NETFLIX - SERIAL DOKUMENTALNY
Nasza własna rodzina zwierząt.
Bystra.
I wrażliwa.
Im lepiej poznajemy naszych dzikich kuzynów…
tym bardziej dochodzi do nas, jacy są niezwykli.
Człekokształtne nie tylko opanowały sztukę przetrwania,
ale zupełnie ją zredefiniowały.
CZŁEKOKSZTAŁTNE
Dżungla.
Miejsce narodzin małp człekokształtnych…
i ich królestwo po dziś dzień.
PARK NARODOWY KIBALE, UGANDA
To tutaj ten maluch,
który ma niecałe dwa lata,
uczy się, jak przetrwać.
To szympans,
nasz najbliższy zwierzęcy krewny.
To, co odkryje w nadchodzących miesiącach, ukształtuje jego całe życie.
Żyjąc w społeczności liczącej ponad 150 szympansów,
nie obawia się zbytnio innych zwierząt.
Największe zagrożenie spowoduje jego własny gatunek.
Tak jak my, szympansy mają różne osobowości.
Musi wiedzieć, komu ufać.
Przyjaciele mamy są pomocni i życzliwi.
A z większymi kolegami fajnie spędza się czas.
Najbardziej musi uważać na dorosłe samce.
Te dwa starsze samce są nierozłączne i zawsze były dla niego dobre.
Ale ten
jest łobuzem.
Próbuje zdobyć status…
zastraszając wszystkich wokół.
Dla szympansów przemoc jest częścią życia.
Ale walka o władzę to nie tylko zwykła dzikość.
Młody szympans będzie świadkiem czegoś niezwykłego.
Żaden z dwóch starszych samców nie jest tak duży jak łobuz.
Mimo tego nie chcą się poddać.
Tyran jest zbyt silny, więc pierwszy samiec się wycofuje.
Ale jego kumpel naciera.
I pierwszy samiec wraca.
Dręczyciel nie pokona ich obu.
Pora uciekać, póki można.
Jeden samiec został ranny.
Ale nie będzie cierpiał sam.
W tym zwierzęcym społeczeństwie…
nie trzeba być największym i najbardziej agresywnym.
Potrzeba za to przyjaciół.
Im więcej sojuszników, tym lepiej.
To, jak ich zdobędziesz, zależy od twojej osobowości.
Dziecko musi znaleźć własny sposób,
by stać się pełnoprawnym członkiem rodziny człekokształtnych.
A składa się ona z najbardziej wyrafinowanych zwierząt na świecie.
Najpierw mamy małpy człowiekowate.
Szympansy,
bonobo,
trzy gatunki orangutanów…
dwa rodzaje goryli
i jeden gatunek człowieka.
Dzielimy wyjątkowe cechy.
Dzięki specjalnemu stawowi barkowemu
możemy zwisać na rękach
i sięgać po owoce na czubkach gałęzi.
I możemy się huśtać.
Żadna małpa w Afryce czy Azji tego nie zrobi.
Ogony nie pomagają podczas huśtania się, więc człekokształtne ich nie mają.
Prawdziwymi królami huśtania są gibony.
Do gibonowatych należy
co najmniej 18 różnych gatunków żyjących w azjatyckich dżunglach.
Mają rozmiary podobne do małp
i są bardzo zwinne.
Człekokształtne mają większe mózgi i ciała od większości małp.
A rozmiary człowiekowatych osiągnęły zupełnie nowy poziom.
Czasem może to stwarzać problemy.
SEPILOK, MALEZJA
Orangutany to największe zwierzęta żyjące na drzewach.
Dorosłe samce ważą około 77 kilogramów,
podobnie jak dorośli ludzie.
Wyobraź sobie, że twój tata tak robi.
Ten młody orangutan wciąż doskonali swoją technikę wspinaczkową.
Orangutany ewoluowały wśród tygrysów.
Opracowały więc wyjątkowy sposób, by nie zbliżać się do ziemi.
Skok o tyczce nie wymaga wiele wysiłku
i pozwala najlepiej wykorzystać znaczną wagę.
Wspinanie się po gigantycznych drzewach
jest trudniejsze
i bardziej ryzykowne.
Te drzewa są wyższe niż dwudziestopiętrowe budynki.
A najlepsze owoce
często są wysoko w koronach drzew.
Nawet orangutany popełniają błędy.
Wiele z nich ma zagojone złamania,
pamiątkę po poprzednich upadkach.
Ale orangutany szybko się uczą.
Nie tylko pamiętają, gdzie znaleźć najlepsze jedzenie…
ale tworzą trójwymiarowe mapy mentalne najbezpieczniejszych dróg do celu.
PARK NARODOWY KIBALE, UGANDA
Dochodzi tu do głosu potęga mózgu.
A kiedy skupia się on na pracy zespołowej,
wyniki są niesamowite.
Mama z młodym podążają za grupą samców.
Szukają jedzenia.
Ale to nie jest zwykła wyprawa.
Szympansy uwielbiają mięso.
Zawiera składniki odżywcze, których nie ma w diecie wegetariańskiej.
Mama i młode liczą na swoją działkę.
Niełatwo złapać gerezankę rudą.
Ale pracując razem, szympansy zwiększają swoje szanse.
Te dwa samce stanowią barykadę.
Odcinają drogi ucieczki.
Kolejny zastawia zasadzkę.
Teraz można rozpocząć pościg.
Ta niezwykła współpraca
przynosi sukces w 80 procentach przypadków.
To o wiele lepiej niż u kotów drapieżnych.
Ale te szympansy są tak uzdolnionymi myśliwymi,
że zdziesiątkowały miejscową populację małp.
Ludzie nie są jedynymi człekokształtnymi zdolnymi do przesady.
O mięso jest coraz trudniej,
więc jest jeszcze cenniejsze.
Jeśli go nie masz, musisz o nie błagać.
I musisz to zrobić grzecznie.
Mięso to coś więcej niż jedzenie.
To społeczna waluta.
Bycie dobrym myśliwym
to kolejny sposób na wspinanie się po drabinie społecznej.
Sukces samca u człekokształtnych często zależy
od jego zdolności do zdobywania pożywienia.
PARK NARODOWY KHAO YAI, TAJLANDIA
Gibony białorękie.
Jak wielu z nas, żyją w parach.
Codziennie wyśpiewują sobie miłość.
Ale jak wiemy, związki bywają
skomplikowane.
Czterolatek o ciemnej sierści…
i jego starszy brat blondyn.
Niedawno stracili ojca.
Przez niego.
W wielu rodzinach zwierząt nowi ojczymowie zaniedbują, znęcają się,
a nawet zabijają istniejące młode, by wychować własne.
Ale teraz rodzeństwo potrzebuje pomocy,
a ich ojczym to jedyna opcja.
O tej porze roku niewiele drzew owocuje.
W okolicy tylko jedno.
Na skraju ich terytorium,
w pobliżu wrogów.
Rodzina skrada się ostrożnie.
Samiec z rywalizującej grupy.
Blokuje im drogę.
Ojczym próbuje zastraszyć wroga okrzykami.
Ale rywal nic sobie z tego nie robi.
Ojczym atakuje.
Wróg panikuje.
Ojczym się zbliża.
Ryzykuje ostateczny, desperacki atak.
Ojczym zapewnił cenny posiłek swojej nowej rodzinie.
Może jednak nie jest taki zły.
Gibony często okazują pasierbom zadziwiającą czułość.
Kto wie?
Pewnego dnia on też może potrzebować ich wsparcia.
Opłaca się planować długoterminowo.
Większość człekokształtnych dożywa ponad 40 lat.
A życie rodzinne bywa skomplikowane.
Zwłaszcza dla największego członka rodziny.
NIEPRZENIKNIONY LAS BWINDI, UGANDA
Goryl górski.
To srebrnogrzbiety.
Głowa rodziny.
A to niezła rodzina.
Cztery żony…
trójka nastolatków…
dwoje małych dzieci…
i zrzędliwy dziadek.
Tata to dwustukilogramowy przystojniak…
uzbrojony w ogromne kły.
Ale to zadziwiająco łagodny olbrzym,
niemal stuprocentowy wegetarianin.
To najłatwiejsza opcja w tym lesie.
Gdy jesteś głodny, wystarczy tylko sięgnąć.
To jak życie w salaterce.
Ale jeśli jesz tyle warzyw, potrzebujesz czasu, by je przetrawić.
Goryle górskie spędzają co najmniej jedną trzecią dnia na odpoczynku.
Przynajmniej próbują.
Muchy to utrapienie,
a dzieci są jeszcze gorsze.
Mimo wizerunku twardziela,
tata ma miękkie serce.
Ale od czasu do czasu
musi walczyć
o to, co kocha.
Wtedy rozmiar
naprawdę ma znaczenie.
Rywal
i jego oddział.
Tata ma wiele do stracenia.
Jego żony mogą zostać odebrane,
a dzieci zabite.
Walka może kosztować go życie.
Czasem pokaz siły wystarczy, by odstraszyć wrogów.
Tata próbuje ich przegonić.
Ale rywal ma wsparcie. Całą swoją rodzinę.
Intruz naciera.
Tata nie może sobie pozwolić na okazanie słabości.
Rywal się wycofuje.
Tata może wrócić do ukochanego życia rodzinnego.
Miłość najlepiej wyraża się przez dotyk.
Wzajemna pielęgnacja to spoiwo,
które łączy społeczeństwo człekokształtnych.
To przysługa, która pomaga
nawiązywać przyjaźnie.
Wykonana z wielką starannością…
wywołuje przypływ endorfin.
Człekokształtne to uwielbiają, jak i towarzystwo, które się z tym łączy.
To zaskakujące, że jeden członek rodziny człekokształtnych
spędza większość życia sam.
PARK NARODOWY GUNUNG PALUNG, INDONEZJA
Orangutan borneański.
Tylko w pełni dojrzałe samce mają takie kołnierze policzkowe.
Podobno pomagają ukierunkować dalekie nawoływania.
Odzywa się do innych orangutanów
rozsianych po całym lesie.
Niektórzy naukowcy uważają, że orangutany żyły ze sobą jak goryle,
a samce z kołnierzami strzegły małych grup samic
jak srebrnogrzbiete.
Ale cztery miliony lat temu
klimat się zmienił.
Drzewa nie owocowały już co roku.
Wiele zwierząt cierpiało z głodu.
By znaleźć pokarm,
rodziny orangutanów rozdzieliły się i rozproszyły.
Teraz żyją samotnie.
Choć nie do końca.
To dziecko ma tylko miesiąc.
Zostanie z mamą przez osiem lat.
Najdłuższe dzieciństwo wśród człekokształtnych.
Poza nami.
Nauczenie sekretów przetrwania zajmuje dużo czasu.
Które kwiaty są jadalne.
Jak wydobyć termity ze spróchniałego drewna.
I gdzie znaleźć owocujące drzewa w trudnych czasach.
Nawoływanie samca pozostaje bez odpowiedzi.
Czasem całymi dniami, a nawet tygodniami, nie spotyka innego orangutana.
Nikt nie wie, co czuje.
Ale może od czasu do czasu,
gdzieś głęboko w swoim DNA, tęskni za dotykiem towarzysza.
Czasem jednak nawet najbardziej towarzyskie człekokształtne
wolą być same.
PARK NARODOWY KIBALE, UGANDA
Dziś mama i dziecko znaleźli ciszę i spokój.
Na skraju swojego terytorium.
Z dala od stresów szympansiego społeczeństwa.
Patrol graniczny.
Samce z sąsiedniej grupy.
Czujne.
I ciche.
Wyruszyły z misją przejęcia kontroli nad drzewami owocowymi.
Aby osiągnąć cel, są w stanie zabić.
Młode nie są oszczędzane.
Mama wie, że coś jest nie tak.
Najlepiej zachować ciszę.
Mało brakowało.
Wojna jest tak samo częścią życia szympansów,
jak jest częścią naszego.
Ale nie wszyscy nasi najbliżsi krewni są tacy agresywni.
Nad rzeką Kongo żyje kolejny człekokształtny,
z którym dzielimy 99 procent naszego DNA.
WAMBA, DEMOKRATYCZNA REPUBLIKA KONGA
Tak jak szympansy, bonobo żyją w dużych społecznościach.
Samce bonobo też okazują siłę, by zastraszyć innych.
Ten gość naprawdę zachowuje się agresywnie.
Samice mają już dość.
Wśród bonobo samice tworzą najsilniejsze sojusze.
To daje im władzę.
W przeciwieństwie do szympansic,
nie są zdominowane przez samce.
Młode bonobo będzie chronione przed agresorami przez mamę.
I raczej nie doświadczy wojny.
Spotkania między społecznościami bonobo są niemal zawsze pokojowe.
Inaczej niż u szympansów.
Nikt nie wie dlaczego.
Gdy ten szympans będzie dorastał,
będzie musiał stawić czoła zagrożeniom, których nie poznają młode bonobo.
Ale jak na człekokształtnego przystało, daje z siebie wszystko.
Kto wie?
To może być początek pięknej przyjaźni,
która przetrwa dekady.
Ale przyszłość ich
i całej rodziny
jest w rękach
najpotężniejszego człekokształtnego.
Zabijamy naszych dzikich kuzynów.
Zamykamy ich w klatkach.
Niszczymy ich domy.
Jednak nawet w obliczu takich przeciwności
człekokształtne potrafią nas zadziwić.
BOSSOU, GWINEA
Otoczony ludzkimi osiedlami,
odosobniony fragment lasu o szerokości zaledwie tuzina boisk.
To dom dla niezwykłej grupy szympansów.
Niemal codziennie muszą zapuszczać się w nasz świat.
Możemy sobie tylko wyobrazić, jak szympansy nas postrzegają.
Mają powody, by zachowywać ostrożność.
Ale mają nadzieję na wspaniałe nagrody.
Uprawiane tu owoce, tak bogate w cukier,
że smakują jak niebo w gębie.
Te szympansy nauczyły się skradać wokół ludzi
i czerpać jak najwięcej z tego nowego, pełnego wyzwań, świata.
Owoce olejowca gwinejskiego.
Najlepszy jest ich miąższ napakowany białkiem i kaloriami.
Jest jeden problem.
Tę ucztę otacza twarda skorupa.
Dotarcie do niej wymaga pomysłowości.
Łupanie orzechów to dla nas prościzna,
ale jeśli chodzi o zachowanie zwierząt,
to prawdziwa rewolucja.
Człekokształtne stoją na czele
elitarnego klubu użytkowników narzędzi.
Tworzą gniazda.
Parasole.
Sondy.
A nawet włócznie.
Ta grupa z Bossou jest wyjątkowa.
Opracowała więcej niż jedno narzędzie do eksploatowania naszych upraw.
Oprócz młotków i kowadeł wynalazła też coś takiego.
Tłuczek.
Używają go do miażdżenia serc palmowych,
by łatwiej je było zjeść.
To zachowanie charakterystyczne tylko dla tej społeczności.
Jej członkowie nauczyli się nawet rozbrajać pułapki kłusowników,
które wyrządzają wiele szkód wśród innych szympansów.
Mimo tych wielkich osiągnięć,
ich liczba wciąż maleje.
Zostało tylko siedem szympansów z Bossou.
Młody, jedyny w grupie,
tęskni za towarzyszami zabaw.
Pascal Goumi jest miejscowym,
ale nie stanowi dla nich zagrożenia.
Jako badacz terenowy zna tego szympansa od urodzenia.
Można powiedzieć,
że się zaprzyjaźnili.
Przyjaźń jest tak ważna dla powodzenia człekokształtnych,
że może nawet przekroczyć granice gatunków.
Ale ludzie zdominowali planetę.
Zostawiliśmy niewiele miejsca innym człekokształtnym.
Zapomnieliśmy, że mamy obowiązek dbać o siebie.
W końcu to też nasza rodzina.
Napisy: Tomasz Suchoń