NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
Canlıların acayip bir birleşimi için…
…keseli hayvanlara bakmanız yeterli.
Keseleri olan memeli aykırılar.
Biraz tuhaf görünebilirler…
…ama onları hafife almayın.
Beklenmedik süper güçleri ve inanılmaz uyum sağlama yetenekleriyle…
…bir kıtayı ele geçirdi onlar.
KESELİLER
Bu yüksek rakımlı vadiler, ikonik bir keseliye ev sahipliği yapıyor.
AVUSTRALYA ALPLERİ VICTORIA
Doğu boz kangurusu.
Bugün dünyaya yeni bir kanguru geliyor.
Tüm kanguru yavruları hayata aynı şekilde başlar.
Bir embriyodan biraz daha büyüklerdir.
Kör ve arka bacakları çok az gelişmiş.
Kendi boyundan altı kat uzun bir posta tırmanarak çıkmalı.
Amacı ne mi?
Annesinin kesesi.
Bu kese küçük yavruyu sıcak,
karnı tok
ve güvende tutuyor.
Ortaya çıkmaya hazır olana dek.
Altı ay ileri alalım.
Doğu boz kanguru yavrusu dünyaya ilk bakışını atıyor.
Ve bir grubun parçası olduğunu öğreniyor.
Kanguru sürüsünün yani.
Anne ve bir avuç dişi, patron tarafından kıskançlık içinde korunuyor.
Babası yani.
Yavru, babasının başarısının sırrını öğrenmek üzere.
Çokça kas
ve çokça esneklik.
Bir rakip gelmiş bulunmakta.
Babanın çiftleşme haklarına meydan okumak için.
Bu bir güç gösterisi. İçinde…
…idrar…
…ve biraz da kaşınma var.
Beden dili "Seninle dövüşebilirim" diyor.
"Ama bu topa girme bence."
"Hayır."
İşe yarıyor gibi.
Bir dahaki sefere dek.
Bir gün yavrumuz da
kanguru kralı olmak için teşebbüste bulunacak.
O zamana kadar yaşayabilirse.
Bu vadi, bir dingo sürüsüne de ev sahipliği yapıyor.
Ve kanguru yakalamak onların uzmanlık alanı.
Saatte 40 kilometreye ulaşan hızlarıyla dingolar çok hızlıdır.
Ama kangurular 64 kilometreye çıkabilir!
Dingolar, sürüden ayrı düşenleri arıyor.
Ama bu sefer olmadı.
Yavru şimdilik annesinin kesesinin güveninde dinlenebilir.
Aslında basit bir deri kıvrımı
ama keseli hayvanlara milyonlarca yıldır
büyük avantaj sağlıyor.
Keseliler ilk olarak, çok eski zamanlardaki süperkıtada,
dinozorların yanında ortaya çıktı.
Bugün, çoğu yerde
plasentalı memeliler tarafından eziliyorlar.
Ama Amerika kıtasında belli sayıdaki keseli sıçan hâlâ ayakta.
Buna, Chiloé keseli sıçanı da dâhil.
Bugün yaşayan keseli hayvanların
dörtte üçünün türediği familyadan kalan son üye.
Süperkıta parçalanırken, bu yaşayan fosilin yakın bir akrabasının
diğerlerinden ayrı düştüğü düşünülüyor.
Şu an Avustralya olan yerde ayrı kalıp
diğer memelilerle ufak çekişmelere giren
bu öncü keseli sıçan soyu,
bu fırsatlar diyarının her yanına yayıldı.
KIZIL KANGURU
Zamanla 200 farklı tür evrim geçirdi.
BOZ KANGURU
MİSK SIÇAN KANGURUSU
Hepsinin şahane bir ismi var.
TAVŞAN KANGURUSU
VOMBAT
Her biri eşsiz bir yaşam tarzına sahip.
KAYA KANGURUSU
KISA KUYRUKLU KANGURU
Çoğu, geceleri ortaya çıkar.
KESELİ SANSAR
KESELİ FARE
Böcekçil
veya vejetaryenler.
KOALA
Ama birkaçı daha da büyüyüp
vahşileşti
ve ete karşı damak tadı geliştirdi.
1936'da çekilen bu görüntüdeki
Tasmanya kaplanı olarak da bilinen thylacine
bir zamanlar Avustralya'nın zirve yırtıcısıydı.
Bu, insan yerleşimi ve kelle avcıları yüzünden
nesli tükenmeden önceki çekilen son görüntüsüydü.
Bugün sadece birkaç keseli etobur hayatta.
Bunların en büyüğü, kıtanın en yabani köşelerinden birinde dolanıyor.
Korkutucu bir üne sahip
efsanevi bir canavar.
Tasmanya canavarı.
CRADLE DAĞI TASMANYA
Genç bir canavar sert duruyor gibi görünebilir…
…ama muhtemelen saldırgan değil de endişeli durumda.
Tüm canavarlar gibi, o da karanlığı tercih eder.
Daha sekiz aylık ve annesinden kısa süre önce ayrıldı.
O zamandan beri de pek bir şey yemedi.
Bu durum yakında değişmezse yetişkinliğe ulaşabilme ihtimali azalacak.
En büyük sorunu ne mi?
Diğer canavarlar.
Küçük canavar büyük çocuklarla boy ölçüşemez.
İki yetişkin, bir leş için kavga ediyor.
Ama onlar kavga ettiği sırada…
…hemen bir şeyler aşırabilir.
Bela dönmeden önce…
…çabuk yese iyi olur.
Yapabileceği tek şey
bir şeyler kalmasını ummak.
Ama bir canavar bir oturuşta ağırlığının neredeyse yarısını yiyebildiği için
uzun süre bekleyebilir.
Şafak sökerken sabrı işe yarıyor.
Birazcık yani.
Sadece deri ve kemik kalmış ama bir yavrunun seçici olma lüksü yoktur.
Canavarlar bazen avlanırlar
ama leşle beslenmeyi de çok severler.
Keselilerin, yenmez şeyleri yeme yetisi bir kıtaya hâkimiyetlerini sağladı.
KANGURU ADASI GÜNEY AVUSTRALYA
Okaliptus ağaçları Avustralya'nın doğal ormanının dörtte üçünü oluşturuyor.
Yaprakları o kadar zehirlidir ki
neredeyse hiçbir canlı onları yiyemez.
Ama ünlü bir keseli, bu bol kaynaktan istifade etmenin
bir yolunu bulmuş.
Bu anne koala biraz uyuşuk görünüyor olabilir
ama kendisi iki kişilik besleniyor.
Ve bedeni fazladan çalışıyor.
Bağırsağında, bizleri komaya sokacak zehirleri
etkisiz hâle getiren eşsiz bir mikrop karışımı var.
Ama koalalar bu kadar güçlü bir sindirimle doğmaz.
Zamanla kazanılması lazım.
O yüzden yavru süt ve dışkı karışımıyla besleniyor.
Bu sulu dışkılar ihtiyacı olan bakterileri sağlıyor ona.
Toksinlerin icabına bakılsa bile, besin değeri düşük yaprakları parçalamak
koalanın tüm enerjisini alır neredeyse.
Hayatlarının yüzde 90'ını uyuyarak geçirmelerine şaşmamalı.
Ama tüm keselilerin bu kadar tasasız bir hayatı yoktur.
ATHERTON YAYLALARI QUEENSLAND
Karşınızda doğanın BASE atlayıcısı.
Uçan kuskus.
Bu avuç içi kadar keseli sıçan
tek bir sıçrayışta
bir futbol sahası uzunluğunun yarısı kadar süzülebilir.
Hızlı yaşam tarzını şekerli bitki özüyle besler.
Ama dişleri kalın kabukları kesemeyecek kadar küçüktür.
Ağır sıklet kuzenlerine uğrama vakti.
Sarı karınlı uçan kuskuslar.
Daha güçlü çeneleri en sert ağaçları hızlıca parçalayabilir.
Sarı karınlı oradan çekilince de
bu küçük haylaz şansını deniyor.
Ama kuskusgiller sosyal hayvanlardır.
Partiye katılanlar gittikçe çoğalıyor.
Bu kadar davetsiz misafiri görmezden gelmek zor.
Sarı karınlı sıkıldı artık.
Ya savaş
ya sıvış.
Uçan kuskus için kolay bir seçim.
Avustralya Alpleri'ndeki küçük yavru da koca bir bebek oldu şu an.
Dokuz aylık ve yetişkinlik yolunda başarıyla ilerliyor.
Yani, hemen hemen diyelim.
Önümüzdeki birkaç ay boyunca keseye girip çıkmaya devam edecek.
Babasının izinden gidip
sert adam imajı üzerinde çalışıyor.
Ve annesiyle boks yapıyor.
Neyse ki annesi cefakâr.
Çocuğu bir buçuk yaşına gelene dek bunları çekecek.
Sonra tek başına kalacak
ve zirve yolunda savaşacak.
Çünkü sadece sürü liderinin çiftleşmeye hakkı vardır.
Şu andaki lider de babası.
Rakip erkek geri döndü.
Artık zamanı geldi. Hesaplaşma vakti.
Kavgalar çok acımasızdır.
Bazen ölümcüldür de.
Rakip alt edildi.
Baba ödülünü istiyor.
Ufak bir kanguru kuru.
Babanın okşamaları…
…ve koklamaları
iyi karşılandı.
Bizim yavrunun yakında bir kardeşi olacak gibi.
Ama o yavru geldiğinde annenin kesesinin güvenliğini kaybedecek.
O andan itibaren kendi hızına güvenmek zorunda kalacak.
Avustralya'nın uçsuz bucaksız çöl içlerinde hayatta kalma zorluğu
en hızlı keseli hayvanın şekillenmesini sağlamıştır.
Kızıl kanguru.
FOWLERS GEÇİDİ YENİ GÜNEY GALLER
Adını, erkeklerin özgün postundan alan
kızıl kanguru ayrıca dünyadaki en büyük keseli hayvandır.
Buradaki besin kaynakları çok kısıtlıdır.
Su bile çok nadir bulunduğundan
kızıl kangurular hayatta kalmak için hep ilerlemelidir.
Hayatlarını yağmurların peşinde koşarak geçirirler.
Bir sıçrayışta sekiz metre ileri gidebilirler.
Arka bacaklarındaki tendonlar devasa yaylar gibidir.
Her zıplayışta enerjinin yüzde 70'ini geri kazanırlar.
Ayrıca bu ritmik zıplama, akciğerlerine daha fazla oksijen pompalar.
Bu da saatte 48 kilometre hızla dolanmalarını sağlar.
Hızlı ve randımanlı olmalarından ötürü
kızıl kangurular çok uzak mesafelere göç edebilir.
Nihayet daha iyi olanaklara kavuştuklarında da…
…ihtiyaçları olan suyun neredeyse hepsini yedikleri bitkilerden alıp…
…hiç su içmeden haftalarca yaşayabilirler.
Bu inanılmaz uzmanlıkları sayesinde kızıl kangurular
Avustralya'nın kurak bölgelerinde yaşayabilir.
Ama çoğu keseli hayvan daimî suya ihtiyaç duyar.
Atik valabiler, kırmızı kanguruların ufak kuzenleridir.
Kuzey Avustralya'daki durgun suların ve derelerin etrafında otlarlar…
…ve su içmek için düzenli olarak suya inmek zorundadırlar.
Tuzlu su timsahları da susayan avı yeme peşinde.
HEDLOW DERESİ QUEENSLAND
Dinozorlar zamanından beri bu sulara musallat olan eski bir düşman.
Topluca tetikte olmaları ve hızlı tepkileri sayesinde…
…valabiler çoğu kez kurtulmayı başarır.
Bu tehlikeye uyum sağlamaları milyonlarca yıl sürdü.
Ama şimdi keseli hayvanlar yeni tehditlerle karşı karşıya
ve başa çıkmakta zorlanıyorlar.
200 yıl önce insanlar, Avustralya'ya yeni yırtıcılar getirdi.
Yabani kediler yılda yaklaşık 1,5 milyar bölge hayvanını öldürüyor.
Ve 22 keseli hayvan türünün yok olmasında büyük rol oynadılar.
Büyük keseli tavşan da aynı akıbete uğramanın tehlikesi altında.
Bu ürkek canlılar
geceleri iş görmek için keskin duyularına güvenir.
Uzun burunları, karanlıkta tohum ve meyvelerin kokusunu almalarını sağlar.
Büyük kulakları da tehlikeyi fark etmelerine yarar.
Ama bir kediyi atlatacak kadar çevik değillerdir.
Büyük keseli tavşanlar, bölgelerinin yüzde 80'ini kaybetti.
Bazı vahşi yaşam alanları artık kedi korumalı çitlerle korunuyor.
Ve burada,
keseli tavşan nüfusu artmakta.
Ama keselilerin karşılaştığı en büyük tehdidi
kontrol etmesi çok daha zor.
Son yıllarda,
Avustralya'nın doğal orman yangınları hiç olmadığı kadar yıkıcı olmaya başladı.
İklim değişikliği, ara sıra olan alevlenmeleri düzenli yangınlara çevirdi.
Neredeyse her yıl binlerce koala ve diğer keseli hayvanlar ölüyor.
Sonrasında hiçbir şey
hayatta kalamazmış gibi görünüyor.
Ama okaliptus ağaçları kalın kabuğuyla korunuyor.
Yangından birkaç hafta sonra yeniden canlanıyorlar.
Ve yakında tüm Avustralya'da
hayatta kalanlar tekrar direnecek.
Koala üreme mevsimi geldi çattı.
Genelde uykulu olan bu hayvanlar çok sabırsızlanır.
Bir erkeğin böğürtüsü kilometrelerce uzağa ulaşır.
Konumunu bildiriyor…
…ve boyutunu gösteriyor.
Dişilere bir davet bu.
Bir cevap geldi.
Ama onun istediği türden değil.
Erkekler nadiren sürtüşse de…
…çok çabuk bir şekilde çirkin bir hâl alır.
Rakip defedildi.
Bir dişi bulmaya geri dönme vakti.
Nihayet aşk şarkısını duyan oldu.
Kızımızın bir şeye kalkışmak için acelesi yok.
Ama konu gerçekten bebek yapmaya gelince
koalalar çok beklemez.
Yalnızca 35 gün içinde doğum yapacak.
Tabii erkeğimiz istediğini elde ederse.
Ne kadar zorlu olursa olsun,
keselilerin böylesine hızlı üremesi
bu kıtanın her köşesinden faydalanmalarını sağlıyor.
WOOROONOORAN YAĞMUR ORMANI KUZEY QUEENSLAND
Bunlar Avustralya'nın en uzun ağaçlarından bazıları.
Bir kanguru yavrusunun burada ne işi var diye merak edebilirsiniz.
Ama o bir ağaç kangurusu.
Ataları ovalarda evrilmiş olsa da
altı milyon yıl önce cesur bir kanguru ağaca çıkmıştır.
Yavaş yavaş ama pek de emin olmadan,
torunları da dallardan oluşan bu örtüyü yuvası yaptı.
Ön ayakları daha da güçlenmiş,
pençeleri daha kıvrımlaşmış
ve arka bacakları normal bir kanguruya göre kısalmıştır.
Ama evrim yavaş bir süreçtir.
Diğer ağaç sakinlerine kıyasla çok da zarif oldukları söylenemez.
Ve bu daha yetişkinlerin hâli.
Kesenin içinde yedi ay geçirdikten sonra yavrunun tek hareket etme vakti geldi.
Deneyimi yok,
donanımı yetersiz
ve yedi kat yukarıda.
Anne sadece izleyebilir.
Ama kanguru tanrıları bu ufak yavrunun yüzüne gülüyor.
Şansı yaver gittiği sürece
annesinin gözetiminde bir yıl daha geçirecek.
Gerçi bütün keseliler bir gün kesenin korumasını bırakmak zorundalar.
Artık 15 aylık olan yavrumuz büyük bir ilerleme kaydediyor.
Günlerini akranlarıyla boks yaparak geçiriyor.
Annesinin kesesi, kız kardeşi tarafından
ele geçirildi.
Daha altı aylık ve henüz dışarı adım atmadı.
Ama vadide küçük yavruları olan sadece kangurular değil.
Dingo sürüsü yavrularını bırakıp avlanmaya gitti.
Buraya yerleşen ilk insanlar
dingoları Avustralya'ya 3500 yıl kadar önce getirdi.
O zamandan beri boz kanguruların en büyük düşmanı oldular.
Diğer küçükler kendini güvenceye alıyor.
Ama yavrunun gidecek bir yeri yok.
Sürüye ayak uyduramazsa başı dertte.
Dingolar kanguruları telaş ettirip
içlerinde yavaş olanı arıyorlar.
Ağır yükü olan bir anne geride kalıyor.
Avcılar yaklaşıyor.
Yavruların yarısından daha azı yetişkinliğe ermeyi başarabiliyor.
Ama vadinin uzak bir köşesinde
yavru, annesi ve kız kardeşi hayatta kalmayı başardılar.
Öncü ruhları,
inanılmaz uyum yetenekleri
ve kabul edelim ki pek de rekabet ortamı olmamasıyla
Avustralya'nın keselileri bu hata kabul etmez topraklarda
zorluklara meydan okuyor.
Ama bu eksantrik hayvanlardan oluşan muhteşem topluluk
yeni yırtıcıların ve iklim değişikliği kaosunun tehdidine
uyum sağlamakta zorlanıyor.
Ama onların gelecekleri için savaşanlar var.
Tüm Avustralya'da insanlar hayatlarını, en muhtaç durumdaki keselileri kurtarmaya…
…salmaya…
…ve korumaya adamış durumda.
Bazı türler de son derece dirençli olduklarını kanıtlıyor.
Doğu boz kanguruları hâlâ hüküm sürüyor ve sayıları milyonlara ulaşıyor.
Sürünün gücü,
çok özverili bir anne
ve muhteşem kesesinin gücü sayesinde
yavrumuz harika bir başlangıç yaptı.
Artık büyüme zamanı geldi.
Ve belki,
belki bir gün
kanguru kralı olacak.
Alt yazı çevirmeni: Verda Tuna