EEN NETFLIX-DOCUMENTAIREREEKS
Onze eigen dierenfamilie.
Slim.
Gevoelig.
Hoe meer we onze wilde verwanten leren kennen…
…hoe meer we ontdekken hoe buitengewoon ze zijn.
Mensapen zijn niet alleen meester in het spel van overleven…
…ze hebben de spelregels geherdefinieerd.
MENSAPEN
De jungle.
De geboorteplaats van de familie der mensapen…
…en het domein van alle wilde mensapen die nu leven.
KIBALE OEGANDA
En waar dit kleine ventje…
…nog geen twee jaar oud…
…leert te overleven.
Hij is een chimpansee.
Onze naaste dierlijke verwant.
Wat hij in de komende maanden ontdekt, zal zijn hele leven vormgeven.
Hij leeft in een gemeenschap van meer dan 150 chimpansees…
…en heeft weinig te vrezen van andere dieren.
Zijn grootste uitdaging zal komen van zijn eigen soort.
Net als wij hebben chimpansees verschillende karakters.
Hij moet weten wie hij kan vertrouwen.
Mama's vrienden zijn behulpzaam en vriendelijk.
En met de grotere kinderen kun je leuk spelen.
Het zijn de volwassen mannetjes voor wie hij moet uitkijken.
Deze twee oudere kerels zijn altijd samen en zijn altijd aardig voor hem.
Maar dit…
…is een pestkop.
Hij probeert status te krijgen…
…door middel van een campagne van intimidatie.
Voor chimpansees hoort geweld bij het leven.
Maar er zit meer dan pure wreedheid achter deze machtsstrijd.
En de baby zal getuige zijn van iets opmerkelijks.
Geen van de twee oudere mannetjes is zo groot als de pestkop.
Maar toch weigeren ze zich te onderwerpen.
De pestkop is te sterk, dus het eerste mannetje vlucht.
Maar zijn maatje komt aanstormen.
En nu is de eerste terug.
De pestkop kan ze niet allebei aan.
Tijd om te vluchten nu het nog kan.
Eén van de twee is gewond geraakt.
Maar hij zal niet alleen lijden.
In deze dierengemeenschap…
…is het niet nodig om de grootste of meest agressieve te zijn.
Wat je nodig hebt…
…zijn vrienden.
Hoe meer bondgenoten, hoe beter.
Maar hoe je die maakt…
…hangt af van je persoonlijkheid.
Een baby moet zijn eigen weg vinden…
…om een succesvol lid van de mensapenfamilie te worden.
Een familie met de meest geavanceerde dieren op aarde.
Eerst heb je de grote mensapen.
De chimpansee.
De bonobo.
Drie soorten orang-oetan.
Twee soorten gorilla's.
En één soort mensen.
We delen allemaal een aantal unieke eigenschappen.
Dankzij een speciaal schoudergewricht kunnen we aan onze armen hangen…
…en fruit van 't uiteinde van takken pakken.
En we kunnen slingeren.
Geen enkele aap in Afrika of Azië kan dit.
Een staart helpt niet met balans als je slingert…
…dus mensapen hebben die niet.
De echte koningen van de swing zijn de gibbons.
Ook bekend als kleine mensapen.
Er leven minstens 18 soorten in de jungles van Azië.
Ze zijn meer van het formaat 'aap', en zeer behendig.
Mensapen hebben grotere hersenen en lichamen dan de meeste apen.
En de grote mensapen geven formaat een hele nieuwe betekenis.
En dat kan soms lastig zijn.
SEPILOK MALEISIË
Orang-oetans zijn de grootste van alle in bomen levende dieren.
Volwassen mannetjes wegen zo'n 77 kilo.
Vergelijkbaar met een volwassen mens.
Stel je voor dat je vader dit zou doen.
Deze jonge orang-oetan…
…is zijn klimtechniek nog aan het perfectioneren.
Orang-oetans evolueerden zij aan zij met tijgers.
Dus ontwikkelden ze een unieke manier om van de grond te blijven.
Polsstokspringen vereist weinig inspanning…
…en haalt het meeste uit het zijn van een zwaargewicht.
Maar woudreuzen beklimmen vergt meer inspanning…
…en is riskanter.
Deze bomen zijn hoger dan een gebouw van 20 verdiepingen.
En vaak zit het beste fruit…
…hoog in het bladerdak.
Zelfs orang-oetans maken fouten.
Velen hebben genezen botbreuken.
Het overblijfsel van oude valpartijen.
Maar orang-oetans kunnen goed leren.
Ze onthouden niet alleen waar ze het beste voedsel kunnen vinden…
…ze maken driedimensionale mentale kaarten van de veiligste routes om daar te komen.
KIBALE OEGANDA
Intelligentie is een gamechanger.
En als het gericht is op teamwork…
…zijn de resultaten indrukwekkend.
Mama en baby volgen een groep mannelijke chimpansees.
Ze zoeken voedsel.
Maar dit is geen normale zoektocht naar eten.
Chimpansees houden van vlees.
Het bevat voedingsstoffen die niet in hun vaste, vegetarische dieet zitten.
Mama en baby hopen op een deel van de buit.
Rode franjeapen laten zich lastig vangen.
Maar door samen te werken, vergroten de chimpansees hun kansen.
Deze twee blokkeren de weg en snijden de vluchtroutes af.
Een ander gaat vooruit om de hinderlaag te leggen.
Nu kan de jager toeslaan.
Dit uitstekende teamwork leidt tot een succespercentage van 80%…
…veel beter dan welke grote kat dan ook.
Maar deze chimpansees zijn zulke productieve jagers…
…dat ze de lokale apenpopulatie bijna hebben uitgeroeid.
Mensen zijn niet de enige mensapen die in staat zijn tot buitensporigheid.
Nu vlees moeilijker te vinden is, is het nog kostbaarder.
Als je het niet hebt, moet je bedelen.
En dat moet je beleefd doen.
Vlees is meer dan alleen eten. Het is een sociaal betaalmiddel.
Een goede jager worden…
…is een andere manier om de sociale ladder te beklimmen.
Het succes van een mannelijke mensaap hangt vaak af…
…van zijn vermogen om te voorzien.
KHAO YAI THAILAND
Withandgibbons.
Net als velen van ons, leven ze in paren.
Elke dag bezingen ze hun liefde voor elkaar.
Maar zoals we maar al te goed weten, kunnen relaties…
…ingewikkeld zijn.
Een donker, vierjarig jong…
…en zijn blonde, oudere broer.
Onlangs verloren ze hun vader.
Aan hem.
In veel dierenfamilies…
…verwaarlozen, pesten of vermoorden nieuwe stiefvaders bestaande jongen zelfs…
…om hun eigen jongen groot te kunnen brengen.
Maar op dit moment hebben deze broers hulp nodig.
En hun stiefvader is de enige optie.
In deze tijd van het jaar dragen maar weinig bomen vrucht.
Er is er maar één beschikbaar.
Aan de rand van hun territorium…
…vlak naast hun vijanden.
De familie nadert voorzichtig.
Het mannetje van de naburige groep.
Hij blokkeert hun route.
Stiefvader probeert zijn vijand te intimideren met zijn roep.
Maar zijn buurman houdt stand.
Stiefvader valt aan.
Z'n vijand raakt in paniek.
Stiefvader komt dichterbij.
Hij waagt een laatste, wanhopige aanval.
Stiefvader heeft een cruciaal maal voor zijn nieuwe familie veiliggesteld.
Misschien is hij zo slecht nog niet.
Gibbons zijn vaak verrassend teder naar hun stiefkinderen.
Wie weet.
Misschien heeft hij ooit ook hun steun nodig.
Het loont om op lange termijn te denken.
De meeste mensapen worden dik in de 40 jaar oud.
En het gezinsleven kan ingewikkeld zijn.
Zeker voor de allergrootste mensapen.
BWINDI OEGANDA
Een berggorilla.
Hij is een zilverrug…
…en het hoofd van zijn familie.
En wat een familie.
Vier vrouwen…
…drie pubers…
…twee baby's…
…en een chagrijnige opa.
Papa is een kanjer van 200 kilo…
…gewapend met enorme hoektanden.
Maar hij is een verrassend vriendelijke reus.
Bijna 100% vegetarisch.
Dat is de makkelijke optie in dit woud.
Als je honger hebt, hoef je alleen je hand uit te strekken.
Alsof je in een saladekom leeft.
Maar als je zoveel groente eet…
…heb je tijd nodig om die te verteren.
Berggorilla's brengen zeker een derde van de dag rustend door.
Dat proberen ze tenminste.
De vliegen zijn irritant.
En de kinderen zijn nog erger.
Ondanks zijn stoere imago…
…is papa van binnen een softie.
Maar af en toe…
…moet hij vechten voor waar hij van houdt.
En dan doet grootte er echt toe.
Een rivaal…
…en zijn troep.
Pap heeft zoveel te verliezen.
Zijn vrouwen kunnen gestolen worden…
…en zijn kinderen gedood.
Een gevecht kan hem zelfs zijn leven kosten.
Soms is machtsvertoon genoeg om vijanden af te schrikken.
Papa probeert ze weg te jagen.
Maar de rivaal heeft versterking. Zijn hele familie.
De rivaal valt aan.
Papa kan zich geen teken van zwakheid veroorloven.
De rivaal trekt zich terug.
Papa kan terugkeren naar zijn geliefde gezinsleven.
Een liefde die het best uitgedrukt wordt door aanraking.
Vlooien is de lijm die de gemeenschap van mensapen samenhoudt.
Het kan worden ingeruild voor vriendschap…
…en gunsten.
Het wordt gedaan met veel zorg en aandacht…
…en veroorzaakt een golf van gelukshormonen.
Mensapen verlangen ernaar…
…en naar de vriendschap die het creëert.
Dus het is verrassend dat één van de mensapen…
…veel van zijn leven alleen doorbrengt.
GUNUNG PALUNG INDONESIË
Een Borneose orang-oetan.
Alleen volgroeide mannetjes hebben deze wangplaten.
Men denkt dat ze helpen hun roep over lange afstand te projecteren.
Hij zoekt contact met andere orang-oetans die verspreid door het bos leven.
Sommige wetenschappers denken dat orang-oetans ooit samenleefden…
…net als gorilla's…
…waarbij deze mannetjes met wangplaten een groepje vrouwtjes bewaakten…
…net zoals zilverruggen doen.
Toen, rond vier miljoen jaar geleden…
…veranderde het klimaat.
De bomen droegen niet langer elk jaar vruchten.
Veel dieren dreigden te verhongeren.
Om genoeg voedsel te vinden, gingen orang-oetanfamilies uit elkaar…
…en verspreidden ze zich.
Nu leven ze alleen.
Hoewel, niet helemaal.
Deze baby is pas een maand oud.
Ze blijft acht jaar lang bij mama.
De langste jeugd van alle mensapen…
…op ons na.
Het kost veel tijd om alle geheimen van het overleven te leren.
Welke bloemen goed zijn om te eten.
Hoe je termieten uit rot hout krijgt.
En waar je in zware tijden bomen met vruchten vindt.
De roep van het mannetje blijft onbeantwoord.
Hij kan dagen, zelfs weken doorbrengen zonder een andere orang-oetan te zien.
Niemand weet hoe hij zich voelt.
Maar misschien voelt hij af en toe…
…vanuit ergens diep in zijn mensapen-DNA…
…het verlangen naar de aanraking van een kameraad.
Maar soms kiezen zelfs de meest sociale mensapen ervoor…
…om alleen te zijn.
KIBALE OEGANDA
Vandaag hebben mama en de baby een beetje rust gevonden…
…aan de rand van hun territorium.
Ver weg van de stress van de chimpanseegemeenschap.
Een grenspatrouille.
Mannetjes van de naburige groep.
Alert.
Stil.
Ze zijn op een missie om meer fruitbomen te veroveren.
En om dat te bereiken, zijn ze in staat om te doden.
Baby's worden niet gespaard.
Mam weet dat er iets mis is.
Ze kan het best stil blijven.
Dat scheelde niks.
Oorlog hoort net zo goed bij het leven van chimpansees…
…als bij dat van ons.
Maar niet al onze naaste verwanten zijn zo gewelddadig.
Aan de overkant van de Kongo-rivier leeft een andere mensaap…
…die bijna 99% van ons DNA deelt.
WAMBA DEMOCRATISCHE REPUBLIEK CONGO
Net als chimpansees leven bonobo's in grote gemeenschappen.
Bonobo-mannetjes gebruiken ook machtsvertoon om anderen te intimideren.
Dit mannetje laat flink van zich horen.
En de vrouwtjes zijn het zat.
Onder bonobo's vormen zij de sterkste bondgenootschappen.
En dat geeft ze macht.
Anders dan vrouwelijke chimpansees worden zij niet overheerst door mannetjes.
Deze baby wordt door zijn moeder tegen pestkoppen beschermd.
Het is onwaarschijnlijk dat hij ooit oorlog meemaakt.
Ontmoetingen tussen bonobogemeenschappen zijn bijna altijd vreedzaam.
Zo anders dan bij chimpansees.
En niemand weet waarom.
Als deze kleine chimpansee opgroeit…
…zal hij risico's lopen waar jonge bonobo's zich nooit om bekommeren.
Maar zoals een echte mensaap doet hij zijn uiterste best.
Wie weet.
Dit kan de start zijn van een prachtige vriendschap…
…die tientallen jaren duurt.
Maar hun toekomst…
…en die van de hele familie…
…ligt in de handen…
…van de machtigste mensaap van allemaal.
We doden onze wilde verwanten.
We sluiten ze op.
We verwoesten hun leefgebied.
Maar zelfs in tijden van tegenspoed…
…zijn mensapen nog in staat om ons te verbazen.
BOSSOU GUINEE
Omringd door menselijke nederzettingen.
Een afgezonderd stuk bos, amper 12 voetbalvelden breed.
Hier leeft…
…een buitengewone groep chimpansees.
Bijna elke dag moeten ze zich in onze wereld wagen.
We kunnen ons slechts voorstellen hoe chimpansees ons zien.
Ze hebben alle reden om op hun hoede te zijn.
Maar er zijn grote beloningen.
Gecultiveerd fruit, zo rijk in suiker…
…dat het hemels moet smaken.
Deze chimpansees hebben geleerd om onopvallend te zijn rond mensen…
…en om het meeste te maken van deze uitdagende nieuwe wereld.
Oliepalmvruchten.
Het beste deel is de pit, boordevol eiwitten en calorieën.
Eén probleempje.
Er zit een harde schil omheen.
Om hem te krijgen is vindingrijkheid nodig.
Noten kraken lijkt voor ons misschien simpel…
…maar wat betreft dierlijk gedrag…
…is het revolutionair.
Dit zet mensapen aan de top…
…van een selecte groep van gebruikers van gereedschappen.
Mensapen maken nesten.
Paraplu's.
Sondes.
Zelfs speren.
Deze groep in Bossou is uitzonderlijk.
Ze hebben meerdere instrumenten ontwikkeld om onze gewassen te benutten.
Naast hamers en aambeelden hebben ze ook dit uitgevonden.
Een stamper.
Gebruikt om palmharten fijn te stampen zodat ze makkelijker te eten zijn.
Een gedrag dat uniek is voor deze gemeenschap.
Ze hebben zelfs geleerd om vallen van stropers te deactiveren…
…die zoveel schade aanrichten bij andere chimpanseegemeenschappen.
Maar ondanks deze geweldige prestaties…
…blijft hun aantal slinken.
Er zijn nog maar zeven chimpansees in Bossou.
Een jong.
De enige die nog over is in de groep…
…verlangend naar speelkameraadjes.
Pascal Goumi is een local…
…maar hij vormt geen bedreiging.
Als veldonderzoeker kent hij deze chimpansee sinds zijn geboorte.
Je kunt gerust stellen dat ze vrienden zijn geworden.
Vriendschap is zo cruciaal voor het succes van mensapen…
…dat het zelfs de grenzen van soorten overstijgt.
Maar mensen domineren de planeet nu.
We hebben weinig ruimte overgelaten voor onze mede-mensapen.
En we zijn vergeten dat we een zorgplicht hebben.
Immers…
…dit is ook onze familie.
Ondertiteld door: Sander van Arnhem