NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
Sevdiğimiz köpeklerde bulunan tüm nitelikler
vahşi atalarından miras kalmıştır onlara.
Keskin duyuları,
atletik olmaları…
…ve vahşi kararlılıkları sayesinde
köpekgiller her zorluğa göğüs gerebilmiştir.
Ama başarılarının asıl sırrı
çok daha şaşırtıcıdır.
Cana yakın yönlerinin hikâyesi bu.
Evcil köpeklerden vahşi kurtlara, tüm köpekleri aynı familyadan yapan şeyin.
KÖPEKGİLLER
OKAVANGO BOTSVANA
Her köpeğin hikâyesi bir in içinde gizlenerek başlar.
Burası 15 Afrika yaban köpeği yavrusu için güvenli bir alan.
Beş haftalıklar.
Sağlam bir yemek için tutuşuyorlar.
Bebek bakıcıları da aç.
Tıpkı evcil köpekler gibi, yemek için başkalarına bağımlılar.
Ama evcil hayvanların aksine akşam yemeği gelecek mi, bilmiyorlar.
Anneleri, babaları ve ailenin geri kalanı şafaktan beri av peşindeler.
Uyum içindeler.
Bir olarak düşünüyorlar.
Büyük avları haklamada uzmanlar ve saatte 64 kilometreye ulaşabilirler.
Ama su basmış topraklarda değil.
Avlarını daha sağlam bir zemine çekmeleri gerek.
Ama leçveler, derin suların hayatlarını kurtarabileceğini bilir.
Leçveler üstün geldi. Köpeklerin boylarını aştı.
Şimdiyse avlanmak daha da zorlaştı.
Eve elleri boş dönmeleri, bütün ailenin acı çekeceği anlamına gelir.
Sütten kesilen yavrular anneye et için yalvarıyor.
Ama onlara sadece biraz süt sunabilir.
Yakında yemek yemezlerse yavrular telef olacak.
Önümüzdeki günler çok kritik.
Bunu başarmak için sürünün,
yakın familya üyeleriyle paylaştıkları tüm ortak niteliklere ihtiyacı olacak.
Kurt familyası.
Tilkiler, yaban köpekleri
ve çakallar.
35 tür.
Hepsi birer avcı.
60 kiloluk bir kurt veya Chihuahua boyutunda bir tilki.
Sahara'dan Kuzey Kutbu'na kadar tüm gezegeni arşınlıyorlar.
Hepsinin olağanüstü bir koku, görme ve işitme duyusu var.
Ve çok atletikler.
Ama en hızlı etobur değiller.
En büyükleri de değiller.
Tüm köpekler, beklenenden üstün performans sergiler.
Uzak geçmişlerine dayanan bir yetenektir bu.
40 milyonu aşkın yıl önce
ilk köpekler, şu an Amerika'nın güneybatısı olan bölgede ortaya çıktı.
ARİZONA AMERİKA
Hâlâ da soylarına ev sahipliği yapıyor.
Gri tilki, bir tilki gibi görünebilir
ama köpekgillerin ilkel atalarıyla daha yakın akrabadır.
Tüm köpekler ilk başta böyleydi.
Ufak.
Ürkek.
Daha modern bir köpek olan çakal, mümkün olsa onu öldürür.
Ama gri tilkilerin bir hüneri vardır.
Ağaçlara tırmanır.
Çoğu köpeğin yapamadığı bir şey.
Uzun pençeler. Kısa bacaklar.
Çevik.
Köpekten ziyade kedi gibi.
İlk ataları da beladan uzak durarak hayatta kaldı.
Ama nihayetinde ağaçlardan inip
bugün tanıdığımız cesur avcılar oldular.
Zamanla, kısa ve sağlam bacaklar uzadı
ve köpekler parmak uçlarında durur oldu.
Güçlü kasları ve ön bacaklarındaki özel bağları
enerjik adımlar atmalarını sağlıyor.
O kadar etkili bir yürüyüş ki
onları en dayanıklı koşuculardan birine dönüştürmüştür.
KUZEY ALBERTA KANADA
Buz gibi olan kuzeyde yiyecek bulmak zordur.
Her biri, bir Alman çoban köpeğinin
iki katı ağırlığında olan bir kurt çifti ailelerini yönetiyor.
Günde 96 kilometre kadar yol kat edebilirler.
Avlarının izini sürmek ayrı bir işken…
…öldürmek de apayrı bir iştir.
Yetişkin bizonlar bir ton ağırlığındadır.
Öldürücü boynuzları ve toynakları vardır.
Saldırı karşısında geri çekilmezlerse sürü, bir kale gibi olur.
Kurt ailesi etraflarını kuşattı.
Bir korku veya acizlik belirtisi arıyorlar.
Bu konuda direnirler.
Hem de günlerce.
Pek bir şey yapmaya gerek yok.
Kuşatmayı sürdürmek yeterli.
Amaç, bizonları bezdirmek.
En sonunda kurtlar, bizonları rahatsız etti.
Şimdi onları koşturmalılar.
Kovalamacanın başında babaları var.
Bizonları bırakmıyor.
Büyük bir risk altında.
Kurbanını seçtikten sonra pes etmez.
Isıra ısıra genç bizonu güçten düşürüyor.
Köpekler, avlarını hızlıca öldüremezler.
Ama bu kurt kararlı.
Gösterdiği dirayet sayesinde kendisinden en az beş kat ağır bir avı alaşağı etti.
Tüm ailenin talihi de dönmüş oldu.
Tüm köpekler sürü hâlinde avlanmaz.
Biri, yalnız kurt olarak hareket eder.
İlk bakışta bir tilkiye benziyor.
Ama onun
bacakları çok uzundur.
Yeleli kurt, gezegendeki en uzun köpektir.
GOIÁS BREZİLYA
Yiyecek bulmak için hıza değil, boyuna ihtiyacı var.
Omuz seviyesinde neredeyse bir metre. Uzun çimlerden görmek için çok avantajlı.
Bu çorak ovalarda az sayıda büyük hayvan yaşıyor.
Av çok az olunca
o da tek hareket ediyor.
Olağanüstü burnuna ve kulaklarına güveniyor.
Koku duyusu bizimkinden neredeyse 50 kat daha hassas.
Ve işitme duyusu aşırı yüksek frekansları algılayabiliyor.
Av bu kadar küçük olunca da dinlenmeye çok az vakti kalıyor.
Ama kemirgenler karnını doyurmaya yetmez.
Meyve veren bir Lubera ağacının altında
köpek familyasına dair beklenmedik bir şeyi açığa vuruyor.
Bazen etoburlar bile vejetaryen olur.
Köpeklerin kedilerden daha küçük ama çok yönlü dişleri vardır.
Birçoğu neredeyse her şeyi yiyebilir.
Köpekler normal av bulmakta zorlandığında yarı vejetaryen beslenmeye geçebilir.
Ve neredeyse her yerde başarı gösterebilirler.
BRISTOL İNGİLTERE
Beton yığınları bile onlara yuva olabilir.
Pek çok şehirde
hava karardıktan sonra kızıl tilkiler sokaklarda kol gezer.
Varlıkları, temel köpek kabiliyetlerine bağlıdır.
Asıl mesele, yer altında
neler olduğudur.
Henüz doğum yapmış dişi bir tilki.
Her yaban köpeğinin hayatı,
genelde anne tarafından kazınan bir inde başlar.
Burası güvenli.
O yüzden yavruların ufak ve çaresiz doğmalarında sorun yok.
Yavru sayısı fazla olabilir.
Yedi yavrusu için süt üretmek onu tüketiyor.
Ama yavrularını 24 saat beslemek zorunda.
Kendisi beslenmek için onları yalnız bırakıp gidemez.
Her harika dişi tilkinin arkasında bir Yaman Tilki vardır.
Şehirde dolaşır ve dişinin ihtiyacı olan tüm yemekleri toplar.
Pek görülen bir şey değil.
Çoğu memeli anne, babanın güvencesinde olacağına güvenemez.
Ama her yaban köpeği ailesinin, onlara bakan sadık bir babası vardır.
Bu sadakat, köpekler ve insanlar arasındaki bağın kaynağıdır.
Böylece de daha çok yavru hayatta kalabilir.
Köpek familyasının başarısı fiziksel güçten ileri gelmez.
Anne ve babanın ömür boyu süren ortaklıkları sayesindedir.
Afrika yaban köpeklerinin bağlılığı sınanıyor.
15 yavruyla 20'den fazla erkek ve kız kardeş olduğu için
kısa zaman içinde başarılı bir şekilde avlanmaları çok mühim.
Baba bir şey hissetti.
Ama bu bir av değil.
Başka bir yırtıcı.
Aslanlar yaban köpeklerini öldürür.
Yavru köpekler ciddi bir risk altında.
Savaşmak nafile olacaktır.
En iyisi dişi aslanları inden uzaklaştırmak.
İşe yarıyor.
Ama artık saklandıkları yeri biliyor. Geri gelebilir.
Köpekler şanslarını denemeli.
Yavruları gündüz gözüyle de olsa taşıyacaklar.
Başka inleri de var
ama en yakını 800 metreden fazla uzaklıkta.
Zayıf bacaklar için çok uzak.
Abi ve ablaların devreye girme vakti.
Daha güvendeler ama hâlâ açlar.
Hayatta kalma ihtimalleri günbegün azalıyor.
Köpekler şaşırtıcı derecede savunmasızdır.
HWANGE ZİMBABVE
Küçük bir dachshund'dan daha hafifsen, her zaman en zayıf halka olursun.
Beş yavrunun sorumluluğu tamamen bu yarasa kulaklı baba tilkiye bırakılmış.
Bu sırada hayatının aşkı olan anne de avlanmaya çıkmış.
Ne sorun çıkabilir ki?
Normal bir günlük bakım başlıyor.
Onları temizliyor…
…ve evde eğitim veriyor.
Yavrular keşfetmeye, yarasa kulaklarını kullanmayı öğrenmeye can atıyor.
Bize kıyasla 20 desibel daha düşük sesleri duyabilirler.
Termitlerin ve böceklerin ayak seslerini bile.
İnanılmazdır ama yarasa kulaklı tilkiler neredeyse tamamen böceklerle yaşar.
Anne, yavrulara yetecek süt üretmek için günde binlercesine ihtiyaç duyar.
Bu yüzden bir gitti mi saatlerce uğraşır.
Babanın sığınakta kalıp yavruların ihtiyaçlarını gidermesinin sebebi budur.
Onları canı pahasına korur.
Ama mevsim dışı bir fırtına tehlikeli bir durum yaratabilir.
Şiddetli yağmur, yerin altında evi olan herkes için sorundur.
Baba ve yavrular ucuz kurtuldu.
Komşularıysa inlerini terk etmek zorunda kaldı.
Kaçma mücadelesi sırasında
geride biri kaldı.
Kayıp bir yavru uzun süre hayatta kalamaz.
Ailesinin desteğine ihtiyacı var.
En yakınında baba ve beş yavrusu var.
Yapabileceği tek şey yardım dilemek.
Bu da bir risk.
Köpekler genelde işgalcileri öldürür.
Yavrular yavaşça ona karşı yumuşuyor.
Babanın, yanına sokulması da iyiye işaret.
Anne dönüyor.
Karşısına besleyecek bir yavru daha çıkıyor.
Ama hiçbir tepki vermiyor.
Başıboş kalan yavru muhtemelen akrabaları.
Yine de böyle bir evlat edinmeye nadiren tanık olunur.
Düşkün babalar ve esnek aileler en zor zamanları atlatmalarına yardımcı oluyor.
Köpekler çok sosyal hayvanlardır.
Ve aile hayatlarının kilit noktası da gelişmiş iletişimdir.
Kurt ulumaları korkutma amaçlıdır.
TROMS NORVEÇ
16 kilometre ötedeki komşulara sürünün büyüklüğünü ve gücünü söylüyorlar.
Akustik bir bayrak dikiş bu.
Onları uzak tutmak için bir uyarı.
Sürünün içinde ifade şekilleri daha da zengindir.
Bir bakış.
Korkudan sinme.
Tüylerini kabartma.
Kuyruklarının dikliği.
Aslında yaptıkları her hareket karmaşık bir dilin parçasıdır.
Köpeklerimizin de anladığı bir şey bu.
Ama bu, köpekgiller familyasının en katı olanıdır.
Özellikle de yemek vakti gelince.
Önce her zaman yaşlı kurtlar beslenir.
Bir genç itaatsizlik ederse de…
…lider köpek ona haddini bildirir.
Onu yatıştırmanın tek yolu yere sinmektir.
Bu sert hiyerarşinin,
insanlarla olan beraberliğe yol açtığı da düşünülüyor.
Düşük kıdemli kurtlar genelde aç kalır.
Sıkıntılı zamanlarda da sürüden atılırlar.
Yaklaşık 40 bin yıl önce,
açlık çeken genç bir kurt bir grup insana yaklaşıp
masum köpek gözlerini kullanarak onlardan yemek istedi.
Kurtlar, ilk insanların arasına girmeyi başardı.
Kalplerine girmeyi de.
İnanılmazdır ama kanişten tutun, Danua'ya kadar tüm evcil köpekler
gri kurt soyundan gelmedir.
Ama bu familyanın vahşi tarafıyla olan ilişkimiz biraz karışıktır.
Peri masalları bize onların kötü kalpli olduğunu öğretmiştir.
Ya da sinsi ve kurnaz olduklarını.
En iyi dostlarımızın sadakatini ve zekâsını paylaşmalarına rağmen.
Tüm dünyada köpekler, bilhassa da kurtlar zulme uğruyor.
Eski topraklarından sürülüyorlar.
Ama dirençliler.
Ufak bir fırsat ve biraz da yer verilirse köpekler kendini toparlayabilir.
BRİSTOL İNGİLTERE
Bazıları da modern dünyamızda emsalsiz bir başarıya ulaştı.
BAHÇEYE SADECE REHBER KÖPEKLER ALINIR
Anne ve babasının büyük emekleri sayesinde
bir yavru kızıl tilki dünyaya tutunmaya hazır.
Daha beş aylık ve kendi başının çaresine bakmayı öğreniyor.
Bir kardeş, ömür boyu arkadaşı olabilir.
Av arkadaşı.
KÖPEKLER GİREMEZ
Bir yandan sokaklarda koştururken, anneyi de gözlemleyip öğreniyorlar.
Düzenli bir yemek kaynağı bulmuş.
Vahşi hayvanları beslemek sorun yaratabilir.
Ama belki de bu, vahşi köpeklerle aramızdaki
yeni bir ilişkinin başlangıcıdır.
Tıpkı binlerce yıl önce kurtlarla olduğu gibi.
Şimdilik yavru; elimizle verdiğimiz veya attığımız yiyecekler vasıtasıyla,
hayatta kalması için insanların önemini öğreniyor.
Uyumlu ve fırsatçı doğalarıyla,
kızıl tilkiler 83 ülkeye dağılmış durumda.
Beş kıtaya.
Dünyadaki en yaygın etobur olarak kurtları geçmiş durumdalar.
Ama hepsinin durumu çok iyi değil.
Doğal yaşam alanlarının kaybı, avlanma ve hastalıklar
yedi binden az yetişkin Afrika yaban köpeği kalmasına sebep oldu.
Ve bu ailenin geleceği büyük tehlike altında.
Yiyecek bulmaları gerekiyor.
Gür savanda, avların gizlenebileceği çok yer olur.
Sürünün strateji değiştirmesi gerek. Ekipten en iyi şekilde yararlanmalılar.
Antilopları ortaya çıkarmak için ikiye ve üçe ayrılıyorlar.
Baba, ava kilitleniyor.
Ama işi bitirmesi için diğerlerine ihtiyacı var.
Nihayet başardılar.
Antilobu büyük parçalar şeklinde parçalayıp mideye indiriyorlar.
Acele etmeleri gerek.
Diğer yırtıcılar avın kokusunu aldığı zaman
ganimetlerini bırakıp kaçmalılar.
Bir kez daha evin yolunu tuttular.
Ama bu sefer elleri boş dönmüyorlar.
Bazıları vücut ağırlığının üçte biri kadar parçalanmış eti
midelerinde saklar.
Bu tür bir heyecanın tek bir anlamı var.
Kurtların aksine burada bir hiyerarşi yoktur.
Yavrular ve bakıcılar eşit derecede pay alır.
Keyifli bir gün bugün.
Ve bu yavruların geleceği de biraz daha belli oldu.
Afrika yaban köpekleri için hayatta kalmak cesur ve azimli bir sürüye bağlıdır.
Ama ister sürü avcısı ister yalnız kurt olsun,
nihayetinde hepsi de annenin ve babanın sonsuz sadakatinin gücüne bel bağlar.
Köpekler bu yüzden bu kadar başarılıdır.
Kalplerimizde bu kadar özel bir yer edinmelerinin sebebi de budur.
Alt yazı çevirmeni: Verda Tuna