NETFLIX - SERIAL DOKUMENTALNY
Władcy nieba.
Symbole wolności.
Niezrównani łowcy.
Myślimy o ptakach drapieżnych jako o bezwzględnych zabójcach.
Ale jest też druga strona medalu.
Są niespodziewanie inteligentne.
Zaskakująco się adaptują.
I są bardziej troskliwe,
niż się spodziewacie.
PTAKI DRAPIEŻNE
GÓRNA MISSISIPI, USA
Jest środek zimy.
Samica bielika amerykańskiego ma skurcze.
Jej jaja wykluwają się po 35 dniach.
Wysiaduje je teraz,
by młode pojawiły się na wiosnę.
Ale o tej porze roku pogoda szybko się zmienia.
Niechronione jaja zamarzłyby w kilka minut.
Ale bieliki amerykańskie są twarde.
Zrobi wszystko, by chronić jaja.
Ale nie jest w tym sama.
To jej życiowy partner.
Para, która poświęciła życie wychowaniu kolejnego pokolenia myśliwych.
Istnieje ponad 300 gatunków ptaków drapieżnych.
Od największych o rozpiętości skrzydeł sięgającej trzech metrów,
po najmniejsze, nie większe od motyla.
Tam, gdzie żyją, rządzą całym niebem.
Od gęstej dżungli
po zamarzniętą Arktykę.
Od suchych pustyń…
aż po wysokie góry.
Wszystkie z nich to mięsożercy
dysponujący tą samą bronią.
Sposób ich polowania i różnorodność pożywienia
stworzyły niesamowitą kolekcję powietrznych zabójców.
FOREST OF DEAN, WIELKA BRYTANIA
Brak przestrzeni do lotu
i wiele miejsc do ukrycia
sprawiają, że polowanie jest tu prawie niemożliwe.
Ale nie dla króla lasu.
To jastrząb zwyczajny.
Uzbrojony we wszystkie potrzebne narzędzia.
Przeszywające widzenie obuoczne,
ostry, haczykowaty dziób do rozrywania ofiar
i duże, zakrzywione szpony do ich chwytania.
To podstawowe wyposażenie.
To, co go wyróżnia,
to sposób polowania na ofiarę.
Kilka machnięć
i osiąga 50 km/h.
Żadne zwierzę nie przyspiesza tak szybko.
Używając ogona jako hamulca, potrafi skręcić niemal w miejscu.
Skrócone skrzydła
wcisną się w każdą szczelinę.
Musi zaatakować cel, nim zdąży się on schować.
Niski lot pozwala pozostać w ukryciu.
Jeśli nie uda się za pierwszym razem…
jastrzębie są nie tylko zwinne…
ale też cierpliwe.
Jastrzębie żyjące w lasach na całej półkuli północnej
zawdzięczają swoje powodzenie niesamowitej zwinności.
Ale jeśli chodzi o czystą prędkość…
kolejny drapieżnik
nie ma sobie równych.
To najszybsze zwierzę na Ziemi,
sokół wędrowny.
Osiąga prędkość ponad 380 km/h,
pikując na ofiarę.
Sokoły wędrowne są tak skuteczne, że można je znaleźć na całym świecie.
WYE VALLEY, WIELKA BRYTANIA
Ich ulubionym środowiskiem są klify.
Z nich można z łatwością zauważyć potencjalną ofiarę.
I tworzą prądy wstępujące, dzięki którym sokoły nabierają wysokości,
zanim zaatakują z góry.
Powodzenie większości ptaków drapieżnych zależy od umiejętności latania.
WYSOKI WELD, RPA
Ale zawsze jest ktoś, kto musi się wyłamać.
Poznajcie samicę sekretarza.
Nie jest to typowy ptak drapieżny.
To drapieżnik
na szczudłach.
Ma wzrost siedmioletniego dziecka.
Umie latać,
ale woli się przechadzać.
Do 30 kilometrów dziennie.
Długie nogi nie służą tylko do chodzenia.
Pomagają też zajrzeć w wysoką trawę.
Wygląda trochę niezgrabnie…
ale to tylko pozory.
Ten kopniak jest zabójczy.
Uwalnia 20 kilogramów siły
szybciej niż mgnienie oka.
Musi działać szybko.
Ten żywy welociraptor jest także mamą.
Ma dwa prawie dorosłe pisklęta.
Są bez przerwy głodne.
Obowiązki wychowawcze bielika amerykańskiego
są coraz trudniejsze.
Gdy tylko śnieg znika, nadchodzi magiczna chwila.
Wykluwają się dwa pisklaki.
Niezależnie od pogody…
i o każdej porze…
mama chroni je najlepiej, jak potrafi.
Ale z tymi szponami musi zachować ostrożność.
Dorosłe osobniki na zmianę wysiadują jaja
i zdobywają pożywienie.
Zamienne rodzicielstwo daje młodym najlepszy start.
Cztery dni później wykluwa się ostatnie pisklę.
Najstarsze pisklę waży dwa razy więcej od niego.
Jeśli rodzice nie zapewnią mu znaczącej ilości pożywienia,
najmłodsze z rodzeństwa nie przeżyje zbyt długo.
Ptaki drapieżne są najbardziej bezbronne w gnieździe.
PUSTYNIA KALAHARI, AFRYKA POŁUDNIOWA
Pisklęta wkrótce zginą na tej spieczonej pustyni…
chyba że znajdą schronienie przed słońcem.
Tkacze budują wielkie zbiorowe gniazda.
W środku jest do dziewięciu stopni chłodniej.
Nie tylko tkacze na tym korzystają.
Ich gniazdo zwabiło parę sokolików czerwonookich.
Te jedne z najmniejszych drapieżników świata,
a zarazem niecodzienni dzicy lokatorzy, wykorzystują ciężką pracę tkaczy.
Czasem je nawet zjadają.
Mówiąc o sąsiadach z piekła rodem,
tkacze mają jeszcze większe problemy.
Ten tętniący życiem ul przyciąga różne drapieżniki.
Tkacze wydają się bezbronne,
ale dysponują siłami bezpieczeństwa…
zdolnymi odeprzeć każdy atak.
Sokoliki są wielkości ludzkiej pięści,
ale potrafią zadać nokautujący cios.
Na szczęście ci zaciekli wojownicy okazują pewną powściągliwość.
Zabijają tylko kilka tkaczy na sezon.
Zwykle w okolicy jest mnóstwo innego pożywienia.
Życie z dobrze znanym wrogiem to dla tkaczy mniejsze zło.
A dla małych sokolików to doskonałe rozwiązanie,
zapewniające pokarm i schronienie na jałowej pustyni.
AMAZONIA, GUJANA FRANCUSKA
W tym odległym zakątku Ameryki Południowej…
życie jest tak zróżnicowane,
że każde stworzenie potrzebuje swojego kąta.
Na szczycie łańcucha pokarmowego
znajduje się tu siedmiokilogramowa harpia wielka.
Ale inny tutejszy ptak drapieżny stosuje trochę nietypowe techniki.
To karakara białobrzucha.
Gdy karakary wyczuwają zagrożenie,
informują o nim wszystkich.
To wystarczy, by odstraszyć najgroźniejszego drapieżnika.
Uważa się je za najbardziej towarzyskie i najinteligentniejsze drapieżniki.
Dzięki tej kombinacji mogą pokonać ofiarę, której nawet harpia by nie tknęła.
Osy.
Najlepiej zostawić je w spokoju.
Ale dzięki współpracy
karakary opracowują plan.
Po pierwsze, bezpośrednie podejście.
Gdy gniazdo się poruszy,
żądlące owady wściekle zaatakują.
Pora na bezczelne włamanie z kradzieżą.
Potrzeba odwagi, by to zrobić.
Ale odrobina odwagi
w zupełności wystarczy.
Jeśli jedna karakara zniesie ból,
w końcu osy porzucą gniazdo.
Te papieropodobne konstrukcje są pożywne jak tektura…
ale w ich wnętrzach
czekają pulchne, soczyste larwy.
Odwaga jednej karakary przynosi korzyść całej drużynie.
Gdy się nasyci, reszta podzieli się łupem.
W samą porę.
Życie w lesie deszczowym jest ciężkie.
Ale karakary mają przewagę nad innymi
dzięki wytrwałości i pracy zespołowej.
Większość ptaków drapieżnych nie współpracuje ze sobą.
Nawet w gnieździe konkurencja jest zacięta.
Pisklęta bielików amerykańskich rosną o 20 procent każdego dnia.
Ale najmłodsze ma problem, by nadążyć.
Podczas karmienia
zawsze jest na końcu kolejki.
Za dwa miesiące pisklęta muszą być dziesięć razy większe
i gotowe do lotu.
Ale jeśli zabraknie pożywienia, starsze rodzeństwo zaatakuje młodsze.
Trzy pisklęta rzadko są w stanie przeżyć.
Rodzice ciężko pracują, by utrzymać dzieci przy życiu.
GÓRY SMOCZE, RPA
Znalezienie wystarczającej ilości pokarmu to dla ptaków drapieżnych ciągła walka.
Choć niektóre sprawiają wrażenie, że to łatwe.
Sępy używają termiki,
słupów ciepłego powietrza, by nabrać wysokości.
Kiedy już ją osiągną, potrafią przelecieć 160 kilometrów
bez najmniejszego ruchu skrzydeł.
Po drodze wykorzystują świetny wzrok do szukania pożywienia.
Sępy to padlinożercy.
Ucztowanie na zwłokach przyniosło im złą sławę,
ale to jedyne ptaki drapieżne, które nigdy nie zabijają.
Wykonują niezbędną pracę jako ekipa sprzątająca.
Wygląda to na chaos, ale panuje tu hierarchia.
W samej Afryce Południowej żyje dziewięć gatunków sępów.
Każdy odgrywa swoją rolę.
Najpierw zawodnicy wagi średniej.
Sępy afrykańskie.
Stadnie pożerają większość padliny, organy wewnętrzne i mięso.
Teraz zawodnicy wagi ciężkiej.
Sępy uszate ważą ponad siedem kilogramów i są jednymi z największych w Afryce.
Gdy się pojawiają, wszyscy schodzą im z drogi.
Ich potężne dzioby rozrywają więzadła i skórę,
udostępniając kolejne części padliny dla ostatnich w kolejce.
To waga lekka.
Sępy brunatne na ringu trzymają się lin.
Wykradają resztki, cierpliwie czekając na swoją kolej.
Gdy wszyscy skończą,
ich małe dzioby oczyszczają kości do cna.
Sępy odwalają brudną robotę, by utrzymać naszą planetę w czystości.
Ich żołądki są kwaśne jak akumulatory
i neutralizują zjadane bakterie i wirusy.
Likwidują miejsca do rozmnażania dla owadów roznoszących choroby.
Potrzebujemy sępów,
ale ich liczebność szybko spada.
W ciągu zaledwie 15 lat zginęło 97 procent sępów w Indiach.
Otruły się, żywiąc się padliną bydła leczonego Diklofenakiem.
Kiedy dzikie psy zajęły ich miejsce,
wzrosła liczba przypadków wścieklizny, gruźlicy i wąglika.
Podobny los spotkał inne ptaki drapieżne.
W latach 50. XX wieku DDT było popularnym środkiem owadobójczym.
Miało jednak druzgocący wpływ na jaja bielików amerykańskich
i prawie wytępiło ten ikoniczny gatunek.
Gdy ludzie zdali sobie sprawę z wpływu tego środka, wycofano go.
W ciągu 50 lat populacja bielików wzrosła siedmiokrotnie.
Ale wiele ptaków drapieżnych jest wciąż w opałach.
Są prześladowane jako zagrożenie dla bydła i zwierzyny łownej.
Gdy ich siedliska są niszczone,
tracą pożywienie i schronienie.
Ale nie wszystkie tak cierpią we współczesnym świecie.
LONDYN, WIELKA BRYTANIA
Nie wygląda to na wymarzony świat dla drapieżnika.
Ale to kraina możliwości
dla tych, którzy potrafią się przystosować.
W samym sercu miasta
stoją słynne kominy elektrowni Battersea, wysokie na ponad 100 metrów.
To dom dla pary sokołów wędrownych.
Betonowe ściany elektrowni to ich klify.
Życie w mieście ma swoje zalety.
Jest tu tyle światła, że sokoły mogą polować nocą.
Para rozdziela się, by pokryć większy teren.
Samica sokoła to większa, bardziej doświadczona nocna łowczyni.
Jej wzrok jest ponad dwa razy ostrzejszy od naszego
dzięki oczom tak dużym,
że stykają się ze sobą w czaszce.
Kołysząc głową, namierza swój cel.
Ale ściganie gołębi w mieście niesie za sobą ryzyko.
Pikowanie wśród tylu budynków jest niebezpieczne.
Zmusza to miejskie sokoły do polowania w trudniejszy sposób.
Rozpoczyna się pościg.
Drapieżnik i ofiara mają bardziej wyrównane szanse.
Ale nawet bez pikowania,
nawet w nocy…
ten wspaniały myśliwy rzadko daje się wymanewrować.
Sokoły wędrowne rozprzestrzeniły się po miastach całego świata,
od Nowego Jorku po Sydney.
Z każdym sezonem lęgowym ich populacja rośnie.
W gnieździe bielików
pisklęta przeszły długą drogę.
Cała trójka.
Wszystkie rosną w siłę.
W końcu rosną im sterówki.
Przetrwanie piskląt to testament mamy i taty.
Pracowali niestrudzenie przez pół roku.
Ale teraz przynoszą mniej pożywienia…
dając młodym do wiadomości, że pora opuścić gniazdo.
Sztuka latania wymaga treningu.
Warunki muszą sprzyjać.
Gdy się przejaśnia, są o wiele bardziej zdeterminowane.
Ale świat poza gniazdem jest nowy i dezorientujący.
Inne ptaki są wrogo nastawione do drapieżników.
Młode boją się zapuszczać daleko od rodziny.
Nabranie pewności…
wymaga czasu.
To dopiero początek długiej podróży w dorosłość.
Na szczęście przez jakiś czas rodzice będą mieli je na oku.
Ptaki drapieżne nie są urodzonymi mordercami.
Potrzebują czasu na doskonalenie umiejętności.
Od trzech miesięcy pisklęta sekretarza otrzymywały wszystko od rodziców.
Teraz muszą same o siebie zadbać.
Jedno młode prowadzi atak.
Rodzeństwo idzie za nim.
Pora na polowanie.
Tu potrzebna jest spostrzegawczość
i spora ilość chodzenia.
Niełatwo coś złapać.
W końcu się udało.
Ale jedna mała jaszczurka to ledwie przekąska.
Na szczęście jest jeszcze mama.
Będzie karmiła młode przez kolejne dwa miesiące…
by fajtłapowata młodzież
nauczyła się zabójczych metod,
tak jak mama.
Niewiele ptaków ma tak oddanych rodziców.
Ptaki drapieżne spędzają kawał życia na wychowywaniu młodych.
Zapewniają ochronę
i z trudem zdobywają pokarm,
by pewnego dnia
ich pisklęta mogły przetrwać na własną rękę.
GÓRNA MISSISIPI, USA
Późna jesień.
Setki bielików amerykańskich przybyły z daleka…
by polować na migrujące ptactwo wodne.
Młode orły muszą nabrać siły.
Nie dostaną więcej jałmużny od rodziców.
Muszą patrzeć i się uczyć.
Szybując pod wiatr, dorosły osobnik wybiera moment uderzenia.
Łyski amerykańskie szybko znikają.
Ale w końcu muszą się wynurzyć.
Trudno złapać zdobycz.
A jeszcze trudniej ją utrzymać.
Lepiej się poddać, niż zaryzykować walkę.
Czas wykorzystać zdobytą wiedzę w praktyce.
Sztuczka polega na tym, żeby zaskoczyć którąś łyskę.
Łatwo powiedzieć.
Z każdym nieudanym chwytem…
z każdą łyską, która uciekła…
dopracowuje wyczucie czasu
i kąt natarcia.
Nareszcie.
Ale jest tak skupiony na ucieczce,
że popełnia błąd.
A teraz
ma już konkurencję.
Młody chce odzyskać swoją nagrodę.
Ale to nie jego dzień.
A dni są coraz krótsze.
Gdy temperatura spada,
orły potrzebują więcej energii, by utrzymać ciepło.
Ale on nadal nic nie upolował.
Mniej niż połowa młodych orłów przeżywa pierwszą zimę.
Teraz albo nigdy.
Tym razem…
nie odpuszcza.
Zaledwie kilka miesięcy temu
te orły pojawiły się na świecie jako bezbronne pisklęta.
Dzięki instynktowi zabójcy i niesamowitemu oddaniu ich rodziców
stały się pełnoprawnymi ptakami drapieżnymi.
Białe upierzenie głowy pojawi się dopiero po pięciu latach.
Wtedy będą gotowe założyć własną rodzinę…
i przekazać swoje umiejętności…
kolejnemu pokoleniu.
Napisy: Tomasz Suchoń