Downloaded from YTS.MX
BİR NETFLIX BELGESELİ
Official YIFY movies site: YTS.MX
"KARA EJDERHALAR"
KARA LEJYON
"KARA NERGİS"
Bana göre film tarihinin en heyecanlı dönemi
adında "kara" kelimesi geçen filmlerin bu hâlden…
KARA KORSANLAR
…bu hâle geldiği dönem.
SİYAH ŞAMPUAN
SİYAH ALTILI
SİYAH GESTAPO
SİYAH JACK
Heyecanımın tek nedeni reklamların artık daha gerçekçi olması değildi.
Artık filmlerde
öz güvenli ve yetenekli Siyahileri görebilmemdi.
İlk çizgi roman uyarlamalarından
Friday Foster'da parlayan Pam Grier.
The Mack kara filminde Max Julien'in modern oyunculuğu.
Charlie Russell'ın 1969'daki oyunu Five on the Black Hand Side
dört yıl sonra sinemaya geldi.
Sakız veya sıkıntılı zaman dışında hiçbir şeyden vazgeçmedim
ve sakızım yeni bitti.
Bu şekilde tepki veren tek kişi değildim.
"SHAFT"A KALABALIKLAR AKIN EDİYOR
Harlem'de Hell Up.
Siyah Baba.
Bu özgürlük ve tatmin patlaması bu kadar iyi karşılandıysa
ve bu arzu hiç kaybolmadıysa
neden bu Siyahi filmlerinin yapımı durdu?
Büyükannem filmlerin, hayal kurma şeklini değiştirdiğini söylerdi.
Mississippiliydi.
Filmler sayesinde hayallerinin hikâyeyi andıran şeylere dönüştüğünü
ve bilinçaltına yerleşen, izlediği ilk filmin
Dracula olduğunu söylerdi.
Gotik ürpertileri ve opera benzeri sesleri yüzünden
bir hafta uyumaya korkmuş.
Ben Dracula'yım.
Kötü ruhlar mı? Aman tanrım! Yani buralarda kötü ruh mu var?
Tabii, bu yer onlarla kaynıyor. Hepsi bu da değil.
Ne? Dahası mı var?
Ama korkuyla yüzleşen Afrikalı Amerikalıları gösteren filmler
bunu beyaz perdeye itibarsızlaştırarak ve sürrealist bir şekilde taşıdı.
Kim onlar?
Zombi.
Bu da şunu gösteriyor ki klasik olarak bilinen filmler
Siyahi insanları gereğinden fazla hüsrana uğrattı.
Bir noktada
usta isimlerin eserlerinde
sizi utandıracak bir sahneye maruz kalabiliyorsunuz.
Gerilim Ustası'nın hızla ürettiği stereotipleri,
filmin en çok beğenilen yazarlarından biri
ve müzikallerin oyuncu-yönetmen prömiyerleri
iz bırakmaya devam ediyor.
Tiyatro ve sinemanın devleri Orson Welles ve Laurence Olivier
Othello rolünü oynamak için siyah boya sürüp
mülayim bir üstünlüğe büründü.
Cani sırların kirli çamaşır dolabı.
Mickey Mouse'u veya Bugs Bunny'yi görüp de
o ırkçı yapımları düşünmediğim hiç olmadı.
Ya ne düşünecektik? Harvard Club için giyindiklerini mi?
Bir filin uçtuğunu gördün mü hiç?
At sineği gördüm.
Ben bir yusufçuk gördüm.
Ben karasinek gördüm.
Bak, hepsini…
Bunlar muhtemelen
büyükannemin bilinçaltına işleyen sahnelerdi.
Siyahi bir Mississsippili kadın olarak gördüğü muameleyle birlikte
benliğini ele geçirmesin diye savaşmak zorunda olduğu sahneler.
Görüntü farkındalığı o kadar büyüktü ki onu Hattiesburg'de gördüğümde
The Andy Griffith Show'un tekrarını izletmezdi.
Şöyle derdi:
"O güney şehrinde hiç Siyahi yok."
"Sence onlara ne olmuştur?"
Tüm bunlar filmleri sevmemi zorlaştırdı.
Benim için ömür izlemek, düşünmek ve filmler hakkında yazmaktan ibaretti.
Beni caydıracak
onca saygısız film sahnesine rağmen hep geri döndüm.
Bu aşağılanma bir dağ gibi büyüyebiliyor.
Belki bunu en basit şu şekilde açıklayabilirim.
Beyaz bir oyuncu olsaydın
resmî kıyafet gece hayatını, hayatın sunduğu
tüm zevklere hazır olduğunu ima ederdi.
Siyahi oyuncuysan siyah papyon havalı durmazdı.
İşe gittiğini ve üniforman olduğunu gösterirdi.
Güzel kıyafetler herkes kadar benim de hoşuma gider,
belki daha da fazla
ama papyonlardan hiç hazzetmedim.
Belki bu yüzdendir.
SHOW BOAT (1929) YÖNETMEN: HARRY A. POLLARD
SHOW BOAT (1936) YÖNETMEN: JAMES WHALE
SHOW BOAT (1951) YÖNETMEN: GEORGE SIDNEY
Siyahi oyunculara yeni roller bulmak yerine
Show Boat'un bitmek bilmez tekrarları
aynı Siyahi oyuncuları tekrar tekrar kullandı.
Sinemada Siyahilerin umutlarının kırılması gelenek olmuştu.
Siyah erkekler için pek rol olmadığının söylenmesinden tutun,
Siyahi kadınların kendinden
nefret etmesini sağlayan güzellik standartlarına kadar.
İşte geliyor.
Saçıyla şu hareketi yaptığı sahneye bayılıyorum.
Bu replik Siyah bir oyuncu için yazılmamıştı
ama çok arzu edilen bir saçla ilgili
tuhaf, kasıtsız bir yorumda bulundu.
Siyah kadınların hâlâ mücadele ettiği bir ders bu.
Ben Atlanta'da çocukken
çok katı bir ayrımcılık sistemi vardı.
Hiçbir sinemaya gidemedim.
Sadece bir veya iki tane siyahi sineması vardı.
Çok küçüklerdi ve çok ünlü filmler gelmiyordu.
Gelse bile iki, üç yıl geç geliyordu.
Yani genel olarak çok katı bir ayrımcılık vardı.
Cumartesilerimi sinemada geçirirdim.
Lash LaRue, Gene Autry, Roy Rogers gibi isimlerin
kovboy filmlerini veya Buck Bogers gibi
uzay dizilerine bakardık.
Kovboy filmlerine çok düşkündüm.
Niyeyse onlara bayılırdım.
Gene Autry, Johnny Mack Brown ve Roy Rogers
ve tüm o kovboy dizilerine.
Los Angeles Sineması'na giderdim. Eskisi gibi kocaman bir saraydı.
Ve iyi korunmuştu.
Bazen orada tek olurdum, arkama yaslanırdım
ve koca salon benim olurdu.
John Ford, Monument Vally gibi şeyleri izlerdim
O tür şeyleri sevmeye başlamıştım.
Çok güzel hikâyeler gördüm.
Filmlere babamla giderdim.
Beni, kendi sevdiği filmlere götürürdü.
John Wayne, Steve McQueen gibi isimlerin olduğu filmlere.
Band of Angels'ı hatırlıyorum.
Sidney Poitier'in onu tokatlayışını hatırlıyorum.
BAND OF ANGELS (1957) YÖNETMEN: RAOUL WALSH
Film kesiliyordu, döndüğünde suratını tutarak duruyordu.
"Ne oldu?" diye şaşırmıştık. Annem "Tokatladı" dedi.
"Ne? Cidden mi?"
"Bunu gösteremezler ama evet."
Film seven biriyseniz izlemek istediğiniz filmlere gidersiniz.
Filmde hiç siyahi oyuncu olmadığını ancak filmin yarısında
fark edebilirsiniz.
Patlamış mısırınızı yerken dersiniz:
"Bana mı öyle geliyor yoksa bu filmde hiç siyahi yok mu?"
"Filmde siyahi yok." "Tamam."
Biz de bir şekilde
temsil edilmek istiyoruz.
Çünkü ben çocukken
filmlerdeki siyahiler… Stephin Fetchit vardı.
Ne arıyorsun?
AKTÖR
Berberliği kasapta mı öğrendin?
Willie Best vardı.
Alfalfa, Buckwheat, Stymie…
Yine de onlara özeniyordum!
Selam Buckwheat.
Beyazlarla oyun oynayan Siyah çocuk hiç tanımıyordum.
Hele onlarla takılmak, evlerine gitmek,
misafirlikler falan hiç yoktu.
Our Gang'i izleyince "Nerede yaşıyor bunlar ya?" diyordum.
Ben ayrımcılıkla büyüdüm.
Yani kendimi bildim bileli
dünyalar ayrıydı.
Ama film izlemeye gittiğimde filmlerde böyle fanteziler vardı.
Film izlemeye gittiğimde dönünce gördüğüm korsan olmak isterdim.
Ama…
Bana siyahi kovboy lazımdı.
Anlatacak çok hikâyemiz var.
Çeşitli şekilde daha fazla yansıtılmak istiyoruz
ve bence yaşıtlarımı da en çok rahatsız eden şey bu.
Çocuk olduğumuzu, bilim kurguda olduğumuzu falan.
Birçok insan gibi ben de
filmlerle, hayallerle etkileşime geçtiğiniz gibi geçiyorum.
İzlediğim o filmlerin tadını çıkarırken
ayrıca yansıtma yapıyor,
kendimi ekranda görmeye çalışıyordum.
Küçük bir kızken filmlerde gördüğüm tek şey bana benzemeyen insanlardı.
Bu yüzden bir aktris olabileceğime asla inanamadım.
Ta ki Carmen Jones'ta Harry Belafonte ile Dorothy Dandridge'i görene dek.
Onları görünce "Vay canına!" dedim.
"Belki ben de aktris olabilirim."
Dorothy Dandridge, en kalifiye olduğu
tek bir alan dışındaki tüm alanlarda yıldız olmuş
biriyle üç kez beraber oynadı.
O alan, filmdi.
Oyuncu da Harry Belafonte'ydi.
Dandridge'in yeteneği ve ökesi Belafonte'ye denkti.
Uyumlu karizmalarının görülmesini ancak yükselen ırkçılık
engelleyebiliyordu.
Bu sebeple ekranda daha fazla bir araya gelemediler.
Belafonte'nin şarkıcılıktaki ünü, oyunculuk eğitiminden kaynaklandı.
Müziğiyle hikâyeler anlattı.
Sıra dışı bir insandı, bir sporcunun fiziksel gücüne sahipti
ve aktörlük yeteneklerini hemen gösteren
oynadığı karakteri yaşama özelliği vardı.
Ama onu nasıl kullanacağını bilmeyen, hatta ondan çok korktuğu için
Carmen Jones'ta
şarkı söylerken onun sesini kullanmayan bir sisteme çarptı.
CARMEN JONES (1954) YÖNETMEN: OTTO PREMINGER
1959 yılında
birkaç yıl sonra Oscar kazanacak olan yönetmen Robert Wise'ı,
aktör Ed Begley'i, kara listedeki senarist Abe Polonsky'yi
ve Modern Jazz Quartet'i bir araya getiren
bir proje üreterek cevabını verdi.
Odds Against Tomorrow, o dönem için mükemmel bir şeydi.
Öyle bir film yapma fırsatının bana verilmiş olması
benim için çok büyük anlam
ifade ediyordu.
ODDS AGAINST TOMORROW (1959) YÖNETMEN: ROBERT WISE
Selam bebeğim. N'aber?
Bacco sana içki ısmarlamak istiyor.
Ben ise yepyeni bir araba.
Odds Against Tomorrow unutulmaz bir filmdi.
Döneminin son kara filmiydi
ve ırklara dürüst bakışıyla döneminin ötesinde bir yapımdı.
Bu yüzden de görmezden gelindi tabii.
Belafonte'nin önüne çeşitli fırsatlar çıktı
ama teklif edilen projeler onun hiç ilgisini çekmedi.
Sidney Poitier o döneme gelene dek
evrenin en popüler siyahi kişisiydi.
Ama o Sidney Poitier'di.
Siyahilerin ortamında, Siyahilerin yanında bir
Sidney Poitier değildi.
Komple beyazlardan oluşan bir filmde Siyah birini oynayan Sidney Poitier'di.
Kendime sorduğum ilk şey "Bbir geçmişi, geleceği olmayan
siyahi bir adam kendini nasıl olur da
birden yedi Nazi rahibe arasında bulur?" olmuştu.
Rolü reddettim.
Sidney'ye teklif ettiler, kabul etti.
Kazanan, Sidney Poitier.
SIDNEY POITIER EN İYİ AKTÖR - LILIES OF THE FIELD
Siyahi topluluğunu düzgün şekilde yansıtmayan, hatta hiç yansıtmayan
içeriklere teslim olmaktansa
Harry Belafonte 1959 ile 1970 arasında filmlerde hiç oynamamayı seçti.
Benim gözümde bu onu film dünyasının Muhammad Ali'si yaptı.
Zirve döneminde ait olduğu alandan uzaklaştırılmıştı.
Reddettiğim hiçbir projeden pişmanlık duymuyorum.
Benlik değildi.
Hiç kimseye kızmadım.
Diğerlerinin fırsat bulup kabul etmesine sevindim ama ben…
Öncelikle ben sanatçıyım.
Aktörüm.
Marlon Brando, Walter Matthau, Rod Steiger, Tony Curtis
gibi isimlerle bize hiç rahat vermeyen
bir yönetmenin olduğu okuldan çıkıp geldim ben.
Yapılmaya değer olduğunu düşünmediğim hiçbir şeyi yapmam elbette.
Neyse ki
çok başarılıydım.
Çünkü beni aralarına yürekten kabul eden
o kadar büyük bir çevrem vardı ki
kimse Belafonte gibi büyük bir ismi görmezden gelemez,
ona bulaşamazdı.
Çünkü ne zaman biri gelip bana ültimatom verse
"Siktir git. Paris'e gidiyorum." dedim.
"Seversem oraya yerleşirim ama gideceğim yer,
sana olan cevabımı gösteriyor."
Tekim.
THE WORLD, THE FLESH AND THE DEVIL (1959) YÖNETMEN: RANALD MACDOUGALL
Buradayım.
Belafonte'nin kararlılığı onu piyasa dışına itti.
Ama telafi ve medeni haklar talep eden siyahilerin öfkesi artarken
filmler buna yetişemedi.
Bir oyuna ve filme konu olan Langston Hughes alıntısı şöyle der:
"Ertelenen bir hayale ne olur?
Güneş altındaki üzüm gibi kurur mu?
Ya da ağır bir yük gibi sarkar mı?
Yoksa patlar mı?"
Sürekli dövülüp duruyoruz.
Artık bu konuda harekete geçmeye karar verdik!
Siyahilere on yıllar süren kötü davranışlar
20. yüzyılı bir ayaklanma devri kıldı.
1960'ların siyasi topluluğu, neredeyse her yıl sivil ayaklanma gördü.
1965'te, Los Angeles'ta yaşandı.
Watts Ayaklanmalarını önceden tahmin etmek mümkündü.
Yaşanacağı belliydi. Patlayacağı belliydi.
Polisler insanları öldürüyordu. Topluluğu terörize ediyorlardı.
Gece bir gösteriye gidersem mutlaka polisin durduracağını biliyordum.
Hayatlarımızın
sanki hiçbir önemi yoktu.
1968'de Amerika'da ciddi sorunlar vardı.
Yarısından fazlası 1967'de yaşanmış 20'den fazla ayaklanma çıkmıştı.
Biri de memleketimdeydi.
Detroit, Michigan'da kanun ve nizam kaybedildi.
Linwood'dan bir çekim.
Durum, Belediye Başkanı ve Vali'nin
tahmin edemediği kadar ciddi.
Filmlerde de isyan çıktı.
Bağımsız film dünyasında.
Orada Siyahler yoktu.
Sadece ufek tefek roller veriliyordu
ve genelde ekranda birden fazla Siyahiye yer vardı.
Ekrandaki iki Siyahi yetenek
aynı anda yıldız gibi performans sergileseler de
film yıldızı olamıyorlardı.
Benim gibi biriyle böyle bir barda ne işin var?
Kendini pek yüksek görmüyorsun.
Daha adil bir dünyada
Nothing But a Man'de Ivan Dixon ile Abbey Lincoln'ün
arasındaki o gerilim ve sıcaklık
onları daha büyük kariyerlere, daha büyük üne taşırdı.
Çok yetenekli bir şarkıcı, aktör ve şovmen olan Davis
bunu kesinlikle başarabilirdi.
1966'da çekilen A Man Called Adam'da
mükemmel bir ego tatmini gösterdi.
Cicely Tyson, Ja'Net DuBois
ve sessiz, küçük bir rolü olan Morgan Freeman'la oynadı.
Konuşma gücünü ve yeteneğini gösterecek bir rol için
neredeyse 20 yıl bekleyecekti.
David, filmin son bölümünde karakterinin verdiği zararlardan
özür dileyene dek çok uyumsuz bir karakteri oynuyor.
Tamam, yanlış yaptım, oldu mu?
Ne olduğunu anlayana dek beklemeliydim.
Belki şişeyle kafanı kırardı.
Tatlım, gördüğüm tek şey
o yaşlı kadının ellerinin…
Adam.
Van Peebles'ın sanatsal film dünyasına siyahilerin yaşamını
acındırmadan katması yepyeni bir şeydi.
Stüdyoların filmleri, toplumun isteklerine cevap vermektense
toplumu yönlendirme ihtiyacı içinde sıkışıp kalmıştı.
Tüm çağların bu yanlış yönlendirilmiş
ölü müzikalleri…
Mesela bu en iyi film adayı gibi.
Ama 1968'in en iyi haberi, Sidney Poitier'in
beyaz film yıldızları için yanlış rollerde oynamasından
zirveye ulaşmasıydı.
Hem Guess Who's Coming To Dinner hem de In the Heat of the Night
1968'de dünya çapında yayınlanarak En İyi Film adaylıkları aldı
ve bu, beyaz yıldızların onun ışığına bakakalmasını sağladı.
Beni yanlış anlama.
Kızını seviyorum. Onunla tanıştığım gündeki gibi
mutlu olmasını sağlamak için her şeyi yaparım.
Ama senin onayın olmazsa bunun hiçbir anlamı olmayacak.
Mark Harris'in kitabı Pictures at a Revolution'da yazadığı gibi
"Poitier, Amerika'nın en çok izlenen yıldızı."
Maalesef, kendisi ayrıca başarılı siyahilerin eğlence sektöründe
gördüğü tepkiye de bir örnek.
Kimse durup da Sidney Poitier izleyici çekebiliyorsa
başka siyahi erkek veya kadınlar da bunu yapabilir diye düşünmedi.
Öyle bir dönemdi ki ekranda siyahi biriyle beyaz biri konuşursa
bu yetişkin filmi sayılıyordu.
PETULA CLARK TV BÖLÜMÜNDE BELAFONTE'NİN KOLUNA DOKUNUNCA TARTIŞMA ÇIKTI
Medyada siyahilerin başarısı
metroda 100 dolar bulmaya benziyordu.
Tekrarlanmayacak bir fenomen.
Filmler yeni yeni yapılmaya başladığında, örneğin Presley
veya The Beatles'ınkiler,
ki ABD'deki ilk albümlerini Siyahi plak şirketleri çıkarmıştı,
niye kimse bu kadın rock öncülerinin oyunculuk yapmasını istememişti?
Siyahi yeteneklerin bağımsız film dünyasında
hakkının verilmeye başlamasına
çok kalmamıştı.
Yazar ve yönetmen olan George Romero, siyahi aktör Duane Jones'un
eline bir film ve silah vererek tarihin en etki uyandıran
filmlerinden birini yarattı.
Sakin olsan iyi olur.
"Johnny! Johnny, yardım et!" diye bağırdım.
Rol, siyahi bir aktör için yazılmadığından kahramanın ırkından hiç bahsedilmemişti
ve bu ilk defa oluyordu.
Kapıları ve pencereleri güçlendirmek için döneceğim.
Şimdilik iyisin ama, değil mi?
Değil mi?
Siyahi adamı yanında istersin.
Çünkü kaçmana yardım eder.
O ölüp giderse sen de ölürsün.
Biz kurtulmayı biliriz.
Zombilerden kaçmayı biliriz.
Katil bitkilerden, bizi öldürmeye gelen her şeyden
kaçmayı biliriz çünkü biz…
Yoldan çekilmeyi biliriz.
Çekilip başka şeyleri kenardan izlemeyi biliriz.
Zombilerin potansiyel kurbanlar araması ve korunmak için
pencerelerin güçlendirilmesi
bana ayaklanma görüntülerini hatırlattı.
Night of the Living Dead kadar hem istemeden hem isteyerek
alegori ve mecaz barındıran bir film hiç yoktur.
Gözlerinin arasından vur, kafasından.
Jones, beyazları kurtarmaya çalışırken öldüğü için
Night of the Living Dead, militan Afro-Amerikalılarca benimsendi.
Irkının yanında olmama mesajı olarak algılandı.
Ablalarımın sevgililerinin böyle dediğini duymuştum.
İyi vurdun!
Tamam, öldü. Gidip alalım. Yakılacak bir tane daha işte.
Film kadar ürpertici sonda da
Jones öldürülüp ceset yığını arasına atılıyor.
Hepinize çok üzücü bir haberim var.
Martin Luther King bu akşam Memphis, Tennessee'de
vurularak öldürüldü.
Medgar Evers ile Malcolm X'in öldürülmesinden birkaç yıl sonra
Dr. Martin Luther King'in suikaste uğraması,
bu filmi yazarı ve yönetmenin
hiç planlamadığı kadar önemli kılacaktı.
Living Dead'in başarısı, siyahi aktörlere olan genel ilginin göstergesi olmalıydı.
Peter Sallers'in Amerikan yerlisi karakterini oynadığı
satir filmi The Party'nin olduğu yıl
1968'de ayrıca Yul Brynner Pancho Villa'yı,
ve maalesef Woody Strode da bir Apache üyesini oynamıştı.
Amerikan uzun metrajlı filmleri, filmler siyahilerin hayatını
siyahi aktörlerle anlatsa bile beyazlarca yönetilmiştir.
Film izleyicilerinin %30'u siyahiler olsa da
siyah yönetmenler dışlanmış durumda.
Yardımcım William Greaves de ilk uzun metrajlı filmi
Take One and Take Two'yu yeni bitirdi.
Düzenlemenin son aşamasında.
Selam, şu kısmı düzelteyim.
1940'larda siyahi Powell Lindsay'in, Oscar Micheaux'un,
Bill Alexander'ın yönettiği uzun metraflı filmler vardı.
Bu yönetmenlerin Hollywood'a girişi engellendi
ve filmleri sadece ülkedeki siyahi topluluklarınca izlendi.
1968'den 1978'e kadar sürekli konuşulan bir efsane de
bir avuç siyahi yönetmen nihayet kamera arkasına geçince
siyahi yönetmenlerin ilk kez böyle bir şans bulmuş olmasıydı.
Hâlbuki buna mecburlardı.
Afro Amerikalılar, genelde bir kişinin yazıp
yönetmesinin nadir olduğu ve stüdyolarca reddedildiği
zamanlarda yazıp yönetmişlerdi.
Ana akım medya bu film ve sinemaları görmezden gelse de
siyahi basın bu sinema ve filmleri destekledi.
Ve sessiz film döneminin başında
Oscar Micheaux senarist, yönetmen ve bazen de aktördü.
Siyahi sinemalar için filmler yaptı.
Çoğu çok iyi değildi
çünkü siyahi izleyicilerin istikrarla var olmasına rağmen
siyahi filmlerin varlığı istikrarlı değildi.
Unutmayın, çoğu stüdyo Almanya'yı kızdırıp
o işleri kaptırmaktan korkuyordu.
Ta ki 1942'de Nazi'lerce kovulana dek.
Ama Afro Amerikalıların parası onlara yetmezdi.
O siyahi sinemalarının çoğu aslında sinemaya dönüştürülmüş
binalar ve odalardı.
Michaeux ve diğer yapımcılar, hatta bazı beyazlar bile
oldukça düşük bütçeyle filmler çekti,
hatta pek para ödeyemedikleri popüler kitapların filmlerini.
Yazarlar yine de kabul etmişti
çünkü kitaplarının film yapılmasını istiyorlardı.
Astaire, filmlerinde genelde efendi-hizmetkâr ilişkisi gösterirdi.
Bir sürü siyahi oyuncu karşısında dans ettiği abartılı sahneler vardı.
Stüdyolar, Afro Amerikalılar hakkında böyle bir yol izlerken
yönetmen Alice Guy-Blaché bambaşka bir şey yapmaya karar verdi.
1912'de A Fool and His Money'yi yönetti.
Hepsi Afro Amerikalı oyunculardan oluşan ilk filmdi.
Sanatçılığıyla her şeyi netçe gösterirken, o aktörleri de ezmedi.
O günlerde stüdyolarca sürekli aranacak kadar başarılıydı
ve sanatını yaparken gösterdiği özeni düşününce
ilk Tarzan filmini yapmayı reddeden muhtemelen o olmuştu.
O dönemin siyahi yapımcıları bağımsız filmlerin ilk dönemlerinde
çalışmış hırslı, kararlı film severlerdi.
O dönemlerde "bağımsız film" demek,
başarılı olunca inanılmaz kaynaklara ulaştığınız havalı yabancı demek değildi.
Stüdyoların sahip olduğu sinemalardan dışlandığınız anlamına geliyordu.
Ürününüzü seyircilere ulaştıracak yollar bulmalıydınız.
Micheaux ve onun gibi düşünenler
dramalar, komediler, müzikaller ve cinayet filmleri çekiyordu.
Bazen bu türleri tek filmde topluyorlardı
çünkü sınırlı olan şey kaynaklarıydı, hırsları değildi.
Çünkü film tarihinin çoğunluğu boyunca
stüdyolar, siyahilerin parasını almamaktan memnundu.
Siyahi girişimler ise buna her zamanki gibi bir de facto,
yer altı ekonomi ve kültürü yaratarak cevap verdi.
Bunun kanıtı ancak sonra ortaya çıkacak olsa da
aktörlükten yapımcılığa geçen William Greaves
romansı bir vasıta kullanmıştı.
Sürekli benzer roller verildiği için oyunculuğa ilgisini kaybettikten sonra…
Hattie Hala, savaşta her şey hızlıdır.
Din hizmetlerimizin bile hızlandırılması gerekti.
…öncü olabilme isteğiyle Symbiopsychotaxiplasm'ın
yapımına başlar.
"Bana lütfen dokunma" dedim. Bana bir daha asla dokunma.
Symbiopsychotaxiplasm'ın hem resmî
hem de bastırılmamış hırsları en az adı kadar büyüktü.
Zaman konseptiyle her şekilde oynuyordu.
Yönetmen Bill Greaves,
filmi yapmaya o kadar dalmış ki hiçbir perspektifi kalmamış.
"Filmin konusu ne?" diye sorarsanız
sorudan daha belirsiz bir cevap veriyor.
Sanırım kararsızdı. İyi çekilmiş bir sahne görmek istiyordu.
Aktörlerinin ilham almasını istiyordu.
Bence ne yapacağı konusunda kararsız kalmıştı.
Benim teorim böyle en azından.
On yıllar boyunca Symbiopsychotaxiplasm'ı tarif etmek içina
insanlar ter döküp durmuştu.
Artık böyle filmler o kadar yaygın ki kendi başına bir tür oldu.
Yenilikçi, sosyal hiciv barındıran, şaka filmi.
Kara listeye alınmış olan Yönetmen Jules Dassin,
ırk politikalarını, filmin siyah yıldızları için yazdığı
Uptight ile sahneye taşıdı.
Dassin, Dee ve Mayfield cesur, korkusuz şekilde
Dr. King'in ölümünü ses getirecek şekilde perdeye taşımışlardı.
Martin Luther King, 1968'de suikaste uğradı.
Annem işini gücünü bırakıp cenazeye katılmıştı.
Bu adamı tanımıyordu.
Ama her şeyi bırakıp, en iyi şekilde giyinip gitti.
"Bu önemli mi?" diye düşünmüştüm.
Bu adam önemliydi.
Yaptıkları önemliydi. Anlattıkları önemliydi.
Biz önemliyiz.
Seslerimiz, umutlarımız, hayallerimiz, hedeflerimiz. Hepsi önemli.
Bu gerçekleri net görüyoruz.
Uptight, çaresizce cevaplar arayan
acı içindeki, öfke içindeki bir topluluğu anlatıyordu.
Türündeki filmlerin kalbiydi.
Dr. King öldürüldükten sonraki gün
Atlanta'da, Morehouse Spelman'dan bir uçağa bindik
ve Memphis'e uçup, çöp işçileriyle birlikte yürüdük.
"Ben insanım" mesajları taşıdık. Eskiden evde de vardı.
BEN İNSANIM
Cleveland, Dr. King'in suikasti sonrası kargaşa içindeyken
soygun türünde cesurca bir işe girişip
bir grup devrimci soygun düzenlemeye kalkıyor.
Takımın önemli bir üyesi
King'in ölümünün kaosu sebebiyle ne yapacağını bilemiyor
ve vicdan azabı içinde.
Hayatımda hiç bu kadar kötü hissetmemiştim.
Uptight, 1935'teki John Ford filminin modern bir versiyonu
ve siyahilerin endişelerinin başa sardığı döngüyü başlatıyor.
The Informer'ın modern versiyonu değil mi?
The Informer'ı biliyordum, onu görür görmez ne olduğunu anladım.
Herkes, belli türde insanların
polis olduğunu düşünüyordu.
Partidesiniz, cigara dönüyorsunuz,
biri içmeyip başkasına uzatıyor.
"Kesin polis" diyorsunuz.
Ya da hepiniz devrimcisiniz ama gruptaki biri tuhaf davranıyor.
Devrimci kadronuz varsa şüphelenilen biri hep olur.
O film de öyleydi işte.
Film müziklerini besteleyen Booker T. Jones, otobiyografisinde
kimilerinin Uptight'ı ilk blaxploitation filmi gördüğünü yazdı.
Başka bir kıtada, başka bir kültürde
İtalya'daki bir stüdyo,
alanını değiştiren birçok film gibi
ikinci sınıf görülen bir türden geliyordu.
Bu durumda bu tür, spagetti kovboyuydu.
Filmin biraz ilerisinde,
yönetmen bu sahneyle birlikte
izleyici beklentilerini alaşağı etmek istemişti.
Henry Fonda'yı acımasız yapmak yıkıcı bir etkiydi.
Kendisi Amerikan sinemasının ahlaki pusulasıydı.
Ama çıkış peşindeki Isaac Hayes,
Leone'nin, John Wayne, Jimmy Stewart, ve Shirley Temple gibi
isimlerle birlikte beyaz ahlakının zirve noktasını
temsil eden Fonda'yı kullanışını görüp ilham aldı.
O kadar ki, yapımcı oyuncu Hayes, bu müzik parçasını yarattı.
Hayes, Stax Studios'taki arızalı klimadan kaçmak için
bu filmi izlemeye gittiğini söylerdi
ki en az on kez yakalanmıştı.
Woody Strode'un yükselen varlığı, Hayes'i bir gün
Kovboy gibi siyahilerin varlığının
çok az olduğu bir türde film yıldızı olabileceğine ikna etmişti.
Daha da önemlisi, Once Upon A Time, Hayes'i Hot Buttered Soul albümünü
yapmaya motive etmişti.
Gordon Parks, yarı otobiyografik romanı The Learning Tree'yi
1969 yılında perdeye taşıdığında
bir Afro Amerikalı yönetmenin ilk stüdyo destekli filmini yapmıştı.
Warner Bros. eski fotoğrafçıdan istediği kârı elde etmişti.
Hem senarist, hem yönetmen, hem yapımcı hem de bestecilik yapmıştı.
Başrolde de olmamasının tek sebebinin çok uzun olması
olduğunu söyleyerek şaka da yapmıştı.
Learning Tree, 12 yaşındaki Newt'in yaz dönemini bize anlatıyor.
Filmi, unutulmaz kılan bir olay var.
Koş Tuck, koş!
Öyle bir anki hem sürreal hem de fazla gerçek.
O dönem kıymeti bilinmemiş bir şey.
Dur! Vururum!
Ateş etmene gerek yoktu.
Suçlulara ne olduğunu görün işte.
Hepimizin bildiği ama filmde görmeyi beklemediğimiz bir sahneydi.
Parks, filme sığdırabildiği kadar çok şey sığdırdığını söylemişti.
Mesela kovboy filmlerini siyahilere ait gösteren bu muhteşem sahne gibi.
Çünkü böyle bir sahneyi bir daha çekip çekemeyeceğini bilmiyordu.
1969, bizi olağanüstülükten gerçek dışılığa taşıdı.
Senarist ve yönetmen Robert Downey Sr.
devrim konusundaki devrimsel komedisini, hicvi Putney Swope ile yayınlayınca
çılgınlık zirveye ulaştı.
Klima yenmez.
Siyah bir adam Putney Swope
birden bir reklam ajansının başına geçiyordu.
Harika bir başkan olacaksın.
Ve ajansın çalışma şeklini hemen değiştiriyordu.
Burada kullanılmamış pek çok yetenek olduğunu düşünüyorum.
Ben yapmadım!
Ateşini mi ölçüyorsun o zaman?
Patron, beni kovma. Karım, üç çocuğum, bir Shetland tayım var.
Komediyle, direkt söylenemeyecek bazı şeyler söylenebilirdi.
Bence siyahilerin yapması gereken de buydu.
Komedi altında bazı mesajlar vermeliydik.
Downey bir fırsat gördü.
İstediğimiz mesajları vererek oynayabilirdik.
"Dâhice" demek istemiyorum ama ona yakın bir şeydi.
Yıldızı Arnold Johnson'un performansından memnun olmayan
Yönetmen Downey, baş karakterinde kendi sesini kullandı.
Truth and Soul!
-TS, bebeğim. -Aynen öyle!
Bu hareket, oğlunun Oscar adayı olduğu Tropic Thunder'daki rolünü
kesinlikle etkilemişti.
Uğraşıyorum ama zor.
-İyisin. -İpucun var mı?
1969, siyahi filmlerinde büyük değişiklikler yaşanan bir yıldı.
Hikâyeler, geçmişteki siyahi yaşamını daha sert
ve gerçekçi gösteriyordu.
Köleliği sert şekilde gösteren ilk Amerikan filmlerinden biri mesela.
Filmin adı Slaves'di.
Başrolündeki Dionne Warwick hem oynamış
hem de ondan beklenmeyecek bir konuda şarkı söylemişti.
Ossie Davis ise mantıksız bir sistemde, mantığa tutunmaya çalışan bir köleydi.
120 bin. Satıyorum. Başka teklif?
Davis'in yavaşça öfkelenişi, çaresizliğini saklamıyor.
Hatta şunu vurguluyor.
Tarihi arbede, Rupert Crosse, The Reivers filmiyle
en iyi yardımcı oyuncu olarak Oscar adayı gösterilen ilk siyahi olunca
devam ediyor.
Nasıl çalışıyor bu?
Crosse'nin sıcakkanlılığı, McQueen'i narsisizminden kurtarıyor.
Crosse'a ilgi gösteriyor
ve bizim de aynı şekilde ona ilgi göstermemizi sağlıyor.
On yıl önce Crosse, John Cassavetes'nin 1959'da
elbette bağımsız yapım olarak çıkardığı ırk draması Shadows'ta oynamıştı.
Tavşan ve ağaçlı olanı sevdin mi?
Onu bilmiyorum.
Tavşan ağaçtan düşmüş ve şöyle demiş:
"Aşk, kuşların işi."
Crosse'u Actors Studio'dan
tanıyan Yönetmen Mark Rydell, onu The Reivers'a getirmişti.
Rupert Crosse 195 santim boyundaydı
ve Steve'i oynamak için doğru kişi olduğunu biliyordum.
Steve McQueen'in evine sürmek harika bir şeydi
çünkü içinde Ferrari, Aston Martin, yarış motorları gibi
bir sürü araç bulunan
belki on garja vardı.
Çok büyük bir mülktü, bahçesi vardı. Çok lükstü.
Rupert böyle bir şey hiç görmemişti
ve itiraf edeyim, Steve'le tanışana dek ben de görmemiştim.
Hiç parası olmayan ve genç bir aktör gibi yaşayan
Rupert'tan daha iyi olsam da ben de mütevazı bir yaşam sürdüm.
O eve girdiğimizde ve Rupert, Steve ile tanıştığında
Steve bu deve baktı, onun kütüphanesinde oturduk
ve Steve, tae kwon do'dan bahsetmeye başladı.
Bu dövüş sanatlarında uzmandı.
Rupert'a bazı hareketler gösteriyordu. Rupert dedi ki:
"Dengen bozuk." Sandalyesinden bile kalkmamıştı.
Steve ona bakıp "Öyle mi?" dedi.
"Evet, dengen bozuk."
"Yanlış duruyorsun." dedi. Steve "Göster." dedi.
Rupert ayağa kalktı
ve karşı karşıya geldiler, iki saniye sonra
Steve, yan odadaki bilardo masasının altına doğru uçmaya başladı.
"Film işi yattı" diye düşünmüştüm.
"Rupert'in işi bitti."
Ama Steve, bu adam ondan korkmadığı için çok heyecanlanmıştı.
LA film dünyasını dolduran meraklı ve ileri görüşlü
Jack Nicholson ve senarist Robert Towne gibi isimlerle birlikte
Rupert Crosse da yeteneğine saygı duyulan karizmatik bir figürdü.
Jim Brown ile Rupert Crosse
yeni bir tür siyahi maskülenliğini gösterirken
Brown bir yandan nazik ve sabırsızdı,
Crosse ise küstahça gülümsüyordu.
Benim için siyahiler kadar beyazlar arasında da popüler olan
ikinci isim olan Muhammad Ali de
kendi nezaket ve küstahlığını
1970 belgeseli Cassius Clay'de göstermişti.
Hapse girmemek için avukatlara para veriyor,
ilk eşine nafaka ödüyor,
şimdiki eşini ve çocuğunu destekliyor.
Bu sıra dışı belgesel, Ali'yi, olduğu ve olacağı kişi arasındaki
bir dönemeçte yakaladı.
Önemliydi çünkü siyahi filmin çekirdeği olacak
soğukkanlılığı gösteriyor.
Ali'nin yaptığı gibi ana akımdan saklanmadan
çıkış yapan ikinci bir siyahi de
başta oyun, sonra ise film olan The Great White Hope'da
yaşadığı zorluklar anlatılan Jack Johnson'du.
Bunda James Earl Jones, En İyi Aktör adaylığı alacak
ikinci siyahi adam olacaktı.
THE GREAT WHITE HOPE (1970) YÖNETMEN: MARTIN RITT
James Earl Jones, kariyerinde birkaç kez olduğu gibi
yine maskülen çekiciliğini göstermişti.
-Hayır! Ben… -Giyinin Bayan Bachman.
-Sizi şehre götürelim. -Jake!
Korkma sen. Giyin.
1970'teki filmde, ırklar arası cinsellik
ve yarattığı gerilim, anksiyete dalgaları yarattı.
The Great White Hope, izleyicilere
böyle ilişkilerin karşılıklı olduğunu hatırlatı.
Bu değişiklikler saygı değer yapımcılardan biri olan
Yönetmen William Wyler'ı kararsız bıraktı. Kendisinin
sosyal değişimleri anlatışı The Best Years of Our Lives'da görülür.
Wyler, 1965'teki ilk takipçi filmi The Collector ile bir örnek ortaya koydu.
Son filmi The Liberation of L.B. Jones'tu.
Kolayca yansıttığı bu modern drama
siyahi kadın bedenini aşırı fetişize ettiği için başarısız oldu.
-Avukata mı gidesin var? -Tatlım, kolumu acıtıorsun.
Avukata gidesin var! Beyaz bir adamı uyarmazlar mı sanıyorsun?
Bir sürü aptal gördüm ama en aptalı da sensin!
King: A Filmed Record belgeselini yönettikten sonra
Sidney Lumet, heyecan verici bir şeye döndü.
Irk ve cinsiyet sorunlarını anlatan Tennessee Williams oyunu,
bir Gore Vidal senaryosuna.
Başrollerde James Coburn, Robert Hooks ve Lynn Redgrave vardı.
Tepki almak için çok uğraşan Last of the Mobile Hotshots,
yetişkin filmi belirlenmişti.
Sebebi de siyahi bir adamın, beyaz bir kadınla sevişebilecek olmasıydı.
Fırının kapağı bozuk.
Çatı sızdırıyor, tuvaletten su akıyor
ve sen ev sahibi olmak için fazla tatlısın.
Diana Sands'ın büyüleme yeteneği 1970 The Landlord'unda belirgindi
ve bu aşırı ayrıcalıklı beyaz bir adamın
tamamı siyah Brooklyn sokağını burjuvalaştırması,
siyahi yazar Bill Gun'ın siyahi yazar Kristin Hunter'ın
romanını uyarlaması trendini sürdürdü.
Bu aktörün doğal sağduyusu, beyaz perdelere çok uygundu.
Birçok aktörün sayfalarca metinle vereceği mesajı
Sands bir kahkaha, bir gülümseme ile verebiliyordu.
Diana Sands mükemmel bir halaydı çünkü büyük bir çocuk olmayı biliyordu.
Çok fedakâr biriydi,
çok neşeli bir insandı.
1970, Chester Himes'ı nihayet anlamlı bir şekilde sahneye taşıdı.
İlk yönetmenliğinde
Ossie Davis, duygusal siyahi seksiliği mitini,
Himes'in romanından bir sahneyle tersine çevirdi.
Kitabında, Himes içindeki acıyı dışarı vurarak
siyah bir kadının, beyaz bir polisi yanına çekip
cinsel olarak aşağılamasını anlatıyor.
Lütfen bebeğim.
Lütfen.
Film uyarlaması, siyahların aşağılanmasından bıkan
izleyiciyi memnun etti
ve Davis'in perde altında senaryoyu değiştirmesi neşeyle karşılandı.
Kanun namına dur!
Davis'in, şiddet dolu Harlem polisleri üstündeki bu yorumu
son moda konsepti tanıtan, Afro-merkezli bir masaldı
ve bestesini Hair bestesini yapan Galt MacDermot yapmıştı.
Alaycı Godfrey Cambridge
ve çabuk parlayan Raymond St. Jacques tarafından oynanan şık dedektifler
Davis'in bir araya getirdiği siyahi sahne aktörlerindendi.
-Ne var? -Şuna bak.
Tanrım, giydiği o mavi gömlekler,
giydiği o takım,
bıyığının bakımlı olması falan, çok zarif bir adamdı.
O beyaz beceriksizi gördün. Kimliğini belirledin mi?
Bilmem Teğmen. Belki evet, belki hayır.
Hepsi birbirine benziyor.
Kendisi de tiyatro oyuncusu olan Davis, arkadaşlarının başarısının
tadını çıkaran siyahi aktörlerin samimiyetine bayılacağını biliyordu.
Bunu film izleyicilerinin deneyimlemesini istemişti.
Cotton Comes to Harlem'de çok fazla fantezi var.
Bir masal.
Ama işin güzel tarafı,
Ossie Davis'in Harlem'i
hiçbirimizin görmediği şekilde kullanması.
Tamamen gerçekçi.
Aslına uygun.
Fantezisi, Harlem'in gerçeklerinde yaşanıyordu.
Davis, siyahi devrimcilerin mantrasını alıp
bundan bir aşık atışması çıkardı.
Siyah yeter bana
Siyah onur günlerinin toplum tarafından değişim talebi değil de
kutlama günü olarak görüleceği günleri sabırsızlıkla bekliyorum.
Ki zaten öyleydi ama şarkı buna ritim kazandırdı.
Siyah yeter bana
Sürekli kendini tekrar eden o replik. İnanılmaz.
Sizin için yeterince siyah mıyım?
Calvin Lockhart ve onun vaaz verirken kullanma şekli,
Godfrey Cambridge ve onun kullanma şekli.
Senin için yeterince siyah mı?
Değiştiriyor. Birden fazla anlamı var.
Yeterince siyah mı?
Değil ama olacak.
Bu hâlâ doğru.
Davis, Cotton Comes to Harlem'e MacDermot'u ekleyerek
besteciyi, hikâye anlatımına katsa da
müziğin, siyahilerin tecrübesinin şok edici doğasını
anlatmasını sağlamak Melvin Van Peebles'ın işiydi.
1970 yapımı Watermelon Man hicvinde,
liberal, beyaz bir adam bir gün uyanıp kendini siyah buluyordu.
Beyazlar için siyahi olmanın korkunçluğunu gösteren
Godfrey Cambridge çok karikatürümsü, tek renk bir karakterken…
Jeff! Banyonda bir zenci var!
…empatiyle dolu, derin bir karaktere dönüşüyor.
Van Peebles, izleyicilerin bu evrimi fark etmesini istemişti.
Evlendiğimizde bunun ırklararası bir evlilik olacağını düşünmemiştim.
-Bana hiç söylemedin. -Ben de yeni öğrendim.
Van Peebles yazdığı akıllıca senaryoyla
skeç komedi konseptlerini ciddi film terimleriyle birleştirip
siyahi farkındalığı ve sorumluluğu hakkında titizce bir film çıkarıyor.
Nereye gidiyorsun?
-Clark Dunwoody ile yemeğim var. -Burada yok.
Pandemi dünyasında Watermelon Man tam da zamanında geldi.
Beyazlar, siyahilerin yaşadığı evinizden çıktığınız an
ölebileceğiniz korkusunu artık anlıyordu.
Bir yıl önce The Learning Tree'deki Gordon Parks gibi
Van Peebles, ilk stüdyo yönetmenliği için müzik bestelemişti.
Babam Watermleon Man'i çektiğinde karar vermeye çalıştıkları şey
direkt sinemalarda mı göstereceklerdi
yoksa hepsi beyaz olan kodamanların geldiği bir ön gösterim mi olacaktı?
Gösterim odasında temizlik yapan Willy diye siyah bir adam vardı.
Babam onunla konuşup biraz para verdi
ve "Filmim çıkınca beğen" dedi.
Willy, Watermelon Man gösterilirken
"Şuna bak!" dedi.
"Çok eğlenceli."
Ona bakıyorlardı. "Willy beğendi."
"Patron, gerçekten çok iyi. Şuna bak."
"Willy, komik mi sence?"
"Evet, izlemek için sabırsızlanıyorum. Ne zaman çıkıyor?"
Sinemalara çıktı. Tek kişilik odak grubu o adamdı.
Babam bu ırksal dezavantajı avantajına kullandı.
1971'de ikinci stüdyo filmini yapan Gordon Parks
müzik ve film ikilisini tamamen birleştirdi.
Avrupa stüdyo müziği klasiklerinden tamamen ayrılmış oluyordu.
Bu filmle, Parks, Isaac Hayes'i katma planını uyguluyor.
Shaft sadece bir ilk film değildi. Bir duyuruydu.
Easy Rider gibi filmlerin "60'lardayız" diye bağırması gibiydi.
Shaft ise bunun 70'ler olduğunu çeşitli yollarla rahatça haykırıyordu.
Aynı kıyafetlerle uyumuş gibi görünmeyen, saklanmayan bir özel dedektif vardı.
Kameranın, Manhattan'da deri kaban giymiş siyah bir adamı
takip etmesi yeni ve cüretkâr bir şeydi.
Bir devrimci ile yönetmen Gordon Parks'ın
karışımı gibi giyinmiş özel bir dedektif,
izleyiciyi oldukça heyecanlandırmıştı.
Kamera, yıldızı gizlice izlemiyordu.
Direkt ona bakıyordu.
Bu kombinasyon, düz saç ve mavi gözü güzellik standardı olarak sunan
ve ideal Amerika hakkında filmler çeken bir stüdyodan geldiği için,
filmlerin gidişatını sonsuza dek değiştirdi.
Shaft, tüm kadınlar için seks makinesi. Bu daha önce bir siyahi için hiç denmedi.
İyi misin?
Bebeğim, iyi misin?
Makine gibi hissediyorum.
İyi bir his değil.
BU FİLM OTORİTEDEN BIKAN TÜM KARDEŞLERİMİZE ADANMIŞTIR
1971'de, Van Peebles,
Siyahi Amerikalıların yaşadığı aralıksız dheşeti konu aldı.
Sweet Sweetback's Baadasssss Song.
Sadece bu isim bile, filmi televizyonlarda yayınlanmayacak
devrimin bir parçası yaptı.
O zamanlarda kanallar böyle bir ismi de,
böyle tetikleyici bir içeriği de asla yayınlamazdı.
Ne oldu?
Pornonun kaçınılmaz olduğu günlerden önce
Siyahi cinselliği hâlâ dikkat çekiciyken
Sweetback, siyahi seksini bir şova dönüştürüp
kamerayı kaçırmayarak cesaretini gösterdi.
Van Peebles, obje olarak görülmenin
nasıl olduğunu izleyiciler anlasın diye bu duvarı tuğla tuğla örmüştü.
BEYAZ JÜRİCE YETİŞKİN FİLMİ BULUNDU
Başlığa "badass" kelimesini eklemek çok cesurca bir hamleydi.
Filmin yetişkin filmi sayılmasını garantilemişti ki
Sweetback de öyle sayıldı.
Melvin Van Peebles, film kültüründeki istismarı ve yeni liberalizmin
yararlarını kendi avantajına kullandı.
Sakallı, puro içen siyah bir adamın cesaretini göstermeyi seviyordu.
Elvis Presley gülümsemesi
ve Megan The Stallion tırnağı kadar ikonik bir pop kültür jesti.
Sweetback çıktığı dönemde yetişkin derecelendirmesi yeni çıkmıştı
ve porno, pespaye şehir merkezi sinemalarından
varoşlara gelmişti.
Midnight Cowboy, en iyi film Oscar'ını kazanan
ilk yetişkin filmiydi.
Tek hatta.
Stanley Kubrick, Clockwork Orange'ı çekti ve yetişkin dendi.
Marlon Brando ile yönetmen Bernardo Bertolucci de
yetişkin damgalı Last Tango in Paris'le Oscar'a aday oldu.
Bir de Lialeh adında sosyal mesaj vermeyi hedefleyen bir film vardı,
besteciliğini funk efsanesi Barnard Purdie yapmıştı.
Motion Picture Association film için genel izleyiciyi önerse de
siyahların kaderinin genel mi yetişkin mi olduğuna karar veremezler.
Ama Van Peebles, yetişkin damgasına el koyarak devrimin önünü açtı.
Dedikodulara göre kendi kendine yetişkin damgası vurdu.
Çünkü, kurulun telifini almadığı tek damga oydu.
Böylece herkes X olan yetişkin damgasını kullanabilecekti.
Böylece XX, hatta XXX filmler doğdu.
Sonuçta hiç iki genel izleyici veya iki 13 yaş üstü duymamışsınızdır.
Watermelon Man'de olduğu gibi Sweetback de koşu ile başlıyor
ama bu defa, komedi için değil.
Sweetback, canı pahasına koşuyor. Onu canlı tutan şey hareket etmesi.
Filmin çoğu ileri gitmekle alakalı.
Van Peebles, müzisyenleri sadece müzik için seçmemişti.
Earth, Wind & Fire'ı iş birlikçisi yaptı.
Âşık olduğum bir sekreteri vardı. Bence Priscilla'ya herkes âşıktı.
Saçları aynı böyleydi. "Tanrım, Priscilla'ya bak."
"Ne giyiyor…"
"Priscilla bugün ne giyecek acaba?"
Ama Priscilla'nın biraz sahiplenici bir sevgilisi vardı.
Filmde oynamak istedi ama sevgilisi izin vermedi.
Earth, Wind & Fire diye yeni bir grubu vardı.
"Melvin ile oynayamazsın. Ama müziği ben yapmak istiyorum" dedi.
Katkıları, Sweetback'in paranoyasına paranoya eklemiş oldu.
Melodik ve kuvvetli R&B'nin aksine
yakında Earth, Wind & Fire olarak direkt tanıyacağımız
Sweetback müziği, altında vurmalı çalgıların duyulduğu
ahenksiz, avangart bir cazdı.
Müziğin amacı bize, filmlerin kaçındığı
bir dünyaya çekildiğimizi fark ettirmek için vardı.
Yönetmen Van Peebles'ın refleksleri sayesinde
film, türleri hızlıca birleştiriyordu.
Koş Sweetback!
Koş şerefsiz!
Kardeşinin kanını döktüler! Ama benim dökemeyecekler!
Koş Sweetback!
Koş şerefsiz!
Annenin kanını döktüler!
Babanın kanını döktüler Ama benim dökemeyecekler!
Babam, lobideki insanlarla konuşmamı sağlardı.
"Ne düşünüyorsun?" derdi. Söylerdim.
"Ne düşündüğünden bana ne? Sonra öğrenirim" derdi.
"Lobidekilerle konuş. Film hakkındaki düşüncelerini öğren.
Ne görüp duymuşlar, ne düşünüyorlar."
Bir auteur, şovmen ve pazarlamacı olan Melvin, besteciyi
sadece bir çalışan değil de projenin yaratıcı ortağı yaparak
yönetmenin, filmin geleceğine yatırım yapmış olacağını biliyordu.
Melvin, film sektöründe yeni bir yön
olmaya başlayacak bu geleceği öngörmüştü.
Önce, filmin satış hikâyesini filmi pazarlamak için kullandı.
Yoksa hiç veya az ilgi görecek sıradan bir siyah filmi olacaktı.
Daha da önemlisi önce müzikleri yayınladı
ve bunu filmi pazarlamak için kullandı.
Bir sanatçı ve girişimciydi.
Kimse görmedikten sonra sanat olmasının önemi yoktu.
Gordon Parks, siyahi film başrolü olabilecek kişiyi değiştirdi.
Sweetback ve Shaft, Muhammad Ali örneğini izleyerek
artık var olmak için izin almayan siyahi figürleri takip etti.
Sahneleri onları davetkâr değil,
cüretkâr gösteriyordu.
Eskisi gibi alçakgönüllü, yere bakan karakterler değildi.
Sert ve ironik bir mesafeyle izleyici
açıklama yerine kendi görüyordu.
Söylediklerimi dinle dostum. Yardım etmek için buradayım.
Tanrı'nın bir meleğiyim.
Harry Belafonte, yapımcılığını yaptığı deneysel drama
The Angel Levine için beyaz perdeye o ipeksi yoğunluğunu tekrar getirdi.
Kendi kendine verdiği sürgünü bu varoluşsal komediyle bitirip
Ralph Ellison'un, romanı Invisible Man'de ortaya koyduğu açmaza
bir yenilik ekledi.
"Bu kadar siyahi, mavi ve şanslı olmak için ne yaptım?"
Bir meleğim ben.
Beni almaya mı geldin?
Hayır.
Yaşam vermeye geldim.
Daha ilahi bir İncil paralelinde
Sidney Poitier, Papaz John rolündeydi.
Bu fantezide, Poitier herhangi bir yargıda bulunmayan,
geçmiş ve gelecek konusunda ikiye bölünüp kalmış
suskun bir ölüm meleğini oynuyor.
Bu iyi niyetli masal, Poitier'in kendi derdini de yansıtıyor.
Ossie Davis, Cotton Comes to Harlem'den sonra
nesiller boyu siyahi kadınların tek bir evde yaşadığı
gerilimlere odaklandı.
Tanrım, annem için bu evi almama yardım et,
senden başka bir şey istemeyeceğim, âmin.
Genç başrolü geleceği için ve sesini duyurmak için uğraşıyor.
Önceki filminden çok daha gerçekçi olduğu kesin.
Yazar ve yönetmen Ousmane Sembène bir keresinde
"Sounder ile Black Girl'deki aileler arasında
tam bir evren var." demişti.
"Böyle bir film yapmak isterim."
Gördüğü film evreni, kariyerinin çoğunda evlerdeki
eksik siyahi maskülenliğinin etkisini anlatmasına sebep oldu.
1939 yılının, film tarihinin en iyi yılı
olduğunu öne süren bir mantık var.
Ama 1939'un, Amerika'nın film yapımında zirvede olduğunu gösteren
yıl olduğu iddia edilir.
Gone With the Wind'i barındıran hiçbir dönem bana çekici gelmez.
Stüdyoların başındaki adamlar, yarattıkları popüler kültür mitolojisiyle
kendi köklerinden mümkün olduğunca kaçabildiler.
Gururlu ve öz güvenli bir Amerika var edebiliyorlardı.
Daha önce var olmamış bir Amerika.
Ama bu ülkenin çoğu buna inanıyor.
Muhtemelen dünyanın çoğu da inanıyor.
1939 yılında stüdyolar beyazların filtresinden geçmiş,
ahlaki ve edebi olarak gördükleri her şeyi
halka sunuyorlardı.
Biliyorum Huck. Onun kölesiyim.
Ama bazen bu adil mi diye düşünmeden edemiyorum.
Artık olay kültürel sömürgeciliğe uzanmıştı.
Beyazlar sizin kültürünüzü sizden daha iyi oynar, Latin oyuncular.
Pasifik adalılar.
Bayan Dorothy March,
ve onun Harlem'in Kralı Bill Robinson rolü!
Siyahiler.
İltifat görünümlü bir darbe.
Daha da önemlisi 1939 yılında siyahilerin toplumdaki yeri
hakkındaki genel ve zayıflatıcı mitini güçlendiren bir transfer yaşandı.
Bırakma zamanı!
-Kim dedi? -Ben dedim.
Yetkili benim. Tara'da bırakma zamanını ben söylerim.
Bırakma zamanı!
İkisi de kitap uyarlamasıydı.
1925 yılına dek tarihin en çok hasılat yapan filmi
D.W. Griffith'in The Birth of a Nation filmiydi.
1939'daki Gone With the Wind ise daha da çok hasılat elde etti
ve 1965 yılına dek zirvede kaldı.
1971'de ise yine zirveye çıktı.
1972, Rupert Crosse'nin kariyerinin açıldığı yıl olmalıydı.
Hayranları Jack Nicholson, Robert Towne ve yönetmen Hal Ashby
The Last Detail uyarlamasında Crosse'a bir rol yarattı.
Ama çekimler başlamadan önce Crosse'a lösemi teşhisi konuldu.
Katılabileceği umuduyla çekimler ertelendi
ama Crosse, çekimler başlamadan öldü.
Esquire dergisi makalesinde
Ashby, Crosse'un ölmeden önceki mizahından ve zarafetinden bahsetti.
Crosse'un görünümünden esinlenmiş Ashby'nin tarzını
özetlemek için "sarkastik şiirsellik" sözü uyduruldu.
44. AKADEMİ ÖDÜLLERİ (1972)
Isaac Hayes, 1972 Oscar'larında
ilk siyahi En İyi Şarkı ödülünü aldığında
Hot Buttered Soul ihtişamını tüm gezegene gösterdi.
Hayes'in kölelik zincirlerini
kendine zincir zırh yapıp giymesi ve bunu evde mutlu şekilde izlemem
sanki Dünya'ya göktaşı çarpması gibiydi,
atmosferin değişmesi gibiydi.
Hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağını haykırıyordu.
Sözde ana akımdan gelen filmlerdense
siyah film kültürünü daha çekici kılan baş döndürücü, heyecanlı
bir unsur katmıştı.
Bu unsur, kahramanlıktı.
Hamam böceği, şimdi şunu bir baştan konuşalım.
Bu rolleri yapmacıktan oynayan
beyaz meslektaşlarının aksine
siyahi aktörler anti kahramanları kahramanca, öz güvenle oynayıp
o sınırı da geçiyordu.
Geri döneceksin.
Çünkü o insanlarla sadece kardeşçe konuşup durdun.
Çünkü bir şey değiştirmedin.
Konuştun da konuştun ama geri dönemeyiz
çünkü zaten hiç parçası olmamıştık.
Shaft'tan sonra kara filmlerin ikinci sınıf yeni versiyonları çıktı.
Get Carter'a yeni bir yorum olan Hit Man.
Gerçek bir yıldızsın bebeğim.
The Asphalt Jungle'ın yeni bir yorumu olan Cool Breeze.
Bu terimi, herhangi yeni bir dalganın
hayal bile edemeyeceği kadar gerçek kıldı.
Bu filmlerde başroller, alt sınıftaki filmlerde
hiç izin verilmeyen bir öz güvenle oynuyorlardı.
Söylemek istemezdim
ama şu güzelliğime bak amına koyayım.
İşte bu!
Siyahi filmlerindeki bu zirve yıl, o kadar sınırı zorladı ki
filmler sonsuza dek değişti.
İlk kez iki siyahi kadın En İyi Aktris adayı oldu.
Diana Ross, ilk başrolüyle.
Cicely Tyson da Sounder ile.
Mahsulat sezonuna çok var Bay Perkin.
O zamana dek Nathan döner.
Dönmezse şuna emin olun ki mahsulatı yapan ben ve çocuklar olacak.
Bayan Cicely Tyson ile hiç tanışamadım.
Bana ninemi hatırlatıyor.
Hareketlerinde, konuşmalarında böyle bir asalet,
bir zarafet var.
Hayır.
David Lee için pasta yapacağım ki babana götür.
Cicely'yi görmek güzeldi. Çünkü ben Cicely Tyson izleyerek büyüdüm.
Bizi görmek güzeldi.
Bu filmlerin konusu bizdik.
Buraya fazla da alışma.
Çünkü nereye gidersen git seni seveceğim.
Ayrıca yardımcı oyuncusu Paul Winfield için En İyi Aktör adaylığı aldı.
Çocukken, kurban olarak, zayıf olarak görüldüğümüz filmleri
izlemek istemiyordum.
Geçenlerde Sounder'ı yine izledim ve yetişkin olarak daha iyi anladım.
Çocukken kaçırdığım katmanlar gördüm.
Diana Ross da ilk başrolüyle,
Billie Holiday ile alakalı çekilen ilk film olan Motown yapımı
Lady Sings the Blues ile En İyi Aktris adaylığı aldı.
LADY SINGS THE BLUES (1972) YÖNETMEN: SIDNEY J. FURIE
Birçoğu gibi siyah olmayı anlatan bir film değildi.
Konu, yetenekti.
Bob Mackie kostümleri, Diana Ross güzelliği
ve Billy De Williams… Etkileyiciydi yani.
Frank Yablans, Paramount'un başındaydı.
Filmin bir versiyonunu gördükten sonra Berry Gordy'ye
filme yatırım yapmayacaklarını söylediler.
Berry Gordy de Frank'e
"Ama bitirmedik. Daha çok eklenecek var." dedi.
Frank de…
Frank'in gerçekten ne dediğini söylemeyeyim
ama cinsel hastalık kapmışsın ve bana bulaştırıyorsun, gibi bir şey.
Çünkü daha önce tırnak içinde siyahi filmi için
bundan fazla para harcamadık.
"Frank, ne yapabilirim?" diye sordu.
"Bana 2 milyon dolarlık çek yaz, ne istersen yap." dedi.
O da yazdı.
Lady Sings the Blues erken, göz kamaştıran bir şovdu.
Filmlerdeki siyahi parıltısını yansıtmaya güzel bir başlangıçtı.
Diana Ross'u düşününce modayı da düşünüyorum.
Kırmızı halı etkinliklerinde, fotoğraf çekimlerinde
ve inşa ettiğim farklı karakterlerde
ondan pek çok kez ilham aldım.
Parmakları, saçları, o hâli.
Aman tanrım yani.
Bir de üstüne yetenekli bir oyuncuydu.
Sadece Ross değil, uzun, esmer, yakışıklı olmanın karşılığı olan
Billy De Williams.
Billy Dee Williams çıktığında
Hollywood'daki her kadın şöyle bağırırdı.
"Aman tanrım. Ne oluyor lan?" derdim.
O merdivenlerden indiğimde kendime âşık olmuştum.
"Tanrı aşkına!" demiştim.
Vurulmuştum.
Kolum düşsün mü istiyorsun?
"Kolum düşsün mü istiyorsun?" dediğim sahnede bile
kendimi tutamıyordum.
Bana özel bir ışık tutulduğu için gülüp durdum.
Eski film günleri gibiydi.
Kahkahaya kapılmıştım.
Kendimi zor tutmuştum.
Benim için çok komikti çünkü sinema sektöründe çalıştığım
dönem boyunca böyle bir şey
daha önce hiç başıma gelmemişti.
1972, siyahi yetenekler için patlama yılıydı.
Oyun yazarı Lonne Elder III Sounder için aday olmuştu.
Daha da önemlisi
Suzanne de Passe, Lady Sings the Blues senaryo ekibiyle
ilk kez en iyi senarist adayı olan siyahi kadındı.
Dee Rees, 2017'de Mudbound senaryosuyla
aday olana dek bu başarı tekrarlanmadı.
Bu da Dee Rees'i en iyi senarist adayı olan ikinci siyahi kadın yapıyor.
Bay Gordy, senaryoyu bana verdi ve dedi ki:
"Oku, düşünceni söyle."
Dehşete düşmüştüm
çünkü bence çok klişeydi.
Olduğumuz ve olabileceğimiz kişiler değil de
olduğumuz sanılan kişiler gibiydi.
Ben de Sidney Furie ile çalışmaya başladım ve sonra Chris Clark eklendi.
Bir sanatçıydı, çok akıllı bir kadındı.
Onunla takım olduk.
Burada ekilen tohumlar,
dönemin en önemli hikâyesini oluşturacaktı.
Baskın olan, kadınların katkısı oluyor.
Övgülere ek olarak 1972 sınıfı aksiyon doluydu.
BUCK AND THE PREACHER (1972) YÖNETMEN: SIDNEY POITIER
Sidney Poitier'in yönettiği kovboy filmi Buck and the Preacher'da
hem o hem de Harry Belafonte oynuyordu.
Belafonte'nin film için, hiç gerçekleşmemiş hayalleri vardı.
En büyük darbe, siyahi toplumunun desteklememesiydi.
Bu beni öyle bir noktaya götürdü ki ihanete uğramış hissettim.
"Beyazların Butch Cassidy and the Sundance Kid'i
destekleyeceği gibi siyahiler bu filmi niye desteklemedi?"
"Bu da onun bir versiyonu." Ama desteklenmedi.
Sonra birden fazla düşmanım olduğunu anladım.
Hem siyahi algısının ta kendisi
hem de dünyanın bizi gördüğü şekilde siyahi algısı.
Fred Williamson, köle intikamını konu alan kovboy filmi
The Legend of Nigger Charley'de oynadı.
Bu isim o dönem için bile sıkıcı ve öfke uyandırıcıydı.
Bu arada, bu isim artık yok.
Filmin adı artık The Legend of Black Charley.
Dagerreyotipi üstündeki bu poster her şeyi söylüyor.
"Biri Batı'yı uyarsın. Nigger Charley artık kaçmayacak."
Siyahiler nihayet korku filmlerine de ciddi şekilde eklenmişti.
William Marshall, trajik vampir Blacula rolündeydi.
Bence köleliğin yararları var.
"Yarar" mı?
Barbarlıkta yarar mı görüyorsun?
Bence siyahi insanları büyük korku filmlerinden uzak tutan
kurumsallaşmış ırkçılığın iyi yanı, Afro Amerikalıların
hiçbir doğaüstü gücün ve ele geçirilme tehdidinin
kölelikten daha canavarca olamayacağını
anlaması olmuştu.
Veya Tuskegee Deneyinden.
Ya da onları parlatmadıkları zamanlarda filmlerin bile korktuğu
gerçek canavarların kurbanı olan
masum Emmet Till'e yapılanlardan.
Siyahi basının ana akım medyaya
Emmett Till'in ölümünü dürüstçe ele alma baskısı yapması
ve kurumsal zalimlik ve kölelik gibi dehşetleri
hatırlatmak için çıkarılan filmler varken
siyahi izleyicilerin tek beklediği şey Emmett Till'in ölümünün
yarattığı kaosun filmleştirilmesiydi.
Hiç çekilmemiş olması Hollywood'da gücün kimde olduğunu gösterdi.
Benim gerçekten gözlerimi açan şey
Jet Dergisi'nde Emmett Till'in fotoğrafını görmekti.
Sonraki gün artık bambaşka biri olmuştum.
Jet Dergisi'nde Emmett Till'in gördüğüm resimleri duruyor.
O günden sonra annesinin nasıl hissetmiş olabileceğini fark ettim.
Çocukken Jet Dergisi'ne bakıp Emmett Till'in cesedini görmek
beni çok etkilemişti.
Artık acı ve sefalet görmeye o kadar alışmışız ki bizi etkilemiyor.
Hiç etkilemiyor.
Sonrakini bekliyoruz, çünkü yaşanacağını biliyoruz.
Daha gittikçe kişiselleşiyor. Gittikçe yaklaşıyor…
İnsanlığın, insanlara karşı insanlık dışı davranması.
Bu süregelen dehşet, Marvin Gaye'in
What's Going On'unda güzelce tanımlanmıştı.
Sosyal protestoyu ilan etmek yerine, melodik şekilde söyleyen ilk kişiydi.
Gaye, 1972'de efsanevi bir albüm daha yayınladı.
Bu defa caz köklerine dönme fırsatı sunan bir caz film müziğiydi.
TROUBLE MAN (1972) YÖNETMEN: IVAN DIXON
Siyahi film müzikleri sık sık What's Going On'dan esinlenir
çünkü o siyahi popüler kültürünün en devrimsel şeylerinden biridir.
Marvin Gaye'in de böyle yapması mantıklıydı.
Afro Amerika ilişkilerinin durumunu gösterdi
ve Trouble Man müzikleriyle müzikal otobiyografisine
What's Going On'da bıraktığı yerden devam etti.
Ondan sonra gelen film müzikleri de
önceki işlerinde gösterdiği baskının getirdiği zararı
değerlendirmeye devam etti.
SUPER FLY (1972) YÖNETMEN: GORDON PARKS JR.
Ama ironiktir, bu müziklerin en görkemlisi de
Marvin Gaye'in eski pop-soul'dan kopmasında
etkisi büyük olan bir sanatçıdan gelmişti.
O da siyahi Amerikalıların zorluklarını anlatan güzel bir falseto sunuyordu.
Temiz değil miyim? Kötü makine Çok iyi, çok kaba
Mal satıyorum, Devlet için Çok havalı, duruyorum
Gizli zula…
Curtis Mayfield'ın sosyal durumu özetleyen
ve kurumsallaşmış uyuşukluğa başkaldırı niteliğindeki sözleri
solo kariyerinin tamamı boyunca duyulabilir.
Mayfield, bu on yıllık süreçte beş film müziği,
20 de albüm çıkarmıştı.
Güçlü yakınlığı ve vurucu şarkı sözleri
o andan itibaren siyahi filmlerindeki tonu belirledi.
Birçok dost müzisyenin verdiği örnek olarak, Super Fly.
Mayfield, Melvin Van Peebles'ı örnek alarak
sıra dışı bir taktikle Super Fly müziklerini
film çıkmadan yayınladı.
Super Fly müzikleri
filme davet olarak algılanmıştı.
1970'lerde Warner Bros.'un başında olan John Calley,
Super Fly'ın, film çıkmadan film hakkında
heyecan yaratmak için müziği çıkarmak gibi
bir trend başlattığını söylemişti.
Mayfield'ın müziğinin dokusu
baş karakterin hayatını dramatize edip, yorumlar yapması,
sinematograf James Signorelli'nin de
başarısında saklıydı.
Hiç dublör kullanılmadan çekilen en iyi kovalamaca sahnelerinden biri
Signorelli tarafından gerilla çekim tarzıyla çekilmişti.
Kaçış yolu olmalıydı. Kovaladığı adam Jimmy'ydi.
Duruyorduk. Ron "Ben oradan atlarım" dedi.
Bu kadardı. Tüm prova buydu.
Birden fazla çekim yapmadık, orası kesin.
İki estetiğin kombinasyonuydu.
Biri, insanların yaptığı belgesel fotoğrafçılığıydı.
Özellikle Leacock, Pennebaker, Maysles gibi isimler.
Ben de varım. Bob Elfstrom.
Yaptığımız şeyler uzun metraflı film çekme
tekniğine sızıyordu.
Özellikle de çevrenin üçüncü taraf olduğu filmlere.
Signorelli'nin doğaçlamacı yaklaşımı,
Super Fly'daki farklı aksiyonlara da uygulandı.
Sheila Frazier ile yıldız Ron O'Neal'ın siyahi aşkıyla ilgili
samimi ve tutkulu olduğu sahne gibi.
Sana dokununca dışarı nasıl, hissedebiliyorum.
Sana ne yaptığını anlıyorum.
Uyuşturucu sayesinde kendinde kalabiliyorsun.
Özel hayatını istemiyorum bebeğim.
Tek istediğim şey yükünü taşımana yardım etmek.
"Köpükler gittiğinde durup
yeniden dolduralım çünkü görülmek istemiyorum" demiştim.
Ne düşünüyordum bilmiyorum. Görülmemek çok zordu.
Galada o sahneyi ağır çekimde
oynatacaklarını bilmiyordum.
Sanırım bir ara Judith Crist şöyle dedi:
"Bu sinema tarihinin en güzel, en erotik sahnesi."
Seçmelere girmeme yardım eden kişi Richard Roundtree'ydi.
"Rol seninmiş gibi davranarak içeri gir" dedi.
"Tamam" dedim.
Girdim, ayağımı masaya koydum.
Sig Shore'un masasına. Dedim ki:
"Başkasına bakmayın. Film bende."
Gordon "Sende!" dedi.
Gordon rolün bende olduğunu söyleyince çok sevindim.
Sonra beni aradı, özür diledi.
"Çok üzgünüm ama Sig Shore farklı görünüşlü birini arıyor."
"Çok şehvetli bir kadın arıyor."
Çok yıkıcıydı. Her şeyimi değiştirdim.
İki telefonum vardı, ikisinin numarasını da değiştirdim ki
bir daha kimseyle konuşmak zorunda kalmayayım.
Üç ay kadar sonra adamın biri karşıma çıktı.
"Yapımcıyım" dedi. "Aferin sana" dedim.
"Adın ne?" dedi. Adımı söyledim.
"Aman tanrım!" dedi.
"Üç aydır seni bulmaya çalışıyoruz.
Seni arıyorduk." "Siz kimsiniz?" dedim.
"Super Fly adındaki bir filmin yapımcısıyım" dedi. Dedim ki…
Eve varır varmaz telefonlarım susmamaya başladı.
John Calley söylediğine göre bağımsız yapım olan
ve Warner Bros.'un 150 bin dolara aldığı Super Fly,
1972 standartları için bile düşüktü
ama 30 milyon dolarlık hasılat getirdi.
Super Fly'ı birçok beyaz izledi.
Başka türlü 19, 20 milyon dolar kazanamazsınız.
17 haftadır da Boston'dayız.
Boston'da üçüncü haftadan sonra pek siyahi görmedik.
Kullanıcıları arasında kokain argosu olan Super Fly
New York City'deki siyahi bir uyuşturucu satıcısını anlatıyor.
Fort Worth'taki Daha İyi Etki Vakfı'ndan
R.L. Livingston film hakkında eleştirilerde bulundu.
Bu meclis ne yapabilir bilmiyorum ama sizin önünüze sunuyorum
çünkü Fort Worth belediye meclisi sizsiniz.
Burada sorun çözme sorumluluğu sizde.
Umarım bu işi burada, halkımız gidip bu pisliği kendisi
boykot etmeden çözebiliriz.
Super Fly'daki rolün için ne düşünüyorsun? Pozitif bir güç mü yoksa negatif mi?
Elbette ki pozitif. Yoksa filmi hiç çekmezdim.
Super Fly'ı çektiğimizde
durum neyse onu gösterdik.
Bu mantıkla izlenip yargılanacağını umduk.
Ama gördüğüm kadarıyla
Super Fly belli bir alandan
çok büyük eleştiriler alıyor
ama bu alanın filmle hiçbir alakası yok.
Siyahi halkı, filmleri yapmak için kullanıyorlar.
Beyaz yapımcıların gelip siyahi filmleri çekip
siyahi topluluğundan faydalanmasından bıktık.
Hem Oakland, Berkeley ve çevrede yaşayan siyahi figüranlar
günlük 50 dolar alması gerekirken 10 dolar alıyor.
Bence tüm sanatçılar ki, onları bizzat tanıyorum,
siyahi topluluklarında olanlar için endişe duyan sorumluluk sahibi insanlar.
Elbette tek başımıza film yapamayız.
Film yapımında pek çok farklı unsur var.
En önemlisi de sanırım en başta yüksek miktarda para olur.
Futbolculuktan sonra film yıldızı olan Jim Brown ve Fred Williamson
o yıl ikişer film çıkardı.
Hem betimleyici hem tanımlayıcı olan kısa isimlerle.
Shaft gibi. Devam filmi olan Shaft's Big Score,
kulağa sporcudan aktöre dönmüş bir macera filmi gibi geliyor.
Bu filmlerin hepsi kalıcı olarak 'blaxploitation' diye damgalandı.
Aynı anda hem tanıma hem dışlama anlamı içeren bir damga.
Bu filmler Amerikan sosyal hayatının ve popüler kültürünün bir parçası olsa da
ana akım medyada panik yaratmak haricinde pek bahsedilmezdi.
"Blaxploitation" kelimesini düşününce, siyahiliği metalaştırmak aklıma geliyor.
"Siyahiliği nasıl paketleyip satarız?"
"Sömürü" çünkü onlar beyaz yazarlar, beyaz yapımcılar,
beyaz yönetmenlerdi ve siyahi topluluğuna filmi veriyorlardı.
Siyahi topluluğu da hemen tüketiyor, onlara para kazandırıyordu.
Ama bize değil.
Bu sömürü değil mi?
Blaxploitation markası genelde tartışmalara ve kınamalara sebep olsa da
filmler genelde ilgi çekti ve kâr elde etti.
BLACK NOW BOFFO SİNEMALARDA
Günümüzde klasik görülen,
kahramanlıktan sıkılmış beyazların filmleri
sıkıntıyla savaşmak için anti kahramana dönüşüyor
ve izleyicilerin canını sıkıyordu.
Siyah yıldızlar ki insan bu isimde bir film niye çekilmemiş merak ediyor,
izleyicilerin doğal bir evrimden faydalanmasını sağladı.
Kendi güzelliklerinin tarzı ve ilgi merkezi olmanın tadını çıkarmak.
Elbette Baba filmindeki beş aile sahnesinde
Francis Coppola'nın karakterlerin düşüncelerini açıklaması
o düşünceleri onayladığı anlamına gelmiyordu.
Şehrimde zencilerin ticaretini sürdüreceğiz.
Hayvan onlar zaten. Ruhlarını kaybediversinler.
Filmin niyetini anlasak bile
bu ifadeyi duymak biraz zor olabilir.
Ama birçok siyahi filmde cevaplanmış bir soruyu sordu
ki uyuşturucunun bıraktığı çürümüşlüğü gösterdi.
Hayır, tanrı aşkına!
HELL UP IN HARLEM (1973) YÖNETMEN: LARRY COHEN
Siyahi filmleri daha önce olmayan bir savaşçı sınıfı yarattı.
Siyahi izleyicilerin artık siyahi karakterlerin
niye küçük rolü olduğunu açıklayan hikâyeler bulmasına gerek yoktu.
Artık başrolü doğal hakları olarak almışlardı.
Ve tek ana akım film kahramanının Bond, James Bond olduğu zamanlarda
ki 1973'te 007 rolünde Roger Moore oynuyordu,
ilk defa Bond'un yaşadığı
sürekli değişen evrende baş kötü Yaphet Kotto'nun oynadığı
siyahi bir adamdı.
Açıklayıcı.
Siyahi filmler şehrin iç kısımlarının ikilemlerini gösteriyordu.
Suçun tahribi, uyuşturucu savaşları.
Ama bu filmlerde Afro Amerikalı başroller karşı koyuyordu.
Polislerin yardım etmeyeceği anlaşılmıştı.
Genelde yolsuz oldukları kadar kayıtsızlardı.
Jim Brown, Slaughter isimli karakteri
Slaughter's Big Rip-Off'da oynadı.
Yanında erken James Brown müziklerinden güçlü bir funk ile.
Hit!'de, Billy Dee Williams yaralı bir grup insanı
uyuşturucu satıcılarına karşı kişisel savaşına
dâhil eden bir CIA ajanını canlandırıyor.
Kızını uyuşturucuya kurban vermiş.
Beni öldürmen ne kazandıracak?
Ben işçiyim.
Görevini tamamlamak için
kullanması gereken her şeyi kullanabileceği gibi
bir mantalite gerekiyordu.
Bu, çok ilginç.
Özellikle benim gibi esmer ciltli çocukların
hiç fırsat bulmadığı bir şey.
Sidney'in o karakteri oynamamı istemesi,
o karaktere uygun olduğumu düşünmesi…
Bunu elimden geldiğince kullanmaya çalıştım.
Bu, normalde ekranda göremeyeceğin bir tarafını gösterme fırsatıydı.
Bence bu hassaslıkla ilgili. Onu düşünüyordum.
Karakteri, acımasız bir kişiden biraz daha fazlası kılıyor.
Gordon's War da bir grup siyahi Vietnam gazisi
yetenekleriyle uyuşturucu satıcılarına savaş açıyordu.
O tarihe kadar filmlerde alıntılanmış en iyi görsellerden
bazıları kullanılmıştı.
Mesela birisi, New Jack City.
Müziklerini, sonra David Lynch ile çalışacak olan Angelo Badalamenti yaptı.
Çakmak var mı?
Bu aeresol kutusuyla yapılan MacGyver'ımsı sahne
ki çevresel tehlikesi sebebiyle mecaz olarak da görünebilir,
birçok aksiyon filminde kendine yer buldu.
Her ırktan izleyiciler bu filmleri izlemeye geliyordu
çünkü birçoğu tiyatro kökenli olan bu aktörlerdeki
adrenalini ve heyecanı görebiliyorlardı.
İkinci sıra! Yakışıklı Tony!
Mesela The Mack'te, Yakışıklı Tony'yi oynayan
Dick Anthony Williams, 30'ların gangster filmleri gibi çekiciydi.
Yaptığı doğaçlamaların, Edward G. Robinson'un
büyürken duyduğu bazı deyimlerle olan versiyonunu
yansıtmak istediği için ortaya çıktığını söylemişti.
Ahbap, bir daha yetişkinlerin konuştuğunu duyduğunda
kes sesini, tamam mı?
Bu tür bir öz hipermaskülenliğin etkisi
siyahi aktörler için yazılan repliklerde konuşulmasalar bile
on yıllar sonra görülecekti.
-Şunu vurayım mı? -Siktir.
Rüyanda bile çekip vursan uyanıp özür dilesen iyi olur.
Edward G. Robinson'ın, Black Caesar'da vardığı daha özel bir farkındalık vardı.
Bana hiç bakmıyorlar. Yüzüme, burnuma, aksayan ayağıma hiç bakmıyorlar.
Tek bildikleri siyah olmam.
Cohen için Black Caesar'a ilham olan kişi Sammy Davis Jr.'ın
başlattığı işte oynaması gerekirken
Cohen, Black Caesar için sonunda Fred Williamson'u seçti.
Stüdyo başkanına Williamson ile Davis arasındaki
boyut farkını açıklaması gerektiğinde stüdyo başkanı bir an için durup
"Fred aksak olsun" dedi.
1973 konser belgeseli olan Save The Children
1972 Operation PUSH mitinginde çekilmişti.
Müziği ve ilerici politikayı bir araya getiren
Jesse Jackson'dan The Jackson 5'a,
Nancy Wilson'dan Zulema'ya, isimler katılmıştı.
Toplaması çok büyük bir işti.
Motown gösterileriyle başladık. Marvin Gaye,
Temptations,
Gladys Knight & the Pips gibileri getirdikten sonra
insanların katılmak istediği bir şeye dönüştü.
Clarence'in plak şirketi vardı, Bill Withers ile Nancy Wilson'u,
Sammy Davis Jr.'ı getirdi.
Quincy zaten katılıyordu, o da Roberta Flack'i getirdi.
Eksiksiz bir grup meydana getirdiler.
Bu, o dönemin en iyi bazı müzisyenlerini toplamış
harika bir etkinliğe dönüştü.
Büyüktü. Devasaydı.
Çok da başarılıydı
çünkü tüm o müzisyenler zirvelerindeydi.
Sanat seviyesinin tavana vurduğu bir noktaya gelmiştik. İnanılmazdı.
Siyahi kadın karakterler tanınmaya kararlıydı,
sadece erkekleri gibi olduklarından da değil.
Artık seksi bir obje değil,
savaşan kişilerdi.
Siyahi aktrisler için son adım buydu,
artık savunmasız kişileri değil
kahramansı karakterleri oynuyorlardı.
Bundan önceki filmler genelde siyahi feminenliğini
romantik mazoşizm ile yoğuruyordu.
İzleyicilerin aldığı şey, yepyeni bir şeydi.
Siyahi filmleri… Bir evrim gibi.
Direkt gelip olacak bir şey değil.
Her şey anında olmayacak. Çünkü hiçbir şey öyle olmaz.
İşler zaman alır. İlerlemelerin kesin
ve yararlı olması için yavaş olması gerekir.
Biraz sürecek yani.
Siyahi aktörlerin gözünde henüz kullanılmamış
bir sürü farklı alan var.
Bunların hepsi benim için yeni şeyler. Yeni bir oyuncuyum ben.
Daha yeni çalışmaya başladım,
henüz el sürmediğim birçok alan var.
Kendime aktris demek için çok daha fazla eğitime ihtiyacım var.
Laurence Olivier bir keresinde
"Gençken kahraman rolü için fazla utangaçsınızdır.
Batırırsınız. Sadece yaşlandığınızda
kahramanlığın sinemasal güzelliğini anlarsınız."
Siyahi aktörler bu güzelliği anlamakla kalmadı, kucakladı.
Sebebi de kahramanlara duyduğumuz toplu ihtiyaçtı.
Belirsizlikle boğuşan Amerika, dinamik ve heyecanlı müziklerle
sahnede olan o siyahi kahramanları kucakladı
Unutmayın, MGM'yi batmaktan kurtaran film, Shaft'tı.
Bu sıra dışı lige son katılan
ve filmlerdeki başarı ve şanı yeniden tanımlayan kişi Pam Grier'di.
1970 ile 1973 arasında yedi filmde oynadı ve her birinde
diğerinden daha çok ekran süresi aldı.
1970'lerdeki bir Esquire Dergisi makalesi
filmleri değiştiren yükselen yıldızlardan bahsediyordu.
Bu grupta Jaws çekimini yeni bitiren Steven Spielberg
ve Yıldız Savaşları diye bir şeyle uğraşan George Lucas vardı.
Pam Grier da bahsedilen birkaç oyuncudan biriydi ve şöyle denmişti:
"Filmleri sürekli para kazandıran üç aktristen biri.
Diğer ikisi Barbra ve Liza."
Grier, "Günümüzde filmlerde kurbanı oynamayan tek kadınım" demişti.
"Yarı saldırgan deli bir kadın gibi rolleri almak için kararlı oldum."
diye bitiyordu.
1973'te ayrıca Scream Blacula Scream'de…
Böyle güzel bir rehberle
korkarım sanat eserlerine olan odağımı kaybederim.
Buna ne dersin?
…ve Black Mama White Mama'da oynadı.
Onu al da kıçına sok. Hadi gidelim artık!
Ama bir film yıldızı olduğunu kanıtlayan film, Coffy'ydi.
Toni Morrison bir keresinde bana
"Grier'in karakterlerine belalı demek kötü" demişti.
"Bir aktris olarak onu küçülttü."
Daha da önemlisi, Grier'in performansının
siyahi kadınlardan beklenen ahlaki kompleksliği verdiğini düşündü.
Kanunu kendi ellerine alırken
ve ihanete uğrarken dengesini korumasının bedeli
kardeşinin intikamını alırkenki performansta görülüyor.
Siyahi kadınların aynı anda koruyucu ve bakıcı olarak
roller almasına bir gönderme.
-Yapma. -Howie, ne yapıyorsun?
Yatağa gelsene…
Coffy, anlamalısın bebeğim. Öldün sanmıştım!
Ama genelde ve sonunda yalnız şekilde.
Yine de hayatına devam eder. Umarız iyi şekilde.
Halkını dünyanın sonundan kurtaran bir baş melek olur.
Afro Amerikalılar için hep hazırdır.
Coffy, Grier'in son soluklanma anını
yeni bir kartpostal çekimiyle gösterir.
1973'te elde patlayan bir sürü fırsat vardı.
Shaft in Africa gibi. Ve Five on the Black Hand Side gibi
başrolünde genç Glynn Turman'ın oynadığı oyun uyarlaması olan
filmlere gelen tepkiler gibi.
Bu nasıl bir his?
Bir ömür geçmiş gibi açıkçası.
Bütün bunların o dönem yaşanması,
öyle güzel, ikonik insanlarla çalışabilmiş olmam
inanılmaz.
Ve bu…
Bu tarih, bu…
Bir önemi olacağını düşünerek başlamıyorsun.
Hayatta kalmak
gibi.
Gençsin.
İşte tutunmaya çalışıyorsun.
Yer edinmeye çalışıyor,
izini bırakmaya çalışıyorsun.
Bir bilmece cevabı gibi olan bir film de çıkmıştı.
Berbat bir İkinci Dünya Savaşı sitcom'unun
yıldızına ve editörüne film yapma şansı verirseniz ne olur?
Hogan's Heroes'u bırakan Ivan Dixon ve o editör Michael Kahn
önce Trouble Man'de birlikte çalıştı.
Ama Dixon'ın hayalindeki proje Sam Greenlee'nin
propaganda hiciv romanı
The Spook Who Sat by the Door uyarlamasıydı.
Burada CIA'in işe aldığı siyahi bir adam
ajansın taktiklerini sokaklara taşıyıp devrim yaratıyordu.
Dixon'ın bu projeyi tamamlamak için yıllarca uğraşmasından film çıkabilir.
Nihayet filmin yarısını çekecek parayı kazanıp
aksiyon sahneleriyle stüdyo ilgisi çekince
yaşanan teklif savaşını United Artists kazandı ve diğer yarısını aldı.
Dixon'a göre stüdyo, sadece sinemaları değil
gerçekten sokakları altüst edip dava edilebilecek bir filmden
etkilenmişti.
Bana kalırsa film tarihine ait bir replik de barındırıyordu.
"Reddedemeyeceği bir teklif."
Unutma,
elinde süpürge, paspas veya tepsi olan bir siyahi
bu ülkede her yere girebilir.
Hele gülümseyen bir siyahi adam görünmezdir.
Bu filmi Detroit'te 1973'te izlediğimde bu replik, güçlü reaksiyon almıştı.
On yıllar sonra bile güçlü reaksiyonlar almayı sürdürüyor.
Son albümümün adını The Spook Who Sat by the Door yapacağım.
Kendi silahlarıyla vurdu.
Politik sebeplerle numunelik bir tane siyahi almışlardı.
-Dürüst olayım. -Evet.
Sikerler yani.
Onlara karşı kullandı.
Dixon bana dedi ki Spook'un beyaz perde ömrü dolunca
United Artists bir toplantı istemiş
ve filmin istihbaratça takip edildiğini söylemiş.
Yani Langley'de bir yerde
lise arkadaşlarımla benim fotoğraflarım var.
Bu film o kadar reaksiyon aldı ki
Dixon, sinema kariyerinin bittiğini düşünüyordu.
Ayaklanmayla ilgili bir filme, ayaklanma muamelesi yapılıyordu.
Kazanana
veya ölene dek
pes etme.
The Spook Who Sat by the Door, casus filmi türünü
siyahi bakış açısıyla sundu
ve izleyicilere o türün ne kadar dar olduğunu gösterdi.
Ganja & Hess duygusal akıcılığı sürekli tutmak için şiirsel,
gerçekçi veya zorlu görüntüler buluyor.
GANJA & HESS (1973) YÖNETMEN: BILL GUNN
Duane Jones, Night of the Living Dead'de
olduğu canavar katil gibi burada da sakin ve kararlı
bir canavar rolünde ve ruhunu canlı tutmaya kararlı.
Filmin hayal dünyasından kanlı gerçeğe geçişi
filmin senaristi, yönetmeni ve başrolü Bill Gunn'ın
hayatı için bir mecaz hâline geldi.
Başarısının farklı versiyonlara
çevrildiğini gören Gunn için bu gerçek bir korkuydu.
Her isim bir diğerinden beterdi
ve sanatını berbat bir şeye çeviriyordu.
KANLI ÇIFT
Gunn, yönetmenlik yaptığı ilk film Stop!'dan sonra bile
filmlerde çalışmak için uğraştı.
Ishmael Reed şöyle diyor:
"Warner Bros., Stop! filmine o kadar kızdı ki filmi yayınlamadı
ve Gunn'a verilen senaristlik ve yönetmenlik parasını geri aldı."
1974 de siyahi filmleri için büyük bir yıldı.
Diahann Carroll, Claudine'de
yorgun ama kararlı altı çocuk annesini oynuyordu.
-Üzgünüm, o numara kapatıldı. -Kapatıldı mı?
Güzelliği, içen gelen sakinliğiyle daha da artan Diahan Carroll,
o medeni tatlılığından kurtulma fırsatını kaçırmayanlardandı.
Lütfen Francis! Bunu yapma! Elektrik çarpacak!
Filmin baş karakteri olan Claudine, çocuklarının ruhu için refah sistemiyle
ve Chicago'nun sokaklarıyla savaştı.
Sonunda çocukları hâlâ hayatta olduğu için kazandı da.
Emekleri dolayısıyla Carroll, En İyi Aktris Oscar adayı gösterildi.
Claudine ayrıca Curtis Mayfield'ın yaptığı beş müzikten birine sahipti.
Her şarkının karakterlerin bakış açısından yazıldığı
bir şarkı döngüsü vardı, Gladys Knight & the Pips söylüyordu.
Hatta şarkıların birinde
siyahi insanların asırlık korkularından biri vurgulanıyordu.
Görünmez olmak
Benim ünlü olduğum şey mi
İsimsiz bir kız
Diana Sands, Claudine rolü için seçilince
bana da rol teklifi gelmişti.
Sonra vefat etti.
O yüzden planlar değişti, yeni oyuncular buldular.
Şey vardı…
İkinci küçük çocuk için seçmeye girmiştim.
Ama sonra hiç rol teklif edilmedi.
Yeni oyuncular buldular.
Aksiyon filmi ceketi altında ilginç bir film de
Three the Hard Way'di, başrollerinde Jim Brown,
Fred Williamson
ve dövüş ustası Afro saçlı Jim Kelly oynuyordu.
Üç şehir var, üç kişiyiz.
Sadece Afrikalı Amerikalıları öldüren
bir zehir geliştiren ve bu zehri LA, Detroit ve Washington
sularına katacak bir neo-Nazi örgütünü avlamaya çalışıyorlar.
Ama niyeyse her yer Los Angeles'a benziyor.
Babam bana Tuskegee Deneyi'ni anlatana dek
bunu çok komik bulmuştum.
Three the Hard Way birdenbire Afro Amerikalılar için
gayet makul bir paranoyanın ürünü gibi gelmişti.
1974, bu filmi üzücü bir dipnotla takip ediyor.
Diana Sands'in son oyunculuklarından biri.
Honeybaby, Honeybaby içine biraz casus unsurları katılmış,
birden aksiyon melodraması ve karakter komedisi eklenmiş,
öz güvensiz olduğu için kendini size anlatan nahoş bir kokteyl.
Selam. Nasılsın?
Ben J. Eric Bell. Beyrut, Lübnan'dan yeni döndüm.
Honeybaby, Honeybaby filmini orada çekiyorduk.
1974, Sands için bitiş ve başlangıçtı.
Son oyunculuklarından bir diğeri de Willie Dynamite'dı.
Şu an başka bir rolle bilinen sahne aktörü Roscoe Orman'ı konu alıyordu.
Willie o son sahneden sonra gittiğinde şaka yapardım.
Köşeyi döndüğünde sokakta büyük sarı bir kuş olurdu.
OYUNCU
Ama doğruydu.
Willie Dynamite'tan sonraki yıl
Susam Sokağı'nda Gordon olmuştum.
WILLIE DYNAMITE (1974) YÖNETMEN: GILBERT MOSES
İş mi arıyorsun?
William rolündeki Orman'ın gözündeki ışık,
sert güzelliği, soğukkanlı mizacıyla eşleşen
bir oyuncuyla çalışma arzusunu gösteriyordu.
Tüm zamanların en iyi oyuncularından biriyle
çalışacak kadar şanslıydım.
Diana çok bilgiliydi ve sahne sanatları konusunda
iyi eğitimliydi.
Lorraine Hansberry, Sidney, Ruby, Ossie,
hepsiyle yakın arkadaştı.
Hepsi benim de akıl hocamdı.
Willie sahne sanatçısıydı ve adliye merdivenlerinden
Baryshnikov gibi iniyordu.
Yüksek topuklu ayakkabılarla.
Ben olsam tüm kemiklerimi kırmıştım.
Three the Hard Way yönetmeni Gordon Parks Jr.
o yıl başka bir film çekti, Thomasine & Bushrod.
Siyahi haklarına odaklanan, Batı Amerika'nın
en güzel iki insanını birleştiren, Bonnie and Clyde'ın
Siyahi versiyonu olan bir kovboy filmiydi.
Vonetta McGee ve polisten kaçan Max Julien.
Sahneleri, gerçek hayattaki kimyalarını yansıtıyordu.
Nasılsınız Bay Bushrod?
İyiyim Thomasine. Seni tekrar göremem sanmıştım.
İşte buradayım.
İyi de görünüyorsun.
Hem de çok iyi.
Cezbedici film müziğini Arthur Lee besteledi
ve senaryoyu da oyuncusu Max Julien yazdı.
Thomasine & Bushrod çok eğlenceliydi.
Max Julien harika,
yenilikçi ve girişken bir adamdı.
O filmi o yaptı. Senaristi ve yapımcısıydı.
Patron oydu.
Tüm sinema filmleri içinde
Siyahi sömürüsünden kurtulan tek film oydu.
Max, kendi ürününü kontrol eden nadir Siyahilerdendi.
Bildiğim bir şey varsa o da Max ve Vonetta'nın devrim yaptığıdır.
"Bu saçmalığa katlanmayacağım" derdi Max.
Katlanmadı da.
"Filmimizi kendimiz yapalım dostum."
Otobiyografi kitabı uyarlaması olan
The Education of Sonny Carson'da
genç baş karakter, zalimlik ve romantizm arasında gidip gelen
bu filmde Siyahi erkek zorbalığına maruz kalıyor.
The Mack'in de yönetmeni olan Michael Campus, bu filmde
hapsedilmekten neredeyse boğulan
ve hapishane-özel sektör ilişkisini zekâsıyla alt edemeyen
Siyahi bir kahramanı anlatıyor.
Sonny'nin panzehiri, değerini kanıtlamak için bir yerel kabileden
bir diğerine taşınmaktı.
En üzücü sahnelerden biri, ergen Sonny'nin çeteye girmek için
gerçek bir şiddet tünelinden koşarak geçmesiydi.
Lords'a bulaşırsan bize bulaşırsın, çaktın mı?
Clanton o kadar iyiydi ki Sonny'nin hayat boyu gördüğü şiddetin
onda bıraktığı zihinsel yaraları çok iyi anladığı belli oluyordu.
Oynadığı adamın tam zıttı biriydi. O adam değildi.
Rol yapıyordu.
Anlarsınız ya.
Bunu herkes benim gibi anlayabilirdi.
"Odaya gel ve bizimle konuş" diyerek.
1968 ila 1978'e yetenek avcısı dönemi deseydik
bu konudaki en büyük övgüyü
Uptown Saturday Night'taki ciddi işçi rolündeki Sidney Poitier
alırdı.
İyi misin bebeğim?
İyiyim.
Sidney'nin komedisine bayılıyorum.
Beyler.
O filmde son derece komik.
Bunun bir Siyahi'nin hayatının normalleştirilmiş tasviri olmasına
bayılıyorum.
Poitier'in fiziksel kabiliyeti
o kadar iyiydi ki takım elbise içinde rahatsız görünüyordu.
Normal hayatta takımla çok rahattır.
Seyirci,
ciddi kıyafet tarzını yerebilmesine bayılmıştı
ve en büyük hitlerden birinde tekrar film yıldızı olmuştu.
Poitier, bir filmde bambaşka bir şekilde
tüm dikkatleri çekebiliyorsa o zaman her şey mümkündü.
Ana akım sinemanın gergin olduğu
ve tekrar değerlendirildiği, tüm bunların
filmlere de yansıdığı bu dönemin en büyük mirası
Siyahi oyuncuların kamera önüne çıktığında aldıkları keyifti.
Girişini Siyahi kahramanların yaptığı filmlerin toplamı
1930'larda çekilen tüm filmlerden daha fazladır.
Bazı durumlarda oyuncular birden fazla giriş yapar
ve film müziği onları ekrana taşır.
Bu filmlerin seyirciden beklediği tepki,
müzikallerde dans başlamadan önceki beklentiyle aynıydı,
büyük bir heyecan.
Bu dönemdeki filmler sayesinde Siyahi oyuncular,
ilgi gördü, kariyer yaptı ve ünlü olma şansı yakaladı.
Sektöre kalsa bu potansiyeli ellerinden alırdı.
Mesela Cleavon Little.
Beyaz kadınlar nerede?
Filmdeki sürekli değişen ciddi adam enerjisi
Blazing Saddles'ın başarısında büyük rol oynadı.
Ne bekliyordun ki?
"Hoş geldin Sonny" mi?
Cleavon Little başrolü paylaştığı Gene Wilder'ın aksine yeteneklerini
tekrar gösterebileceği bir başrol bulamadı.
THAT'S THE WAY OF THE WORLD (1975) YÖNETMEN: SIG SHORE
Bu müzikal endorfin dalgası sayesinde
dönemin en çok satan film müziklerinden biri
Super Fly'ın yapımcısının yönetmenliğinde yapıldı.
Müzikal o kadar vurucuydu ki grubun konuşmasına gerek yoktu.
Müzik o kadar çağrışım yapıyordu ki buna gerek olmadığı da söylenebilir.
"That's the Way of the World" gibi şarkıların ruhani darbeleri
bunu kanıtladı.
Köle hikâyesi anlatan ilk büyük stüdyo filmi
Mandingo'nun uyarlamasıydı.
Tüm o şatafatlı tevazusuyla sinemaya darbe indirmişti.
Onlarca yıldır çok satan bu eser
Oscar adayı oyuncu Norman Wexler'ce uyarlandı.
Bir diğer oyuncu James Mason ve canlı aksanı da…
İn aşağı.
Pekâlâ.
…tatsız ırkçılık gösterisinden sonra çok da çılgınca gelmemeye başlıyor.
Filmin Siyahi cinselliğe olan takıntısı ve Beyazların
buna duyduğu korkuyla alay etmesi
Robert Mapplethorpe'un bedene tapan fotoğrafçılığına ilham verdi.
Bu, Siyah İsa'nın pederin kuzeni olduğunun kanıtı.
Ralph Bakshi'nin Coonskin'iyle Siyahi filmler
her türde patlamaya devam etti.
Canlı ve animasyon çekimi birleştiren, Barry White
senarist oyuncu Charles Gordone ve sonradan EGOT'u bulacak olan
Miami Vice yıldızı Philip Michael Thomas'ın oynadığı filmdi.
Saldırgan bir isimle başlayan Bakshi'nin bu film deneyi
ırkın sinemadaki muamelesi konusunda çok başarılı oldu.
Br'er Rabbit parodisinden Krazy Kat göndermesine kadar.
Malcolm her gece sakin kalıyor.
Konsept olarak Coonskin o kadar karışıklık yarattı ki
eğlendirdiği kadar skandal da oldu
ki amacı da buydu.
Bu yükü taşımak giderek zorlaşıyor.
İyisiyle kötüsüyle hâlâ böylesi gelmedi.
Polisin Siyahilerin hayatına yaptığı ani baskınlar
Siyahi filmlerin bir parçası olmaya devam etti.
Cornbread, Earl and Me'de
polis kurşununa kurban giden genç bir Siyahi anlatılır.
O zaman bu hâlâ şaşırtıcıydı çünkü nadiren dramatize edilirdi
ama Siyahi izleyici de anlayışla başını sallardı.
O sahnede portakallı sodanın dökülmesi
dökülen kanı zalimce de olsa yaratıcı bir şekilde temsil ediyordu.
Bu hâlâ tüylerimi diken diken eder.
Cornbread!
O film benim için ilk Boyz N The Hood'dur.
Cornbread, Earl and Me trajik bir hikâye.
Boyz N The Hood da öyle.
O şeylerin arasında 20 küsur yıl var.
Toplu taşımaya yasa dışı binmeyiz.
Başarılı film Shaft ve maceracı sporculardan sonra
filmler daha gerçekçi olmaya başladı.
American Graffiti'nin varoş Siyahi versiyonu Cooley High'da
ergenliği atlatmanın iniş ve çıkışları anlatılıyor.
Motown şarkılarıyla film akıllarda daha kalıcı oldu.
Cooley High'ın geçtiği 1964 senesindeki karakterlerin yaşamlarının müziği olmuştu.
Bu nostalji parfümü Siyahi izleyicinin başını döndürdü
ve beğeni topladı.
Bu, Motown müziği.
Filmlerdeki siyahi hayatların
arka planı.
Bu güzeldi. Güzel bir değişiklik.
Hatırladığım ilk sahne
otobüse koşulan sahneydi.
Çocukluğum Manhattan'da aynen böyle geçti.
Ben arkadaşlarım böyle yapardık.
7. Cadde'deki otobüse koşup arkasına zıplardık.
Bunu asla unutamam.
Ama olay şu ki
7. Cadde kaldırım taşındandı
o yüzden canımız pahasına tutunurduk.
Sosisli alabilir miyim?
Turman hem komik hem de gerçekçi sahneleri oynardı.
Böylece Cooley High'ın tadını kaçırmak yerine
önemli bir bileşeni oldu.
-Ketçap alabilir miyim? -Bizde yok.
-Ketçap yok mu? -Evet.
Tatlı ekşi sos alabilir miyim?
O da yok.
-Yok mu? -Yok.
-Neyiniz var? -Hardal.
-Hardal mı? -Doğru.
Böyle büyük bir işletmede sadece hardal mı var?
-Doğru. -Hardal sevmem. Sen?
Evet, severim.
O zaman al sosiliyi sen ye.
Kariyerin boyunca
"Evet, işte bu" dedirten anlar yaşarsın.
Bir anda bir çağrı alırsın.
Menajerin değildir. Tuhaf bir yerden geliyordur.
"Glynn, Ingmar Bergman seni arıyor."
"Oynayacak hâlim yok. Karanlıkta oturuyorum" dedim.
"Çocuklarım aç. Patates yiyoruz."
Telefonu kapattım.
Tekrar aradı. "Gerçekten Glynn arıyor."
Beni arıyordu. Cooley High'ı izlemiş
ve filminde oynamam gerektiğini anlamış.
Bir anda sefil bir hâlden
zirveye çıktım.
Bu
inanılmaz bir yolculuktu.
MAHOGANY (1975) YÖNETMEN: BERRY GORDY
Çok acayipsin, biliyor musun?
Diana Ross ve Billy Dee Williams'ın 1975'te oynadığı
romantik melodrama Mahogany'deki klasik cazibeli kadın figürü hâlâ etkili.
Biraz canlı olmalısın. Onlara cazibeni göster.
Bazen Siyahi erkeklerin kendilerini göstermesi gerekiyor.
Belki iyi bir nedeni vardır. Sanırım bu bariz.
Güçlerini gösterme ihtiyacı hissediyorlar.
Savunmasızlık harika bir şey.
Bir karakteri oynarken kullanabileceğin harika bir araç.
Ben de seni özledim.
Ama bu benim, öyle biriyim.
Güçlü hissettiğim bir şeyi
sergilemekten
çekinmem.
Çal hadi Sam.
TRAIN RIDE TO HOLLYWOOD (1975) YÖNETMEN: CHARLES R. RONDEU
Natural High hitiyle tanınan pop-soul grubu Bloodstone'un
1940'ların film klişelerinin parodisi,
dokunaklı ve hafif tuhaf müzikal
Train Ride to Hollywood'un yapımına yatırım yaptığı
ve müziğine dâhil olduğu söylenirdi.
Richard Pryor'un yetenekleri arasında kültürel eleştiriyi belirlemek de vardı.
1976 komedi albümü Bicentennial Nigger'da
ve 1976 çok renkli Yıldız Savaşları öncesi
bilim kurgu fantezisi Logan's Run'da kanıtladığı gibi.
Logan's Run'ı izlemeye gittim.
Gelecekte geçen Logan's Run diye bir filmleri vardı.
İçinde zenci yoktu!
"Beyazlar bizi götürmeyecek" dedim.
Bu yüzden film yapmalıyız. Ancak o zaman filmlerde oluruz.
İnsanlar asla… Lütfen kusura bakmayın.
İnsanlar beyazları asla kızdırmak istemiyor.
Bu filmleri yapma müsaadesini bulabilmek için
beyazları yanlarında tutmak istiyorlar.
1976'ya gelindiğinde
siyahi filmler ideal kahramansı baş rolleri düzelttikten sonra
ana akım filmler yine bunun değerini anladı.
Gülümse, seni o…
Galibiyet heyecanını yine beyaz film yıldızlarına veren
The Sting ile Jaws büyük başarı elde etti.
Hatta hem Jaws hem de The Sting
Willie Dynamite'ı yapan yapımcı tarafından yapıldı.
The Sting'in hikâyesi, filmi çekilmiş roman Trick Baby'den çalınmış olabilirdi.
1976'nın sonuna gelindiğinde
siyahi bir aksiyon filminden fırlamış gibi duran Rocky Balboa
sakar ve çakma bir Muhammad Ali arketipine rakip oldu.
Rocky kazanmamış olsa da
En İyi Film Oscar ödülünü ve büyük gişe hasılatını elde etti.
Koca bir bayrağa benziyor.
Rocky'deki siyahi ağır sıklet şampiyonu,
Ali'nin ringe taşıdığı o maskülen kişiliğin bir parodisiydi.
Ama Ali, onu bakışlarıyla korkutmaya çalışan rakipleriyle
onlara karşı mizah kullanarak savaşırdı. Palyaço değildi.
Hatta Ali işi ciddiye almıyormuş gibi davranabiliyordu
çünkü yetenekleri onu galip kılıyordu.
Yumruk yemeyi kabulleniyordu
ki bu Parkinson hastalığını hızlandırmış olabilir.
Stallone'un kafa yapısı akıllıca siyahi kültüründen çalınmıştı.
Dondurucuda et yumruklamak,
müze merdivenlerinde koşmak ki Ghosts of Manila kitabının
hatırlattığı gibi bunu ilk ki bunu ilk Joe Frazier yapmıştı.
Rocky'nin rakibi Apollo Creed,
Carl Weathers, Stallone'un boyutuna inmek için kendini eğip bükmüştü.
Weathers'ın, Rocky'nin yumruklarını almak için öne eğilişini
izleyince kiropraktöre gidesim gelmişti.
1976'ya gelindiğinde izleyicinin ilgisini çekmek için müzik kullanmanın gücü
artık ana akım yapımcılarca inkâr edilmiyordu.
Car Wash ile bestekâr Norman Whitfield Shaft ile Super Fly'yı aşmayı denedi
ve temasını sosyal bağlama uyan etkili bir funk olarak seçti.
Ve işe yaradı.
SPARKLE (1976) YÖNETMEN: SAM O'STEEN
Bu şarkı, "Something He Can Feel",
Curtis Mayfield'in çekici Motown kız grupları yorumuydu.
Mayfield bunu Dreamgirls prototipi olan
siyahi şov melodraması Sparkle için yazmıştı.
Sana haber vermek için fazla gencim Nereden geldiğimi
Ki bu Lonette McKee'nin kariyerini ateşlemeli,
Irene Cara ve Philip Michael Thomas için bir dipnottan fazlası olmalıydı.
Sparkle, senarist Joel Schumacher'in Car Wash sonrası çekimiydi
ve izleyicileri hipnotize etmek için yazıp kendisi yönetti.
İzleyen az kişiyi büyülemeyi başardı
ama Schumacher kamera arkasında değildi.
Seyirciyi memnun etme
potansiyeli olan The Bingo Long Traveling All-Stars & Motor Kings gibi
bu Zenci Ligleri
siyahilerin eğlence sektörüne girmek için ne kadar emek vermesi
gerektiğine bir göndermeydi.
Oyuncular stadyuma giderken bir gösteri yapmak,
sonra da beyzbol oynamak zorundaydı.
Bayıldım. Bingo yapmak çok istemiştim
çünkü Bingo çok eğlenceli bir karakterdi.
Adam bize 200 dolar sözü veriyor.
Bunu 11'e bölersek kişi başı…
Çok para ediyor!
Williams neyse Bingo da oydu.
Fiziksel. Yaşamı seven.
Boş konuşan.
BROTHERS (1977) YÖNETMEN: ARTHUR BARRON
Kim var elinde?
Çok çekici bir kadın.
1977 filmi Brothers, siyahi politik melodraması için yapılan
ilginç ve nadir bir denemeydi.
Perili Taj Mahal müziğiyle
karakterleri George Jackson ile Angela Davis'i yansıtan
Bernie Casey ile Vonetta McGee'nin ideallerini anlatıyordu.
Ama bu filmin başardığı tek şey çekiciliklerine odaklanmak oldu.
Marvel ile DC, evrenlerinin film adaptasyonları
düzenli olarak çıkarmadan önce iyi niyetli sokak süper kahramanı hikâyesi
Abar: the First Black Superman sinemalara çıkmıştı.
Bu film Watts Kulesini ekrana yansıtarak
siyahi dünyasında ona bir yer veriyor.
Ateşe başlayın!
Ve ilk örnek versiyonunda da
köken hikâyesi olarak Kaptan Amerika'yı öneriyor.
Siyahi ırkı olarak her açıdan kendimizi toparlayalım.
Bunun için cinayet hariç her şeyi yaparım.
Sanırım seni yenilmez yapabilirim.
Siyahi film döngüsü yavaşça yok oluyordu
çünkü artık kesin para kazandıran gözüyle bakılan türler
çok hızlı bir şekilde ilgi kaybediyordu.
Bu sebeple tema şarkısı başta insanları istemeden güldüren
gerçek bir boksörün hikâyesine
1970'lerin zirve döneminde yer yoktu.
Çocuklar bizim geleceğimiz
Onları iyi eğit ve bırak liderlik etsinler
Onlara içlerindeki güzelliği göster
Houston'un listelerde zirveye çıkan bu yorumu
bunu çaresiz bir şarkıdan güçlendirici bir marşa çevirmişti.
"The Greatest Love of All"a yapılan bu yorum nesilsel bir değişimdi.
1968'den beri Ali'nin kişiliğini taklit eden baş aktörler
Ali'nin ana akımdaki algılanışının, rakiple alay etmekten
"The Greatest Love of All"a kadar değiştiğini gösteriyordu.
1968 ile 1978 arası bu dönemden önce
film müzikleri stüdyolar için önemsizdi
çünkü istikrarla çok satmıyorlardı.
Genelde film çıktıktan aylar sonra çıkarılıyordu.
70'lerin siyahi filmleri buna uymadı.
Müzikler sadece arka plan müziği değil, patlayıcı etkisi olan şeylerdi.
Onların cesareti film müziğini ve ana akım müziği değiştirdi.
Birdenbire film müziklerinin ticari değeri vardı.
Siyahi film müzikleri çoğaldı,
R&B şarkıcıları, caz sanatçıları, klasik ile moderni bir araya getiren
klasik eğitim almış müzisyenlerce bestelenip sergilendi.
Usta davulcu Bernard Purdie
siyahi yetişkin filmi Lialeh'te
film için bestelediği müziği kamera önünde
çalarak funk'ın gerçek tanımını gösterecekti.
Filmler nihayetinde bunu fark etti
çünkü siyahi film müziklerinden çok fazla satan oluyordu.
DIANA ROSS/FİLM MÜZİĞİ
CLAUDINE FİLM MÜZİĞİ
Robert Stigwood, diskoya kafayı takan
beyaz orta sınıfı hakkında bir film yapıyordu.
Siyahi müzikle yani.
Çünkü Stigwood'un ayrıca bir plak şirketi vardı,
filmin satması ve potansiyel izleyicilerinin
siyahi gezegeni korkusunu aşması için
film müziklerinde en büyük sanatçısı, Bee Gees'i kullandı.
Yakında film müzikleri pop listelerini domine edecek
ve bu standart olacaktı. Siyahi film örnekleri sayesinde.
Bu dönemin siyahi filmlerinin kalıcı ama hakkı verilmemiş
başarılarından biri de buydu.
FİLM MÜZİĞİ SATURDAY NIGHT FEVER
1977'de siyahi filmlerinin en çekici noktalarından
giriş, öz güven ve bu örnekteki gibi- yıldızı göstermenin enerjik yolu
nihayet ana akım filmlere geçiş yaptı.
SATURDAY NIGHT FEVER (1977) YÖNETMEN: JOHN BADHAM
SHAFT (1971) YÖNETMEN: GORDON PARKS
Her neslin bir Elvis'i veya Eminem'i vardır.
John Travolta da on yıllardır var olan bu listedeki bir isimdi.
Siyahi davranışlarından esinlenilmişti.
Olduğu kadar.
Tony Manero rolündeki Travolta,
siyahi tarzını kullanan ilk kişi olmasa da
muhteşem bir şekilde bunu içselleştirmişti.
Onun bu yoğunluğu ve niyeti
gerçek bir kültürel fenomene dönüşmüştü.
Eşi benzeri yoktu.
1978'e gelindiğinde Richard Pryor 20 filmde oynamıştı.
Canlı standup'ı ve Wattstax haricinde
hiçbiri onun yeteneğini istikrarlı olarak kullanamadı.
Radyo almak ister misin?
Dolabım altı aydır kırık ama şirket
hâlâ tamir etmedi.
Şimdi parmağımı minik bir deliğe sokmam gerekecek.
Parmağını kestim dostum. İki hafta önce. Daha iyileşmedi.
1978'de çok zorlu bir rolde başrollerden biriydi.
Blue Collar'da dengesiz ve sefil bir otomotiv işçisini oynadı.
Bu onun en sevdiği oyunculuk deneyimi olacaktı.
Adi çomarın tekisin, biliyorsun değil mi?
Yeter artık. Bıktım lan senden.
Öldürürüm seni! Anladın mı?
O kadar kavgacı atmosfere sahip bir filmdi ki
Blue Collar'ın yapılışından ayrı bir film çıkardı.
Bir yıl sonra
Pryor kendini ipek kelepçelerinden kurtarıp
en kompleks ve muhteşem rolü oynayacaktı.
Kendini.
Hayatım boyunca bir daha polis görmek istemiyorum.
Evimde.
Pryor'ın Live in Concert filmindeki sarsıcı caz davulu kontrolüne şahit olmak
onu komedyenlerin Tony Williams'ı olarak görmek demekti.
Bu da stüdyoların filmleri nasıl yaptığını gösterdi.
Yeteneğini boşa harcayan The Wiz gibi.
Phony!
Bu noktada Siyahi filmleri yok oluştan sadece bir şey kurtarabilirdi.
Wiz çıktı! Burada değil!
Wiz'i bulmaya gidiyorum.
Beni evime götürecek.
Ne güzel.
En saygın yönetmenlerden birinin çok özendiği bir müzikal,
sonraki on yılın en büyük pop yıldızı olacak sanatçının ilk filmi
ve 1968'deki tüm Siyahi filmlerin bütçesine denk
bir bütçeye mi sahip bir yapım mıydı?
Fikir olarak güzel ama pratik olarak değil.
Yönetmenin en iyi işleri
gergin, diş gıcırdatan Serpico ve Dog Day Afternoon gibi filmlerdi.
Başrol, o rol için 20 yaş büyüktü.
O tiyatro oyununun anlatımı ve ilahi samimiyeti,
üstlerinde hâlâ parlak etiketleri duran kostümlerin içinde
birbirine çarpmamaya çalışan yüzlerce ekstrayla değiştirilmişti.
The Wiz'in yapımı 25 ila 40 milyon dolar tutmuştu.
Super Fly'ın hasılatı kadar.
Siyahi filmlerin yakaladığı bulaşıcı dengeyi ve enerjiyi tutturamadı.
Maliyetinin yalnızca üçte birini çıkardı.
Kötü eleştiri almış olabilir
ama sıra dışı iş yapan çoğu film de öyleydi.
Gerçek şu ki The Wiz para kaybetti.
O kadar ki sinema sektörüne, Siyahi film işinden
çekilmesi için aradığı bahaneyi verdi
ve film yapımcılarına şunu söyleme fırsatı yarattı.
"Artık Siyahiler kendilerini filmlerde görmek istemiyor."
Hatta birinden şöyle duydum.
"Siyahiler kendilerini tarihî dramalarda görmüyor zaten."
1978 yılıydı.
işkence görmüş anti kahraman rolünü on yıldan fazla oynadıktan sonra
reddeden Beyaz erkek film yıldızı, kahraman rolünü tekrar kabul etti.
Kendinden emin, delici bakışlı kahraman modeli.
Burt Reynolds, Hooper'dır.
Hooper da gerçek bir kahramandır.
Sonunda Siyahi filmlerin
daha önceden aldığı dersi öğrendi.
Filmlerin reklamını yaptığı, D.W. Griffith'e
hatta öncesine dayanan en büyük efsane
kurtarılmak istediğimizdi.
Ama bu tatmin edici bir yalan,
acılı bir hamburgerdi, zehirli ama çok güzel.
Warren Beatty, beceriksiz bir soyguncuyken cennete yükselir.
Heaven Can Wait köklere dönüş olarak görülebilir.
Çünkü Here Comes Mr. Jordon'ın bu 1970'ler uyarlaması
Francis Coppola'yla çalışan Siyahi bir oyuncuyla hayat buldu.
Komik bir senaryoydu çünkü ölen
ve Bill Cosby olarak geri dönen bir Beyaz'dı.
Ama herkes onu Beyaz görüyordu.
Bu niye daha önce yapılmadı, bilmiyorum.
Robert De Niro, film kariyerini klasik intikamcı rolleriyle geçirdi.
Clint Eastwood, maymunlarla takılmak için silahını bıraktı.
1938'de DC Comics tarafından Krypton'dan fırlatılan roket
sonunda içindekileri sinemaya boşalttı.
KILLER OF SHEEP (1978) YÖNETMEN: CHARLES BURNETT
Ama 1978'de son on yılın en büyük başarısı dikkatleri çekti.
Önceki yılın sonundan beri sinemadan düşmeyen bir sanat eseri.
Yönetmenin bu filmi tamamlayıp yayınlaması neredeyse on yıl sürdü
ama açık olmak gerekirse bu bir tez projesiydi.
Karakteri ve ambiyansı resmetmek için müziği ustaca kullanıp
ortamı cezbedici bir şekilde yansıtmıştı.
Sonraki asırda bile taklit edilecekti.
SIDEWALK STORIES (1989) YÖNETMEN: CHARLES LANE
GEORGE WASHINGTON (2000) YÖNETMEN DAVID GORDON GREEN
HOUSE PARTY (1990) YÖNETMEN: REGINALD HUDLIN
Burnett, Dinah Washington'ın dokunaklı şarkısı
"This Bitter Earth'ü" ödünç aldı.
Martin Scorsese de görsel ve sesli olarak o sahneye selam gönderdi.
Birlikte büyüdüğüm insanları gerçekten çok takdir ettim.
Babalar…
Hollywood filmlerinin aksine
herkes fahişeydi, ailesini terk ediyordu,
annesine bakıyordu ya da bekâr ebeveyndi.
Bu anne ve babalar çok sıkı çalışıyordu.
Onlar gibi olmaya çalıştım. Gerçekten saygı duyduğum
ve hoşlandığım insanların olduğu bir toplumda büyüdüm çünkü onları
oldukları gibi görüyordum, hikâyelerdeki tasvirleriyle değil.
İşçi sınıfı insanlardı. Watts çok ilginç bir yerdi.
UCLA'ye ilk gittiğimde
Royce Hall Perdesi adında son çeyrek perdeleri vardı.
O yıl sinemaya çıkan
en iyi filmleri gösterirlerdi.
Basil Wright'tan
ders alıyordum. Belgeselciydi.
Song of Ceylon gibi eserleri vardı. Ders alabildiğim için çok şanslıydım.
Royce Hall'daki filmlere gidiyordum
ve neler olduğunu anlayamıyordum.
Tam hippilerin dönemiydi.
Çıplaklık, Topanga Canyon,
ot içmek gibi şeyler.
Kendilerini ve cinselliklerini tekrar keşfediyorlardı.
Bunlar benim toplumumda sorun değildi.
Killer of Sheep, kendi mahallesinin güzelliğini gören
bir şairin potansiyelini anlatıyordu.
Ana akım basın tarafından görmezden gelindi elbette.
Bir ana fikri yoktu.
Kariyerini bu filmi kopyalayarak geçiren film yapımcıları oldu.
Siyahi filmler de çürümeye terk edildi.
Ama o direndi.
1978'den beri her on yılda bir pes etmeyen Siyahi yapımcılar
bir ortaya çıkıp bir kayboluyor.
Geçmişten bir türlü ders alamayanlar
Shaft'ı tekrar çevirmeye mi mahkûm?
O dönemde bundan gururla bahsedilirdi
ama büyükannem şöyle derdi. "Gurur iyi bir şey değil, bir tuzak."
"Göğsünün kabardığını birisi görsün istiyorsun demek.
Bu bencilce.
Bunun yerine yaptığın işten zevk al. Bu sana ait.
Başkalarının seninle paylaşmasını istediğin bir şey."
O filmlerden bunu öğrendim.
O oyuncuların film çekerken aldığı zevk
bana ve diğerlerine de geçti
ve yaşamaya devam ediyor.
Burada olmayan kankalarıma.
O filmler, umut kaynağı olmalarının yanı sıra
burada olduğumuzun, var olduğumuzun,
kültür yarattğımızın,
topluluğumuzun büyüdüğünün,
önemli olduğunun
ve sesimizi duyuracağımızın deneysel kanıtıydı.
Dönemin tüm iniş çıkışlarını simgeleyen o kişiyle ilgili son bir not.
Gişede bir numaradayken dibe batan ve hâlâ ayakta kalan
son Siyahi oyunculardan biri.
Sidney Poitier.
Yönünü değiştirdi ama hiç yavaşlamadı.
Siyahi izleyiciyle arasındaki anlaşmanın sağlamlığına güvendi.
BUCK AND THE PREACHER (1972) YÖNETMEN: SIDNEY POITIER
1968'den 1978'e kadar beş film yönetti ve beşinde oynadı.
Kutsal kitabımıza inanıyorum.
Hepsinin merkezinde olduğundan farklı davranan karakterler vardı.
Lanet olsun, sana güvenmiştik! Niye biz?
Niye sen olmayasın kardeşim?
Konuştuğumuz nadir anlardan birinde
ona sordum.
Hepsinde de röportaj isteğimi geri çevirdi.
Beş yönetmenlik deneyiminin de taklit olduğunu söylediğimde…
Gözlerini aç.
…güldü ve şöyle dedi.
"Genç adam, zaten terapistim var, bir tane daha lazım değil."
Büyük bir kuvvet ve cesaret örneği sergileme kapasiten var.
Kuvvet ve cesaret.
Dünyadaki her dövüşçüyü yenebilirsin. Şampiyonayı kazanacaksın.
-Kazanacak mıyım? -Evet!
Ama Amerika'da Siyahi olmak başkalarının gördüğü değil,
olduğunu düşündüğün kişiyi hatırlamak
ve bu iki algı arasındaki mesafeyi anlamaktır.
Sanırım büyükannem de bana katılırdı.