Matko.
NADCHODZI WOJNA
DEKLARACJA
NA PODSTAWIE KSIĄŻKI
„WIELKA IMPROWIZACJA” STACY SCHIFF
Dlaczego?
Chcę dobrze żyć. Ale jestem zbyt leniwy, by na to pracować.
To proste.
Nie tak cię wychowaliśmy.
Wybacz, ale dokładnie tak mnie wychowaliście.
Masz pojęcie, w jakiej jesteśmy sytuacji?
Rozumiem, że najwyższa pora...
Chcę, żebyś natychmiast opuścił ten dom.
A jeśli jeszcze raz zobaczę cię tutaj lub w innej mojej posiadłości,
każę cię stłuc i zakuć w kajdany.
- Żegnam. - Ojcze.
- Obiecuję... - Obiecuj komu innemu.
Co ze mną będzie?
Nie obchodzi mnie to.
- Nie możemy się zgodzić. - A my się nie ugniemy.
- Najpierw domagacie się Kanady... - Zrezygnowaliśmy z niej.
Ja nie.
A teraz żądacie brzegów Mississippi.
Jeśli nie zamierzacie płacić reparacji, musimy szukać rekompensaty gdzie indziej.
Pozostaje kwestia wód Nowej Fundlandii.
Dorsz jest nasz, sir. Nie zrezygnujemy z niego.
Nie waszą rolą jest z niego zrezygnować, tylko naszą go wam przyznać.
Taka tyrania dała początek tej wojnie.
- Panie Jay. - Sir?
Czy mogę prosić, by pan nie palił?
Ciężko przy tym oddychać.
- Wasze terytorium... - Nasze państwo.
Istotnie.
Wasze państwo rozciąga się od wybrzeży Atlantyku
aż po południowe krańce Georgii.
Jakim prawem chcecie podwoić jego rozmiary
i rościć sobie prawa to ziem, których nikt z nas nawet nie widział?
Prawem narodu, którym się staniemy.
Kolejny powód, by ograniczyć skalę tego, na co się zgodziliśmy.
Jeśli zamierzacie uwięzić nas między oceanem a pasmem Allegheny,
jak mamy uznawać to za pokój?
Jeśli nie przyjmiecie żadnych ograniczeń w kwestii granic,
jak mamy zabezpieczyć swe interesy w Ameryce Północnej?
Niepokoją nas właśnie wasze interesy w Ameryce Północnej.
- Niech ktoś mi wyjaśni... - Panie Grenville...
...jakim cudem Nowa Fundlandia...
- Jest pan aż tak tępy? - ...zarazem jest i nie jest częścią Kanady?
Gdyby miał pan choć podstawowe pojęcie
- o zasadzie precedensu... - Może po uzgodnieniu...
Na litość boską!
Doktorze Franklinie.
Panie Oswald.
Możemy pozwolić sobie na szczerość?
Jakiej natury?
Pańscy przyjaciele z Wersalu sporządzili mapę,
która jest mniej hojna niż to, co zaproponowaliśmy.
Czyżby?
Wie pan o tym. My też o tym wiemy.
A jak zdobył pan tę wiedzę?
Wszyscy razem gramy w tę grę.
Piękna rzecz powiedzieć człowiekowi,
że go pan okradł, na dowód własnej uczciwości.
Panie Adams, proszę dać mu mówić.
To oni chcą, by wasze terytoria ograniczały od wschodu góry.
Reszta przypadnie w udziale Hiszpanii i czerwonym Indianom?
Chcą nas tak trzymać w ryzach.
Zgódźmy się, że zyskacie więcej, jeśli porozumiecie się z nami tu i teraz,
zamiast zdawać się na Francuzów.
Przekażecie nam Kanadę?
Nie możemy.
Zrezygnujecie z reparacji za przejęte majątki?
Jeśli wy zrobicie to samo.
Czy zrzekniecie się wszystkich ziem na wschodnim brzegu Mississippi
i zagwarantujecie nam prawa do żeglugi po rzece?
Tak.
Czy zapewnicie nam prawa połowowe obejmujące wybrzeże Nowej Fundlandii?
- Wybrzeże nie jest... - Dajcie nam...
Wyraźcie zgodę już teraz, bez udziału ministra Vergennesa,
a odpowiedź będzie brzmiała: tak.
Sam nie wiem.
Co ma pan na myśli?
Mam na myśli to, że nie wiem.
Nie wie pan, czy się zgodzi?
Owszem.
Kiedy będzie pan wiedział?
Nie potrafię powiedzieć, ale wiem, że nie wiem tego teraz.
Cóż...
Czas na kolację.
Panie Adams. Pan Jay chciałby zamienić z panem słówko.
Czy on dobrze cię traktuje, Benoit?
Pan Jay jest rozsądnym panem.
Usłyszeć, że nie wolno palić. Ze wszystkich możliwych uprzedzeń.
To chciał mi pan przekazać?
Nie jest już tym człowiekiem, którym był. To niestety jasne.
Co chce pan z tym zrobić?
Pan już podjął decyzję.
Ja po prostu udzielam zgody.
Nie lubię pana.
Naprawdę?
Nie lubię pańskiej arogancji,
nie lubię pańskiej... udawanej skromności.
Nie lubię pańskiego rzekomego dowcipu,
którym stara się pan rozbroić tych, którzy przejrzą pańskie kłamstwa.
Nie lubię pańskiego libertyńskiego apetytu.
Byłby obciążający u kogoś o połowę młodszego,
ale u osoby w podeszłym wieku jest wręcz odrażający.
Nie lubię pańskiego braku skrupułów, bękarciego potomstwa,
pańskich przyzwyczajeń i sposobu ubierania się.
Gardzę pańskim małym almanachem.
Założyłem kompanię strażacką w Filadelfii.
To musi coś znaczyć.
Wszystko, co powiedziałem,
to jedynie wstęp.
„...zmusza mnie do potępienia wszystkich, którzy zwą się patriotami,
a także to potępienia rebelii, którą bezprawnie podsycają.
Dziadek kazał mi jednak zachować milczenie i nie narażać jego perspektyw,
niezależnie od tego, która strona okaże się zwycięska.
Bowiem w niespokojnych czasach rozsądnie jest udawać jedno, a być drugim,
a tym samym czerpać korzyści niezależnie od sytuacji. Tak mnie instruuje.
Nikt nie opanował lepiej od niego sztuki oszukiwania”.
Mogę prosić?
Żadnej efektownej riposty?
Jakie ma znaczenie, co powiem? Już mnie pan osądził i skazał.
Niewinny człowiek by zaprotestował.
Winny również.
Mógłbym pana tym zrujnować.
Od dawna pan o tym marzył.
Oto pańska szansa.
Uważam, że nie ma grzechu, którego by się pan nie dopuścił...
Z wyjątkiem zdrady.
Dziękuję. Chyba.
Co pan sądzi o propozycji Brytyjczyków?
Są gotowi dać nam więcej, niż kiedykolwiek liczyliśmy.
To dlaczego się pan waha?
Ponieważ...
Jedną rzeczą jest to, co obiecałem, a drugą to, co muszę zrobić.
Co powiedzą Francuzi, jeśli się zgodzimy?
Uznają, że moje słowo nic nie znaczy...
I będą mieli rację.
Któremu narodowi pragnie pan służyć?
Jestem tu w imieniu Ameryki, sir.
Nigdy nie obchodziło mnie nic innego.
Czy zatem pan i ja zawrzemy pokój?
Tak.
Nie zapytał pan, jak ten list wszedł w moje posiadanie.
Podejrzewam, że dał go panu pan Bancroft.
Powiedział to panu?
Oczywiście, że nie, ale jest na usługach Brytyjczyków.
Wiedział pan o tym?
Od jakiegoś czasu.
Pozwolił mu pan się do siebie zbliżyć.
Siedział tu i przysłuchiwał się tajnym rozmowom.
Siał niezgodę, posunął się do fałszerstwa
i starał się zniszczyć wszystko, nad czym pracujemy.
To prawda, ale ponieważ poza tym jest człowiekiem budzącym sympatię...
Nie mogę go winić.
Wrócę teraz do swojej komnaty.
Do pracy! Szybko, kundle!
Duc de la Vauguyon.
Szybko! Żwawo, żałosne gnidy!
Baron de Romainville.
Pospieszcie się. Woła nas!
Marquis de Castries.
Comte de Montbarrey.
Kanclerz Maupeou.
Co?
Bardziej się staraj.
Czego chcesz?
List dla pana.
Och! „Mój tygrysie”.
Próbuję się skoncentrować.
Chyba nie dość mocno.
„Pański brat jest królem, ale to pan włada mym sercem”.
„Moje ziemie na północy i na południu są gotowe użyczyć swych bogactw”...
Nie mogę odpowiadać za bazgraninę każdej kobiety.
Moje biedactwo.
Jakże musi pan cierpieć.
Proszę skończyć z tym cyrkiem i przyznać się do przegranej.
Jakiej przegranej?
Przegranej wartej 20 000 liwrów.
Zakłady w szachach?
Niezbyt szlachetnie.
Doskonale.
Niech tak będzie.
Dwadzieścia tysięcy.
Słucham?
Nic.
Kim jesteś?
Pańskim pokornym sługą, monsieur le Comte.
Znasz się na szachach?
Trochę.
I cóż?
Co sugerujesz?
Przesunąć pionek...
To niesprawiedliwe.
Tak mówią wszyscy pokonani.
Jak się pan zwie?
Guillaume Temple.
Panie i panowie,
przedstawiam państwu monsieur Guillaume de Temple.
Oto mój nowy...
Minister Gier.
Jak się pan miewa?
Tak jak pan widzi, sir.
Obawiam się, że te negocjacje mogły pana zbyt wiele kosztować.
Skąd to przekonanie?
Nie chciałbym pana urazić.
Nie jestem zbyt wrażliwy. Proszę mówić.
Podczas ostatniego spotkania złożono nam pewną propozycję.
Taką, która byłaby dobrym fundamentem.
Pan zaś przyjął ją
bez przekonania.
Uważa mnie pan za niespełna rozumu.
A czy tak jest?
Być może, ale dowiem się jako ostatni.
Kocha pan zagadki, sir.
Ja wolę przejrzystość.
Dr Franklin miał wątpliwości formalne. Nic więcej.
Omówiliśmy to w satysfakcjonujący sposób.
Jeśli dobrze pamiętam, pan i ja również coś omawialiśmy.
To również zostało rozwiązane.
Co to dla nas oznacza?
Musimy zadbać o spełnienie czterech warunków.
Nasza niepodległość, granice, reparacje...
I święty dorsz, rzecz jasna.
Tak. Dorsz.
Najlepiej by było, gdybyśmy wreszcie przemówili jednym głosem.
Czyim?
Najlepiej byłoby moim.
Nie sądzę.
Słucham?
Jest pan zbyt zimny, sir. Nie zapewni nam pan życzliwości.
I uważa pan, że pan to zrobi?
Ja jestem zbyt krewki... Tak przynajmniej słyszałem.
To by znaczyło, że zostaję tylko ja.
Pański rzekomy urok musi się do czegoś przydać.
Przyjechali.
Czy możecie mi panowie przygotować krzesło?
Wolałbym to robić, gdy będę wyprostowany.
Lepiej się pan czuje, doktorze?
Lepiej niż kiedykolwiek.
Liczymy na to, że uda nam się dziś dojść do porozumienia.
Podchodzimy do tej sprawy z nie mniejszą nadzieją.
Gdzie jest pan Grenville?
Pojechał na ryby.
Czy bezwarunkowo uznajecie naszą niepodległość?
Uznajemy.
Granice naszego państwa, zgodnie z ustaleniami,
będą sięgały do wschodniego brzegu Mississippi.
Zgoda.
Prawa do połowu dorsza u wybrzeży Nowej Fundlandii
także zostaną przez nas zachowane.
Zgadza się.
- Zatem w tych konkretnych kwestiach... - Jest pewien punkt sporny.
Dość stanowczo podchodzimy do sprawy reparacji.
Wierni poddani Korony muszą otrzymać odpowiednią rekompensatę,
jeśli nie chcą uczestniczyć w waszym eksperymencie.
Wobec tego straty Amerykanów muszą zostać zrekompensowane w naturze.
To dla nas nie do przyjęcia.
Panie Oswald.
Nie tylko ja tu decyduję.
Zresztą macie tu wiele powodów do zadowolenia.
Możliwe.
Ale nie będziemy płacili za przywilej własnego nękania.
Jesteśmy bardzo blisko, doktorze.
Obawiam się, że nie dość blisko.
Czy mogę zaproponować przerwę?
Nie mówił pan, że w tej kwestii będzie nieugięty.
Nie pytał pan.
Wolałbym ulec w zamian za dalsze ustępstwa.
To oznaczałoby stawianie doraźnych celów ponad zasadami.
Nie słynie pan ze skrupulatności w tej kwestii.
Co pan wie o mnie i o moich zasadach?
Wiem, że to nie czas na mylenie człowieka z państwem.
Co pan przez to rozumie?
Spór z synem to pańska sprawa.
Panie Jay.
- Sądzi pan, że chcę go ukarać traktatem? - Sądzę, że pański osąd jest zmącony.
Zawsze uważałem pojedynki za absurd, ale za pańską sprawą nabrałem wątpliwości.
- Nie może pan nawet stać. - Podejmę ten wysiłek.
Panowie!
Chciałbym zasugerować konkretne sformułowanie.
Mogą panowie powtórzyć?
„...że Kongres zaleci...”
- Zdecydowanie zaleci. - „Zdecydowanie zaleci
stanom uznanie prawa własności właścicieli-lojalistów
wszystkich skonfiskowanych ziem i zapewni im restytucję”.
W miarę możliwości.
To zbieranina słów pozbawionych realnego znaczenia.
Dadzą nam panowie chwilę?
Nie mogą zmusić stanów do jakichkolwiek działań.
Jedynym, co spaja ich państwo, są zadziorność i niechęć do podatków.
Wiem o tym, że są konfederacją.
Więc rozumie pan, że to ustępstwo nic nie znaczy.
Znaczy, że pokrzyżujemy szyki Francuzom. A po to tu jesteśmy.
- Przynajmniej zachowamy Florydę. - Przejmie ją Hiszpania.
Zakończmy to.
Do diabła.
Doktorze Franklin, panie Adams, panie Jay.
Rozważyliśmy propozycję dotyczącą reparacji i przyjmujemy ją.
Dziękujemy za to ustępstwo.
Skoro zgadzamy się w pozostałych kwestiach,
czy możemy uznać, że nasza piątka właśnie zawarła pokój?
Owszem, możemy.
Wobec tego, panowie...
Oto wasza Ameryka.
Napije się pan jeszcze, doktorze?
Owszem.
Myślałem, że nie wolno panu pić.
Jeśli nie będę mógł wznieść toastu za Stany Zjednoczone,
to możecie mnie w tej chwili pochować.
Za to, by Kongres nie wtrącił nas do więzienia.
Kto im powie, że zlekceważyliśmy ich instrukcje?
Wydaje mi się, że był pan do tego skłonny.
Ja ich poinformuję. Z przyjemnością.
Złamanie tak niesławnego rozkazu przysparza nam chwały.
Mieliśmy się zhańbić dla przyjemności francuskiego króla?
Proszę napisać ten list, panie Adams. I błagam, niech się pan nie oszczędza.
Ma pan dość wątpliwe poczucie humoru, sir.
Ale tym razem panu daruję.
Proszę choć umoczyć usta.
Co pan tam ma?
Całkiem przyjemne porto.
Wolałbym trochę clareta.
Niech zatem będzie claret. Panie Jay.
Może pan nalać do pełna.
Wzniesiemy toast?
Śmiało, ma pan głos.
Za cnotę, uczciwość, wykształcenie ludzi
i rządy prawa.
Bez nich nie możemy mieć państwa.
Ani nie jesteśmy go godni.
- Amen. - Pełna zgoda.
Doktorze, byłem dziś wobec pana ostry i chciałbym prosić o wybaczenie.
Mogę śmiało go udzielić.
A jednak muszę zapytać,
czy zamierza pan to podpisać
bez dalszych konsultacji z Wersalem?
Vergennes musi przynajmniej zostać o tym poinformowany.
To przypadnie w udziale panu.
Cóż, mam znajomego na dworze.
Niech zgadnę. Lenoir.
Nie. Ktoś inny.
Kto?
Nie wiem. Przybywa z Wersalu.
Jem śniadanie.
Twierdzi, że to pilne.
Kto tu w ogóle wpuszcza tych ludzi? Nie jestem ubrany.
Co jest tak ważne...
Panie premierze.
- Co ty tu robisz? - Mam coś dla pana.
Widziałeś jakiegoś dworzanina?
- To ja. - Słucham?
Ja jestem tym dworzaninem.
Nic nie rozumiem.
Służę le comte d'Artois.
- Od kiedy? - To dość świeża sprawa.
I to on cię przysłał?
Nie. Mój dziadek.
- Co z twoim dziadkiem? - Przysłał mnie tu.
Skąd twój dziadek zna d'Artois?
- Nie zna. - To dlaczego...
Chciał, by możliwie szybko otrzymał pan kopię.
Cóż to takiego?
Dziadek pragnie, by pan wiedział,
że uważa przyjaźń między Ameryką a Francją za równie silną, co dotychczas,
i ma nadzieję, że pan będzie czuł to samo.
Skurwysyn.
Monsieur le Comte?
Monsieur le Comte!
Wróciłem z Londynu!
Premierze!
Spotkałem się z ich ministrem spraw zagranicznych.
Są gotowi negocjować z nami osobno.
Wyraził się jasno...
Co to...
Ale...
Czy to...
Franklin nam obiecywał...
Złożył obietnicę, że...
Wyruchał nas.
Doktorze Franklinie, panie Adams. Przepraszam za spóźnienie.
Są gotowi, czekają na górze.
- Gdzie pański człowiek? - Kto?
Benoit.
Uciekł.
Obiecałem, że go uwolnię, ale przeklęty Piętaszek nie mógł zaczekać.
Który z panów zacznie?
Doktor Franklin.
Wolne, suwerenne...
i niepodległe.
Tak jest tu napisane.
Była niezadowolona z poprzedniej wersji swoich zwłok.
Uważała, że wygląda na zbyt...
Martwą?
Więc zamówiła drugą wersję.
Wygląda tu bardzo spokojnie.
Jak podczas drzemki.
Sam chętnie oddałbym się takiej drzemce.
Członkowie rodziny królewskiej decydują, jak będą widziani,
nawet po śmierci.
Ale cała reszta...
Wybrał pan melancholijne miejsce na spotkanie.
Nie mogę odwiedzić pana w Passy.
Takich rzeczy się nie robi.
A pan, jak sądzę, nie pokaże się w Wersalu.
Poza tym podoba mi się tu.
Tysiąc lat francuskich królów.
Nikt nie pamięta ich błędów. Tylko to, że rządzili.
Ale to nic dla pana nie znaczy.
To nie jest moja historia.
Nowy Świat, gdzie wszystko jest możliwe.
Obawiam się, że to ten sam świat, pełen ludzi tego samego pokroju.
Tylko idea jest inna.
Cóż to za idea. Nigdy do końca tego nie rozumiałem.
Taka, w myśl której wolni ludzie mogą sami sobą rządzić,
kierując się zdrowym rozsądkiem i wiarą w większe dobro.
A jeśli brak im zdrowego rozsądku?
Wtedy, jak sądzę, dostaną to, na co zasługują.
Gdy się poznaliśmy, pomyślałem:
„Ten człowiek jest sprytny, ale nie tak sprytny jak ja”.
Teraz widzę, jaki jest pan sprytny, że zdołał mi pan to wmówić.
Pochlebia mi pan.
Na każdym etapie była to improwizacja.
Nikt bardziej ode mnie nie jest zaskoczony tym, że się udało.
Spojrzał mi pan w oczy i dał mi swoje słowo.
A pan wysłał Gérarda do Anglii.
Owszem, zrobiłem to.
Pytanie nie dotyczy tego, kto okłamał kogo...
Tylko kto kłamał lepiej.
Wie pan, co mówi moja żona?
Ogłoś zwycięstwo i przypisz sobie zasługi, mimo że jest to tak naprawdę porażka.
Wydaje się bardzo mądra.
Nie ma wstępu na dwór.
Jej ojciec był jedynie kupcem.
Wzięliśmy ślub bez zgody króla.
To wszystko nie miałoby znaczenia w Ameryce, prawda?
Powinien pan odwiedzić państwo, które pomógł pan stworzyć.
A cóż takiego dostaliśmy za nasz miliard liwrów?
Wieczne oddanie wdzięcznego kraju.
Bardzo pana proszę.
Będziecie handlowali z Anglikami, a my zostaniemy z pustymi rękoma.
Taki właśnie pokój chcieli tu kupić.
Monsieur le Comte, nie zamierzałem pana zranić.
Nie zranił mnie pan. Przechytrzył mnie pan.
To dużo gorsze.
Proszę o wybaczenie za brak doświadczenia w sprawach państwowych,
który doprowadził nas do tej niedyskrecji.
Nasz dług wobec pana,
wobec pańskiego wielkodusznego króla i wobec Francji, jest nieskończony.
Czyż nie byłaby szkoda,
gdyby to drobne nieporozumienie stanęło między nami?
Mielibyśmy pozwolić Anglikom, by myśleli, że skutecznie podzielili...
Co takiego?
Z czego się śmiejemy?
Poprosi mnie pan o więcej pieniędzy, prawda?
Tylko o kolejnych sześć milionów.
Bardzo by nam się przydały.
Zapewne Kongres zabezpieczy ten dług.
Oczywiście.
Nie mów mi, że boisz się wsiąść.
Nie widzę potrzeby, by przebywać na wodzie częściej, niż to absolutnie konieczne.
Gdy będziesz ściskał reling jakiegoś marnego statku,
będziesz żałował, że zrezygnowałeś z tej miłej rundki.
Mam uroczy kącik.
Ma swój skromny urok.
Trzydzieści czy czterdzieści pokojów. Nie pamiętam.
Pola, stajnie...
Ty pewnie mieszkasz w lesie, w domu z drewna.
To ceglany dom i stoi w mieście.
Mogę tylko zgadywać, jak teraz wygląda.
Brytyjczycy położyli na nim łapę.
Cóż, zemściłeś się. Pokonałeś ich wszystkich.
Na to chyba wygląda.
To dziwnie niesatysfakcjonujące.
Czego więcej pragnąłeś?
Po prostu więcej.
Cokolwiek by to miało być. Po prostu...
Po prostu więcej.
Przemawia przez ciebie wiek.
Czuję...
Istnieje państwo, w którego powstaniu miałem swój skromny udział,
a w którym prawie nie byłem od dwudziestu lat.
To po co miałbyś wracać?
Chyba muszę się przekonać, jaka jest ta nowa Ameryka.
A jeśli nie spodoba ci się to, co zobaczysz?
Madame.
Wyjdziesz za mnie?
Co za łajdak.
Mówisz poważnie?
Mówię?
A co z twoją Ameryką?
Jestem jej winny swoją lojalność, ale nie swoje szczęście.
Cóż, sądzę, że opat mógłby się tym zająć.
Nie znoszę tego zamieszania w kościele.
Zgadzasz się?
Przepadam za tobą.
Ale oboje wiemy, że jesteś najbardziej kłopotliwym typem kota.
Jaki to typ?
Taki, który zawsze odchodzi, niezależnie od tego, ile się go głaszcze.
Widzisz, co się tam dzieje?
Wyjedzie stąd jutro rano.
A ty?
Co z tym zrobisz, poza siedzeniem w fotelu?
Stracimy ten dom.
Stracimy wszystko.
Wiesz dlaczego?
Dlatego, że całymi latami pozwalałeś temu mesmeryście opróżniać nasze sakwy
w imię jakiegoś kraju, w którym twoja stopa nigdy nie postanie.
Nie masz nic do powiedzenia?
Okazuje się, że królowa nigdy nie kupiła tego naszyjnika.
Cała ta sprawa to tylko żart, a ona jest bez winy.
Dobrze.
Sama się tym zajmę.
- Zostawiasz je? - Spełniły swój cel.
Może rozdasz je ciekawskim gościom,
którzy użyją ich do zapchania szpary w ścianie.
Namawiam, byś wypełniał moje zalecenia.
Sześć tygodni na morzu bez cukru i alkoholu na pociechę?
I codzienna przechadzka po pokładzie. Podziękujesz mi za to.
Przeklnę cię za to.
Szczęśliwie nie będę w pobliżu i tego nie usłyszę.
I korzystaj z tego w razie potrzeby.
Ale oszczędnie.
Ottomańscy derwisze twierdzą, że opium zapewnia im wizje przyszłego szczęścia.
Czy byłoby to tak niepożądane?
Czy to będzie szczęśliwa przyszłość?
Dla Ameryki.
- To zależy od ludzi. - Dla mnie.
To zawsze była moja główna troska.
Gdzież byłby ten kraj, gdyby nie ty?
Będą cię traktowali jak ważną personę.
Czyżby?
Nie mam pewności.
A jaki los czeka ciebie?
Będę się szwendał, tak jak zwykle.
Nie wrócisz do domu?
Od tak dawna przebywam za granicą, że nie wiem, gdzie jest mój dom.
Może w Anglii?
Cóż, w końcu zawarliśmy z nimi pokój.
Czyż nie na to pracowaliśmy?
Owszem.
Każdy na swój sposób.
Skrzynka doskonałej madery.
Nie warto jej marnować.
Jesteś nazbyt hojny.
Niech ci o mnie przypomina.
Będę za tobą tęsknił, przyjacielu.
Zawsze byłeś wspaniałym towarzyszem.
Masz gościa.
To dla pana.
Madame.
Jest tu wszystko.
Comiesięczne wydatki.
Każdy przypadek naszej hospitalité.
Czy gościnność nie jest z samej swej natury darmowa?
Nie przez osiem lat.
W sumie 23 654 liwry.
Proszę uważnie przeczytać.
Nie wątpię w precyzję tych obliczeń.
Zatem poczekam tu, aż pan przyniesie pieniądze.
Nie mam przy sobie takiej kwoty.
Straciliśmy miliony. Gdzie one się podziały?
Wydano je na rzecz Stanów Zjednoczonych. Monsieur Chaumont o tym wie.
Uwiódł go pan opowieściami o wolności i zyskach, a on...
Nie mógł trzeźwo myśleć.
Przypisuje mi pani władzę, której nie posiadam.
Puste słowa.
Ale zapewniam, że osobiście dopilnuję, by Kongres...
Ile ma pan teraz?
Ile ma pan w kieszeni?
Teraz.
To jak szczanie w skrzypce.
Mogłeś interweniować.
Uznałem, że lepiej się nie wtrącać.
To twój powóz?
Należy do Artoisa.
Co jeszcze do niego należy?
To tylko etap na drodze do celu.
Jakiego?
Chciałeś, bym znalazł sobie miejsce.
Nie to miałem na myśli.
Ale to jest to, co wybrałem.
Pojadę z tobą jutro do Hawru.
Nie ma potrzeby.
Nie powinieneś jechać sam.
O to bym się nie martwił.
Monsieur Lenoir śledzi mnie od lat.
Nie pozwoli, by przeszkodziła mu sprawa tak trywialna jak mój wyjazd z kraju.
Twój ojciec zamieszkał w Londynie.
- Wiem. - Naprawdę?
W Wersalu dowiesz się wszystkiego, jeśli zapytasz właściwą osobę.
Pojedziesz go odwiedzić?
Chcesz, żebym mu coś przekazał?
Nie ma nic, co nie zostało już powiedziane.
Musisz być tak uparty?
Zawarłeś pokój z Wielką Brytanią.
Nie możesz zrobić tego samego z twoim własnym synem?
Serca nie da się negocjować.
„Najlepszym, co możesz dać wrogowi, jest przebaczenie”.
Ktokolwiek to napisał, jest głupcem.
To na pewno jest to, czego pragniesz?
To gra.
Jak szachy.
Lubię w nią grać.
Wobec tego ucałuj mnie na pożegnanie, chłopcze.
Jeszcze się zobaczymy.
Być może.
Ale raczej nie w tym życiu.
Drogi dziadku.
Szukaj szczęścia.
Ale pamiętaj, kim jesteśmy.
Kim był ten zabawny staruszek?
Wielki człowiek z Ameryki.
CHWAŁA BOHATEROWI DWÓCH ŚWIATÓW.
DLA MOJEGO DROGIEGO PAPY
Doktorze.
Proszę wybaczyć,
ale nie sądziłem, że po tym wszystkim będziemy wspólnie podróżowali.
Przepraszam, nie pamiętam...
Jacques Chaumont.
Jacques.
Jacques, oczywiście.
Pan...
Jestem w drodze do Stanów Zjednoczonych, tak.
Rozmawiał pan z moimi rodzicami?
Mieliśmy z pańską matką szczere pożegnanie.
Wygnali mnie.
Przykro mi.
Nie mogę ich winić.
Właściwie cieszę się z tego.
Nie było dla mnie niczego we Francji.
A przynajmniej niczego, czego nie zniszczyłem.
Jak mógłbym zostać?
Co pan zamierza?
Nie wiem.
Nie mam pieniędzy.
Zostało mi kilka monet i to, co mam na sobie.
Wiem tylko, że chcę odmienić swoje życie.
W jaki sposób?
Chcę iść własną drogą.
Jeśli zdołam.
Kierując się własnym rozumem.
Chcę być wolny.
Przepraszam. To żenujące.
Przypomina mi pan mojego znajomego.
Uciekł z domu bez grosza przy duszy.
Jaki los go spotkał?
Odniósł umiarkowane sukcesy,
choć popełnił również pewne błędy.
Nie zawsze był prawdomówny, mądry czy miły,
ale starał się rozwijać użyteczną wiedzę
i działać na rzecz poprawy ludzkich losów.
Pozostaje mu się modlić, że Opatrzność nie osądzi go zbyt ostro.
Może zatem i dla mnie jest nadzieja.
Będzie pan miał swoją szansę.
Reszta zależy od pana.
Dziękuję za poświęcony mi czas i życzę panu bezpiecznej podróży.
Jacques.
Mam w kajucie dobrą brandy, której nie powinienem pić.
Wpadnij wieczorem.
Otworzymy ją...
i porozmawiamy o Ameryce.
DWA LATA PO POWROCIE DO USA 81-LETNI FRANKLIN
ZOSTAŁ NAJSTARSZYM DELEGATEM NA KONWENCJĘ KONSTYTUCYJNĄ.
ODCZUWAŁ BOLESNĄ TĘSKNOTĘ, ILEKROĆ WSPOMINAŁ PARYŻ
I UROCZE GODZINY U BOKU MADAME HELVÉTIUS.
W JEGO POGRZEBIE W 1790 ROKU WZIĘŁO UDZIAŁ OK. 20 000 LUDZI.
FRANCJA, W KTÓREJ TRWAŁA WÓWCZAS REWOLUCJA,
OGŁOSIŁA NA JEGO CZEŚĆ TRZYDNIOWĄ ŻAŁOBĘ NARODOWĄ.
ZA WYSIŁKI NA RZECZ SOJUSZU Z FRANCJĄ,
KLUCZOWE DLA NIEPODLEGŁOŚCI AMERYKI,
I ZA WYNEGOCJOWANIE POKOJU Z WIELKĄ BRYTANIĄ, NIGDY MU NIE PODZIĘKOWANO.
„I TAK OTO NASZE WIELKIE, RYZYKOWNE PRZEDSIĘWZIĘCIE,
DZIĘKI BOGU, ZAKOŃCZYŁO SIĘ POWODZENIEM, CHOĆ NIE SĄDZIŁEM, ŻE TEGO DOŻYJĘ.
KILKA LAT POKOJU POZWOLI NAM ODZYSKAĆ SIŁY I SIĘ UMOCNIĆ,
ALE NASZE PRZYSZŁE BEZPIECZEŃSTWO ZALEŻY OD NASZEJ JEDNOŚCI I CNOTY”.
NAPISY: MARIA ZAWADZKA-STRĄCZEK