‪LOẠT PHIM TÀI LIỆU NETFLIX
‪Cá heo có gì đó rất kỳ diệu.
‪Chúng có vẻ rất thân thiện.
‪Song cũng rất thần bí.
‪Chúng rõ ràng là rất thông minh.
‪Và nhanh nhẹn.
‪Nhưng những điều ta biết ‪vẫn chỉ là phần nổi trên bề mặt thôi.
‪Giờ khi ta có thể đắm mình ‪vào thế giới của chúng,
‪ta sẽ khám phá ra được ‪rằng chúng phức tạp thế nào.
‪Và khi càng nhìn sâu hơn,
‪ta càng thấy chúng có vẻ giống ta.
‪CÁ HEO
‪BAHAMAS ‪BẮC ĐẠI TÂY DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 26 ĐỘ C
‪Được sinh ra trong một thế giới ‪nơi thậm chí nó không thể thở,
‪chú cá heo đốm Đại Tây Dương con
‪còn phải học hỏi nhiều ‪về việc sống sót ngoài biển.
‪Thật tốt là nó có con khác ‪để chỉ dạy cho mình.
‪Cá mẹ.
‪Cùng một nhóm đông đảo ‪gồm gia đình và bạn bè.
‪Chúng sẽ giúp dạy nó
‪cách tìm thức ăn
‪và cách tránh các mối đe dọa.
‪Nhưng xã hội cá heo rất phức tạp.
‪Thử thách lớn nhất
‪là học được cách hòa nhập.
‪Những vùng nước nông ấm áp này
‪cũng là nhà của một loài khác.
‪Cá heo mũi chai.
‪Đây có vẻ là một nơi hoàn hảo ‪để cá mẹ nuôi dưỡng cá con mới sinh.
‪Nhưng ngay cả ở đây, ‪thì cuộc sống cũng không dễ dàng.
‪Chúng đang bị bám đuôi.
‪Một nhóm các con đực
‪đang tìm bạn tình.
‪Có thể chúng sẽ tấn công cá con ‪để bắt cá mẹ.
‪Thêm nhiều cá heo tham gia rượt đuổi.
‪Cá mẹ cố hết sức để bảo vệ con mình.
‪Cuối cùng,
‪nó đánh đuổi được chúng.
‪Nhưng không thấy con nó đâu nữa.
‪Cá heo con sẽ không sống sót nổi ‪nếu phải ở một mình.
‪Nó đã được đoàn tụ với mẹ…
‪và các đồng minh của mẹ.
‪Cá con đã hiểu biết hơn ‪về quy luật của thế giới.
‪Nhưng các bài học để trở thành cá heo ‪của nó chỉ mới bắt đầu.
‪Cá heo là động vật có vú ‪hít thở không khí giống chúng ta.
‪Tổ tiên của chúng từng sống trên đất liền,
‪nhưng 50 triệu năm trước, ‪chúng đã làm một việc đáng kinh ngạc.
‪Là rời khỏi đất liền
‪để dấn thân vào đời sống thủy sinh.
‪Trong khi một nhánh của gia đình
‪trở thành cá voi tấm sừng hàm khổng lồ ‪lọc thức ăn từ nước…
‪chúng lại biến thành thú săn mồi ‪có dáng thuôn, nhạy bén.
‪Ngày nay, có hơn 40 loài cá heo đi săn ‪trong các đại dương trên thế giới.
‪Từ các vùng biển nhiệt đới…
‪đến biển ở vùng cực,
‪và thậm chí là ở những con sông ‪sâu cả nghìn mét bên trong đất liền.
‪Bất cứ nơi nào có con mồi,
‪thì sẽ có một con cá heo ‪nghĩ ra cách thông minh để bắt nó.
‪Cá voi sát thủ ‪là thành viên to con nhất trong gia đình.
‪Chúng có thể phát triển ‪tới gần 9,1 mét chiều dài
‪và nặng tới bảy tấn.
‪Mỗi con cần ăn hơn 45 ký thức ăn mỗi ngày.
‪Vào mùa đông vùng cực thì chả dễ dàng gì.
‪Trừ khi nó biết phải tìm ở đâu.
‪KVALØYA ‪BIỂN NA UY
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC SÁU ĐỘ C
‪Trong những tháng lạnh nhất,
‪con mồi ưa thích của chúng ‪trốn trong các vịnh hẹp băng hà khép kín.
‪Cá trích.
‪Lên đến hàng tỉ con.
‪Việc xác định vị trí chính xác của chúng ‪có thể rất khó khăn.
‪Bắt được chúng còn khó hơn.
‪Được con cái dày dạn kinh nghiệm dẫn dắt,
‪gia đình cá voi ‪nhắm vào đàn cá lớn mà lao vào.
‪Chừng nào lũ cá trích còn giữ đội hình,
‪chừng đó càng khó bắt lẻ từng con.
‪Nhưng lũ cá voi sát thủ có kế hoạch.
‪Với những tiếng kêu liên hồi,
‪và dùng bụng trắng để chiếu chớp sáng…
‪chúng dồn lũ cá trích vào chỗ nông.
‪Trong cơn hoảng loạn, ‪đàn cá nép lại càng ngày càng chặt hơn.
‪Mãi cho đến khi
‪lũ cá voi sát thủ có thể tấn công.
‪Chúng đập thùy đuôi của mình ‪để tạo ra sóng áp suất mạnh.
‪Tung ra hàng loạt các đòn hạ gục.
‪Một khi lũ cá trích đã bị choáng,
‪cá voi sát thủ có thể chậm rãi ăn.
‪Cá heo tối đa hóa khả năng săn bắt ‪thành công bằng cách làm việc theo nhóm.
‪Và ngoài đại dương rộng lớn, chúng có thể ‪hoạt động với quy mô hoành tráng.
‪Một đàn cá heo Spinner đang bơi dồn dập.
‪Một siêu đàn có đến hơn cả nghìn con.
‪Lực lượng săn bắt của chúng ‪hiệu quả đến mức
‪nghỉ đi săn một thời gian cũng chả sao.
‪FERNANDO DE NORONHA ‪BẮC ĐẠI TÂY DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 26 ĐỘ C
‪Cách Brazil 321,8 km về phía Đông,
‪quần đảo này là điểm dừng chân ưa thích
‪của cá heo Spinner Đại Tây Dương.
‪Chúng tiến đến các vịnh nông trên đảo.
‪Những con đầu tiên cập bến có vẻ hào hứng.
‪Các vận động viên thể dục Thế vận hội ‪của gia đình cá heo.
‪Chúng có thể nhảy cao ba mét
‪và xoay mình bảy lần.
‪Nhìn có vẻ vui thật đấy.
‪Mà người ta cho là các trò nhào lộn này ‪thực ra ý nghĩa hơn thế.
‪Có lẽ chúng đang giao tiếp, chào hỏi ‪mấy con cá heo khác đang vào vịnh.
‪Vì có số lượng ở mức an toàn,
‪bầy Spinner có thể thả lỏng.
‪Nhưng chúng không thể thả lỏng hoàn toàn,
‪nếu không sẽ chết đuối.
‪Vậy nên chúng lần lượt tắt một bên não,
‪chừa một bên mắt ‪để nhìn xem đang bơi đi đâu.
‪Bơi trong khi ngủ, với một nửa tốc độ.
‪Trong khi cá heo lớn tuổi nghỉ ngơi,
‪các thanh niên cá heo thì chơi đùa.
‪Trò chơi bắt rong biển.
‪Trò này có vẻ đơn giản.
‪Nhưng trò chơi này ‪phức tạp một cách đáng ngạc nhiên.
‪Điều khiển vật thể,
‪sao chép động tác và quan trọng nhất,
‪là thấu hiểu nhau,
‪một kỹ năng mà mỗi cá heo nhỏ
‪đều phải thành thạo khi nó lớn lên.
‪BAHAMAS ‪BẮC ĐẠI TÂY DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 26 ĐỘ C
‪Đến khi được một tuổi,
‪một con cá heo đốm Đại Tây Dương con ‪đã gần nói được tiếng cá heo rồi.
‪Đa phần có thể giao tiếp ‪thông qua ngôn ngữ cơ thể và xúc giác.
‪Cái chạm vào vây để trấn an,
‪giống như nắm tay vậy.
‪Nhưng có một số điều ‪chỉ có thể truyền đạt bằng âm thanh.
‪Mẹ nó lặp lại tiếng kêu độc nhất vô nhị.
‪Tiếng rít đặc trưng của mẹ.
‪Tiếng đó giúp nó ‪tìm thấy mẹ trong đám đông.
‪Và một khi nó học được cách bắt chước,
‪nó có thể gọi mẹ bằng tên rồi.
‪Giờ là lúc để nó thử tự mình rít lên.
‪Giống như trẻ con,
‪cá heo mất rất nhiều năm để học nói.
‪Và một khi đã bắt đầu nói rồi,
‪chúng không bao giờ ngừng lại cả.
‪Nhưng kỹ năng về sóng âm của cá heo ‪giỏi đến mức không tả được.
‪Những con cá heo mũi chai địa phương ‪đang tìm thức ăn dưới đáy biển.
‪Có vẻ ở đây không có nhiều đồ ăn.
‪Nhưng chúng có thể thấy ‪những thứ mà ta không thể.
‪Chúng phát ra một hồi ‪những tiếng lách cách cao độ.
‪Tần số 500Hz.
‪Và diễn giải âm thanh vọng lại
‪để xác định vị trí cá trốn trong cát.
‪Định vị bằng tiếng vang ‪là giác quan thứ sáu phi thường…‪
‪cho phép cá heo đi săn ‪ở những nơi khó nhất.
‪NAM CAROLINA ‪BẮC ĐẠI TÂY DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 26 ĐỘ C
‪Một cửa sông đầy bùn,
‪và thủy triều đang rút xuống.
‪Vào lúc này, bơi vào đất liền ‪có thể là một bước đi mạo hiểm.
‪Nhưng con cá heo này biết ‪cửa sông đầy ắp cá.
‪Sử dụng định vị bằng tiếng vang,
‪nó có thể định hướng trong vùng nước mặn
‪và tìm con mồi của nó.
‪Vấn đề duy nhất là, khi thủy triều xuống, ‪chúng trốn trong các bãi hàu.
‪Việc xông vào sẽ làm rách ‪lớp da nhạy cảm của nó.
‪Bằng cách nào đó,
‪nó phải làm lũ cá bơi ra chỗ thoáng.
‪Bằng cách quẫy đuôi của mình, ‪nó xua chúng ra khỏi chỗ trốn
‪và hướng về phía bờ cát, ‪vị trí an toàn để tấn công.
‪Chỉ có vài con cá heo ‪học được cách săn mồi như thế này.
‪Và kỹ thuật này chỉ hiệu quả
‪trong vài giờ mỗi ngày thôi.
‪Khi thủy triều bắt đầu lên,
‪lũ cá sẽ phân tán.
‪Phải có một chiến lược mới.
‪Cô cá heo hợp lại cùng bạn bè
‪và chúng cùng nhau hướng tới ‪các con kênh rộng lớn hơn.
‪Và rồi…
‪chúng chờ đợi.
‪Mỗi lần có một đàn cá bơi qua,
‪lũ cá heo sẽ tấn công,
‪tạo ra những con sóng hình cánh cung ‪cuốn cá vào bờ.
‪Thông qua việc định vị bằng tiếng vang ‪và phối hợp với nhau,
‪chúng đã hô biến ra một bữa tiệc từ bùn.
‪Ngoài đại dương xanh, cá heo phải thúc đẩy ‪siêu giác quan của mình đến giới hạn.
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 21 ĐỘ C
‪Thử thách của việc đi săn ‪trong vực thẳm đã tạo ra
‪một trong những loài cá heo ‪phi thường nhất trong tất cả.
‪Vẻ ngoài của cá voi hoa tiêu có thể kỳ lạ,
‪nhưng những cái trán có gù ‪chứa bí quyết thành công của chúng.
‪Chúng chiếu các chùm sóng âm tầm xa
‪đến hàng trăm mét,
‪khả năng định vị bằng tiếng vang ‪mạnh nhất trong các loài cá heo.
‪Nó cho phép cá voi hoa tiêu ‪săn được những đàn mực
‪ở độ sâu hơn 800 mét.
‪Nhưng các con non ‪không thể nhịn thở đủ lâu để bơi theo.
‪Nên là cả gia đình thay phiên nhau
‪trông trẻ trên mặt nước.
‪Bà cá này hơn 50 tuổi rồi.
‪Nhưng nó vẫn có thể tạo ra sữa ‪để các con non được ăn no.
‪Loài cá heo này sống đến 70 năm
‪và ở bên gia đình suốt cuộc đời chúng.
‪Có lẽ là mối quan hệ lâu dài nhất, ‪trung thành nhất
‪của bất kỳ loài động vật nào.
‪Khi nhóm đi săn trồi lên,
‪thì rõ ràng là chúng đã thành công.
‪Đến lúc đi tiếp rồi.
‪Trong tâm trí của bà ‪là bản đồ ngôi nhà đại dương của chúng.
‪Nó lắng nghe ‪âm thanh của sóng vỗ vào các hòn đảo
‪và các dòng chảy quanh cửa biển.
‪Các cột mốc âm thanh vẽ ra lộ trình.
‪Nhưng đôi khi,
‪đến cả các hoa tiêu vĩ đại này ‪cũng sẽ bị lạc.
‪Mỗi năm,
‪hàng trăm con cá heo ‪mắc cạn trên các bãi biển trên thế giới.
‪Cá voi hoa tiêu thường bị nhất.
‪Chỉ cần một hoặc hai con đi chệch hướng…
‪thì các thành viên gia đình ‪sẽ cảm thấy phải bơi đến bên cạnh chúng.
‪Đôi khi tiếng gọi cầu cứu của chúng ‪kéo cả trăm con nữa đến.
‪Thiên tai,
‪ô nhiễm tiếng ồn, và sức khỏe yếu
‪đều góp phần gây ra cái chết.
‪Nhưng nguyên nhân chính xác ‪của các sự kiện này vẫn chưa được hiểu rõ.
‪Người ta làm mọi thứ có thể ‪để giữ cá voi mắc cạn sống sót
‪và cố gắng giúp chúng trở lại biển.
‪Mối liên hệ giữa con người và cá heo ‪rất sâu sắc.
‪Ta và chúng có chung khía cạnh tìm kiếm ‪cảm giác mạnh mà chỉ vài loài động vật có.
‪Và ta thể hiện mình bằng những cách ‪chả có vai trò rõ rệt nào với sự sống còn.
‪Nhưng có vẻ như các trò chơi này ‪có mục đích.
‪Nó sản xuất ra một lượng lớn hoóc-môn
‪tạo ra cảm giác tự tin và vui vẻ.
‪Việc chơi cùng nhau ‪giúp tăng cường các cảm xúc này…
‪khuyến khích tinh thần đồng đội ‪và dành thời gian cho bạn bè.
‪Có lẽ đây là lý do cá heo ‪tìm sự đồng hành từ các con khác.
‪Chơi đùa với đồng loại.
‪Với chúng ta.
‪Và với các loài động vật khác.
‪Cá heo nổi tiếng với bản tính thân thiện.
‪Nhưng chúng cũng có mặt xấu tính.
‪PATAGONIA ‪NAM ĐẠI TÂY DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 12 ĐỘ C
‪Khi những kẻ săn mồi ‪hàng đầu đại dương đi săn,
‪chẳng có thứ gì được an toàn.
‪Cá voi trơn phương Nam.
‪Nặng tới 80 tấn.
‪Nặng gấp mười lần một con cá voi sát thủ.
‪Nhưng vì hành động theo nhóm,
‪cá voi sát thủ ‪gần như không thể bị ngăn cản.
‪Cá voi trơn tiến thẳng đến vùng nước nông
‪để tránh bị tấn công từ bên dưới.
‪Nhưng cá voi sát thủ đâu bỏ cuộc dễ thế.
‪Thay phiên nhau,
‪chúng đập vào sườn lũ cá voi,
‪đánh vào chỗ đau của chúng.
‪Lũ cá voi tấn công lại.
‪Nhưng chỉ khi âm thanh của sự vật lộn ‪thu hút nhiều cá voi trơn đến hơn
‪thì lũ cá voi sát thủ mới chịu lùi bước.
‪Khả năng tấn công con mồi lớn đến thế ‪của cá voi sát thủ
‪làm chúng có biệt danh "sát thủ cá voi",
‪hoặc là
‪"cá voi sát thủ".
‪Cá heo không chỉ là ‪những kẻ săn mồi tàn nhẫn.
‪Chúng cũng có thể hung hãn với nhau ‪một cách đáng ngạc nhiên.
‪BAHAMAS ‪BẮC ĐẠI TÂY DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 26 ĐỘ C
‪Đến năm lên sáu tuổi,
‪chú cá heo đốm trẻ này
‪cuối cùng đã phát triển ‪các đốm đặc trưng của mình.
‪Nó đã ít gặp mẹ hơn
‪và dành nhiều thời gian ‪đi chơi với bạn bè hơn.
‪Xây dựng liên minh là bước rất quan trọng ‪trong những năm đầu.
‪Cá heo hình thành các mối quan hệ ‪nhiều hơn và sâu sắc hơn
‪bất kỳ loài động vật nào ‪ngoại trừ chúng ta.
‪Khi nó trưởng thành, ‪cuộc sống sẽ trở nên phức tạp hơn.
‪Và nó sẽ cần tất cả bạn bè nó có thể có.
‪Một cộng đồng cá heo mũi chai ‪ở bang Tây Úc
‪được coi là xã hội cá heo ‪phức tạp nhất trong tất cả.
‪Có 2.000 con sống trong một vịnh này.
‪VỊNH SHARK ‪ẤN ĐỘ DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 21 ĐỘ C
‪Trong mùa sinh sản,
‪thì người quen ‪trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
‪Những con đực có thể lập nhóm
‪sẽ có cơ hội giành được bạn tình cao hơn.
‪Bộ ba này đi chơi ở phía Đông của vịnh.
‪Chúng đã là bạn thân suốt 20 năm rồi.
‪Cách bơi đồng bộ cho thấy ‪chúng gắn bó keo sơn thế nào.
‪Và các động tác vũ đạo có dàn dựng ‪giúp gây ấn tượng với con khác giới.
‪Động tác bơi chéo này.
‪Động tác bơi bướm.
‪Cú chạm đuôi của bộ đôi.
‪Động tác lặn đồng điệu này.
‪Bước nhảy kép.
‪Động tác nhảy Tango.
‪Và động tác gà trống gật gù lộn ngược.
‪Bài nhảy càng khéo léo,
‪thì chúng càng có vẻ thu hút.
‪Dù vậy, thường phải mất nhiều ngày ‪mới cưa đổ được con cái.
‪Và giờ chúng có đối thủ rồi.
‪Ở phía Tây, ‪các băng nhóm đối thủ đang hình thành.
‪Bộ ba phía Đông cần viện trợ.
‪Nên chúng gọi hội bạn bè lớn hơn đến.
‪Các băng yếu hơn thường sẽ rút lui.
‪Nhưng khi hai bên ngang sức nhau,
‪các trận chiến có thể ‪gây thương tích nghiêm trọng.
‪Một giờ sau,
‪mọi chuyện kết thúc.
‪Nhờ lòng trung thành sâu sắc ‪và tinh thần đồng đội vững chãi,
‪những người bạn phía Đông đã chiến thắng
‪và giành được cơ hội làm cha ‪của thế hệ tiếp theo.
‪Trí thông minh và sự hợp tác
‪đã cho phép cá heo ‪lèo lái đời sống trong đại dương.
‪Nhưng nhà của chúng ‪đang thay đổi nhanh chóng.
‪Ngay cả những con vật dễ thích nghi này ‪cũng đang vật lộn để đương đầu.
‪Biển của ta đang trở nên ồn ào hơn.
‪Ấm hơn.
‪Và ô nhiễm hơn.
‪Thay vì rong biển,
‪bây giờ nhiều cá heo chơi với túi nhựa.
‪Việc nuốt phải rác ‪giết chết hơn 100.000 động vật biển có vú
‪mỗi năm.
‪Và sự ô nhiễm hóa chất
‪đe dọa khả năng sinh sản của chúng.
‪Nhưng đánh bắt quy mô công nghiệp ‪là vấn đề lớn nhất mà cá heo phải đối mặt.
‪Nó làm cạn nguồn thức ăn quan trọng ‪của chúng nhanh chóng và nhấn chìm
‪hàng trăm nghìn con cá heo mỗi năm.
‪Tuy nhiên, dù là thay đổi nhỏ ‪trong hành động của ta
‪cũng có thể tạo ra sự khác biệt lớn.
‪NAM CAROLINA ‪BẮC ĐẠI TÂY DƯƠNG
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 17 ĐỘ C
‪Khi ngư dân đánh bắt tôm…
‪các động vật khác bị mắc vào lưới của họ.
‪Nhưng các ngư dân này ‪giờ đã lắp thêm các lỗ thoát đặc biệt
‪để các con vật lớn hơn có thể thoát ra.
‪Và cá heo mũi chai địa phương ‪đã học cách tìm ra chúng‪,
‪sử dụng các lỗ thoát hiểm ‪để lấy được chiến lợi phẩm là lũ cá.
‪Tiến vào các cái bẫy chết chóc này ‪là hành động mạo hiểm.
‪Nhưng những con cá heo đói bụng này ‪vẫn sẽ liều.
‪Và các ngư dân bao dung cho chúng.
‪Mẻ bắt của họ đâu bị mất mát gì.
‪Ta vẫn còn nhiều điều ‪để tìm hiểu về cá heo.
‪Và trong khi một số loài ‪đang trên bờ vực tuyệt chủng,
‪những loài mới vẫn đang được phát hiện.
‪MOCAJUBA ‪SÔNG TOCANTINS
‪NHIỆT ĐỘ NƯỚC 28 ĐỘ C
‪Từ lâu người ta cho rằng ‪có năm loài cá heo sông trên thế giới.
‪Giờ các nhà sinh học tin rằng ‪họ đã phát hiện ra loài thứ sáu.
‪Chỉ có khoảng ‪1.000 con cá heo sông Araguaia
‪được cho là đang tồn tại.
‪Nhưng mỗi ngày
‪ở thị trấn tại Brazil này, luôn có ‪một số lượng nhỏ của chúng đến chơi.
‪Trẻ em địa phương nôn nóng chờ gặp chúng.
‪Thật dễ dàng để hiểu vì sao các em bị ‪những con vật kỳ diệu này hấp dẫn.
‪Con người và cá heo có thể ‪sống ở những thế giới rất khác nhau,
‪nhưng ta và chúng ‪lại giống nhau rất nhiều về bản tính.
‪Một mối liên hệ sâu sắc ‪cần được‪ ‪trân trọng
‪đến tận các thế hệ sau này.
‪Biên dịch: Joy Ng