‎LOẠT PHIM TÀI LIỆU CỦA NETFLIX
‎Mọi phẩm chất ‎có ở những chú chó ta yêu mến…
‎đều là thừa hưởng ‎từ những tổ tiên hoang dã.
‎Những giác quan nhạy bén,
‎sự khỏe khoắn,
‎và sự quyết tâm sôi sục…
‎đã giúp các loài họ chó ‎đương đầu mọi thách thức.
‎Nhưng bí quyết thành công thực sự ‎của chúng thì khó ngờ hơn nhiều.
‎Đó là câu chuyện về mặt tình cảm,
‎thứ khiến mọi loài họ chó,
‎từ chó nhà đến sói hoang, ‎thuộc về cùng một dòng họ.
‎CHÓ
‎Chuyện của mọi chú chó ‎bắt đầu từ nơi ẩn náu, trong một cái hang.
‎Đây là chốn an toàn ‎của 15 chú chó con hoang dã Châu Phi.
‎Năm tuần tuổi.
‎Đang rất thèm một bữa ăn đồ rắn.
‎Các bảo mẫu của chúng cũng đang đói.
‎Cũng như chó nhà,
‎đồ ăn của chúng lại phụ thuộc vào kẻ khác.
‎Nhưng khác thú cưng, chúng chẳng thể ‎biết chắc mình có được ăn tối không.
‎Từ sớm tinh mơ, chó mẹ, chó bố ‎và cả nhà chúng đã lên đường đi săn.
‎Đồng điệu.
‎Tư duy như một tập thể.
‎Là những chuyên gia hạ gục con mồi lớn, ‎chúng có thể đạt tới vận tốc 64 km/h.
‎Nhưng không phải trên đất ngập nước.
‎Chúng phải đẩy con mồi ‎lên những vùng đất vững chắc hơn.
‎Song đàn linh dương đồng cỏ phương Nam ‎biết vùng nước sâu hơn sẽ cứu chúng.
‎Kém khôn ngoan hơn.
‎Vượt quá khả năng.
‎Giờ thì trời đã quá nóng để đi săn.
‎Trắng tay trở về đồng nghĩa với việc ‎cả nhà chúng sẽ khốn đốn.
‎Những miệng ăn đã cai sữa ‎van nài mẹ miếng thịt.
‎Mà mẹ chúng chỉ cho được chúng ít sữa.
‎Nếu lũ chó con không được ăn sớm, ‎chúng sẽ không sống nổi.
‎Vài ngày tới sẽ cực kỳ quan trọng.
‎Để qua được, bầy chó này ‎sẽ cần vận dụng mọi phẩm chất chung
‎của các thành viên trong dòng họ tổng.
‎Dòng họ chó sói.
‎Cáo, chó hoang
‎và chó rừng.
‎Ba mươi lăm loài.
‎Loài nào cũng là thợ săn.
‎Dù là một chú sói nặng 60 ký ‎hay một chú cáo cỡ Chihuahua.
‎Chúng sống trải dài trên khắp hành tinh, ‎từ Sa mạc Sahara tới Bắc Cực.
‎Tất cả đều sở hữu khứu giác, ‎thị giác và thính giác đặc biệt.
‎Và chúng rất khỏe khoắn. Nhưng chúng ‎không phải loài ăn thịt nhanh nhất.
‎Lớn nhất lại càng không.
‎Loài họ chó nào cũng săn mồi quá tầm.
‎Một khả năng bắt nguồn từ quá khứ xa xưa.
‎Hơn 40 triệu năm trước,
‎những loài họ chó đầu tiên ‎xuất hiện ở nơi giờ là Tây Nam Hoa Kỳ.
‎ARIZONA ‎HOA KỲ
‎Trông nó vẫn chưa khác tổ tiên lắm.
‎Một chú cáo xám ‎trông có thể giống một chú cáo,
‎nhưng nó có họ hàng gần hơn với ‎tổ tiên nguyên thủy của loài họ chó.
‎Mọi loài họ chó đã khởi đầu như thế này.
‎Nhỏ bé.
‎Nhút nhát.
‎Một loài họ chó cận đại hơn, ‎một con sói đồng cỏ, có thể kết liễu nó.
‎Nhưng chú cáo xám lại sở hữu một mánh lới.
‎Nó biết leo cây.
‎Việc mà đa số loài họ chó không làm được.
‎Vuốt dài. Chi ngắn.
‎Nhanh nhẹn.
‎Giống mèo hơn là chó.
‎Các tổ tiên đời đầu của chúng ‎đã tồn tại bằng cách né tránh hiểm nguy.
‎Nhưng rốt cuộc, ‎chúng cũng leo từ trên cây xuống
‎để trở thành ‎những thợ săn hăng hái ta thấy ngày nay.
‎Dần dà, tứ chi ngắn, cứng cáp dài ra…
‎và các loài họ chó ‎đứng thẳng bằng đầu ngón chân.
‎Những cơ bắp chắc khỏe ‎và các sợi dây chằng đặc biệt ở chi trước
‎cho chúng những bước chạy đầy sinh lực.
‎Phong thái đó hiệu quả tới nỗi
‎đã biến chúng thành những ‎vận động viên chạy bền đẳng cấp thế giới.
‎BẮC ALBERTA ‎CANADA
‎Ở phương Bắc giá lạnh, ‎thức ăn là xa xỉ phẩm.
‎Một cặp sói xám,
‎mỗi con nặng gấp đôi một chú chó ‎chăn cừu Đức, đang dẫn dắt cả nhà.
‎Mỗi ngày, chúng có thể đi tới 96 cây số.
‎Theo dấu con mồi là một chuyện.
‎Hạ gục con mồi lại là chuyện khác.
‎Bò rừng bison trưởng thành ‎nặng cỡ một tấn.
‎Chúng còn có ‎cặp sừng, móng guốc chết chóc.
‎Nếu chúng giữ vững vị trí, một đàn bò rừng ‎chẳng khác nào một pháo đài.
‎Nhà sói bắt đầu vây hãm.
‎Tìm kiếm một dấu hiệu sợ hãi, ‎hoặc một điểm yếu.
‎Chúng nhẫn nại
‎nhiều ngày liền.
‎Chẳng cần làm gì nhiều.
‎Chỉ cần bao vây liên tục.
‎Tấn công vào tâm trí đàn bò rừng bison.
‎Rốt cuộc, bầy sói ‎cũng chọc giận được chúng.
‎Giờ thì phải ép chúng ‎chạy không ngừng nghỉ.
‎Sói bố chỉ huy cuộc đuổi bắt.
‎Nó rượt đuổi con bò rừng.
‎Bất chấp bản thân gặp nhiều nguy hiểm.
‎Một khi đã chọn được nạn nhân, ‎nó sẽ không chịu từ bỏ.
‎Nó rút dần sức lực con bò rừng trẻ tuổi ‎với từng cú táp.
‎Các loài họ chó không biết diệt gọn.
‎Nhưng chúng lại dẻo dai.
‎Sức bền giúp nó hạ gục ‎một con mồi nặng hơn nó ít nhất năm lần.
‎Một tay nó đã đổi vận cho cả nhà.
‎Không phải loài họ chó nào ‎cũng đi săn theo bầy.
‎Có một loài đơn thương độc mã đi săn.
‎Thoạt nhìn, nó có vẻ giống một chú cáo.
‎Có điều nó
‎lại đi cà kheo.
‎Sói bờm là loài họ chó cao nhất hành tinh.
‎Để tìm thức ăn, ‎nó cần chiều cao chứ không cần tốc độ.
‎Tính đến vai, nó cao gần một mét. ‎Càng dễ nhìn bên trên lớp cỏ cao.
‎Rất ít động vật lớn ‎sống ở vùng đồng bằng khô cằn này.
‎Chẳng có gì mấy để đuổi bắt, ‎nên nó hoạt động độc lập.
‎Nó dựa vào ‎cái mũi và đôi tai nhạy bén phi thường.
‎Khứu giác của nó ‎nhạy hơn của con người khoảng 50 lần.
‎Còn thính giác của nó ‎nghe được âm thanh ở tần số cực cao.
‎Săn những con mồi nhỏ như thế này ‎khiến nó bận rộn liên tục.
‎Nhưng các loài gặm nhấm ‎chưa đủ để nó no bụng.
‎Dưới gốc cây Lubera trĩu quả này,
‎nó sắp tiết lộ ‎một sự thật bất ngờ về họ nhà chó.
‎Đôi khi, đến các loài ăn thịt ‎cũng ăn chay.
‎Răng các loài họ chó nhỏ hơn ‎nhưng linh hoạt hơn các loài họ mèo,
‎nên đa số chúng ‎có thể ăn được gần như mọi thứ.
‎Chế độ ăn chay bán phần
‎đồng nghĩa chúng vẫn sống tốt ‎nếu thiếu con mồi thông thường.
‎Nên gần như ở đâu cũng có thể sinh trưởng.
‎BRISTOL ‎ANH
‎Đến những khu rừng bê tông ‎cũng là mái nhà của chúng.
‎Ở nhiều thành phố,
‎cáo đỏ rong ruổi trên đường phố ‎khi đêm xuống.
‎Sự hiện diện của chúng phụ thuộc vào ‎một phẩm chất nền tảng của loài họ chó.
‎Quan trọng nhất là ‎tình hình dưới mặt đất ra sao.
‎Một chú cáo cái vừa "lâm bồn".
‎Cuộc đời mọi chú chó hoang bắt đầu từ ‎một cái hang, thường là do mẹ chúng đào.
‎Dưới đây an toàn,
‎nên cáo con đẻ ra nhỏ bé, yếu ớt ‎cũng không sao.
‎Và cáo có thể đẻ lứa lớn.
‎Việc cho bảy chú cáo con bú sữa ‎đang làm nó kiệt sức.
‎Nhưng chúng phải được bú đều đặn.
‎Nó không thể bỏ con ‎mà đi kiếm cái ăn được.
‎Đằng sau mọi cô cáo khỏe mạnh ‎là một Ngài Cáo Tuyệt vời.
‎Nó lang thang khắp thành phố, ‎nhặt nhạnh đủ lượng thức ăn con cái cần.
‎Một chuyện hy hữu.
‎Không mấy bà mẹ hữu nhũ ‎có được những ông bố chung thủy.
‎Thế mà nhà chó hoang nào ‎cũng có một ông bố tận tụy chu cấp.
‎Sự trung thành đó là khởi nguồn ‎của mối liên kết giữa chó và người.
‎Và đồng nghĩa với việc ‎đa phần con con thường sẽ sống sót.
‎Sự thành công của một gia đình họ chó ‎không đến từ sức mạnh thể chất.
‎Nó đến từ sự hợp tác trọn đời ‎giữa con mẹ và con bố.
‎Sự tận tụy của đàn chó hoang Châu Phi ‎đang bị thử thách tới giới hạn.
‎Với 15 chú chó con ‎cùng hơn 20 chú chó anh, chị,
‎chúng buộc phải sớm săn được mồi.
‎Chó bố vừa nhận thấy thứ gì đó.
‎Nhưng đó không phải con mồi.
‎Mà là một kẻ săn mồi khác.
‎Chó hoang là mục tiêu của sư tử.
‎Lũ chó con đang ngàn cân treo sợi tóc.
‎Đấu lại sẽ phí công vô ích.
‎Tốt hơn là ‎dụ con sư tử cái đi xa khỏi hang.
‎Thành công rồi.
‎Nhưng giờ nó đã biết nơi chúng ẩn náu. ‎Nó sẽ còn quay lại.
‎Đàn chó phải làm liều.
‎Phải đưa đàn chó con đi ngay, ‎dù đang giữa ban ngày.
‎Chúng còn những cái hang khác,
‎nhưng cái gần nhất ‎đã cách chúng hơn 800 mét.
‎Quá xa cho những đôi chân đang khuỵu dần.
‎Đã đến lúc anh chị chúng ‎phải gánh vác trọng trách.
‎Đã an toàn hơn. Nhưng vẫn đói cồn cào.
‎Mỗi ngày trôi qua, ‎khả năng chúng sống sót được càng giảm.
‎Các loài họ chó ‎dễ bị tổn thương một cách bất ngờ.
‎Khi bạn nhẹ ký hơn một chú chó xúc xích ‎tí hon, bạn sẽ luôn ở chiếu dưới.
‎Ông bố cáo tai dơi này vừa được giao ‎nhiệm vụ "gà trống" chăm năm con nhỏ.
‎Trong lúc tình yêu của đời nó, ‎mẹ của các con nó, đi săn.
‎Điều gì có thể xảy ra chứ?
‎Ngày trông trẻ bắt đầu như thường lệ.
‎Nó vệ sinh cho các con…
‎rồi trông chúng học bài.
‎Đàn cáo con rất ham khám phá ‎và học cách sử dụng đôi tai như tai dơi.
‎Chúng nghe được những âm thanh ‎nhỏ hơn 20 đê-xi-ben so với chúng ta.
‎Nghe ra cả ‎tiếng bước chân của mối, bọ cánh cứng.
‎Kinh ngạc thay, cáo tai dơi ‎sống dựa gần như hoàn toàn vào côn trùng.
‎Cáo mẹ phải "chén" hàng ngàn con mỗi ngày ‎mới ra đủ sữa cho đàn con bú.
‎Đó là lý do ‎nó đi săn mỗi lần hàng giờ liền.
‎Và là lý do cáo bố ở lại bên hầm trú ẩn, ‎để phục vụ những nhu cầu của đàn con.
‎Để bảo vệ chúng bằng cả tính mạng.
‎Nhưng một cơn bão trái mùa ‎có thể là điềm gở.
‎Những trận mưa như trút là cả một vấn đề ‎với bất cứ loài nào xây nhà dưới mặt đất.
‎Cáo bố và đàn con lần này đã gặp may.
‎Nhưng hàng xóm của chúng ‎thì đã phải bỏ hang.
‎Trong lúc nháo nhào trốn chạy, ‎một con đã bị bỏ lại.
‎Một con cáo con lạc đàn ‎sẽ không sống sót được lâu.
‎Nó cần được nhà nó che chở.
‎Ông bố cáo và năm đứa con đang ở gần nhất.
‎Nó chẳng còn cách nào khác ngoài cầu cứu.
‎Đó là một canh bạc.
‎Các loài họ chó ‎thường tiêu diệt kẻ xâm nhập.
‎Dần dà, đàn cáo con mở lòng với nó.
‎Và khi cáo bố cuộn tròn cạnh nó, ‎đó là một dấu hiệu khả quan.
‎Cáo mẹ về nhà.
‎Và thấy thêm một miệng ăn.
‎Nhưng nó chẳng bận tâm.
‎Chú cáo bị lạc có thể có quan hệ gần gũi.
‎Nhưng một màn nhận nuôi như thế này ‎vẫn là chuyện xưa nay hiếm.
‎Có ông bố tận tụy, có gia đình dễ tính ‎thì lúc khó khăn nhất cũng chẳng ngán.
‎Loài họ chó ‎là những loài sống cực kỳ bầy đàn.
‎Và mấu chốt đời sống bầy đàn của chúng ‎là cách giao tiếp phức tạp.
‎Sói hú là để đe dọa.
‎TROMS ‎NA UY
‎Nghe tiếng hú, ‎những bầy láng giềng ở cách tới 16 cây số
‎cũng nắm được hết ‎số lượng và sức mạnh của bầy chúng.
‎Đó là tín hiệu thanh âm trên mặt đất.
‎Là lời cảnh báo, chớ có tới gần bầy chúng.
‎Trong nội bộ bầy ‎còn nhiều biểu cảm hơn nữa.
‎Một ánh nhìn.
‎Một cái co rúm.
‎Những sợi lông dựng đứng.
‎Chiều cao của cái đuôi.
‎Thực tế, mọi hành động của chúng ‎đều thuộc về một thứ ngôn ngữ phức tạp.
‎Một thứ ngôn ngữ mà chó nhà cũng hiểu.
‎Nhưng trong các dòng họ chó, ‎đây là dòng họ nguyên tắc nhất.
‎Nhất là về chuyện bữa tối.
‎Những con sói lớn tuổi luôn được ăn trước.
‎Một con trẻ tuổi quên lễ nghĩa…
‎sói đầu đàn ‎sẽ cho nó biết thân biết phận ngay.
‎Phủ phục là cách thỏa hiệp duy nhất.
‎Người ta cho là hệ thống thứ bậc ‎khắc nghiệt này đã góp phần tạo nên
‎sự hợp tác giữa chúng với người.
‎Những con sói cấp thấp ‎thường phải chịu đói.
‎Những khi thiếu thốn, ‎chúng còn bị trục xuất khỏi bầy.
‎Khoảng 40.000 năm trước,
‎một con sói trẻ đói khát ‎đã tới gần một đoàn người
‎và mượn đôi mắt chó con ‎để xin một miếng ăn.
‎Sói đã tìm được đường vào ‎những gia đình con người đời đầu.
‎Và đường vào tim chúng ta.
‎Kỳ diệu thay, mọi giống chó nhà trên đời, ‎từ Toy Poodle tới Great Dane,
‎đều là hậu duệ của sói xám.
‎Nhưng mối quan hệ giữa ta và nửa hoang dã ‎của chúng thì còn rất phức tạp.
‎Truyện cổ tích dạy ta rằng ‎chúng vừa to lớn, vừa xấu xa.
‎Hoặc láu cá và xảo quyệt.
‎Dù chúng cũng trí tuệ và trung thành ‎như những người bạn thân của chúng ta.
‎Trên khắp thế giới, các loài họ chó, ‎nhất là sói, đã bị quấy rầy,
‎bị đẩy khỏi ‎những môi trường sống rộng lớn khi xưa.
‎Nhưng chúng rất kiên cường.
‎Chỉ cần chút thời cơ, chút đất sống ‎là các loài họ chó phục hồi được ngay.
‎BRISTOL ‎ANH
‎Và một số loài đã thành công vượt trội ‎trong thế giới hiện đại.
‎CHỈ CHO CHÓ DẪN ĐƯỜNG VÀO VƯỜN
‎Nhờ công nuôi lớn của cáo bố và cáo mẹ,
‎một chú cáo đỏ con ‎đã sẵn sàng bước ra thế giới.
‎Nó mới năm tháng tuổi ‎nhưng đã đang học cách tự kiếm cái ăn.
‎Một con cáo anh, chị ‎có thể là người bạn trọn đời.
‎Một đối tác săn mồi.
‎CẤM CHÓ ‎TRỪ CHÓ DẪN ĐƯỜNG
‎Để sục sạo các con phố cho hiệu quả, ‎chúng nên nhìn mẹ chúng mà học tập.
‎Nó đã phát hiện ra ‎một nguồn thức ăn đều đặn.
‎Cho thú hoang ăn có thể gây ra rắc rối.
‎Nhưng biết đâu, đây sẽ là điểm khởi đầu ‎mối quan hệ mới giữa chó hoang và ta.
‎Cũng như chuyện với chó sói ‎hàng ngàn năm trước.
‎Còn giờ, chú cáo con hiểu ra
‎là qua lượng thức ăn ‎ta đem bỏ hoặc chìa ra cho chúng,
‎con người là chìa khóa sinh tồn của nó.
‎Giỏi thích nghi, giỏi tận dụng,
‎loài cáo đỏ ‎đã mở rộng địa bàn tới 83 quốc gia.
‎Năm lục địa.
‎Chúng đã thay sói trở thành ‎loài ăn thịt phổ biến nhất trên Trái Đất.
‎Nhưng không phải loài nào ‎cũng đang sống ổn.
‎Mất môi trường sống, ‎nạn săn bắn và bệnh tật
‎đồng nghĩa chỉ còn chưa tới 7.000 ‎cá thể chó hoang Châu Phi trưởng thành.
‎Và tương lai của nhà chó hoang này ‎đang ngàn cân treo sợi tóc.
‎Chúng cần tìm thức ăn.
‎Ở các đồng cỏ Xa-van rậm rạp, ‎con mồi có vô vàn nơi để trốn.
‎Đàn chó này phải thay đổi chiến thuật. ‎Phải tận dụng triệt để cả đàn.
‎Chúng tách thành các tốp hai, tốp ba ‎để ép đàn linh dương Impala ra ngoài.
‎Chó bố đã tìm ra mục tiêu.
‎Nhưng nó cần ‎những con còn lại hoàn thành vai trò.
‎Cuối cùng cũng thành công.
‎Chúng xé xác con linh dương ‎thành những miếng lớn và nuốt chửng.
‎Chúng cần ăn thật nhanh.
‎Nếu những kẻ săn mồi khác ‎đánh hơi thấy con thú bị giết…
‎chúng sẽ phải từ bỏ chiến lợi phẩm.
‎Một lần nữa, chúng lại về nhà.
‎Nhưng lần này, ‎chúng không ra về trắng tay nữa.
‎Trọng lượng vài con đã tăng một phần ba ‎nhờ chỗ thịt được xẻ
‎lấp đầy bao tử chúng.
‎Phấn khởi đến thế này ‎thì chỉ có thể vì một lý do thôi.
‎Không như sói, ‎trong nhà này không xét thứ bậc.
‎Chó con hay bảo mẫu cũng ăn như nhau.
‎Hôm nay là một ngày hân hoan.
‎Và tương lai của đàn chó con này ‎đã vững chắc hơn chút.
‎Với chó hoang Châu Phi, sự sống phụ thuộc ‎vào một tập thể quả cảm, ngoan cường.
‎Nhưng dù là đi săn theo bầy hay đơn độc,
‎tất cả rốt cuộc vẫn trông ở sức mạnh ‎từ sự trung thành bất khuất của bố và mẹ.
‎Vì thế các loài họ chó mới thành công vậy.
‎Và vì thế chúng mới chiếm ‎vị trí đặc biệt đến vậy trong trái tim ta.
‎Biên dịch: Joy Ng