondan yayılır.
Ben güvenlik polisine bile yalan söylemekte zorlandım.
O zaman bile yalan söylemek benim için zordu çünkü…
"Yalan söylemek ayıptır" dediğimden değil.
İçimdeki bir şeyi ihlal ediyordu.
Sonuçları ne olursa olsun gerçeklerle yüzleşin.
Hayatınızı kendiniz için yaşayın.
Albie'nin hayatınızı nasıl yaşayacağınızla ilgili
söylediklerini bile örnek almayın.
Kendinizi örnek alın.
Hayalinizin peşinden gitmeyin, hayatınızı yaşayın, o peşinizden gelsin.
Ne olursa olsun,
hayatınızı keşfetmeye adayın
ve şansınızı deneyip risk alın.
Her zaman iyi ve rahat olan yolu seçmeyin.
Bir noktada kendime şöyle dedim:
"Önemli bir karar için seçim yapma şansın varsa
ve bir yol zor,
diğeri de çok kolay olacaksa
zor olanı seç."
Çünkü olay sadece A noktasından B noktasına gitmek değil.
Zorlukları aşıyorsunuz.
Keşfedip risk alıyorsunuz ve bir şey kazanıyorsunuz.
Son soru.
20 yaşınızdaki hâlinize bir tavsiye verme şansınız olsaydı
o genç adama ne söylerdiniz?
Şunu derdim…
"Hayal kurmaya devam et."
MADIBA İÇİN
"İYİ BİR AKIL VE İYİ BİR KALP, HER ZAMAN MÜTHİŞ BİR KOMBİNASYONDUR."
Alt yazı çevirmeni: Müge Öznalcı