NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
Hiçbir şey, büyük kediler kadar insanı büyüleyemez.
İhtişamlı,
güçlü,
öldürücü.
Ama bu tarifi güç hayvanlara yaklaştıkça
yaşamlarının başka bir yönünü daha keşfederiz.
Şefkatli,
dayanışmacı…
…ve esnek olmaları.
Hem de tahmin edemeyeceğimiz kadar.
Büyük kedilerde gözle görülenden çok daha fazlası vardır.
BÜYÜK KEDİLER
OKAVANGO BOTSVANA
Bu dişi aslan üç ay önce, yavrularını tek başına doğurmak için
sürüsünden ayrıldı.
Genç yavrular, bilhassa diğer aslanlara karşı savunmasızdır.
Ama artık biraz büyüdükleri için, dişi aslan dönmeye hazır.
Yalnız bir annenin genişleyen bir aileye bakması kolay değildir.
Daha sık avlanması gerekir.
Bu da yavrularını bırakıp tek başına gitmesi demektir.
Açık savanda avı bulmak çok kolaydır.
Onu fark etmek de öyle.
Sabırlı olmalı.
Büyük kediler akşam olunca daha öldürücü olur.
Bizimkinden altı kat güçlü gece görüşü sayesinde…
…aslanlar, avlarına karşı avantaj sağlar.
Tek başına hareket ederken saldırmadan önce
olabildiğince yakınlaşmalıdır.
Geceleri avlanan yalnız bir dişi aslan neredeyse bir sürü kadar başarı gösterir.
Asıl sorun, avını elinde tutabilmesidir.
Aslanlar bu ovalardaki en büyük avcılarıdır.
Bir, iki sırtlanla başa çıkabilir.
Peki ya koca bir klanla? O zaman işler değişir işte.
Tehlikede olan sadece avı değil…
…kendi canıdır da.
Ama bu dişi aslan yalnız değil.
Ailesi onu buldu.
Onlar yanındayken
yenilmez olur.
Savandaki vahşi rekabet,
aslanları sıra dışı bir şey yapmaya zorladı.
Sürü hâlinde yaşayan tek büyük kediler onlardır.
Avlanmanın çoğunu dişiler yapar.
Erkeğin ana görevi aileyi savunmaktır.
Onlar güçlü olduğu sürece yavrular da güvende olur.
Ama büyük kediler dünyasında huzur asla uzun sürmez.
Evrimlerinin başlangıcından beri öldürmek onlar için yaşam tarzı olmuştur.
On milyonu aşkın yıl önce, Asya'nın derinliklerindeki ormanlarda
yeni bir avcı türü ortaya çıkmaya başladı.
Günümüzde dumanlı pars, ilk zamanlardaki bu kedigillerin
nasıl yaşadığına dair bizlere bir ipucu veriyor.
TAYLAND
Büyük kedilerin en küçüğü…
…ama en çeviğidir.
Kısa ve kaslı bacakları,
çok keskin pençeleri…
…dönebilen ayak bileği eklemleri…
…ve dengelerini sağlayan kuyrukları sayesinde çok iyi tırmanırlar.
Maymunlar bile güvende değildir.
Büyüklüğüne göre,
bir dumanlı parsın köpek dişleri diğer tüm kedilerinkinden uzundur.
Günümüzün kılıç dişleri yani.
Büyük kediler zamanla ağaçlardan inip…
…büyüdü ve daha da güçlendi.
Evrimleşip yeni dünyaları fethettikçe
tüm kediler, üstünlük sağlamak için bir kamuflaja büründü.
En büyükleri bile arka plana karışıp gidebilir.
Kaplan çizgileri karışık bitki örtüsüne dönüşür.
Düz bir post, av üstündeki pumanın görünmemesini sağlar.
Saklanacak bir yer olmasa bile.
Leoparların benekleri, açık ormanlık alanların alacalı gölgelerine benzer.
Böylece yakın mesafeden pusuya yatabilir.
Ama kamuflaj sadece saldırıda yardımcı olmaz.
Savunmaya da yardımcı olur.
Bir anne çita, küçük yavrularıyla saklanıyor.
Daha 10 günlükler.
Büyük kedilerin en savunmasız olduğu zamanlar.
Gözler belli belirsiz açık ve tamamen anneye bağlılar.
Büyük kedilerin çoğu yavaş büyür ve benzer bir hızda da gelişir.
Et yemeye geçmeleri yaklaşık dokuz hafta sürer.
Tamamen sütten kesilmeleri altı ay sürer.
İki yaşlarına gelince de
nihayet tek başlarına hareket etmeye hazır olurlar.
Çaresiz bir yavrudan öldürücü bir avcıya uzanan
uzun ve tehlikeli bir yolculuk.
Özellikle de en büyük kediler için.
Bu beş aylık yavru kaplanın yetişkinliğe geçmesine daha çok var.
Ama ormandaki evinde avlanmayı öğrenmeye başlamış bile.
BANDHAVGARH HİNDİSTAN
Bir hedef belirlemeyi…
…yaklaşımını planlamayı…
…ve son saldırısını yapmayı öğrenmeli.
Bu sefer kurbanı erkek kardeşiydi.
Sokulmak, üstüne atlamak ve kavga etmek
yeteneklerini geliştirmenin güvenli bir yoludur.
Hem kardeşini alaşağı etmek çok da eğlenceli bir şey.
Oyun, tüm büyük kedilerde gelişimin temel bir parçasıdır.
Ama bazı dersler zor yoldan öğrenilmeli.
OKAVANGO BOTSVANA
Bu altı aylık leopar yavrusu
zamanının çoğunu annesiyle takılarak geçiriyor.
Ama annesi avlanmaya gidince…
…en iyisi yerinden kıpırdamaması.
Ama bunun nesi eğlenceli ki?
Küçük bir macera zamanı.
Pek de kendinden emin bir iniş değil.
Yere sağlam in bari.
Büyüme çağındaki bir kedi sınırlarını zorlamalı
ama hedefini çok da yüksek tutmamalı.
Afrika mandası.
Afrika'nın en tehlikeli hayvanlarından biri
ve de yavruları öldürmesiyle bilinir.
Acemice bir hata.
Avlanma becerilerini geliştirme vakti değil.
Nasıl gizleneceğini öğrenme vakti.
Ve de canını kurtarmak için kaçmanın.
Dokuz candan biri gitti…
…ve hâlâ öğrenecek çok şey var.
Anne döndüğünde de
en zor derslerden birinin zamanı geldi.
Hâlâ hayatta olan bir yaban domuzu.
Dehşet verici bir manzara
ama boğaza kenetlenmeyi uygulaması için bir fırsat.
Büyük kedilerin öldürücü ısırığı.
Yavru zorlanınca
işin ehli devreye giriyor.
Büyük kediler anneyi taklit ederek öğrenir.
Tek başına saldırdığında bu genç leoparın edineceği tüm becerilere ve tecrübelere
ihtiyacı olacak.
Bu yüzden yavrular çok uzun süre annelerinin gözetiminde olmalı.
Okavango'da, dişi aslan sürüsünün yanına geri yerleşiyor.
Etrafta rakip aslanlar varken yavruları, babalarının koruması altında daha güvende.
Şimdiye dek yalnızca anneleriyle beslenmişlerdi.
Bugün yavrular aslan kralla birlikte yemek yiyor.
Yakından çok daha büyük.
Erkekler, dişilerden önce kendi karınlarını doyurur.
Yavrulara karşı daha hoşgörülüdürler.
Bir raddeye kadar.
Ebeveynliğin büyük kısmını dişi aslanlar yapar.
Babaları en büyük payı yediği için de
tekrar avlanmaya gitmeleri gerekir.
Sürüde 40'tan fazla aslan olabilir.
O yüzden ilişkileri sürdürmek kolay değildir.
Karmaşık sosyal yaşamlar, aslanların en zeki büyük kediler olmasını sağladı.
O ekstra beyin gücü de müthiş bir ekip oluşmasını sağlar.
Av sırasında her dişi aslan görevini bilir.
En ağırları bekleyecek bir yer bulur.
Daha hafif ve hızlı kanat oyuncuları da av sürüsünü kuşatır.
Tuzak hazır.
Kanatlar, saatte 48 kilometreyle hücuma geçip
avı, tuzağa doğru çeker.
Biri ıskalarsa…
…bekleyen biri daha olur.
Gün boyunca sürü, ekipçe avlandığında
başarı şansını ikiye katlamış olur.
Herkes bir pay alır.
Bu, eşitlerin kız kardeşliğidir.
Sinirler yükselse de…
…genelde kendilerine hâkimdirler.
Sürü, birlikte daha güçlüdür.
Ama babamız yine zorbalık peşinde.
Adaletsiz görünüyor
ama sürüdeki erkeklerin zinde ve sağlıklı olması çok mühimdir.
İstila tehlikesi yaklaşıyor.
Etrafta dolaşan erkekler sürüyü ele geçirme peşinde.
Ve yavruları öldürmenin.
Ailesini korumak için
babanın alabileceği tüm güce ihtiyacı var.
PANTANAL BREZİLYA
Bölgesini savunmak, büyük bir kedinin başarısı için çok mühimdir.
Dünyanın en büyük sulak alanı kediler için ideal bir yer olmayabilir.
Ama dünyanın en geniş jaguar topluluğuna ev sahipliği yapıyor.
İri yarı ve kaslı. Büyük kedi dünyasının pitbull'ları.
Kendi sıkletinde
en güçlü çenelere sahiptirler.
Burası onun alanı.
Erkek jaguarlar düzenli olarak bölgelerini koku bırakarak işaretlerler.
Ve hem karada hem suda devriye gezerler.
Çoğu kedinin aksine
jaguarlar güçlü yüzücülerdir.
Erkekler, bir bölgeyi sadece kendileri için korumaz.
O bölgede birkaç dişi de yer alır.
Bu jaguar çiftleşme döneminde ve erkeğin kokusunu aldı.
Önümüzdeki günlerde defalarca çiftleşecekler.
Yavrularının babası olma ihtimalini artırmak için.
Ama işi sağlama almalı
çünkü rakipler her zaman gizlice sokulmak için fırsat kollar.
Bir komşu eşiği geçti.
Jaguarlar kavgadan kaçınmaya çalışır.
Yaralanma riski çok büyüktür.
Ama çiftleşme hakları söz konusu olduğunda pek de seçenekleri kalmaz.
İşgalcinin üstesinden gelindi.
Şimdilik.
Bölge arayışları büyük kedileri uç noktalara da zorladı.
Sibirya kaplanları Sibirya'nın donmuş ormanlarında gezinir.
Uzun ve sık kürkleri onları donma sıcaklığından korur.
Hint parsları, Mumbai'nin arka sokaklarında gizlice dolanıp…
…gecenin karanlığından faydalanarak sokak köpeklerini
ve diğer evcil hayvanları avlar.
Başka bir büyük kedi de dünyanın en yüksek dağlarına bile çıkar.
HİMALAYALAR HİNDİSTAN
4 bin metre yükseklikte.
Hava soğuk.
Oksijen miktarı az.
Arazi çok tehlikeli.
Ama bir şekilde, bu dişi kar leoparı bir yolunu buluyor.
Kısa ön ayakları, gelişkin arka bacakları
ve son derece uzun kuyruğu
engebeli bir arazide ona denge ve çeviklik sağlıyor.
Tek bir zıplamada 10 metre sıçrayabilir.
Kar raketi görevi gören geniş ve sık tüylü ayakları
derin kar birikintilerine batmasını engelliyor.
Yiyecek çok az şey var.
777 kilometre karelik bir bölgeyi gezinmesi gerekiyor.
Kar leoparları bu kadar geniş alanlarda hüküm sürdükleri için nadiren karşılaşır.
Onun yerine kokuyla iletişim kurarlar.
Hayatta kalmanın inanılmaz zorluklarına rağmen
bu olağanüstü dişi üç yavru yetiştirmeyi başarmış.
Neredeyse iki yıldır annelerine bağımlıydılar.
Artık kendi başlarına avlanma vakti geldi.
Burada kolay değil bu.
Ama bu genç dağ keçisi yavrulardan birine bir şans verebilir.
Bu yükseklikte avlanmak çok risklidir.
Bu dağ keçisi de riski yükseltiyor.
Annesi izliyor.
Bunu tek başına yapmalı.
Dokunacak kadar yakın
ama bir o kadar da uzak.
Başarısızlık gibi görünebilir
ama üst düzey bir avcı bile sınırlarını bilmeli.
Burada bunu bilmek, hayatını kurtarabilir.
Yakında bu üç yavru kendi başlarına kalacak
ve öğrendikleri becerilere bel bağlayacaklar.
Ama karşılaştıkları zorluklardan biri kontrolleri dışında.
İklim ısınması, soğuğa alışmış bu hayvanları
dağların daha da tepesine çıkmaya zorluyor.
Daha yükseğe çıktıkça daha az alanları olur.
Vahşi doğanın yok olması
büyük kedilerle insanları ihtilafa düşürüyor.
Hem hayvancılık hem de kendimiz için tehdit olarak görüyoruz.
Av amacıyla veya organları için avlıyoruz.
Büyük kediler dünyanın her yerinde zulme uğruyor.
Soylarının tükenmesiyle karşı karşıya bırakılıyorlar.
Ama hâlâ umut var.
PATAGONIA ŞİLİ
Bu görkemli hayvanlara dünyamızda küçük bir alan bıraktığımızda
sonuçlar inanılmaz olabilir.
50 yıl önce bu vadilerde insanlar, vahşi yaşamın çoğunu yok etmişti.
Ama burada avcılık ve çiftçilik yasaklandığından beri
guanako nüfusu istikrarlı biçimde toparlandı.
Ve avlar geri dönünce de…
…avcılar peşlerinden geldi.
Dağ aslanı olarak da bilinen pumalar.
Eskiden türlerine o kadar az rastlanırdı ki
yalnız oldukları sanılırdı.
Ama şimdi burada, Amerika'daki diğer yerlerden daha fazla puma var.
Ve daha önce hiç görülmemiş şekilde davranmaya başladılar.
Pumalar bir araya gelip birbirlerine hoşgörülü davranıyorlar.
Ailelerinin dışındakilere bile.
Ve daha da ilginci, yemeklerini paylaşıyorlar.
Bölgedeki yaban hayatı arttıkça
belki de pumalar doğal hâllerine geri dönüyor.
Büyük kedilerin yalnız katil imajları sorgulanıyor artık.
Meğerse tahmin ettiğimizden daha iyi takım oyuncularıymış.
Çitalar, tüm büyük kedilerin en hızlısıdır.
Güçten ziyade hız konusunda iyidirler.
Aynı zamanda çok da narindirler.
Ama bir araya gelerek…
…müthiş bir güç oluştururlar.
Kardeşler takımı.
Avlarını aslanlar gibi koordine etmezler.
Sayısal olasılığa oynarlar.
Her biri bir hedef seçer.
Sonra harekete geçerler.
Kovalamaca başlar.
Biri başarısız olursa da diğerleri diğer fırsatların peşinde olur.
Er ya da geç bir saldırı gerçekleşecek.
Tek bir çita, bir gnuyu öldürmekte zorlanırsa…
…güçlerin birleşmesi sayesinde alaşağı edebilirler.
Güçleri birleştirmek, büyük kedilerin daha başarılı avcılar olmasını sağlar.
Ama aslanlar için sayıca üstün olmak savunmada daha da önemlidir.
Okavango yavruları kaygısız.
Hayatlarının değişeceğinden bihaberler.
Her aslan ailesine korku veren o ses.
Etrafta dolanan erkekler yaklaşıyor.
Sürüyü ele geçirme niyetindeler.
Başarılı olurlarsa, işgalciler yavruları öldürecek.
Dişiler tekrar çiftleşme dönemine girsin diye.
Sürü erkekleri göz korkutmaya çalışıyor.
Ama işgalciler geri adım atmıyor.
Kavga kaçınılmaz.
Dişi aslanlar yavrularını tehlikeden uzaklaştırmalı.
Ama güvenli bir yere geçecekleri yol kapatılmış.
Bu kediler genelde sudan kaçınır.
Geçerli bir sebeple.
Ama başka şans yok.
Artık geri dönüş yok.
En küçükleri ayak uydurmakta zorlanıyor.
Çok az kaldı.
Nihayet annelerinin yol göstermesiyle
güvenli bir yere geçtiler.
Ama hepsi bu kadar şanslı değildi.
Sürü erkeklerinden biri.
Yavruları korumak, hayatına mal oldu.
Şu an sadece babaları kurtuldu.
Hükmünü ne kadar süre sürdürebileceğini zaman gösterecek.
En azından şimdilik yavrular güvende.
Sürünün sevgisi ve korumasıyla palazlanıyorlar.
Ve canı pahasına onları koruyan bir babayla.
Tüm büyük kediler, tehlikeli ve dram dolu bir hayata doğar.
Ama onlara ihtiyaç duydukları özgürlüğü verdiğimiz sürece…
…bu ihtişamlı hayvanlar yaşamaya devam edecek.
Alt yazı çevirmeni: Verda Tuna