NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
Spośród ziemskich stworzeń najbliżej im do istot z innej planety.
Nic dziwnego, że głowonogi poruszają naszą wyobraźnię.
Ich wygląd nie z tego świata…
idzie w parze z niesamowitą inteligencją,
niezależnością
i pomysłowością.
Wciąż niewiele wiemy
o tych rzadko spotykanych symbolach głębin.
O zwierzętach dziwniejszych niż powieści fantasy.
OŚMIORNICE I INNE GŁOWONOGI
WYSPA VANCOUVER, KANADA
Te odżywcze wody to jeden z najbogatszych ekosystemów na planecie.
Idealne miejsce na początek nowego życia.
GŁĘBOKOŚĆ 25 METRÓW TEMPERATURA WODY 5 STOPNI CELSJUSZA
Głęboko pod falami…
w tajemniczym świecie…
spoczywa sto tysięcy cennych jajeczek.
Nie są większe od ziarenek ryżu.
Od pół roku znajdują się
pod opieką mamy.
Oto ośmiornica olbrzymia.
Jej ciało
to ich forteca.
Tworzy ruchy wody,
by wodorosty nie zdusiły jej potomstwa.
W każdym jajku
znajduje się replika stworzenia, które nie mieści się w głowie.
Osiem ramion…
trzy serca…
i błękitna krew.
W końcu staną się ćwierć miliona razy cięższe
i będą siały postrach w całym oceanie.
Ale tylko nielicznym się to uda.
Pora opuścić bezpieczne schronienie.
Wraz z ostatnim oddechem mamy…
młoda ośmiornica zostaje wyrzucona wprost w oceaniczne prądy.
Już nigdy nie zobaczy swojej matki.
Będzie zupełnie sama,
zdana na łaskę morza.
Jeśli przeżyje, zajmie swoje miejsce
w jednej z najwspanialszych zwierzęcych rodzin na Ziemi.
Znajdują się w każdym oceanie.
Istnieje ponad 800 gatunków ośmiornic…
kałamarnic
i mątw.
To głowonogi.
Nazwę wzięły od swojej osobliwej anatomii.
Kończyny wyrastają im z twarzy.
Ale najwcześniejsze głowonogi wyglądały tak.
To łodzik.
Wyglądem przypomina swojego krewnego,
ślimaka.
Jego wygląd nie zmienił się od pół miliarda lat.
W tym czasie inne głowonogi ewoluowały w niesamowity sposób.
Straciły skorupy,
dzięki czemu stały się bardziej elastyczne…
i zdolne do eksploracji najbardziej niedostępnych zakamarków.
Ich płynna forma
jest w stanie przetrwać zabójcze ciśnienie w głębinach.
Ale bez osłony głowonogi stały się łatwymi celami.
Zyskały nadprzyrodzone zdolności, by zapewnić sobie bezpieczeństwo.
A morze pełne jest drapieżników.
PÓŁWYSEP PRZYLĄDKOWY, RPA
GŁĘBOKOŚĆ 5 METRÓW TEMPERATURA WODY 15 STOPNI CELSJUSZA
Ocean bywa przytłaczający…
kiedy jesteś wielkości pudełka zapałek.
Opłaca się nie rzucać w oczy.
Ale mała mątwa nie może się wiecznie ukrywać.
Jej wysoki metabolizm sprawia, że zawsze jest głodna.
Jej ulubiona potrawa żyje na płyciźnie…
tylko 20 metrów dalej.
Ale gdy jesteś taka mała, czeka cię epicka podróż.
Pełna niebezpieczeństw.
Pływa całkiem nieźle,
ale ryby są szybsze.
Mają świetny wzrok.
Kamuflaż to jednak specjalność głowonogów.
Przebiegła mątwa
posunęła się o krok dalej.
Specjalne mięśnie w jej skórze
wytworzyły tysiące ostrych wypustek…
przez co wygląda jak wodorosty.
Wygląda na to, że to działa.
To nie jedyny strój w jej kolekcji.
W ułamku sekundy może zmienić swój wygląd.
Może być ślimakiem…
koralem…
albo skałą.
Niesamowita zdolność głowonogów do zmiany koloru
to zasługa ich chromatoforów.
Miliony komórek przypominających piksele, wypełnionych barwnikami,
rozszerzają się i kurczą jak balony…
wywołując gwałtowne zmiany koloru.
W ułamku sekundy idealnie wtapiają się w tło.
Głowonogi zawstydzają nawet kameleony,
dzięki najbardziej wyrafinowanemu kamuflażowi spotykanemu u zwierząt.
Takie przebranie zwykle wystarcza, by mątwa była bezpieczna.
Ale gdy wszystko zawiedzie…
jest jeszcze zasłona dymna.
Bogate w śluz kulki tuszu
przypominające kształtem i rozmiarem mątwę.
Sztuczka się udała i mątwa uciekła.
W przeciwieństwie do ośmiornic, mątwy mają wewnętrzną skorupę.
Wbudowaną kamizelkę ratunkową,
która czyni z nich lepszych pływaków.
Po tak długiej, pełnej wrażeń podróży, nabrała wilczego apetytu.
Dzięki zmienianiu formy,
tuszowi,
i odrastającym kończynom…
głowonogi są w stanie przetrwać w tych niebezpiecznych wodach.
Kanadyjska historia sukcesu
skazanego na porażkę zawodnika.
Ośmiornica olbrzymia ma teraz rok…
i jest już dwa tysiące razy większa.
Przed nią jeszcze długa droga.
Tylko jeden na 30 tysięcy osobników dożywa dorosłości.
By zwiększyć swoje szanse,
musi polegać na swoim niezwykłym wzroku.
Każde oko ośmiornicy
ma większe pole widzenia niż ludzkie dwa.
Gdy używa obu oczu…
nic jej nie umknie.
Nieskrępowane twardą czaszką,
jej oczy poruszają się niezależnie,
żeby mogła patrzeć do przodu i w tył jednocześnie.
Jej pole widzenia wynosi niemal 360 stopni.
Dzięki temu może polować…
i unikać niebezpieczeństwa.
Jak wszystkie ośmiornice, składa się niemal z samego białka.
Każdy ma na nią ochotę.
Jest już na tyle duża, by przetrwać atak skorpeny…
ale zawsze znajdzie się większy drapieżnik.
Musi być czujna.
Bez rodziców młode ośmiornice
muszą równoważyć wrodzoną ciekawość z ostrożnością.
W ciągle zmieniającym się oceanie muszą się szybko uczyć.
FERNANDO DE NORONHA, BRAZYLIA
Wraz z odpływem
pojawiają się drapieżniki.
Szukają zdobyczy, która znalazła się w potrzasku.
GŁĘBOKOŚĆ 1 METR TEMPERATURA WODY 26-45 STOPNI CELSJUSZA
W skalnym basenie uwięziona zostaje…
dziewięciomiesięczna ośmiornica z gatunku octopus insularis.
Odcięta od cofającego się oceanu,
nie przeżyje tu długo.
Ale ta zaradna ośmiornica jeszcze się nie poddała.
Trochę wyżej
czerwone kraby skalne
doczekały się wreszcie chwili, na którą czekały.
Odpływ daje im szansę na żerowanie na odsłoniętych skałach.
Na początku wydają się unikać wody…
przeskakując spore odległości dzielące suche skały.
Ale jeśli przepaść jest zbyt duża, muszą skoczyć na głęboką wodę.
To nie był szczęśliwy traf. To była zaplanowana zasadzka.
Młoda ośmiornica nauczyła się, którędy przemieszczają się kraby.
Jej niesamowita umiejętność planowania…
to efekt posiadania niesamowitego mózgu,
rozprowadzonego po całym ciele.
Dwie trzecie jej neuronów znajdują się w kończynach.
Jest samoukiem, wie, kiedy uciec,
i kiedy ruszyć w pościg.
Paraliżuje ofiarę, łapiąc ją w szczęki i wstrzykując toksyczną wydzielinę.
Później czeka, aż zabójcze enzymy zamienią ofiarę
w pożywny koktajl.
Potrzebuje pięciu posiłków dziennie,
a czas działa na jej niekorzyść.
Słońce wysuszyło basen, który stworzył odpływ.
Ośmiornica znalazła się w potrzasku.
Oddycha przez wilgotne skrzela,
udusi się bez wody.
Do przypływu jeszcze kilka godzin…
wymyśliła jednak sprytne rozwiązanie.
W zagłębieniu za głową przechowuje wodę, by móc oddychać.
To wystarczy, by zyskać kilka minut.
W tym czasie może dokonać niewyobrażalnego.
Staje się lądowym pełzaczem.
Musi ruszać się szybko, zanim wyschnie.
Jej płynne ciało waży teraz więcej.
Jej narządy są zagrożone.
Zmienianie zbiorników to ryzykowny manewr.
Spryt i planowanie pozwalają jej jednak wykonać go z powodzeniem.
Im trudniejsze zadanie, tym bardziej pomysłowe są głowonogi.
Jałowe piaski bez kryjówki.
LEMBEH, INDONEZJA
GŁĘBOKOŚĆ 5 METRÓW, TEMPERATURA WODY 28 STOPNI CELSJUSZA
Drapieżna ryba rozdymkowata.
Aby tu przetrwać,
ośmiornice przyjęły najdziwniejszą strategię na świecie.
Wunderpus zaskakuje drapieżniki dziwacznym zachowaniem.
Hapalochlaena wytwarza śmiertelną truciznę.
Inne są bardziej innowacyjne.
Amphioctopus marginatus zdaje się żałować porzucenia muszli
miliony lat temu.
Jeśli chodzi o zastępczą zbroję,
najważniejsze jest dobre dopasowanie.
To idealna ochrona przed rozdymkami.
Kiedy ją znajdzie,
nie rozstaje się z nią ani na krok.
Nieźle jak na mięczaka.
Ośmiornice,
jedne z najbystrzejszych umysłów w oceanie
i najsprawniejsi użytkownicy narzędzi wśród bezkręgowców.
Podobno nawet śnią.
Gdy taka inteligencja łączy się z rozmiarem,
powstaje coś niezwykłego.
WYSPA VANCOUVER, KANADA
GŁĘBOKOŚĆ 25 METRÓW TEMPERATURA WODY 5 STOPNI CELSJUSZA
Ślad zniszczenia
prowadzi do krakena
u szczytu swojej potęgi.
To jedno z najszybciej rosnących zwierząt na świecie.
Potrzebuje 20 tysięcy kalorii dziennie.
To wymaga ciągłego polowania.
Ciężka jak człowiek,
ta trzyletnia ośmiornica olbrzymia
jest fizjologicznym fenomenem.
Ma gęstą, niebieską krew,
pompowaną przez trzy serca.
Pływanie jest męczące.
Lepiej oszczędzać energię i pójść.
Osiem muskularnych ramion, pięć metrów szerokości.
Jest wystarczająco silna, by rozszarpać ludzkie ciało.
Dzięki dotykowi dostrzega wszystko.
Dwa tysiące ssawek wyczuwa drogę,
pożerając wszystko na swej drodze.
Każdy posiłek przybliża ją do celu.
Jest nim przekazanie swoich genów następnemu pokoleniu.
Musi przytyć przed spółkowaniem.
To zwiększy jej szanse na rodzicielski sukces.
Czyści więc swą broń, by poprawić zmysł smaku,
dotyk
i chwyt.
Szybkie szorowanie…
i wraca na polowanie.
Dla większości zwierząt to pułapka.
Ale ona jest zbyt inteligentna.
Na otwartej przestrzeni
łatwo o zdobycz.
To jej ostatni morderczy szał.
Jej ostatnia sztuka w roli samotnej zabójczyni.
Większość głowonogów spółkuje tylko raz w życiu.
Muszą być przygotowane na wszystko.
WHYALLA, POŁUDNIOWA AUSTRALIA
Każdej zimy ta spokojna zatoka zmienia się w gwarną stolicę głowonogów.
GŁĘBOKOŚĆ 5 METRÓW TEMPERATURA WODY 12 STOPNI CELSJUSZA
Ćwierć miliona olbrzymich mątw
desperacko szuka partnera.
Ten samiec spóźnił się na imprezę.
Samce osiągają metr długości.
Ten ma tylko 30 centymetrów,
więc jest na straconej pozycji.
Więksi już pilnują swoich samic,
których jest 11 razy mniej niż samców.
Przybyszowi niełatwo wykonać ruch.
Kolorowa skóra gigantów
i ich olbrzymie ramiona
demonstrują ich męskość.
Ten maluch nie może z nimi rywalizować.
Podczas starcia olbrzymów…
chmura atramentu dezorientuje przeciwnika.
Bitewne blizny.
Przypominają, że ryzykują wszystkim.
Instynkt rozrodczy jest jednak silniejszy.
Przybysz dostrzega okazję.
Dwa duże samce są tak skupione na walce,
że pozostawiły samicę bez opieki.
Zakrada się.
Mątwy spółkują twarzą w twarz.
Próbuje zająć pozycję.
Ale olbrzym wrócił.
To zbyt ryzykowne.
Czas działać pod przykrywką.
Podwija wielkie ramiona, ukrywając swoją płeć.
Widząc inną samicę w towarzystwie giganta,
dopracowuje swoje przebranie
i porzuca kolorowe ubarwienie, by bardziej ją przypominać.
W pełnym przebraniu…
przybysz zakrada się…
i zaczyna spółkować…
tuż pod nosem olbrzyma.
Udowadniając, że inteligencja jest tak samo atrakcyjna jak mięśnie.
Pod wpływem chwili przybysz porzuca swoje przebranie.
Zabawa skończona.
Ten oszałamiający podstęp
odpowiada za jedną trzecią wszystkich kopulacji.
Mały samiec wypełnił swoje zadanie.
Ale dla wielu głowonogów
gody to dopiero początek walki o rozmnażanie.
PROWINCJA PRZYLĄDKOWO-WSCHODNIA, RPA
GŁĘBOKOŚĆ 30 METRÓW TEMPERATURA WODY 10 STOPNI CELSJUSZA
Zbierają się drapieżniki.
Płaszczki krótkoogoniaste…
uchatki karłowate…
i tawrosze piaskowe.
Przybyły w jednym celu.
Na doroczną ucztę.
To ławica kałamarnic Loligo reynaudii.
W przeciwieństwie do ośmiornic,
przemieszczają się w dużych grupach.
Liczą na to, że w ławicy będą bezpieczniejsze.
Samica po kopulacji
jest pilnowana przez większego samca,
by nie próbowała kopulować ponownie.
Musi złożyć jaja na piaszczystym dnie.
Ale najpierw
musi pokonać zaporę stworzoną przez drapieżniki.
Największe szanse ma, ukrywając się w tłumie.
Udało jej się.
Składa jaja pośród innych, które już się tu znajdują.
W tym miejscu są ich miliony.
Rozmnażanie na ogromną skalę
i niesamowita zdolność do adaptacji
zapewniły głowonogom sukces w oceanicznym świecie.
Nawet dziś,
gdy wiele gatunków jest na skraju wymarcia,
kałamarnice,
mątwy
i ośmiornice
nie tylko jakoś sobie radzą,
ale rozkwitają.
Ukryte przed wzrokiem
ciągle powiększają swoją populację…
i poszerzają swoje terytoria.
Ale wraz ze zmianą temperatury morza i nowymi technikami połowu…
przyszłość kolejnych pokoleń głowonogów stoi pod znakiem zapytania.
Jedno jest pewne.
Każdy z nich ma matkę, która poświęci dla niego wszystko.
WYSPA VANCOUVER, KANADA
GŁĘBOKOŚĆ 25 METRÓW TEMPERATURA WODY 5 STOPNI CELSJUSZA
Czteroletnia ośmiornica olbrzymia miała naprawdę mnóstwo szczęścia.
Całe życie spędziła sama.
Jest sierotą od urodzenia.
Ale teraz jej trzy serca biją w jednym celu.
To jej ostatnia rola.
Opiekuje się potomstwem.
Przez prawie ćwierć życia nie robi nic więcej.
Nie opuszcza już kryjówki.
Nie je.
Głodzi się, by zapewnić potomstwu jak najlepszy start.
To jej dziedzictwo.
Nieświadome, że mama oddała za nie życie,
te małe ośmiornice są gotowe, by podbić świat
i nauczyć nas więcej o tych fantastycznych stworzeniach.
Napisy: Tomasz Suchoń