ABRIL 14, 2021
Dapat nating banggitin, pinangunahan ng AP ang isang kwento kanina lang.
Si Bernie Madoff,
ang arkitekto ng Ponzi sa kasaysayan ng Amerika,
ay namatay ngayon sa kulungan. Siya ay 82 anyos.
Naiintindihan ko na noong namatay si Bernie, siya ay na-cremate.
Ang Hudaismo ay kontra sa cremation.
Matindi ang paniniwala namin na hindi sa atin ang ating katawan.
Ang Diyos ang nagbigay satin.
Kaya dapat ibalik natin.
Nagmula ka sa lupa, kaya sa lupa ka babalik.
Pero ang totoong nangyari sa kwento
na ang mga labi ng lalaking ito ay nandito pa din
at nakaupo sa estante ng opisina ng abogado sa isang kahon,
dahil ayaw tanggapin ng pamilya ang mga abo.
Tingin ko naiintindihan ko naman, pero masakit.
May masasayang panahon na kasama siya.
Galit sila sa kanya kaya't ang galit na iyon ay mananatili magpakailanman.
Lahat naman ay nililibing, kahit ang mga mamamatay-tao.
Nililibing sila.
Sa kanya dapat nangyari 'to, gaya ng iniisip ko.
At nangyari nga.
Wala sa pamilya niya, ayaw nilang maging konektado sa kaniya sa anumang paraan.
Sino ang may gustong maugnay sa abo ng halimaw na ito,
na walang kaawa-awang sumisira sa buhay ng mga tao?
MADOFF: ANG HALIMAW NG WALL STREET
Pagsapit ng taong 2007,
Napaisip si Bernie Madoff sa nakalipas na dalawang taon at sinabing,
"Akala ko 'di ko makakaya, pero nagawa ko."
Sa tulong ng feeder funds, at sa tulong ng mga walang alam na imbestigador ng SEC,
nakayanan niyang umabot sa taong 2007, gamit ang pera niya sa binawasang pondo.
Lagi siyang pumupunta sa kanyang townhouse sa timog Pransya gamit ang kaniyang jet,
kung saan may bago siyang bangka.
Marangya ang buhay niya,
pero hindi lang sina Bernie at Ruth Madoff ang nakinabang
sa mga nakalipas na taon ng pananamantala.
Pagbalik sa New York, tiniyak ni Madoff na
kasama sa yaman na ito ang mga lingkod na pinagkatiwalaan niya sa ika-17 palapag.
Mula sa $2 milyon dinoble niya ang suweldo ni Frank DiPascali hanggang $4 milyon.
Bumili si Frank ng bagong fishing boat, at lahat ng mga pinangarap niyang makuha.
Si Annette Bongiorno ay binigyan ng napakalaki,
at ang taon na 'yon ay nagpatuloy sa puro karangyaan.
Ang pakiramdam ng kagalakan na makarating sa wakas
sa tuktok ng tagumpay ng Wall Street.
Ang pangunahing konsepto ng Wall Street,
na minsan nalilimutan ng mga tagapangasiwa, gayundin ng mga akademiko,
ito ay isang kapakinabangan na negosyo.
Kung nakikinabang ang isang tao, nakakapinsala ka rin sa iba.
Noong 2008, bigla na lang,
bumagsak ang ekonomiya ng mundo.
Ang mga problema sa merkado sa pabahay ay ibinabalita,
At ngayon ay may mas matindi pang ebidensya
kung gaano kalubha ang mga nangyayari sa bansang ito.
Ang mga mortgage broker ay nagbebenta ng mga bahay base sa mga pekeng pautang,
ibig sabihin walang dokumentasyon ng kita,
sa mga taong 'di kayang magbayad ng mga sangla na hindi nila maintindihan.
At ang mga investment bank ang kumukuha ng mga pautang
alam nilang hindi ito mababayaran,
at ibinabalot ito sa seguridad,
at nakakakuha ng rating na AAA mula sa mga ahensya ng rating ng Wall Street,
at binebenta sa mga imbestor ng Wall street.
At pagkatapos, boom, nahulog sa bangin.
Daan-daang libong may-ari ng bahay ang hindi nagbabayad ng utang.
Parang literal na gumuguho ang mundo.
Ang bawat bangko ay bumabagsak.
Ang Lehman Brothers ay nauutal dahil sa real estate loan na ito.
Nagsampa ng bangkarota ang mga Lehman. Ang Merrill Lynch, ang AIG ay natatakot.
Pinyansahan si Morgan Stanley at Goldman Sachs.
Topiko dito ang mga invetment banks
ang wais na pera sa Wall Street.
Paano sila nagkamali ng ganito katagal?
Nasa timog Pransiya sina Bernie at Ruth,
pero 'di maalis-alis ni Bernie ang sarili sa nangyayari sa bansa niya.
Mabilis na bumagsak ang stock market.
Napapaharap tayo sa posibleng pagbagsak ng ekonomiya ng daigdig.
Kaya iyan ang kapaligiran na kinakaharap ni Bernie
nang makabalik sila ni Ruth sa jet na iyon sa huling pagkakataon
at makabalik sa New York.
Sa puntong ito, iniisip ng lahat na kunin ang kanilang pera agad-agad.
Saan sila pupunta?
Maaari silang pumunta kay Bernie Madoff, at yun ang ginawa nila.
May teleponong tumutunog mula sa Frankfurt, mula sa London,
Madrid, Vienna, Abu Dhabi.
"Ibalik niyo ang pera."
At nagsimulang dumaloy ang mga abiso ng withdrawal,
at pagkatapos ay bumuhos,
at mas dumami pa.
Setyembre-Oktubre,
at doon na nagsimulang humigpit ang mga turnilyo.
Si Bernie ay nagpapakasubso sa trabaho.
Nang-aasar siya, nang-aapi siya, hinihikayat niya dati niyang mga kliyente
na itigil ang paglabas ng pera, at magsimulang magpasok muli ng pera.
Tinawagan niya ang kanyang pangunahing imbestor, ang Fairfield Greenwich,
pinapatakbo nina Jeffrey Tucker at Walter Noel, at sinabing,
"Ito ang magandang oras para bumili." "Hindi."
Pagkatapos ay tinawagan niya si Sonja Kohn ng Bank Medici,
at nakiusap din.
Pero 'di rin siya pumayag.
Sa ika-2 ng Disyembre, may mga sulat na sa dingding.
Halos $1.5 bilyong halaga ng withdrawal request ang kinakaharap ni Bernie.
At halos $300 milyon na lang ang natitira sa bank account niya.
Kung susulat siya ng tseke sa mga kliyenteng magwi-withdraw,
tatalbog ang tseke.
Pero malinaw naman, alam mo, 'di ko na kayang ituloy 'yon
dahil sa likas na katangian ng paraang Ponzi.
Kaya alam kong tapos na ang laro.
Sa puntong ito,
nag-uusap sila ni Frank DiPascali tungkol sa,
kung saan na sila pupunta?
Nilinaw ni Bernie sa kanya
na napakagulo na ng sitwasyon para makaahon muli.
Alam na agad ni Frank na makukulong siya nang matagal,
at si Frank ay nahibang.
At sinabi ni DiPascali na
ito ang sandali nang una niyang napagtanto na wala si Bernie
ng mga ari-arian na nakahanda sa ibang lugar
na magpapalaya sa lahat.
Doon niya napagtanto na naloko sila.
Ang gustong gawin ni Bernie sa natitira niyang pera, sinabi niya kay Frank,
gusto niyang sumulat ng tseke sa ilan sa mga pinakamalaki niyang imbestor,
para din sa ilang tapat na mga empleyado,
para sa mga kamag-anak
na ipinagkatiwala sa kanya ang pera at ngayon ay mauubos na.
Pagtapos ng lahat, heto na 'yon. Tapos na ang panloloko.
Habang naghahanda si Frank DiPascali ng tseke
na plano niyang gamitin para ipamahagi ang huli niyang pondo,
sinabi niya sa kanyang mga anak na maagang bonus ang mga ito para sa mga empleyado.
Si Mark at Andrew ay labis na nababagabag dito.
Hindi nila ito maintindihan
na magsulat pa ng mga tseke ng bonus, sa ganitong kalagayan ng merkado.
Kaya noong umaga ng Disyembre 10 ng 2008, nakaupo ako sa mesa ko,
at ilang linggo nang hindi maayos ang mga bagay-bagay.
Kakaiba ang kinikilos ni Bernie, at pinipilit kong huwag siyang abalahin.
Ramdam kong marupok siya.
At nakita ko si Peter na nakaupo,
at naalala kong pumasok sina Mark at Andy sa opisina niya.
Karaniwan, titingnan nila ako at sasabihing,
"Ano'ng ginagawa ng tatay ko? Ano'ng nangyayari sa opisina?"
Nilagpasan na lang nila ako at pumasok sa opisina.
Sinubukan nina Mark at Andrew na baguhin ang isip niya tungkol sa mga tseke.
Sabi nila, "Tay, paano mo malalaman ang mga mangyayari sa buong taon?"
"Hindi ba mas ligtas na hawakan ang pera pera
hangga't 'di natin alam kung paano magtatapos ang taon?"
Matapos ang ilang pagtatangka na pigilan siya,
nawala sa katinuan si Bernie.
May sulat ako para kay Bernie at dinala ko 'yon sa opisina niya.
Halatang nagulat ko sila,
napatalon silang lahat sa upuan nila at tinignan ako.
At pagkatapos,
Si Mark at Andy, isinuot nila ang amerikana ni Bernie,
at inihatid nila siya palabas.
At hindi umaalis si Bernie nang hindi nagpapaalam kung saan siya pupunta,
at dumaan lang siya sa harap ko.
'Di niya ako tinignan.
At lumapit si Mark sa mesa ko at bumulong,
"Magki-Christmas shopping kami."
'Di ko na siya nakita ulit.
Dinala siya nina Mark at Andrew pabalik sa penthouse sa Midtown.
Nandoon si Ruth,
at ito ang unang beses na nagsabi ng totoo si Bernie.
Nasa kalagayan ako na hindi ko na kayang ituloy pa.
Kaya parang nakakagaan ng loob na sabihing, "Ito na 'yon."
"Hindi ko na kayang ipagpatuloy pa ito."
At iyon ang naging dahilan kung bakit umamin ako sa pamilya ko
na nanloloko ako ng mga tao.
Ipinaliwanag ni Bernie kung gaano ito kalaki.
Bilyong mga dolyar.
At ang natitira na lang sa kanya ay ang 300 milyon na gusto niyang ipamigay.
Dumausdos lang si Andrew sa pader hanggang sa mapaupo siya sa sahig habang umiiyak.
Sa sandaling marinig niya ang pag-amin na nasira na ang buong negosyo,
wala nang pera,
wasak na wasak si Mark.
Sa wakas ay nakapagsalita na si Ruth, at ang sabi niya ay,
"Ano ang paraang Ponzi?"
Isa siguro ito sa mga sandaling bumaliktad ang mundo mo
at ang akala mo noon na totoo ay hindi na totoo.
Tumayo ang mga anak ni Madoff at umalis.
Bago pa sila makarating sa lobby, nagpasya silang kumunsulta muna sa abogado.
Ang biyenan ni Mark ay isang kilalang abogado sa Manhattan.
Nakipagkita sila sa kanyang apartment.
Sinabi nila ang sinabi ng kanilang tatay,
at nilinaw sa kanila ng abogado
na "Ito ay nagaganap na pandaraya."
"Nagsusulat ng tseke ang tatay mo
para ipamahagi ang matatawag na nakaw na tubo ng panloloko niya,
at kung hindi niyo ito ire-report,
magiging kasabwat kayo sa nangyayaring krimen na ito."
Kinailangan nilang isuko ang tatay nila.
DISYEMBRE 11, 2008
Kinaumagahan, maagang pumunta ang FBI sa apartment ng Madoff.
Naka-bathrobe pa si Bernie.
"Alam mo ba ang rason?"
"Oo."
Tinanong nila siya, "May inosenteng paliwanag ba?"
Sumagot siya, "Wala."
At sinabi, "Isa itong paraang Ponzi."
Totoo ang sinabi nila sa kanila.
Tumawag sa opisina ang isa sa mga ahente at agad na sinabi ang nangyari,
at sinabing, "Dalhin niyo na siya."
Kaya sinabi nila kay Bernie ang tamang damit para sa pag-aresto.
Walang sintas, walang sinturon, walang tali.
Inalis niya ang kanyang singsing at relo.
Dinala si Bernie sa gusali ng FBI sa Foley Square,
at iprinoseso gaya ng sinumang kriminal.
At pagkatapos ay tinawag niya si Ike Sorkin.
"Hello?"
"Si Bernie ito. Nakaposas ako sa FBI headquarters."
"Kailangan ko ang tulong mo."
Sinabi ko kaagad kay Madoff, "Kung nagsasalita ka, itigil mo."
Hindi ko alam,
sa dalawang oras, nasabi niya na lahat ng nalalaman niya sa FBI bago siya tumawag,
at sinabi niya sa kanila na siya lang mag-isa.
Iniisip ko na, "Sa totoo lang, marami siyang kakaharaping problema."
"Hindi ito titigilan ng gobyerno."
Pero ang piyansa ay $10 milyon,
kaya bumalik si Bernie sa kaniyang apartment, at doon sumabog ang lahat.
Biglang nagkagulo.
Itigil mo na ang pagtatrabaho sa trading desk,
bago ka lumabas at linisin mo ang mesa mo.
Naaresto si Bernie Madoff.
Tinatawag nila itong isa sa pinakamalaking paraang Ponzi sa Wall Street.
Ang nasa likod nito ay ang tinitingalang tao sa Wall Street.
Bernard Madoff, dating chairman ng NASDAQ Stock Exchange.
Nagri-ring ang cellphone ko, at si Harry 'yon, at sumisigaw siya ng malakas,
"Sumuko na si Madoff. 'Di tayo nagkakamali."
Sabi ko, "Harry, kalma."
At ibinaba ko ang teleponong iyon, at galit na galit ako.
Parang ang dumi-dumi ko,
"Paano 'to nangyari? Paanong nagkamali ako sa ugali ng isang tao?"
Lahat ng iniisip ko tungkol sa lalaking ito, kay Bernie, ay mali.
Pinagtaksilan ako.
Matapos maaresto si Bernie, talagang nagkagulo.
May FBI na pumapasok, may SEC na pumapasok.
May mga umalis.
Walang nag-uutos, pero alam kong kailangang sagutin ang mga tawag.
Isang ginoo ang tumawag.
Maganda ang relasyon namin, laging nag-uusap, at sabi niya,
"Eleanor,
alam mo ba?"
Para akong hinampas sa dibdib,
'di ko akalain na iisipin nila na may kinalaman ako.
Para lang, ngayon isang suntok ulit. Sabi ko, "Naku po."
At sinabi ko, "Hindi. Di ko alam."
At nakatayo roon si Pete, at pinatay ko ang tawag at sinabi ko,
"Ano'ng dapat kong gawin dito?"
"Ano'ng dapat gawin… Ano'ng gagawin ko?"
Lumakad palayo sa'kin si Peter.
At sabi ko, "Mag-isa ka na lang."
May mga tao sa lobby, at tumatawag,
humihiling na may bumaba at kausapin sila.
Bumaba ako sa reception, at isinama ang ilan sa mga babae,
at ginawa naming 20 minuto bawat isa
dahil sobra na. Nakakasuka.
Takot ang mga tao. Halata mo sa boses nila. Natatakot sila.
Karaniwan, sa anumang imbestigasyon, droga, organisadong krimen,
nagsisimula ka sa mas mababang bilang,
papunta sa taas ng organisasyon.
Narito na ang lider at alam nating maraming pera ang nawawala.
Lahat ng empleyado ay kinulong sa ika-19 na palapag,
at hindi mo alam kung sino sa kanila ang kasabwat,
maaari'ng kooperatiba,
o ibang tao na walang kinalaman dito.
Dapat nang simulan.
Kaya sinimulan naming interbyuhin ang lahat ng mga empleyado.
Matapos makipag-usap sa mga empleyado, nalaman ng FBI na may iba pang palapag.
At pagkatapos dalhin sa ika-17 palapag,
at nag-swipe ng key card para mabuksan sila.
Pumasok kami, at napasabi,
"Naku po."
At may mga silid na puno ng mga kahon,
at mga papel at mga dokumento sa lahat ng dako.
At napagtanto ko na kung sisimulan naming galawin ang ebidensya,
mawawalan kami ng maraming konteksto.
Kaya idineklara kong crime scene ang ika-17 palapag,
at sinimulan na namin ang imbestigasyon sa buong lugar.
Ngayon, pinag-uusapan ang karayom sa dayami.
Paano malalaman lahat ng 'to?
Ang susi ay isang source, impormante, o testigo
na makakatulong samin.
Si Frank DiPascali iyon.
Alam niyang marami na siyang criminal exposure.
May pamilya siyang lubos niyang pinapahalagahan.
Kailangan niyang isipin, ano'ng gagawin niya sa sarili niya?
At binigyan tayo ni Frank ng impormasyon
para malaman kung paano ito gumagana.
Isang bagay na nakakamanghang makita.
Walang totoong pamumuhunang nagaganap.
Walang mga trade.
Sa ibang paraang Ponzi, may mga taong nagte-trade ng stocks, at natatalo sila.
Ibig kong sabihin, masasama silang trader, at lagi silang sumusubok.
Hindi pa ako nakakita ng ganito, kung saan walang
anumang pamumuhunan.
Mr. Madoff, ano'ng masasabi mo sa mga nawalan ng pera?
Puro tulakan, 'yon ang inuwi ni Bernard Madoff
matapos humarap sa Manhattan federal court noong Miyerkules.
Nasa likod ako ng mga camera at reporter sa telebisyon.
'Wag ako'ng hawakan.
Mayroo'ng isang sikat na eksena kung saan tinulak niya ang kamera ng telebisyon,
at araw-araw iyon.
Mr. Madoff, ano'ng masasabi mo sa nawalan ng pera?
Anong masasabi mo?
Ang panloloko ni Bernie Madoff ay parang alarma sa
mundo ng business journalism.
Napakarami'ng lumabas na balita.
Sobra.ng dami no'n,
dahil ang kinakatawan nito ay mas malaki pa kaysa sa lalaki'ng ito.
Kapag naiisip mo ang krisis sa pananalapi,
panahong nawawalan ng tahanan ang lahat
nawawala ang kanilang 401K.
Ang nawawalan ng trabaho ay tumataas.
Nagtuturuan sila, na malalaki'ng institusyon sila,
may mga gusali, sa isipan ng marami'ng tao.
At pagkatapos, biglang dumating si Bernie Madoff
at naging personipikasyon ng krisis na ito,
siya ang naging mukha ng krisis sa pananalapi.
Lahat ng poot, kamandag, lahat ng galit
na nakatutok sa Wall Street, sa lahat ng bagay,
ay puwedeng isisi sa kanya ng biglaan.
Gustong malaman ng mga tao, paano nakapag-piyansa si Madoff?
Paanong nasa penthouse,
'di tulad ng ibang kapos-palad na tao
na walang kapera-pera
gaya ng mga nakulong na walang piyansa sa Rikers Island.
Parang hindi tama.
Sa simula, maririnig mo ang tungkol kay Bernie Madoff.
At tungkol sa mga imbestor.
Steven Spielberg na filmmaker, Fred Wilpon may ari ng Mets…
Unang mga tanyag na pangalan sa listahan ng mga namumuhunan niya.
Elie Wiesel, nanalo ng Nobel Peace Prize at ligtas sa sakuna.
Sa unang pagkakataon…
Nakaramdam ako ng,
hindi pisikal, kundi espirituwal, kahubaran ng pag-isip.
Na kinuha ang lahat.
Kinailangan pa ng ilang araw, o linggo, para pagsama-samahin
ang retiradong corrections officer,
ang mga retiradong guro, ang mga retiradong dentista.
PAANO NASIRA
SIla ay mga totoong tao,
at makikita mo sila at makikilala mo at makikita mo ang mukha nila.
Tingin ko bigla nilang ginawang tao. Ginawang totoo.
Nang mamatay ang tatay ko, sabi ng kapatid ko,
"Nasa Madoff ang lahat ng pera ni Tatay, baka iwan na din natin."
Nagpasya akong magretiro dahil sabi ko,
"Diyos ko, may pera doon."
"Makakakuha ako ng pera. Kaya kong kunin ang pera ko at mabuhay."
At lumipat ako sa Florida, at ginamit ko ang pera ko,
ang pera na naipon ko, para makabili ng bahay,
at naisip ko, "Maganda ito dahil makukuha ko ang bahagi ko,
mababayaran nito ang perang nagastos ko sa bahay,
at saka may pera pa akong magagamit sa pag-retiro."
"Ito na ang huling titirahan ko."
At tuwang-tuwa ako.
Apat na buwan akong nasa bahay, iyon lang, nang tumawag ang kapatid ko,
at sinabing, "Kakaaresto lang kay Bernie Madoff dahil sa panloloko."
At talagang nakakagulat iyon.
Iniisip ko, "Ano kaya ang nangyari kung buhay pa si tatay
at narinig ang balita?"
At sa tingin ko, mas mabilis pa siyang mapapatay nito kaysa sa cancer.
Kasama ni Madoff ang tatay ko simula pa noong dekada '80.
Lahat ng account, mayroon kaming humigit-kumulang $30 milyon,
at ang pera sa Madoff ay biglang "Poof!"
Biglang nawala.
Iyon ay 30 milyong Monopolyong dolyar.
Para akong tanga na naloko ako, halata naman.
Sabi rin ng pamilya ko,
"Alam ni Rich ang Wall Street,
kaya naiintindihan niya ito."
At 'di ba dapat mas alam ko?
Kaya, ito ay talagang personal na nakaapekto sa akin.
Noong una, nang mabalitaan ko ang nangyari at nalaman kong wala ako'ng makukuha,
sumama ang loob ko, natakot.
Ano ang gagawin ko? 'Di ko na kayang magtrabaho.
Nasa mid-seventy na ako.
Pero naawa pa rin ako sa tatay ko, kahit na patay na siya.
May ekspresyo'ng palaging sinasabi ang nanay ko, ito ay,
"Shanda para sa mga kapitbahay"
ibig-sabihin malalaman ng mga kapitbahay na may nagawa kang maling desisyon.
Isang kahihiyan.
Naloko siya.
At galit na galit ako dahil dito.
Gumawa kami ng ilang desisyon sa pera, kami ng asawa ko.
May anak kaming may kapansanan,
sabi namin, "'Di na kailangan ang life insurance
dahil mayroon naman kaming pera sa Madoff,
ang ipon na ito, na gagamitin sa pangangalaga niya."
At nawala iyon.
Ang misyon ko ay panatilihin ang nanay ko sa kaniyang bahay,
ang bahay na itinayo ng tatay ko sa Palm Beach.
Pero ang alam ko na ang bahay, na pinakamalaking pag-aari namin
ay mawawala na.
Nalungkot ang nanay ko.
Pero 'wag kang malungkot.
Maraming tao ang nawalan.
Ang white-collar na krimen ay iba sa blue-collar na krimen.
Ang blue-collar na krimen, may namatay muna bago makapag-imbestiga.
Ang white-collar na krimen, mamamatay pagtapos.
Isang Pranses na namamahala sa investment fund
na may $1.5 bilyon na pera ng mga kliyente niya kay Bernie Madoff
natagpuang patay sa opisina sa Manhattan ngayong araw, tila nagpakamatay.
René-Thierry de la Villehuchet.
Kalat na sa balita.
Nagpakamatay siya.
Nangyari ito 11 araw makalipas ang pagsuko si Bernie.
Nagkulong si Thierry sa opisina nang gabing iyon,
at naglaslas ng braso at pinadugo sa basurahan
para hindi makalat sa tagapaglinis.
Pinili niya ang paraan ng pagkamatay niya,
ang masakit na solusyon,
para tubusin ang kasalanang hindi niya ginawa.
Sayang siya.
Marangal siya, pero siya ay natraydor.
Nakaka-trauma para sa akin.
Tatlong araw akong umiyak,
kasi naisipan ko siyang tawagan.
Alam kong maraming nawala sa kaniya.
Alam kong sira na ang kompanya niya.
Sana nakipag-usap ako. Baka napigilan ko iyon.
MARSO 12 2009
Sa huling pagkakataon,
umalis si Bernie Madoff sa $7 milyong penthouse kaninang umaga
at pumunta sa korte ng pederal.
Nagpasya si Bernie na umamin dahil nagkasala siya.
Kaunti lang ang napala niya sa paglilitis.
Mapapahaba ang proseso
na nagsasangkot sa pamilya niya sa matinding
atensyon ng publiko.
Nagdesisyon siya, "Tapusin na natin 'to."
"Tatanggalin ko ang kamera, kailangan kong protektahan ang pamilya ko"
Nakagawa sila ng iba't ibang kaso ng securities fraud
at money laundering laban sa kanya,
at napakahaba'ng proseso.
Hindi lang basta "maysala", kailangan niyang ipaliwanag ang ginawa niya.
Sa huli, patuloy na humingi ng piyansa ang kanyang abogado
hanggang sa masentensiyahan si Bernie, sa mga susunod na buwan.
Pero 'di pumayag.
"Inamin niyang nagkasala siya, umamin na isa siyang kriminal,
makukulong siya."
At sa sandaling iyon, alam mo, makukulong si Bernie sa araw na iyon.
Walang anumang ingay sa loob ng korte.
At maririnig mo ang pagtunog ng posas sa pulso niya.
Tumuloy siya sa Manhattan Correctional Center
hanggang sa masentensiyahan.
Gusto ng gobyerno, gusto ng tagausig na makipagkasundo ako sa kanila, na…
na gumawa ng kasunduan
na magbigay ng impormasyon kung sino pa ang sangkot sa panlolokong ito.
Ibig kong sabihin, ang paniniwala ay hindi ko magagawa ito nang mag-isa,
na kailangang may iba pang kasama.
Nang sabihin ni Bernie, "Ginawa ko ang lahat,"
alam kong pinoprotektahan niya ang pamilya niya, at siyempre,
ang mga empleyado niya.
Hindi kayang gawin ng isang tao ang ganitong kumplikadong panloloko.
Ang mga empleyado sa ika-17 palapag ay tinatawag kong mga mangmang na kasabwat,
lahat sila ay kinuha na high school graduates,
walang alam sa pinasok na trabaho,
at nagawa naming paganahin
ang operasyon ng Ponzi na ito, nang 'di nalalaman, sa maraming taon.
Sa aming imbestigasyon,
ang malaking depensa ng lahat ng empleyado,
at maging si Frank DiPascali,
na hindi nila alam na paraang Ponzi iyon.
Noong sinabi nilang hindi nila alam na paraang Ponzi iyon,
sinabi rin nila, "Alam namin na hindi lehitimo ang mga trade,
pero may mga ari-arian si Bernie sa isang lugar
sa Europa at ginto at lupain para mapunan ito."
Pero bawal pa rin iyon.
Sinira ng mga imbestigador ang 20 taong panloloko sa kumpanya ni Madoff,
pagtapos kay Bernie,
tinitignan ang mga anak na si Andrew at Mark na namahala sa trading.
Alam ni Andrew at Mark Madoff
ang tungkol sa investment advisory business
hindi tulad ng karaniwang brokerage account mo.
Siguro 'di nila alam na paraang Ponzi iyon,
pero alam nila na hindi iyon ang nangyayari.
Nagtatrabaho ako doon ng 25 taon.
Nakita ko silang lumaki.
Hindi sila bumababa sa palapag ng investment advisory.
'Di nagtrabaho doon. Walang koneksyon.
Sa masusing pag-aaral, si Ruth na 49 taong gulang,
na hindi sinampahan ng kaso.
Wala akong komento sa ngayon sa anumang paksa.
Madalas akong tinatanong, "Sa tingin mo ba alam ni Ruth?"
Tiningnan ko ng mabuti si Ruth.
May opisina si Ruth na malapit sa opisina ni Bernie.
Pumunta ako sa opisina niya, at binuksan ang file cabinet,
at sinabi kong, "Teka! Eto na 'yon!"
Kung may ipapalayaw kay Ruth Madoff,
Ruthie Books iyon, dahil bookkeeper siya at napakaorganisado niya.
Mga personal na tax return, mga bank account statement,
impormasyon sa mga bangka ni Bernie,
mga ari-arian nila…
Perpektong inilatag niya ang lahat para sa amin.
Kaya marami kaming natutunan tungkol sa buhay ni Bernie,
pero wala akong nakitang nagtuturo na alam niya kung ano ang paraang Ponzi.
Anumang ibinahagi ni Bernie sa kanya, di namin 'yon alam.
Alam mo, ang tatay ko ay palaisip sa pera.
Sinubukan niya akong palakihin sa paraang palaisip din sa pera.
At sasabihin niya, "Kung mukhang imposible, totoo 'yon."
Pero hindi niya sinunod ang sarili niyang payo.
'Di ko siya masisisi.
Sisihin ang gobyerno.
Ang SEC, naniwala sila sa manloloko.
At naloko rin sila.
Kung nagpatuloy ang SEC
at nagsagawa ng pagsusuri o pagpapatupad ng imbestigasyon,
at sa halip na magkaroon ng angkop na epekto,
para madaling matuklasan ang panloloko,
hinahayaan mo ang panloloko at binibigyan mo ng kredibilidad ang panloloko,
at lumalago ito dahil sa mga pagsusuri at imbestigasyon mo,
napakabigat na sakdal 'yan sa gobyerno.
Kung 'di dahil sa krisis sa pananalapi, baka 'di siya nahuli.
"Paumanhin, at inaayos na namin ang problema."
'Yan ang tugon ngayon ng Securities and Exchange Commission.
Ang mga nagsisisi ay ipinatawag sa Kongreso ngayong araw
matapos ang masamang ulat na walang kakayahan ang ahensya.
May imbestigasyon sa Kongreso,
at magtetestimonya ako.
Napaaga ang pagdating ko.
Puno ang bawat upuan ng press.
Kinausap ko silang lahat, at sinabi kong may papremyo ako,
at matutuwa sila sa testimonya ko.
Nakaupo sa tabi ng press ang mga staff ng SEC.
At sumenyas ako sa kanila na tatalunin ko sila.
Sa testimonya ngayong araw,
sinubukan ng team ko ang lahat para imbestigahan ng SEC
at isara ang paraang Ponzi ng Madoff
na may paulit-ulit na mga babala sa SEC na nagsimula noong Mayo 2000,
noong $3 hanggang $7 bilyon pa lang ang panloloko ng Madoff Ponzi.
Alam namin noon na nakapagbigay kami ng sapat na babala at mga numerong katibayan
kung saan dapat noon pa lang ay naisara na nila siya.
Sa kasamaang palad,
dahil 'di sila tumugon sa mga sulat ko noong 2000,
2001, 2005, 2007, at 2008,
narito tayo ngayon.
Parang isang pagsabog na 'di mo pa nakikita.
Literal na nagulat ang ahensya.
Napakaspesipiko niya
tungkol sa kabiguan at sa ilang paraan, malupit siya sa mga kabiguan.
Ang SEC ay over-lawyered
at kaunti ang mga tauhang may karanasan at kredensyal para makahanap ng panloloko,
kahit ibigay pa ang bilyong dolyar na kaso sa plato na pilak.
Wala kayong idadahilan.
Humingi kayo ng tawad sa mga biktima ng Madoff.
Ang SEC ay mahina at wala silang kwenta.
Pinakamainit na patotoo daw ito mula noong Watergate.
Para sa lahat ang sinabi ko na galit kami sa panloloko.
Sana 'di nangyari. Sana makaabot sa….
Trabaho mo'y pigilan ang panloloko, 'di ang kamuhian.
Isang tao ang nagdala sa iyo sa tumpok ng dumi na si Bernie Madoff
at dinikit ang ilong mo do'n, at 'di mo malaman.
Mapipigilan mo siya sa kalahating oras
sa pagsunod sa isa sa kaniyang mga paratang
na hindi sila nagte-trade.
Kung ikaw ang bantay, nabigo ka sa misyon mo.
'Di mo ba nakuha?
Masyado bang komportable ang SEC sa industriya?
Bihag ba sila nito,
o hinahanap nila tayo? Hinahanap ang mga nagbabayad ng buwis?
Noong magsimula akong magnegosyo,
wala pa akong kaalam-alam.
Ako ang batang ito mula sa Queens.
Hindi nagpunta sa Harvard…
Bakit may magtitiwala sa akin para bigyan ako ng negosyo?
Ibigay ang pera nila sa'kin?
Pero ang una kong natutunan:
kahit anong gawin mo sa negosyong ito,
huwag kang sisira ng pangako.
Garantiya mo ang salita mo, at 'yon lang.
Tiwala ka sa lahat.
Pero wala sa industriyang ito ang nagpapakatotoo.
Ang katotohanang umamin si Bernie Madoff, palagay ko naglayo ng pansin sa mga banko
at baka sa iba pang malalaking imbestor
na dapat ay nabilanggo, pero hindi.
Sa palagay ko, pinawalang-bisa ng feeder fund ang kanilang responsabilidad
at wala silang kriminal na pananagutan
sa katotohanang lahat ng mga taong ito ay naghihirap na.
Ang kasalanan nila ay kabiguang magsikap, na gawin ang trabaho nila.
Palagay ko ang may-ari ng Fairfield Greenwich,
si Sonja Kohn, lahat ng mga tao, dapat nakulong sila.
Pero si Madoff hindi niya magagawa ang pandarayang nagawa
kung hindi niya kasabwat ang JPMorgan Chase.
Ang JPMorgan ang tanging entidad
na nakakita sa pandarayang Ponzi ni Bernie:
checking account.
Ang 703 na account.
Itinakda ng bangko na sa panahon mula 2003 hanggang 2008,
nanatili kang nakadeposito sa JPMorgan Chase
$3 hanggang $6 bilyon.
-Tama ba? -Oo.
Iyon ay sapat para makuha atensyon ng bangko sa katotohanan
na hindi ito normal na pagbabangko.
Sila ay may obligasyon sa ilalim ng Bank Secrecy Act
na subaybayan ang account
at unawain kung ano ang negosyo niya.
Kapag naglipat ka ng mahigit $10,000 sa pamamagitan ng sistema ng banko,
at hindi makita ng banko ang lohika ng transaksyong iyan,
ito ay nagpapalabas ng tinatawag na kahina-hinalang ulat ng aktibidad.
Pagkatapos sinimulan tingnan ng Feds.
FBI.
Paano ka naglilipat
ng bilyong dolyar sa mga pekeng transaksyon ng pabalik-balik sa mga bangko
at hindi gumawa ng SAR na ulat?
Alam ng mga tao na huwag magtanong.
Kung maganda ang kita at marami kang nakukuhang pera,
at wala kang itatanong, hindi ka magtatanong.
At, alam mo, ang kasakiman nagagawa iyan sa tao.
Nagbayad ang JPMorgan ng bilyong dolyar bilang multa
sa papel nila sa kaso ni Madoff.
Pero walang nakulong. Kahit isa hindi napatunayang nagkasala.
Ang totoo, walang kinasuhan.
Matanong kita, paano iyon?
Ito ang paraan nila ng negosyo.
Umamin ang JPMorgan Chase sa limang malalaking pakikipagsabwatan
sangkot ang bilyong dolyar sa nakalipas na anim na taon.
Noong nahuli sila,
hindi nila kinailangang ibunyag ang mga kinita sa scheme.
Nagbayad ng multa at tumuloy.
Kaya kumita ng pera ang JPMorgan Chase
sa krimen ni Madoff.
At naniniwala ako na
naintindihan nila ang nangyayari.
Ang pandaraya ni Madoff ay minaliit ang ibang pandaraya.
Ito pinakamalaking Ponzi sa mundo hanggang ngayon.
Ang halaga sa statement, nang matuklasan ito noong 2008,
ay $64 bilyon na inakala ng mga tao meron sila kay Madoff.
Animnapu't apat na bilyong dolyar.
Pero imahinasyong pera lang.
Nilikha ito ni Bernie mula sa wala.
Ang $64 bilyon, huwag niyong kalimutan,
ay mga pekeng kinita na pinalabas lang.
Pero may ibang numero na totoo.
Ang totoong pera na ibinigay ng mga tao kay Bernie ay
humigit-kumulang $19 bilyon.
Labingsiyam na bilyong dolyar ang talagang namuhunan kay Madoff.
Iyan ay napakalaking bilang, $19 bilyon.
Mula sa walang kita na organisasyon na namuhunan ng pera,
sa mga foundation, sa mga indibidwal,
sa mga nagbenta ng negosyo ng pamilya
at ipinuhunan ang mga naipon.
Maraming naglagay ng pera kay Madoff, lahat ng pera nila,
at nawala lahat.
Matapos matuklasan na hindi nag-invest si Bernie,
walang mga securities na nakatago sa bank vault saanman,
may kawalang pag-asa.
Pero ang kawalan ng pag-asa ay nagliwanag nang may desisyon mula sa Washington
na si Bernie ay miyembro ng Securities Investors Protection Corporation.
SIPC, kung tawagin.
Itinatag ang SIPC
alinsunod sa Securities Investor Protection Act noong 1970 ng Kongreso,
at ang layunin nito ay magpatakbo ng insurance fund
para magbigay ng hanggang $500,000 sa bawat account
kung kinuha ng broker pera at hindi ibinili securities.
Ang $500,000 na iyon ay manggagaling sa Wall Street.
Pinondohan ng Wall Street ang SIPC mula sa ibinayad ng mga miyembro nito.
Pero sa kaso ng Madoff,
napagpasyahan ng korte na
dapat may eksepsyon kapag paraang Ponzi.
Una sa lahat ang SIPC insurance ay 'di kapit sa paraang Ponzi.
Pero kalokohan ito.
Eksaktong kailangan kapag may Ponzi ang insurance sa mga kustomer.
Ang nakakaloko nito,
ang insurance fund ay 'di sapat sa loob ng halos dalawang dekada.
Noong 1990, nagpasya ang SIPC
na ang halagang dapat i-ambag ng bawat kumpanya
para pondohan ang Insurance fund
ay $150 sa isang taon,
hindi bawat kustomer, na katawa-tawa parin,
pero bawat kumpanya.
Mas mura sa gastos sa bulaklak sa Executive Suite bawat linggo.
Kalaunan, napakaraming biktima ni Madoff
na kung babayaran nila lahat, malulugi ang SIPC.
Kaya nakialam si Irving Picard.
Siya naging katiwala sa Madoff.
Ang katiwala ay ang taong responsable
na mag-liquidate sa rehistradong broker-dealer na nalugi.
Si Picard ay hinirang ng Securities Investor Protection Corporation.
Binabayaran siya ng Securities Investor Protection Corporation.
Kailangang alamin ni Irving Picard kung sino pinagkakautangan.
May formula na ipinasiya ni Picard na pinakasimple.
Tinawag na net equity formula.
Patuloy kaming naglalabas ng pera, at sinusubukan naming maging patas.
Ang ilan ay nawalan ng neto,
ibig sabihin nito hindi nila nailabas ang pera sa Ponzi scheme.
Pero sabihin nating nauna akong investor ni Madoff.
At palagi akong naglalabas ng pera,
na 'di alam na daya iyon, at mas malaki kinita ko kaysa inilagay ko.
Ayon sa katiwala, panalo ako sa neto,
at kailangan kong ibalik ang pera.
Iyan ang clawback.
Itong mga clawback na kaso ay isinampa ng katiwala
laban sa daan-daan at daan-daang mamumuhunan.
Pero ito ay pinagtatalunang isyu,
dahil ang mga panalo sa neto ay karamihan maliliit at datihang investor
na kasama ni Bernie simula pa noong una.
Sila ay namuhunan ng pera sa kanya at umaasa sa tinutubo
na kinikita sana niya para sa kanila sa nakalipas taon.
Halimbawa, kung nagbukas ng account ang lolo ko kay Bernard Madoff,
at ang account na iyon ay minana ng nanay ko,
at pagkamatay niya, minana ko ang account,
sasabihin mo sa'kin bilang apo
bayaran mga withdrawal na ginawa lolo ko na 45 taon na.
Kaya galit na galit ang mga tao,
lalo na ang mga taong naglalabas ng pera taon-taon,
para pondohan ang kanilang pagreretiro o pagpapakolehiyo sa kanilang mga anak.
At siya nga pala, nagbabayad sila ng buwis diyan.
Sabi nila, "Paano ko ibabalik ang perang naibigay sa IRS?"
Simple lang, kumuha pera si Picard sa ibang investor ni Madoff
para bayaran ang isa pang Madoff investor,
tawag ay nabaligtad na paarang Ponzi.
Ang mga biktima muling nabiktima.
Matagal na ako kay Madoff, mula noong 1992,
at mas malaki nailabas kaysa ipinasok.
Kaya binalikan kami ng katiwala at sinabing, "Ibalik mo."
Wala kami nito,
dahil naglabas kami ng pera at ginastos taon-taon.
Ang kaso ng claw back namin ilang taon nagpatuloy.
Ilang taon na tumatawag sa abogado at nagsasabing, "Ano nangyayari?"
'Di namin maiplano ang buhay namin.
Ito ay nakakatakot.
Nakakatakot talaga.
Minsan, sinabihan kami na mas mabuting magdiborsiyo kami,
dahil narinig namin hindi nila kinukuha ari-arian ng asawang babae.
Pero 'di mo alam, tapos ngayon, wala ka nang tiwala sa iba.
Pero sabi namin, "Hindi."
At naisip namin na lalaban kami sa ibang paraan,
sa pamamagitan ng Hardship Application.
Bibigyan ka ng form at sabi, "Alam mo…"
Oo, sabi nila, "Kung titingnan mo damitan mo ngayon
at ibebenta lahat ng damit mo ngayon, ano makukuha mo kapalit nito?
At, alam mo, mayroon ako anim na maong.
Ano ang halaga ng alahas?
-Alahas… -'Di nag-alahas.
Wala iyon. Gusto nilang malaman ang artwork mo….
Walang artwork.
Pinunan namin ang form na nagpapakita ano mayroon kami, na hindi marami.
Ito'y masakit para samin na pagdaanan ito
taon-taon, hindi alam ang mangyayari.
Pero sa huli, gumana ito.
Mga abogado namin sa New York kumausap, at sinabi katiwala kinalaunan,
"Malaya na kayo."
Parang nawalan ako ng asawa ng ilang taon,
dahil ang ginawa niya nalang ay maghanap ng solusyon.
At naging abala siya sa paghahanap ng solusyon.
May parte sa kanya na nawala na.
At nagdulot ito pagdurusa.
Kinita ko lahat, pinuhunan ko mga ito,
ginawa ko lahat ng dapat,
at lahat sumabog sa mukha ko.
Alam mo, isang bagay ang mawalan ng naipon buong buhay,
at masama iyon.
Pero kapag nawala rin bahay mo, grabe ito.
Sa tingin ko kailangan mo makilala mabuti kung sino ang mga biktima sa kasong ito.
May mga, alam mo, balo riyan na….
Ito lang pera nila. Inasa kay Bernie.
Mga taong namuhunan sa pamamagitan feeder fund.
Wala silang alam.
Pero kung tingnan mo ang malalaking namuhunan,
mga taong may daan-daang milyon o bilyon-bilyong dolyar
sa mga ulat kay Madoff,
na dapat sana'y napakatalino, sopistikado,
nakipagkasundo sila sa diyablo.
Tingin ko alam na nila ang pinapasok nila.
Pinag-uusapan natin ang apat na malalaking namumuhunan.
Sila Norman Levy, Jeff Picower, Stanley Chais, at Carl Shapiro.
Ako ay may espesyal na relasyon sa apat na kliyente, okey?
Ayaw din nila ako masira, sa pangkalahatan, dahil, una,
kami'y may malapit na relasyon na parang pamilya,
at malaki rin kinita nila. Ayaw nila patayin ang gansa nangingitlog ng ginto.
Si Picower medyo kakaiba.
Si Picower ay kumilos na kasabwat.
Sa tingin ko, ang bilyong dolyar na Ponzi scheme ni Bernie
hindi nanatili ng wala siya.
Kailangan ni Bernie ang tulong ni Picower
para dumaloy ang pera,
at palagay ko tinulungan ni Bernie Madoff si Jeffry Picower madaya ang buwis.
Ginamit ang isa't isa.
Higit sa lahat, si Picower pinakamalaki kinita sa panloloko ni Madoff
at alam ni Irving Picard ang nangyayari.
Kaya pagkatapos maaresto si Madoff,
sinimulan siya habulin ni Irving Picard para sa pera.
Si Irving Picard, ang tagapangasiwa sa pagbawi sa mga perang nawala,
ay kinasuhan si Picower at ang asawa nito,
binabanggit nakakagulat na taunang kita na hanggang 950% sa pamumuhunan kay Madoff
sa panahong ang average na kita sa merkado ay halos 9% lang.
Naniniwala ako na mas maraming alam si Picower tungkol sa panloloko.
Nakakalungkot, hindi malalaman.
Sinusubukan mga imbestigador alamin paano namatay si Jeffry Picower
sa kanyang pool sa Palm Beach County.
Iniimbestigahan ng pulisya pagkalunod,
pero parang wala naman ibang matukoy.
Malinaw, alam nila nasa gitna siya ng pananagutin
sa papel niya sa Ponzi scheme,
at baka sinubukan niyang magpakamatay.
Pero ang inilagay sa autopsy ay atake sa puso iyon.
Kung nabuhay lang si Jeffry Picower,
sa tingin ko ay kakasuhan siya.
Habang si Jeffry Picower ay dapat nakulong,
Nabawi ni Picard ang pera.
Kaya napilitan ang asawa ni Jeffry Picower na si Barbara na ibalik $7.2 bilyon
ng mga natamo sa pandaraya mula sa Ponzi scheme.
Umaasa kami na positibo at patas kalalabasan,
tulad ng negosasyon sa Picower at sa ilan pa nating pagsasaayos,
ay magawa at mauulit pa.
Para sa ibang matagal nang namumuhunan,
ang ari-arian ni Norm Levy ay napilitang ibalik ang $220 milyon.
Sumang-ayon ang ari-arian ni Stanley Chais na bayaran ang $277 milyon.
At hinayaan ni Carl Shapiro ang $625 milyon.
Nabawi ni Irving Picard ang mahigit 14 bilyon
sa humigit-kumulang 19 bilyong pera
na dumaloy sa panloloko.
Walang sinuman ang nangarap na mababawi mo ang halagang iyon ng pera.
Pero ang mga paraan na ipinagamit ng batas sa kanya
ay nakakadurog ng puso.
Hinahabol ang mga inosenteng biktima ni Madoff,
marami sa kanila karaniwang edad ay 70,
ilan kailangang magtrabaho sa Walmart…
Idinedemanda sila para sa IRA at bahay nila,
at ang halaga ng bayad na kinuha nila hindi rasonable
Ang law firm ni Irving Picard, sa loob ng maraming taon,
naningil ng mahigit isang bilyong dolyar para pangasiwaan ang Madoff trusteeship.
Kaya naging napakayaman ni Irving Picard na resulta ng problema kay Madoff.
Sa palagay ko ay hindi naging patas ang proseso dahil inosente kami,
at ang isailalim kami sa mga iyon….
Oo. Pakiramdam ko nabiktima ako.
Pero iba ang pakiramdam ko.
Ibig ko sabihin, tinitingnan ko ng may pagsusuri,
ito lang paraan para mabayaran iba pang biktima,
ay pagbawi pera sa mga nakapaglabas ng mas marami,
dahil wala ng ibang pera.
Hindi ko gusto ang batas, pero walang alternatibo.
Tingin ko isa itong kasamaan na kailangan pagdaanan,
ginagawa niya trabaho niya, ang katiwala.
IRVING PICARD, ESQ. TUMANGGI SA KAHILINGANG MAKAPANAYAM
BINANGIT NA PATULOY ANG PAGLILITIS
HUNYO 29 2009
Sa tatlong buwan, ginugol ni Bernie Madoff araw
sa 7.5x8-talampakang selda dito sa Lower Manhattan, 'di kalayuan sa korte.
Ngayon malalaman kung paano ang natitirang buhay niya.
Gumigising ako at ang asawa ko….
Ang mahalaga, nasa akin.
At hindi niya iyon makukuha.
Ipinakikita nito tungkol sa kasaysayan ng Amerika pagparusa sa propesyunal na krimen
iyan pinaka kinatatakutan ng mga biktima ni Madoff nang malapit na masentensiyahan
na hatulan ng magaan lang.
Na paano man siya ay tatapikin sa ulo
at ipapadala sa medyo kaaya-ayang kapaligiran ng kulungan
para gugulin, alam mo, ang medyo maluwag na hatol.
Ibig kong sabihin, nangyari na ito. Nakita ng mga tao.
Noong pumunta ako sa paghahatol noong Hunyo ng 2009,
maraming biktima ni Bernie Madoff sa korte.
Sila ay nakakaenganyo,
pinag-uusapan paano nawala lahat.
Ako ay magreretiro na.
'Di na mangyayari, sa nangyayari ngayon.
Pupunta ako sa groserya at kailangan na magtipid.
Nagbago na ngayon.
Nagising ako sa kalagitnaang gabi, napapanaginipan ito,
at paano… Ang pinsalang ginawa niya sa buong pamilya ko.
Ang lawak ng hirap sa pinansiyal ay hindi ko pa nakita dati.
Ang abogado ng depensa, si Ike Sorkin, nakiusap ng awa, para mapagaaan.
Sabi niya, "70 taong gulang na ito!"
"Malinaw na hindi na siya gagawa ng ganitong krimen."
At sinabi ni Bernie, "Lalapit ako sa mga biktima ko at hihingi ng tawad."
Ang kakatwang bahagi ay
si Bernie Madoff wala talagang ekspresyon.
Hindi siya nagpakita ng pagsisisi.
Hindi siya emosyonal.
Para siyang financial serial killer.
Nagawa niyang tumingin sa mata ng mga balo
at kinuha ang pera nila at sinabing,
"Kayo ay aalagaan. Mapagkakatiwalaan ako,"
at sinira sila sa sunod na paghinga.
At paulit-ulit niyang ginawa iyon.
Nagsimulang magsalita ang hukom.
Inihayag niya na kailangan niya magpataw ng hatol
na magpapakita sa laki ng krimen ni Madoff.
At hinatulan siya ng 150 taon.
Ito ay isang simbolikong hatol.
Ito ay hukom na nagsasabing,
"Napakaraming pinsala ang ginawa mo sa lipunan."
"Ang lipunan magpapahirap ng katapat na pinsala sa iyo."
Ito ay pambihirang sandali sa korteng iyon.
Noong si Madoff mismo ay umamin at nasentensiyahan na,
may kagustuhan talaga
sa ahensya ng gobyerno, sa mga biktima, sa aming lahat,
na subukan panagutin ang mga taong nasasangkot sa krimen.
At may panahon, miyembro ako ng team
umuusig sa lahat ng sangkot sa panloloko ng Madoff Securities.
Kinailangan ng ilan taon para mapagsama-sama ang kaso
ayon sa lahat ng sinabi ni Frank,
at humantong ito sa mga kaso laban sa mga empleyado sa ika-17 palapag
na kasabwat sa Ponzi scheme, ayon sa gobyerno.
Sila Annette Bongiorno at Jodi Crupi ay nakakuha ng anim na taon pagkabilanggo.
Sila Jerry O'Hara at George Perez ay may dalawa at kalahating taon.
Ang minsang nalilimutan
ay si Peter Madoff na nanatili sa ilalim ng pagsisiyasat ng mga tagausig.
Si Peter Madoff ay umamin at nahatulan sa dalawang bilang,
isa sa pamemeke ng mga rekord ng isang broker-dealer,
at ang isa sa pakikipagsabwatan sa krimen
na maraming puntiryang krimen.
Wala sa mga kasong iyon ang nag-akusa sa kanya ng pakikilahok sa Ponzi scheme,
at iginiit niyang wala siyang alam tungkol dito.
Gayunpaman, sinentensiyahan siya ng sampung taon sa bilangguan.
Si Frank DiPascali, kinasuhan ng pandaraya sa securities.
Pero dahil nakipagtulungan si Frank sa gobyerno,
hindi pa naibibigay ang hatol niya hanggang matapos ang kaso.
Pagkatapos ng kaso, taon na ang pinag-uusapan.
Si Frank ay nagkakanser at namatay,
at hindi nasentensiyahan.
Ito ay isang pandarayang may epikong sukat,
at bawat isa sa mga taong hinatulan sa paglilitis
ay sangkot sa panloloko sa loob ng ilang dekada.
At hindi lang medyo maysala, talagang maysala.
Kasabay nito, malinaw na hindi sila ang pangunahing nagpatakbo ng panloloko.
Kaya, alam mo, ang hatol na ipinataw sa kanila
patas ba?
Alam mo, hindi ko masasabi.
Kung ako ang hukom, mas matindi kaya?
Ganoon siguro.
Matapos arestuhin si Bernie, marami ang napoot kina Mark at Andy.
Kinamumuhian nila ang mga binata, itinuring nilang mga halimaw.
Simula sumabog eskandalo, hindi nawala panggigipit kay Mark o kay Andrew.
Gusto ko maramdaman ng pamilya niya sakit na ginawa sa amin.
Sila ay sumailalim sa walang awa, mabangis,
galit na publiko at media coverage na nakita ko.
Mr. Madoff?
Ang mga anak ay nagulat at nasindak sa krimen ng kanilang ama.
At kinompronta nila si Ruth na kailangang pumili.
Pinipilit nila putulin niya lahat ng ugnayan kay Bernie.
"Siya o kami," sabi nila sa kanya.
At ang masaklap,
"Siya o mga apo mo."
"Pumili ka."
Pero hindi niya ito kayang tuluyang bitawan.
Kasama niya ito mula 13 taong gulang,
hindi niya kayang lumayo sa kanya sa oras ng pangangailangan niya.
At naging dahilan iyon ng ilang buwang alitan
sa pagitan ni Ruth at ng pinakamamahal na mga anak.
Ayaw nilang makita.
Nasira ang pamilya.
Parang dinurog mo ng martilyo.
Ang ginawa niya sa akin, sa kapatid ko, at sa pamilya ko, 'di matatawaran.
Ang ginawa niya sa iba pang libu-libong tao,
sinira ang buhay nila…
'Di ko maintindihan at 'di ko siya mapapatawad,
at 'di ko na siya ulit kakausapin.
Nakahanap si Andy ng paraan na gusto niyang magpatuloy,
at si Mark hindi.
Hindi niya kinaya.
Ito ay sobra.
Nakausap mo na ba siya?
Wala ako masasabi. Pasensiya na.
Pumunta siya sa madilim na lugar.
At hindi ko alam kung may nagawa sana para sa kanya, dahil
palagi siyang inaakusahan.
Ang mga pasaring mula sa mga tao.
Walang ginhawa.
Wala siyang mapupuntahan.
Mahirap sa akin pag-usapan si Mark.
Ang Madoff scandal ay nagkatrahedya noong Sabado
nang ang panganay na anak ng nakakulong na financier
ay natagpuang nakabitin sa tubo sa kanyang apartment sa New York City,
patay sa tila pagpapakamatay.
Ang 46-anyos na Mark Madoff
ay natagpuan ng kanyang biyenan ilan saglit makalipas 7:30 a.m.,
may itim na tali ng aso sa leeg niya,
ang anak ni Madoff ay natutulog sa kanyang silid.
Iniwan niya ang apat na anak sa dalawang pag-aasawa.
Naalala ko naisip ko noon
"F you" iyon sa ama niya.
Ginawa niya sa ikalawang anibersaryo ama
na nagsasabi tungkol sa Ponzi scheme,
at sa tingin ko sinadya niya ito para sa anibersaryo
bilang paraan para sabihin sa ama niya,
"Ito ginawa mo sa akin."
'Di ko makalimutan ginawa niya sa kanya… ano nangyari. Hindi ko kaya.
Dahil may anak akong halos kaedad niya, alam mo,
at 'di ko maisip na nagdurusa siya ng ganoon.
At nagdusa siya, nagdusa talaga siya.
Tingin ko kaya ako umiyak.
Malapit kami. Matalik ko siyang kaibigan.
At gusto ko siyang tulungan.
Hiling ko sana hanggang sa mamatay ako nagawa ko ang gusto niya.
Hindi ko alam kung may mababago o hindi, pero…
Kung kaya kong baguhin ang mga bagay, sinubukan ko.
Sa pagkamatay ni Mark, mas naging malapit si Ruth kay Andy.
Nagkaroon ng pagkakaayos sa pagitan nila,
at siya ay naging malaking suporta at pampatibay-loob para sa kanya.
At pagkatapos ng halos labis na kalungkutan para paniwalaan,
ang kanser na tinalo ni Andrew isang dekada ang nakalipas
ay bumalik…
at mas malubha.
Grabe ito, pero nilalabanan ni Andy.
Sabi ko, "Sa tingin mo makakatulong kung kausapin mo siya? Kausapin si Bernie?"
Sabi niya, "Hindi mangyayari."
Nakita ko siya noong tagsibol.
Bumaba siya para kausapin ang klase na tinuturuan ko sa Princeton.
At sa tanghalian kasama ang fiancée niya, sinabi niya sa'kin,
"Alam mo, ang krimen ng ama ko…
pinatay agad kapatid ko at unti-unti ako pinapatay."
Namatay si Andrew Madoff sa lymphoma sa edad na 48,
anim na taon matapos ang nakakahiyang Bernie Madoff
$65 bilyon Ponzi scheme na gumuho.
Namatay siya kasama ang pamilya niya, naiwan si Ruth mag-isa.
Habambuhay na nakakulong ang asawa niya, wala na ang mga anak niya.
Mabuti si Bernard Madoff alam niya may bubong siya masisilungan.
Ang asawa niyang si Ruth, walang nang ganoong katiyakan.
Kahapon, kinuha ng marshals
ang $7 miyon Manhattan penthouse ni Bernard Madoff.
Ang apartment ay wala na,
gayundin mga tahanan sa Palm Beach, Florida,
sa timog ng France, at Long Island,
nawalan ng tirahan ang asawa niya.
Naroon ako noong pinalayas namin siya sa apartment.
Kinuha namin ang lahat at… "Umalis ka na."
Nasa kusina ako, at iniimbentaryo ko ang mga alahas niya.
Mukha talaga siyang manhid at gulat na gulat.
At humihithit siya ng sigarilyo.
Sabi ko, "Ruth, papatayin ka niyan."
At sabi niya, "Naku, kung pwede nga."
Parang sumuko na siya rito, alam mo na, masamang wakas.
US MARSHAL
Iniwan na ni Ruth Madoff ang tirahan.
Isinuko na niya lahat ng ari-arian sa United States Marshal Service.
Bigla siyang naging lagalag.
Nabubuhay siya sa dalawang maleta sa likod ng kotse niya.
At iyon ang buhay niya ngayon.
Nawala niya ang lahat.
Nawala ang posisyon niya sa buhay,
nawala niya ang dalawang anak,
at nawalan siya asawa na kasama niya mula noong 13.
FEDERAL CORRECTIONAL COMPLEX DEPT. NG HUSTISYA
Noong binisita ko si Bernie sa kulungan makalipas taon,
kaunti lang ang totoo
tungkol sa paglalarawan ni Bernie sa panloloko, sa naramdaman niya sa ginawa,
pero naramdaman kong may totoong ebidensiya ng kalungkutan
tungkol sa nangyari sa pamilya niya.
Ipinagpalagay ng kilalang sikiyatra na nakausap ko tungkol sa kaso
na naghihinagpis si Bernie sa pagkawala ng adorasyon ng kanyang pamilya.
Hindi sa minahal niya ang mga ito
kundi ang pagmamahal niya sa pagmamahal nila.
Syempre, purong kahambugan at kabaliwan.
Pero kahit ano pa iyon, nakita ko epekto sa kanya.
Salamat.
Maupo na kayong lahat.
Ito ay walang alinlangang katotohanan
na isa sa pinakamahalagang nag-ambag sa pagbagsak ng ekonomiya
ay ang pagkalas ng malalaking institusyong pampinansyal
at ang kakulangan ng sapat na istruktura sa regulasyon
para maiwasan ang abuso at pagmalabis.
Nag-ugat ang kultura ng kawalan ng pananagutan
mula Wall Street hanggang Washington at Main Street.
Ang tanong, ano ang gagawin natin ngayon?
Hindi natin pinili paano nagsimula ang krisis,
pero may pagpipilian tayo sa pamana na naiwan ng krisis.
Sa palagay ko ang pandaigdigang krisis
ipinakita na 'di maasahan ang Wall Street. 'Di mo maaasahan ang banko.
Hindi mo maaasahan mga analyst, 'di mo maaasahan mga rating,
at tiyak 'di maaasahan regulator.
Si Madoff ang isinangkalan para sa krisis.
Walang nakulong maliban kay Madoff at ilan sa mga alipores niya.
Wala nakulong sa rating agencies.
Wala mula sa Wall Street analyst.
Wala nakulong sa investment banks.
Hindi nakulong mga CEO. Nakukuha nila mga bonus.
Nai-bail out bangko nila.
Pero wala nagligtas sa mga biktima ni Bernie.
'Di mo maiiwasan ang mga biktima.
Ang pinagdaanan nila,
ito ay mahirap.
Sa huli, namatay ang nanay ko bago namin ibenta ang bahay.
Ang huling araw, ang pag-alis at pag-impake,
iyon ang pinakamasamang araw sa'kin.
Umalis ako sa gate kalaunan.
At nagsimula akong umiyak na parang…
'Di ko na mapigilan.
'Di lang ako aalis sa itinayo ng tatay ko,
na tinirhan ng nanay ko.
Ito katapusan buhay sa Palm Beach.
Malaking bahagi ng buhay ko. Tapos na. Wala na.
Nakatira ako sa inuupahang condo, kaya hindi ko pag-aari.
Miss ko na 'yong bahay.
Gusto ko sanang panghawakan ito,
pero natuto akong mamuhay nang kapos.
Marahil iyan mabuting naituro ni tatay: paano mabuhay.
Kaya, 'di ako nahihirapan na lumipat o gumawa ng mga bagong bagay.
Ngayon natutunan ko ang mga dulang Shakespearean,
at naisip ko,
napaka Shakespearean ng kuwento ni Bernie Madoff.
Akma ito sa paraan ng pagsusulat ni Shakespeare,
at may kontrabida siya rito, at may mga anak,
pero gusto niya kapangyarihan.
At ito'y isang trahedya.
Ang katotohanan na si Bernie Madoff ay isinuko sa FBI ng kanyang mga anak
itinaas nito sa mas trahedya ang pagkakanulo,
at habang pinag-aralan kwento,
lalo kong nakita ito bilang talinghaga ng ipinagkanulo na tiwala.
Ito ang halimaw sa aparador ng lahat.
Ang takot sa ilalim ng kama.
'Yan ang alam ng lahat na maaaring mangyari sa sinuman.
Ang mga taong lubos kang kayang lokohin
ay mga taong lubos mong pinagkatiwalaan.
At ang halaga ng pagtitiwala sa sinuman ay kaya ka nilang ipagkanulo.
Gusto ng mga tao na maniwala sa magandang kita nang walang panganib.
Gusto ng lahat iyan sa papel,
pero imposible ang gusto nila.
Ang Holy Grail ay wala sa totoong buhay,
at wala rin sa pananalapi.
Peke si Madoff. Walang totoo doon.
At may isa pa kayang Bernie Madoff sa hinaharap?
Magkakaroon pa ng Bernie Madoff.
Mangyayari. Tandaan mo sinabi ko.
Ang kaso ni Madoff. Ito'y record-breaking na kaso ng 2008.
Pero tandaan…
ang rekord ay nasisira.
ITINANGGI NI SONJA KOHN ANG PAGKAKASALA,
SINABING BIKTIMA RIN SIYA NG SCHEME.
NOONG 2013, NALAMAN NG KORTE SA UK
NA ANG "KATAPATAN AT INTEGRIDAD" NI KOHN AY PINAGTIBAY."
PAGKAARESTO MADOFF, NAGDEMANDA FAIRFIELD GREENWICH
PARA BAWIIN ANG $1.2 BILYON.
NOONG 2011, PUMAYAG KOMPANYA SA SA NABAWING $230 MILYON,
HABANG NAG-AMBAG $70 MILYON SA BIKTIMA.
HINDI UMAMIN ANG KUMPANYA NG MALI. WALANG CRIMINAL CHARGES.
INAMIN NG JPMORGAN CHASE KAKULANGAN
SA PAGBANTAY SA TRANSAKSYON NI MADOFF,
PERO SINABI KUMPANYA NA WALANG EMPLEYADO ANG TUMULONG.
KUNG IKAW O KAKILALA MO AY NAKAISIP NA MAGPAKAMATAY,
IMPORMASYON AT TULONG NASA www.wannatalkaboutit.com
Tagapagsalin ng Subtitle: Jane Bonifer J. Bumanghat