Een groot filosoof zei ooit: 'De wereld is een boek...
...en wie niet reist, leest maar één bladzijde.'
Nou, ik heb een paar bladzijdes gelezen en het boek pakt me niet.
Ik vind reizen hierom niet leuk:
Ik vind te koud niks.
IJszwemmen, naakt?
- Ja. - Wat ontzettend fijn.
En als het te warm is. Vind ik ook niks.
Zo snel ren ik niet.
- Maar ik ben 75. - Gaat het?
Prima.
Het wordt tijd dat ik m'n horizon verbreed.
O, mijn god.
M'n hand zat in de kont van een olifant.
Ik verblijf hierdoor wel in ongelooflijke hotels.
Jeetje. Waanzinnig gewoon.
Maar ik moet ook gaan kijken wat er buiten te zien is.
- Kijk uit. - Nou.
- Mooie berg. - Vulkaan.
Een vulkaan?
Ik heb dat alles m'n hele leven vermeden.
Sadie.
O, mijn god.
Overleven zou al geweldig zijn.
Ik drink nooit meer vijf wodka's met een Fin.
Ik zit in het uiterste westen van Europa.
De Europese stad die 't dichtst bij Noord-Amerika ligt...
...maar waar ik helemaal niets van afweet.
LISSABON
Ik ben dol op Europa. Ik ben in Rome, Londen en Parijs geweest.
En van die steden weet je altijd wel het een en ander.
Ik weet niet eens waar Lissabon ligt. Ik schaam me daar eigenlijk voor.
Het schijnt de zonnigste hoofdstad van Europa te zijn.
Is daarom het aantal toeristen de laatste jaren verdubbeld?
Nu ik hier ben, probeer ik te ontdekken...
...wat zij wel weten en ik overduidelijk niet.
Is die voor mij?
Lokale gids en hartendief Bernardo heet me welkom in Lissabon.
Z'n auto is nog Hollywoodser dan z'n snor.
- Voor mij? - Ja, voor jou.
- Zullen we? - Ja.
Goed, Bernardo. Vertel me eens over Lissabon.
Nou, het is bijna 400 jaar ouder dan Rome.
Vierhonderd jaar ouder dan Rome?
Bij ons is iets al oud als alleen opa het nog weet.
Deze stad bestaat al ruim 3000 jaar.
- Het is heel mooi. - Precies.
Door haar ligging...
...werd Lissabon een belangrijke haven voor de handel tussen Europa en Afrika.
Dit is ons grootste plein. Hier werd vroeger gehandeld.
De schepen brachten hun goederen hier.
- En dan werd er op dat plein gehandeld. - Precies.
De gouden eeuw van Lissabon was de 16e...
...maar het is altijd een invloedrijke stad gebleven.
In de Tweede Wereldoorlog werd het zelfs 'de spionnenstad' genoemd...
...omdat er zowel geheim agenten van de nazi's als geallieerden werkzaam waren.
Lissabon staat ook bekend als de stad van de zeven heuvels.
Ik heb het gevoel dat er veel meer dan zeven heuvels in deze stad liggen.
Overal waar we rijden, liggen kinderkoppen.
Hopelijk kent Bernardo een goede chiropractor.
We zijn er.
M'n hotel, een voormalig paleis dat op een van de beroemde heuvels ligt...
...had als beroemdste eigenaar een flamboyante aristocraat.
- Welkom. - Jij ziet er mooi uit.
Veel mooier dan ik.
Moet ik hem een fooi geven of uitdagen tot een duel?
Wat een mooi hotel.
Het interieur van het Palácio geeft de smaak van de graaf weer...
...die duidelijk niet vond dat minder meer is.
We wilden zo veel mogelijk van het oude paleis bewaren.
Hotelmanager Margarida geeft me de koninklijke suite...
...waar ik me meteen thuis voel tussen de rest van het onschatbare antiek.
Wat ontzettend mooi.
Net als in een porseleinwinkel ben ik doodsbang dat ik iets breek.
Alles wat je ziet, is gemaakt in opdracht van de graaf van Verride.
- De graaf van Verride. - Verride.
Dat is makkelijk voor mij, want voor Joden...
...is dat heel normaal.
- Niet moeilijk. - Weinig talen hebben de...
- Klopt. - Hè?
Alles komt van hem. Het stucplafond, het houtwerk.
Hij was rijk en wilde dat laten zien.
Dit moet wel de definitie van een badkamer zijn.
Wat een prachtig tegelwerk.
Een hotel is een 'thuis weg van thuis'.
Als ik zo'n thuis weg van thuis had, zou ik heel gelukkig zijn.
Wie is dat aan de muur?
Een Portugese koningin die met een koning in Engeland trouwde.
In Portugal dronken we al thee...
...en zij was degene die de thee naar Engeland bracht.
Wat een geweldig weetje. Zeg je dat je dat van mij hebt?
- Ja hoor. Ik zeg dat ik dat van jou heb. - Dat zou leuk zijn.
Ik kan doen alsof ik alles van thee afweet.
- Na jou. Pas op het afstapje. - O, jeetje.
Maar ik weet nog bijna niets van Lissabon zelf.
Bijzonder.
Ja, ik... Ik keek omlaag.
- Ik zag de rand niet - Gaat het?
We gaan naar binnen.
Ik weet van mezelf dat ik het liefst op droog land sta.
Maar volgens Margarida kan ik deze havenstad pas echt waarderen...
...als ik op de machtige rivier de Taag zeil.
Daarom ga ik op stap met toergids Luísa.
- Oké. - Dit is de kapitein, Angelo.
- Hé, Angelo. - Welkom aan boord. Vind je het leuk?
Ik ben voor het eerst op een zeilboot en ik zie maar weinig bemanning.
- Weet je, we hebben jouw hulp nodig. - Nou, weet je, ik doe wat ik kan.
Angelo heeft geen idee dat ik in feite niets kan.
Kun je de touwen voor me losmaken?
- Touwen losmaken. - De touwen.
Is daar een technische term voor, of zeg je gewoon touwen?
- Touwen. - Juist.
We moeten het zeil hijsen.
Hijsen.
Nee. Wij moeten dat doen.
- Kom mee. - Moet ik omhoog?
- Sturen hoeft niet. - Maak je geen zorgen.
En nu zeilen we.
Er varen boten pal voor onze neus.
- Geeft niet. - Nee?
- Nee, hoor. - Het zijn maar mensen.
Leuk werk, hè?
Ja, als je je tenminste geen zorgen maakt om je leven.
Wonderbaarlijk genoeg weet ik ons uit de haven te manoeuvreren.
- Dat ziet er zo mooi uit. - Hier zie je Lissabon het best.
De oude stad, de heuvels, de beroemde heuvels...
...en het standbeeld.
Het heet Christus Koning.
Als je het ziet, denk je aan een ander land, niet?
- Ja, namelijk Brazilië. - Ja, precies.
De kardinaal van Lissabon was in de jaren 30 in Rio...
...onder de indruk van het standbeeld Christus de Verlosser.
Toen hij terugkwam, wilde hij ook zoiets maken.
Ah. Wat is dit hier?
Dit was eerst de Salazarbrug. Doet hij je ergens aan denken?
Ja, natuurlijk. De Golden Gate Bridge in San Francisco.
Dat is omdat Lissabon nog iets gemeen heeft met San Francisco. Aardbevingen.
De stad werd grotendeels verwoest in de grote aardbeving van 1755...
...en werd herbouwd.
O ja. We gaan de brug onderdoor.
Ze lieten Amerikanen de brug bestand tegen aardbevingen maken.
Zoals in Californië.
In Lissabon zie je in één stad een beetje de hele wereld.
De skyline ziet er heel internationaal uit en is een mondiale smeltkroes.
Met dit monument herdenken we iets wat veel mensen niet weten.
Van precies deze plek vertrokken de zeelui uit Lissabon...
...om de Nieuwe Wereld te ontdekken.
In de 15e en 16e eeuw...
...vonden de Portugezen zeeroutes naar India, Brazilië, China en Japan.
En opeens begonnen hier andere mensen en exotische producten te komen.
En Lissabon werd de rijkste stad van Europa.
Mede dankzij deze stad is de kaart ontstaan waarop ik 'r niet kan aanwijzen.
De Portugezen verkennen nog steeds graag de wereld.
We doen graag andere ervaringen op. En jij? Reis je graag om...
- Nou, ik ben dol op avonturen. - Mooi.
- De wereld verkennen zit me in het bloed. - Net als de Portugezen.
Ik heb iets Portugees in me, zeg maar.
Niet dus. Maar ze vond het zo leuk dat ik avontuurlijk was ingesteld.
Ik heb het wat overdreven. Ik ben helemaal niet avontuurlijk.
Dat heet nou acteren.
Als je je onbeholpenheid zo goed kunt verbergen, heb je wel een Oscar verdiend.
Na een zware dag aan het roer...
...hoef ik niet te faken dat ik van cocktails houd.
De specialiteit van het hotel heeft een nautisch thema.
Het stelt een boot voor. Nu zie ik het. Zeilen.
Wat lekker.
De drankjes worden geserveerd met muziek.
Dit is het antwoord van Lissabon op de blues: fado.
Dat is traditioneel het gezang van zeelui, zoals ik, technisch gezien, nu ook.
Vanavond zingt een heel grote ster.
Zeg maar de Bono van de fado.
- Aangenaam. Hoe is 't? Ik ben Hélder. - Hélder?
Waar is deze muziek begonnen?
De eerste die fado zong was een zekere Maria Severa.
Ze was prostituee, en ze speelde gitaar.
Prostituee?
Dat was interessant.
Ik had niet gedacht dat een prostituee deze muziek had gemaakt.
Maar ere wie ere toekomt.
Al gaf ze vast weinig om die eer. Alleen contant geld telde.
Het bestaat uit lange, uitgerekte noten. Je hebt een stem nodig om fado te zingen.
Ben je muzikant? Bespeel je een instrument?
- Een... - Slecht.
Welke dan?
- Gitaar. - O, ja?
Over een paar dagen spelen we in een andere fadoclub.
Waarom probeer je niet een beetje met ons mee te spelen?
Het was heel aardig van hem om dat te vragen.
Maar als ik hem begeleidde op een gitaar...
...zou ik z'n optreden verpesten.
- Ik weet niet of ik kan spelen met jou. - Probeer het.
Ik wil geen verkeerde noot op een verkeerd moment spelen.
Ik speel al jaren niet meer. En ik zet me niet graag en public voor schut.
Maar een optreden met Hélder kan me misschien mezelf weer laten ontdekken.
Dit is weer een van de 220 heerlijk zonnige dagen per jaar in Lissabon.
Ik vind nieuwe dingen doen eng en m'n maag vindt dat zelfs nog enger.
Maar het eten is hier heerlijk en dus ga ik in de stad m'n geluk beproeven.
Eerst moet ik er komen.
Het beroemdste vervoermiddel in Lissabon is de tram.
Niemand is zo dol op beweging als ik, begrijp me goed.
Maar al die heuvels.
Ze zien eruit als Amerikaanse kabeltrams...
...en werden eerst Americanos genoemd.
Dit is m'n eerste keer.
We hebben streetcars in Toronto, geen trams.
Ik heb altijd graag een vervoermiddel zonder drama.
- We hebben een probleem. - O, ja?
- Er staat een auto in de weg. - Hier moet ik iets aan doen.
Deze auto staat veel te dicht bij het tramspoor.
Zo'n noodsituatie had ik niet verwacht.
- Rij gewoon door. - Nee.
Ik zou gewoon keihard doorrijden en de voorkant van de auto eraf rijden.
Kan dat niet?
- Kun je dat niet doen? - Nee.
- Dan is het mijn schuld. - En hij dan?
Gebeurt dat vaak?
Ja, vaak.
Die auto krijgt een boete en als hij blijft staan, wordt hij weggesleept.
Alles komt goed. Dat is pas een gelukkig einde.
Helaas heb ik geen tijd om te blijven wachten.
Ik moet dus te voet verder, op zoek naar culinaire verrassingen.
Eugene, ik ben Luísa.
- Luísa, aangenaam. - Ik moet de komende uren voor je zorgen.
Aha. Jij bepaalt wat er in m'n maag komt.
Je moet begrijpen waarom we van eten houden in Portugal.
We houden van eten, dan van eten en dan van eten en zon.
Dat snap ik best.
We gaan kopen wat ik nodig heb om je lunch te koken.
Luísa is kok en geeft kooklessen.
Dit is echt de beste markt in Lissabon. Ik kom hier elke dag. En weet je?
Je kent een land en een cultuur...
- ...door het eten. - Dat klopt.
En we houden van internationaal eten in Lissabon.
We hebben vanuit de hele wereld smaken en kruiden naar Portugal gebracht.
Via het uitgebreide handelsnetwerk...
...kwam er eten uit Afrika, India en het Verre Oosten naar Portugal.
Ik heb gehoord dat de piripirisaus...
...een van de lekkerste Portugese gerechten is.
Je vindt 't vast lekker.
Zeelui van hier ontdekten de krachtige rawit in Mozambique...
...en maakten piripiri. 'Peper, peper' in het Swahili.
Het is zo sterk dat ze het twee keer zeiden.
- Dit ziet er pikant uit. Is het heet? - Alles hier.
- Heet zoals echt heet? - Ja.
Wist ik maar hoe je in 't Portugees zegt: 'Ik heb liever ketchup.'
Wat er ook op het menu staat, is iets wat de locals nog lekkerder vinden. Vis.
Alleen in Japan en IJsland eten ze meer vis.
De vis die we gaan bereiden, is die daar.
O, help.
Ik ben niet dol op vismarkten, en de vis zelf ook niet, volgens mij.
Ik hoor het. Dat gekraak.
Daarom zie je me nooit op een pier.
Ik zal de blik in de ogen van die vis nog jaren zien.
Maar hier ben ik nog minder klaar voor.
Welkom in mijn nederige stulpje.
Koken.
Goed, Eugene, hier hebben we de ingrediënten voor de piripirisaus.
Ik ga dit snijden. Eerst snij ik hem zo.
Dan plakjes?
- Eerst pellen. - Pel je hem liever?
- Altijd. - Een cultuurverschil.
Ik eet graag. Maar ik maak het niet graag klaar.
Je leert veel over mensen bij het koken, niet?
Ik ben bang om hier nog verder mee door te gaan.
Bij 't eerste afspraakje met m'n vrouw...
...zette ik thee en legde ik het zakje in de kop en haalde 't eruit met 'n lepel.
Ze zei: 'Wat doe je?'
Ik zei: 'Ik zet thee.' Zij zei: 'Laat je hem niet trekken?'
'Ik weet niet wat dat betekent.'
We kregen ruzie. Op ons eerste afspraakje.
- Was het moeilijk om haar terug te krijgen? - Welnee.
Ze was ondersteboven van m'n persoonlijkheid.
Ze hield echt van je.
- Uiteindelijk wel. - Hoelang ben je getrouwd?
We zijn 45 jaar getrouwd.
Wauw, geweldig.
En ik denk altijd dat ik het langst getrouwd ben.
- Hoelang? - Achtendertig.
Zo lang? Dat komt in de buurt. Nog zeven jaar.
Scheiden heeft geen zin meer.
- Nee. - Nee. Dat is zinloos.
M'n vrouw zegt altijd dat je dan weer nieuwe schoonouders krijgt.
- Precies. - Toch?
Ik moet je vrouw een berichtje sturen.
- Ze lijdt vast onder je. - Dat klopt.
Luísa ziet in dat ik nog het beste maar kan snacken en toekijken.
- Paprika? - Ja.
Citroen.
In een perfecte piripiri wordt de peper gematigd...
...door een fijn mengsel van citroen, knoflook, ui en zout.
En na m'n beslissende bijdrage...
- Perfect? - Ja.
...is het klaar.
Ik leg de vis in een marinade.
Naar een Portugese traditie...
...dwingt Luísa de vis nog meer vernederingen te ondergaan.
De vis ligt in die melk.
- Wat? - Je bent erger dan m'n kleinkinderen.
Ik ben kieskeurig.
- Het verzacht... - De vis?
- ...de vis. Let maar op. - Ja?
Ze lijkt te vertrouwen, daarom deed ik dat ook blindelings.
Ik ben zenuwachtig.
- De vis, de piripirisaus. Maar voorzichtig. - Oké.
O, mijn god. Dit is ongelooflijk.
Echt het lekkerste ooit in Portugal.
Mooi. Bedankt voor je vertrouwen.
Ik deed 't zo slecht niet met de maaltijd.
Ik liet Luísa de baas spelen.
Op de vis.
Lissabon heeft duidelijk een vreemd effect op je.
Ik probeer nieuwe dingen uit en vind ze nog leuk ook.
Dat komt vast door de avontuurlijke geest van deze stad.
Maar er is nog een grotere uitdaging: het optreden met Hélder.
Het komt allemaal weer niet terug.
Ik speel al te lang niet meer.
Je hoort me vast een paar keer de mist ingaan, als je naar me luistert.
Je ziet vast m'n gezicht vertrekken op het podium.
Het kan door mijn spel een heel triest gebeuren worden.
Maar dat is fadomuziek ook, toch?
Ik ben blij dat ik wat kan bijdragen aan het verlangen...
...naar een betere muzikant naast die man.
Ja, dat wordt urenlang oefenen vanavond.
Hoteleigenaar Kees neemt me mee wandelen over de kinderkoppen...
...wat de moeite waard is, zegt hij.
Goedemorgen.
Wat kleed je je mooi. Geweldig.
M'n zoon zou hiervan uit z'n bol gaan.
De Nederlander Kees woont hier al 40 jaar, na de wereld te hebben afgereisd.
Ik woon hier omdat Lissabon een van de mooiste steden ter wereld is.
Om me daarvan te overtuigen wil hij m'n hart vermurwen met: gebak.
Mag ik een paar custardgebakjes voor je kopen?
Custardgebak?
Jeetje. Dat ziet er lekker uit.
De pastel de nata is ontstaan omdat nonnen met eiwit hun habijt stijfden.
Met het eigeel maakten de monniken custard.
Die monniken. Nee maar.
Spannend.
Je ziet overal van die tegeltjes.
In Lissabon, of Portugal, heten die azulejos.
Die beschilderde tegels komen nog van de Moren.
Azulejo is een Arabisch woord dat 'gepolijste steen' betekent.
- Worden ze nog steeds gemaakt in Lissabon? - Nou en of.
De tegels in ons hotel zijn gemaakt in dezelfde fabrieken...
...waar dat al eeuwen gebeurt.
Ik begin nu een persoonlijkheid in de stad te zien...
...die ik nog niet gezien had.
Dit is schitterend.
Eugene, laten we nu maar de pastéis de nata proberen.
Zo mag ik het horen.
Eet ze.
Goh.
Die taartjes waren heerlijk.
Ze waren echt ongelooflijk lekker.
Alleen al om die taartjes is Lissabon de moeite waard.
Laatste hap.
Ik meld me graag aan als de hoofdgebakjesproever van Lissabon...
...maar Kees heeft andere plannen voor me.
Namelijk een bezoek aan een van de oudste tegelfabrieken.
Hier vormen, branden, glazuren en beschilderen ze...
...20.000 tegels per dag.
Ik ontmoet Diogo, die de tegels een modern ontwerp heeft gegeven.
Een ontmoeting tussen twee grensverleggende artiesten.
Ik ben Diogo.
- Eugene. - De man zelve.
Diogo gebruikt het historische blauw en wit van de azulejos.
Mijn werk ziet er traditioneel uit, maar is dat helemaal niet.
Ik ben meer bezig met patronen en elementen binnen patronen.
- Juist. - Dit patroon...
...kan een klein schepsel zijn, of een cartoonachtig iets...
O ja, ik zie het.
Diogo's tegels kosten honderden dollars per stuk.
Ze worden met de hand beschilderd.
Dit is Manuela. Zij is de expert in het beschilderen van tegels.
- Ze werkt hier al 42 jaar. - Zo lang? Niet te geloven.
Wil je het proberen?
- Toe maar. - Schilderen? Nou...
Maar natuurlijk moet hij mij z'n mooie ontwerpen laten beschilderen.
- Zie je? - O. Ik begin hier.
- Ziezo. - O ja.
Ik ben goed begonnen. Ik sta te kijken van mezelf.
Je doet het heel goed. Ik wil je een uitdaging geven.
Hier zie je deze witte lijnen. Hoe schilderen we om die witte lijnen?
- Dat is... - Ik zou...
Ik zou iemand anders halen...
- Ik doe dit. Nu daar. - Mooi.
M'n vader was heel goed in karikaturen en zo.
Vaste hand. Positie.
- Klaar? - Begin maar.
Ik heb niets van m'n vader geërfd.
Dat is slecht. Gooi die maar weg.
Waar is dat gen?
- Dit is ons werk. - Ja.
Ben je hier blij mee?
Hij heeft veel talent.
Ik heb niet echt een glorieus figuur geslagen...
...maar hopelijk schildert het samenspel vanavond me in een beter licht.
Flauwe opmerking, sorry.
O, help.
Niet slecht.
Het publiek begint al binnen te komen...
...voor een van de grootste fadozangers van Portugal.
Ik vind het rot voor hem.
Hij weet niet wat hij zich op de hals heeft gehaald.
En z'n vreselijk onderweldigende Canadese gitarist.
- Eugene. - Hallo, Eugene.
- Hoi. - Welkom.
Gelukkig komen m'n nieuwe Portugese vrienden ...
Wauw, wat chic.
...me bijstaan.
We hebben een heel bijzondere gast.
Ik stel u graag Mr Eugene Levy voor.
Ik hoef maar een paar simpele akkoorden te spelen...
...en het mooiere werk aan de beroeps over te laten.
Dat klinkt eenvoudig tot je in een ruimte vol fadofans staat.
Dank u wel, allemaal.
- Ik ga niet zingen. - Goed.
Dit is m'n eerste fadoconcert. Hopelijk verknal ik het niet.
Heren.
Twee, drie, vier.
Het was zenuwslopend, eerlijk gezegd, omdat ze allemaal zo goed zijn.
Maar ik denk niet dat ik het verknald heb.
Ik was beter dan ik had gedacht.
Dank u.
Dat was heel leuk.
Een paar dagen geleden wist ik bijna niets van deze stad.
Eerst wist ik eerlijk gezegd helemaal niets af van deze stad...
...maar dat is nu anders.
Lissabon wordt gekenmerkt door verkenning en avontuur.
De Portugezen ontdekten nieuwe en exotische dingen op hun wereldreizen...
...en verwerkten die in deze stad.
En dat werkt inspirerend.
Ik merk dat ik me nog steeds verzet tegen die avontuurlijke geest, weet je?
Ik heb het niet echt in me, maar ik ga het wel proberen.
Op m'n fadopremière.
En ik denk dat ik bestempeld kan worden als aspirant-lid...
...van de World Travellers Club.
Vertaling: Marc de Jongh