‪LOẠT PHIM TÀI LIỆU NETFLIX
‪Họ động vật của chính chúng ta.
‪Thông minh.
‪Nhạy cảm.
‪Chúng ta càng hiểu thêm ‪về những người anh em họ hoang dã…
‪thì chúng ta càng biết được
‪chúng phi thường thế nào.
‪Linh trưởng không chỉ ‪thành thạo trò chơi sinh tồn,
‪chúng còn định nghĩa lại cách chơi trò đó.
‪LINH TRƯỞNG
‪Rừng rậm.
‪Quê hương của họ linh trưởng…
‪và lãnh thổ ‪của tất cả linh trưởng hoang dã
‪còn sống ngày nay.
‪Và là nơi cậu bé còn chưa đầy hai tuổi này
‪đang học cách sinh tồn.
‪Nó là một con tinh tinh,
‪họ hàng động vật gần nhất của chúng ta.
‪Những gì nó phát hiện ra ‪trong những tháng tới
‪sẽ định hình cả cuộc đời nó.
‪Sống trong một cộng đồng ‪có hơn 150 con tinh tinh,
‪nó không cần phải sợ ‪các loài động vật khác.
‪Thách thức lớn nhất cho nó ‪sẽ đến từ chính đồng loại của nó.
‪Giống như chúng ta, ‪tinh tinh có các tính cách riêng biệt.
‪Nó cần biết mình có thể tin tưởng ai.
‪Bạn bè của mẹ ‪luôn ủng hộ nó và tốt bụng với nó.
‪Và chơi đùa với mấy con lớn hơn cũng vui.
‪Những kẻ nó cần cảnh giác ‪là các con đực trưởng thành.
‪Hai con đực lớn này đã luôn ở bên nó
‪và luôn đối xử tốt với nó.
‪Nhưng con này
‪là một kẻ bắt nạt.
‪Nó đang cố nâng cao vị thế…
‪thông qua một chiến dịch đe dọa.
‪Đối với tinh tinh, ‪bạo lực là một phần của cuộc sống.
‪Nhưng các cuộc tranh giành quyền lực này ‪không chỉ để thể hiện tính man rợ.
‪Và tinh tinh con
‪sắp chứng kiến một điều phi thường.
‪Không con nào trong hai con đực lớn
‪to con bằng kẻ bắt nạt.
‪Dù vậy,
‪chúng vẫn không chịu phục tùng.
‪Kẻ bắt nạt quá mạnh, ‪nên con đực đầu tiên rút lui.
‪Nhưng bạn của nó đã vào cuộc.
‪Và giờ con đầu tiên quay lại chiến.
‪Kẻ bắt nạt không thể đánh bại cả hai. ‪Đã đến lúc nó thoát thân khi còn có thể.
‪Một trong hai con đã bị thương.
‪Nhưng nó không phải chịu đựng một mình.
‪Trong xã hội động vật này…
‪bạn không cần phải ‪là kẻ to lớn nhất hay hung dữ nhất.
‪Bạn cần
‪có bạn bè.
‪Càng có nhiều đồng minh càng tốt.
‪Nhưng làm thế nào kết được đồng minh ‪là tùy vào tính cách của bạn.
‪Tinh tinh con phải tự tìm cách
‪để trở thành một thành viên sáng giá
‪trong gia đình linh trưởng.
‪Một gia đình bao gồm ‪những động vật phức tạp nhất
‪trên thế giới.
‪Đầu tiên, ta có loài vượn lớn.
‪Loài tinh tinh,
‪tinh tinh lùn,
‪ba loài đười ươi…
‪hai loài khỉ đột,
‪và một loài người.
‪Tất cả đều có chung một số đặc điểm.
‪Nhờ có khớp vai đặc biệt,
‪ta có thể treo mình bằng tay
‪và lấy quả ở đầu cành cây.
‪Và ta có thể đu cây.
‪Không con khỉ nào ‪ở châu Phi hay châu Á làm được.
‪Đuôi không giúp giữ thăng bằng khi đu cây,
‪nên linh trưởng không có chúng.
‪Những vị vua đu cây đích thực
‪là loài vượn.
‪Được gọi là "khỉ dạng người loại nhỏ",
‪chúng có ít nhất 18 loài khác nhau ‪đang sống trong rừng rậm châu Á.
‪Chúng có kích cỡ ngang với khỉ
‪và rất nhanh nhẹn.
‪Linh trưởng có bộ não và cơ thể ‪lớn hơn hầu hết các loài khỉ.
‪Và những con vượn lớn đã nâng kích cỡ
‪lên một tầm cao mới.
‪Mà việc đó cũng hơi rắc rối.
‪Đười ươi
‪là loài động vật sống trên cây lớn nhất.
‪Con đực trưởng thành nặng khoảng 77 ký,
‪tương tự như con người trưởng thành.
‪Hãy tưởng tượng bố bạn làm việc này xem.
‪Con đười ươi trẻ này
‪vẫn đang hoàn thiện ‪kỹ thuật leo trèo của mình.
‪Đười ươi tiến hóa đồng thời với hổ.
‪Nên chúng đã phát triển một cách độc đáo
‪để tránh xa mặt đất.
‪Nhảy sào đòi hỏi rất ít sức lực
‪và lợi dụng được tối đa ‪hạng cân nặng cỡ đó của nó.
‪Nhưng leo lên những cái cây khổng lồ
‪thì phải gắng sức hơn
‪và mạo hiểm hơn.
‪Những cái cây này cao hơn
‪một tòa nhà 20 tầng.
‪Và thường thì quả ngon nhất
‪lại nằm tít ở trên tán cây.
‪Ngay cả đười ươi cũng mắc sai lầm.
‪Nhiều con có những chỗ xương gãy đã lành,
‪chiến tích của những lần ngã trước.
‪Nhưng đười ươi
‪là những học sinh giỏi.
‪Chúng không chỉ nhớ được
‪nơi để tìm thức ăn ngon nhất…
‪chúng còn lập bản đồ trí tuệ ba chiều ‪những con đường an toàn nhất để đến đó.
‪Trí thông minh giúp thay đổi cuộc chơi.
‪Và khi việc làm việc nhóm được chú trọng,
‪kết quả sẽ rất đáng gờm.
‪Mẹ và tinh tinh con ‪đang đi theo một nhóm tinh tinh đực.
‪Chúng đang tìm thức ăn.
‪Nhưng đây không phải ‪cách kiếm ăn thường ngày.
‪Tinh tinh rất thích thưởng thức thịt.
‪Nó chứa chất dinh dưỡng không có trong ‪chế độ ăn chay thông thường của chúng.
‪Mẹ và tinh tinh con ‪đang hy vọng được chia phần.
‪Rất khó để bắt khỉ đỏ Colobus.
‪Nhưng khi hợp tác cùng nhau,
‪lũ tinh tinh sẽ có cơ hội cao hơn.
‪Hai con này làm chốt chặn.
‪Chúng di chuyển để cắt các lối thoát.
‪Một con khác đi trước để mai phục.
‪Giờ thì kẻ đuổi bắt đã có thể hành động.
‪Tinh thần đồng đội tuyệt vời này
‪dẫn đến tỷ lệ thành công là 80 phần trăm,
‪cao hơn nhiều ‪so với bất kỳ loài mèo lớn nào.
‪Nhưng lũ tinh tinh này
‪là những thợ săn giỏi đến mức
‪chúng đã tiêu diệt ‪quần thể khỉ địa phương.
‪Con người không phải loài duy nhất
‪có khả năng ăn uống vô độ.
‪Giờ khi thịt khó kiếm hơn,
‪nó còn trở nên quý giá hơn.
‪Nếu không có thịt thì phải đi xin.
‪Và nó phải xin thật lịch sự.
‪Thịt không chỉ là thức ăn.
‪Nó là đơn vị tiền tệ xã hội.
‪Trở thành thợ săn giỏi
‪là một cách khác ‪để leo lên nấc thang địa vị xã hội.
‪Thành công của một con linh trưởng đực ‪thường phụ thuộc
‪vào khả năng cung cấp của nó.
‪KHAO YAI ‪THÁI LAN
‪Vượn tay trắng.
‪Như đa số chúng ta, chúng sống thành đôi.
‪Mỗi ngày, chúng hát ‪để thể hiện tình yêu cho nhau.
‪Nhưng như chúng ta biết rõ,
‪các mối quan hệ có thể rất
‪phức tạp.
‪Một con vượn con lông đen bốn tuổi…
‪và anh trai lông vàng.
‪Gần đây chúng đã mất bố.
‪Do con này giết.
‪Trong đa số các gia đình động vật, ‪bố dượng mới thường bỏ bê, bắt nạt,
‪hoặc thậm chí giết con ghẻ của chúng ‪để thuận lợi cho việc nuôi con mình.
‪Nhưng lúc này,
‪hai anh em này cần giúp đỡ,
‪và bố dượng của chúng ‪là lựa chọn duy nhất.
‪Vào thời điểm này trong năm, ‪có rất ít cây ra quả.
‪Chỉ có một cây có quả.
‪Ở rìa lãnh thổ của chúng,
‪ngay cạnh kẻ thù của mình.
‪Gia đình này phải thận trọng tiếp cận.
‪Con đực của nhóm lân cận.
‪Nó đang chặn đường của chúng.
‪Bố dượng cố gắng đe dọa kẻ thù của chúng ‪bằng tiếng kêu.
‪Nhưng người hàng xóm ‪vẫn không lay chuyển.
‪Bố dượng tấn công.
‪Kẻ thù hoảng sợ.
‪Bố dượng áp sát.
‪Nó mạo hiểm ‪với đòn tấn công liều lĩnh cuối cùng.
‪Bố dượng đã đảm bảo được ‪một bữa ăn quan trọng
‪cho gia đình mới của nó.
‪Có lẽ nó cũng không tệ lắm.
‪Loài vượn thường thể hiện ‪sự ân cần đáng ngạc nhiên với con riêng.
‪Ai mà biết được? Một ngày nào đó, ‪có thể nó cũng sẽ cần sự hỗ trợ của chúng.
‪Đầu tư cho lâu dài cũng đáng mà.
‪Hầu hết các loài linh trưởng ‪sống tốt đến độ tuổi 40.
‪Và cuộc sống gia đình ‪có thể sẽ trở nên phức tạp.
‪Đặc biệt là ‪với loài vượn lớn nhất trong tất cả.
‪Một con khỉ đột núi.
‪Nó là một con đực lưng bạc
‪và là người đứng đầu gia đình.
‪Một gia đình rất lớn.
‪Bốn bà vợ…
‪ba con khỉ trẻ tuổi…
‪hai con khỉ con…
‪và một ông khỉ khó tính.
‪Bố là một gã bảnh bao to con nặng 200 ký…
‪được trang bị răng nanh khổng lồ.
‪Nhưng nó là ‪một gã khổng lồ hiền lành đáng ngạc nhiên,
‪gần như ăn chay 100 phần trăm.
‪Đó là lựa chọn dễ dàng ở khu rừng này.
‪Mỗi khi đói bụng,
‪bạn chỉ cần với tay lấy là xong.
‪Cứ như sống trong một tô sa-lát vậy.
‪Nhưng nếu bạn ăn nhiều rau thế này,
‪thì bạn cần thời gian để tiêu hóa nó.
‪Khỉ đột núi dành ít nhất một phần ba ‪thời gian trong ngày để nghỉ ngơi.
‪Hoặc cố để nghỉ ngơi.
‪Lũ ruồi là sự phiền toái,
‪nhưng lũ khỉ con còn tệ hơn thế.
‪Dù có hình tượng đàn ông cứng rắn,
‪khỉ bố lại có trái tim yếu mềm.
‪Nhưng thỉnh thoảng,
‪nó phải chiến đấu
‪vì những thứ nó yêu.
‪Và đó là lúc kích cỡ
‪thật sự quan trọng.
‪Một đối thủ
‪và đội quân khỉ đột của hắn.
‪Khỉ bố có quá nhiều thứ để mất.
‪Vợ của nó có thể bị cướp,
‪con cái của nó có thể bị giết.
‪Một trận đánh nhau ‪có thể khiến nó mất mạng.
‪Đôi khi một màn biểu dương sức mạnh
‪là đã đủ để khiến kẻ thù nản lòng.
‪Khỉ bố cố đuổi chúng đi.
‪Nhưng đối thủ có viện binh.
‪Toàn bộ gia đình của nó.
‪Đối thủ tấn công.
‪Khỉ bố không thể bộc lộ ‪bất kỳ sự yếu đuối nào.
‪Đối thủ rút lui.
‪Khỉ bố có thể quay lại
‪với cuộc sống gia đình mà nó yêu quý.
‪Tình yêu được thể hiện tốt nhất
‪thông qua những cái chạm.
‪Chải chuốt là chất keo
‪giúp gắn kết xã hội linh trưởng.
‪Có thể đổi nó để lấy tình bạn
‪và ân huệ.
‪Khi được thực hiện ‪bằng sự quan tâm và chăm sóc to lớn…
‪việc đó sẽ kích thích ‪sự dâng trào hoóc-môn hạnh phúc.
‪Loài linh trưởng khao khát nó ‪và cả tình bạn mà nó tạo ra.
‪Nên thật ngạc nhiên ‪khi một con linh trưởng
‪lại sống một mình hầu hết cuộc đời.
‪Một con đười ươi Borneo.
‪Chỉ những con đực đã trưởng thành
‪mới có hai bên vành má phình này.
‪Chúng được cho là giúp điều khiển
‪các tiếng kêu dài.
‪Nó gọi những con đười ươi khác
‪sống rải rác khắp trong rừng.
‪Một số nhà khoa học tin rằng ‪loài đười ươi từng sống gần nhau
‪giống khỉ đột,
‪với những con đực có vành má phình này
‪bảo vệ một nhóm nhỏ các con cái,
‪giống mấy con "lưng bạc".
‪Sau đó, khoảng bốn triệu năm trước,
‪khí hậu đã thay đổi.
‪Cây cối không còn ra quả hằng năm nữa.
‪Nhiều loài động vật ‪phải đối mặt với nạn đói.
‪Để tìm đủ thức ăn,
‪các gia đình đười ươi phải tách nhau ra
‪và tản ra.
‪Giờ chúng sống một mình.
‪Mặc dù không hoàn toàn là thế.
‪Đười ươi con này chỉ mới một tháng tuổi.
‪Nó sẽ ở với mẹ trong khoảng tám năm…
‪tuổi thơ dài nhất ‪trong các loài linh trưởng
‪ngoại trừ chúng ta.
‪Phải mất một thời gian dài
‪để dạy tất cả các bí quyết sinh tồn.
‪Loài hoa nào ăn được.
‪Làm thế nào để xua mối ra khỏi gỗ mục.
‪Và tìm cây đang ra quả ở đâu ‪trong thời điểm khắc nghiệt.
‪Tiếng gọi của con đực ‪đã không được hồi đáp.
‪Nó có thể sống nhiều ngày, ‪thậm chí vài tuần,
‪mà không chạm mặt ‪một con đười ươi nào khác.
‪Không ai thật sự biết nó cảm thấy thế nào.
‪Nhưng có lẽ đôi khi,
‪ở đâu đó sâu trong ADN linh trưởng của nó,
‪nó khao khát cái chạm của bạn đồng hành.
‪Tuy nhiên, có những lúc,
‪ngay cả những con linh trưởng ‪có tính xã hội nhất
‪cũng chọn ở một mình.
‪Hôm nay, hai mẹ con tinh tinh
‪đã tìm thấy một chút yên bình và tĩnh lặng
‪ở gần rìa lãnh thổ của chúng.
‪Tránh xa khỏi sự căng thẳng
‪của xã hội loài tinh tinh.
‪Một lính tuần tra biên giới.
‪Những con đực từ nhóm lân cận.
‪Báo động.
‪Giữ im lặng.
‪Chúng đang đi làm nhiệm vụ
‪là chiếm đoạt nhiều cây đang ra quả hơn.
‪Và để đạt được điều này, ‪chúng sẽ giết chóc.
‪Tinh tinh sơ sinh sẽ không được tha.
‪Con mẹ biết có gì đó không ổn.
‪Tốt nhất là giữ im lặng.
‪Suýt thì nguy to.
‪Chiến tranh là phần đáng kể ‪trong đời sống của tinh tinh
‪như với chúng ta vậy.
‪Nhưng không phải tất cả ‪họ hàng gần nhất của ta đều bạo lực thế.
‪Ngay bên kia Sông Congo, ‪có một loài linh trưởng khác
‪cùng chung gần như ‪99 phần trăm bộ gen với chúng ta.
‪WAMBA ‪CỘNG HÒA DÂN CHỦ CONGO
‪Giống như tinh tinh,
‪tinh tinh lùn ‪sống trong các cộng đồng lớn.
‪Tinh tinh lùn đực ‪cũng lấy việc thể hiện sức mạnh
‪để đe dọa các con khác.
‪Anh chàng này đang tỏ ra cực kỳ hống hách.
‪Còn những con cái thì đã chịu đựng đủ rồi.
‪Trong số các con tinh tinh lùn, ‪chúng tạo thành liên minh mạnh nhất.
‪Và điều này cho chúng quyền lực.
‪Không giống như tinh tinh cái,
‪chúng không bị con đực chi phối.
‪Chú tinh tinh lùn con này
‪sẽ được mẹ bảo vệ khỏi những kẻ bắt nạt.
‪Và có thể ‪nó sẽ không phải trải nghiệm chiến tranh.
‪Các cuộc gặp gỡ giữa các cộng đồng ‪tinh tinh lùn gần như luôn yên bình.
‪Thật khác so với tinh tinh.
‪Và không ai thật sự biết tại sao.
‪Khi con tinh tinh này lớn lên,
‪nó sẽ phải đối mặt với các rủi ro mà ‪tinh tinh lùn con chả bao giờ phải lo.
‪Nhưng theo đúng phong cách linh trưởng, ‪nó đang cố gắng hết sức.
‪Ai mà biết được?
‪Đây có thể là khởi đầu ‪của một tình bạn đẹp
‪kéo dài hàng thập kỷ.
‪Nhưng tương lai của chúng
‪và toàn bộ gia đình của chúng
‪nằm trong tay
‪của loài linh trưởng ‪mạnh nhất trong tất cả.
‪Chúng ta giết ‪những người anh em họ hoang dã của mình.
‪Chúng ta nhốt chúng.
‪Chúng ta phá hủy nhà của chúng.
‪Nhưng ngay cả khi ‪đối mặt với nghịch cảnh nhường ấy,
‪loài linh trưởng vẫn có khả năng
‪làm chúng ta kinh ngạc.
‪Được bao quanh ‪bởi các khu định cư của loài người,
‪là một mảnh rừng biệt lập
‪chỉ rộng bằng một tá sân bóng.
‪Nó là nhà
‪của một bầy tinh tinh phi thường.
‪Gần như mỗi ngày,
‪chúng phải mạo hiểm ‪đi vào thế giới của chúng ta.
‪Chúng ta chỉ có thể tưởng tượng ra ‪cách tinh tinh nhìn nhận ta như thế nào.
‪Chúng có mọi lý do để cảnh giác.
‪Nhưng có các phần thưởng lớn cho chúng.
‪Trái cây được trồng trọt ‪thì chứa rất nhiều đường,
‪nên hẳn là ngon như trên thiên đường.
‪Những con tinh tinh này ‪đã học cách vụng trộm quanh con người…
‪và tận dụng tối đa
‪thế giới mới đầy thử thách này.
‪Quả cọ dầu.
‪Phần ngon nhất là phần nhân,
‪chứa đầy chất đạm và calo.
‪Chỉ có một vấn đề.
‪Nó bị bao bọc bởi một lớp vỏ cứng.
‪Muốn lấy được nó thì phải có sự khéo léo.
‪Việc tách hạt có vẻ đơn giản với chúng ta,
‪nhưng xét về hành vi của động vật,
‪thì nó lại mang tính cách mạng.
‪Việc đó đưa linh trưởng ‪lên vị trí đầu tiên
‪trong câu lạc bộ độc quyền ‪của các cá thể sử dụng công cụ.
‪Linh trưởng làm tổ.
‪Làm dù.
‪Làm máy dò.
‪Làm cả giáo nữa.
‪Bầy linh trưởng này ở Bossou
‪rất đặc biệt.
‪Chúng đã phát triển nhiều hơn một công cụ ‪để khai thác cây trồng của ta.
‪Cũng như với cái búa và cái đe, ‪chúng đã phát minh ra thứ này.
‪Một cái chày.
‪Được dùng để giã nát phần nõn cọ
‪làm chúng dễ ăn hơn.
‪Một hành vi chỉ có ở cộng đồng này.
‪Chúng thậm chí còn học được ‪cách vô hiệu hóa bẫy của những kẻ săn trộm
‪đã gây ra nhiều thiệt hại ‪cho các quần thể tinh tinh khác.
‪Tuy nhiên, bất chấp ‪những thành tựu tuyệt vời này,
‪chúng vẫn tiếp tục suy yếu.
‪Giờ chỉ còn lại ‪bảy con tinh tinh ở Bossou.
‪Con tinh tinh trẻ tuổi ‪duy nhất còn lại trong bầy
‪đang tuyệt vọng tìm bạn chơi cùng.
‪Pascal Goumi là dân địa phương,
‪nhưng anh ấy không phải mối đe dọa.
‪Là nhà nghiên cứu thực địa,
‪anh ấy biết con tinh tinh này ‪từ khi nó được sinh ra.
‪Công bằng mà nói thì
‪cả hai đã trở thành bạn bè.
‪Tình bạn rất quan trọng đối với ‪sự thịnh vượng của loài linh trưởng,
‪nó thậm chí ‪còn có thể vượt qua ranh giới về loài.
‪Nhưng hiện tại, ‪con người thống trị hành tinh.
‪Ta chỉ chừa lại rất ít không gian ‪cho các bạn bè linh trưởng.
‪Và chúng ta đã quên rằng ‪mình có nhiệm vụ chăm sóc.
‪Sau tất cả,
‪chúng cũng là gia đình của chúng ta mà.
‪Biên dịch: Joy Ng