ارائه‌ اختصاصی از کانال تلگرامی سینما نگاه t.me/YisMovie
‫فارسی فیل‌آسفی t.me/PhilAsefi
‫خانم‌ها و آقایان
‫"لینچ
‫آز"
‫وقتی شما...
‫گستره‌ی عظیم قصه‌گویی آمریکایی ‫رو در نظر بگیری
‫اون هم تو کشوری درهم و برهم،
‫ستیزه‌خیز و دوقطبی [مثل آمریکا]
یافتن داستانی که باب میل همه باشه
‫کمابیش محاله
‫حالا، دو تا فیلم شبیه به هم هستند
‫که در تاریخ سینما ‫هم اسم و رسمی دارند
‫و آهنگِ داستانی، و خَطِ سِیرِ هر دو...
‫مانندگی‌های بسیاری داره
‫هر دوی این‌ فیلم‌ها وقتی درآمدند، ‫با ناکامی روبرو شدند
‫اولی "جادوگر شهر آز" بود
‫و دومی، "زندگی شگفت‌انگیز است"
‫اثر فرانک کاپرا
‫گرد و خاک این ده‌کوره‌ی ‫نکبتی رو از پاهام می‌تکونم
‫و می‌رم تا دنیا رو ببینم!
‫من رو برگردون!
‫مهم نیست چی به سرم می‌آد!
هیچ‌جا مثل خونه‌ی خود آدم نمی‌شه
‫و هر دو هم با پیش‌آمد عجیبی ‫روبرو شدند
‫یک چند سالی خاک خوردند
‫و بعد سر از تلویزیون درآوردند
‫و به عنوان رویدادهایی ‫کمابیش استثنایی مطرح شدند
‫"جادوگر شهر آز" از 50% ‫درصد تلویزیون‌های آمریکایی
‫پخش می‌شد
‫آمار و ارقام "آز" این‌قدر خوب بود
‫که به شبکه‌ی پخش برگشت و...
‫و در جدول پخش صاحب حق آب و گل شد
‫همیشه همون موقع سال، سر همون ثانیه ‫[پخش می‌شد]
‫برای همینه که اثری ارزشمند ‫و یگانه به شمار می‌آد
‫اگر "جادوگر شهر آز" رو
‫یک داستان پریانِ نابِ آمریکایی ‫به حساب نیاریم
‫دیگه نمی‌دونم چه اسمی باید روش بگذارم
‫به گمونم یکی از...
‫نخستین‌ فیلم‌هاییه که بچه‌ها ‫باهاش روبرو می‌شن
‫این‌جوری که «سلام کوچولو، ‫به دنیای فیلم‌ها خوش اومدی...»
‫«بیا تا پرده‌ی سینما رو برات کنار بزنم»
‫♪ جایی بر فراز رنگین‌کمان ♪
‫♪ نوک‌آبی‌ها پرواز می‌کنند ♪
‫عجیب‌تر از همه اینکه
‫ما با فیلمی سر و کار داریم
‫که تا هشت دهه، بچه‌ها نسل به نسل ‫به تماشاش می‌نشستند
‫در دنیای عمومیِ رنگارنگ و موزیکال...
‫"جادوگر شهر آز" یک نکته‌ای هست ‫که به نظر من...
‫بسیار به‌یادماندنیه
‫و از نظر دیداری و شنیداری ‫نیرومند
‫ما همگی در آز بوده ایم
‫آدم تشنه‌ی این دنیای رنگارنگه
‫و نکته اینه که، هنوز هم که هنوزه کهنه نشده
‫چرا که فیلم با چهارچوب‌‌مندی ‫درست و [به اندازه]
‫در دنیای موزیکال و فانتزی حادث می‌شه
‫نمی‌شه قدرت فیلمی رو دست‌کم گرفت
‫که بیشتر در یک دنیای معمولی می‌گذره
‫و بعد [ناگهان] می‌زنه به سرود و آواز
‫چون در همین لحظه‌ست که
‫فیلم به مخاطب رو می‌کنه و می‌پرسه:
‫«خوشت اومد؟»
‫♪ جایی... ♪
‫یاد همون اوایل فیلم
‫"وحشی‌سرشت"* می‌افتم (Wild At Heart)
‫نیکلاس کیج، لارا دن رو ‫به یک بارِ متال می‌بره
‫و یک‌باره وسط همین بار متال
‫شروع می‌کنه به اِلویس خوندنْ
‫♪ [پاش بیفته] دزدی و گدایی هم می‌کنم ♪
‫♪ تا احساس کنم ♪
‫[قلبت رو نزدیک قلب خودم]
‫♪ احساس کنم ♪
‫بَندی که اون‌جاست ‫نُت‌های این آهنگ رو بلده
‫و هرکسی که اون‌جاست به طرزی جادویی
‫شروع به همخوانی می‌کنه
‫♪ نزدیک قلب خودم ♪
‫اولین باری که "جادوگر شهر آز" از ‫تلویزیون پخش شد
‫دیوید لینچ می‌باید چهار ‫یا پنج ساله بوده باشه
‫به چشم من، داستان "جادوگر شهر آز"
‫با داستان فیلم‌ساز شدن خود دیوید لینچ ‫یکی می‌آد
‫انگار که او رو در این فیلم می‌بینم
‫چه بسا بیشتر از فیلم‌های مستقل خودش
‫سوای تمام ارجاعات
‫سوای تمام کفش‌های سرخ و پرده‌ها
‫او اهل دشت‌های بزرگه* ‫(گستره‌ای جغرافیایی در آمریکای شمالی)
‫میزولا آن‌چنان تفاوتی با...
‫کانزاس در این فیلم نداره
‫و او شخصا روانه‌ی چنین سفری می‌شه
‫او مدام از آگاهی و تعالی حرف می‌زنه
‫و از طریق فیلم‌های خودش ‫ما رو به اون وادی می‌بره
‫اقیانوسی از آگاهیِ ناب و شاداب
‫درون هرکدوم از ما وجود داره
‫جریان جاریست، باد می‌وزد
‫ابرها می‌گذرند، و قلب می‌تپد
‫و این درست در سرچشمه و شالوده‌ی روان
‫درست در سرچشمه‌ی اندیشه
‫و همچنین در سرچشمه‌ی ماده وجود داره
‫آه، بهتره دمی چشمانت رو ببندی فرزندم
‫تا با بی‌کران
‫سازگارتر بشی
‫و گمانم این همون کاریه ‫که دُروتی در این فیلم می‌کنه
‫فراتر رفت و پا به دنیای دیگری ‫گذاشت
‫و به سفرش ادامه داد تا در پایان
‫خودش رو دریافت و به نیروهای خودش ‫پی برد
‫که به چشم من، بیشتر از ‫همه، شبیه داستان [خود] لینچه
‫هیچ‌جا مثل خونه‌ی خود آدم نمی‌شه
‫از فیلم‌هاش، مثلا همین "بزرگ‌راه گم‌شده"
‫به قول خودش با عنوان ‫گریز گسسته [روانی] یاد می‌کنه
‫شخصیت با ضربه‌ای روحی ‫دچار روان‌کاستگی می‌شه
‫و سرانجام در تلاش برای رسیدن به تعادل
‫به بُعدِ [روانی] دیگری فرومی‌افته
‫یعنی، چه واقعی بودن آز رو باور داشته باشید ‫چه نه
‫می‌دونید که سرِ دروتی ضربه می‌خوره
‫و اتفاق خیلی بدی براش می‌افته
‫و اینکه تا مدت‌ها هوشیار نیست
‫اینکه به مکان دیگری می‌ره
‫و اینکه وسط یک طوفان
‫با تجربه نزدیک به ‫مرگ رویارو می‌شه
‫لعنتی
‫این چه کوفتیه چسبیده به سرم
‫در همون ابتدای "جادوگر شهر آز"
‫شاهد یک ریزه‌کاری بسیار پوشیده هستیم
‫همین که عنوان فیلم روی صفحه می‌آد
‫صدای هوهوی باد به گوش می‌رسه
‫البته که افزونه‌ی صوتی نیست
‫بلکه چند تن آدمی‌زاد ‫صدای باد درمی‌آرن
‫و «هوهو» می‌کنند
‫همین هوهوی انسانی حال و هوای کلی ‫فیلم رو مشخص می‌کنه
‫یعنی این فیلم دست آخر با باد ‫تعریف می‌شه
‫و زمانی که خونه این‌طرف و اون‌طرف می‌ره
‫صدای بسیار گوش‌خراشی در میانه‌ی طوفان ‫شنیده می‌شه
‫و بعد خونه فرود می‌آد، و سکوت برای اولین بار
‫در تمام فیلم برقرار می‌شه
‫و این سکوت حال و هوای مخاطب رو ‫عوض می‌کنه
‫بعد موسیقی وارد می‌شه
‫و آهنگ زمینه‌ی آز به گوش می‌رسه
‫مختصری از اون هوهوی انسانی هم ‫چاشنی کار شده
‫و آدم می‌مونه که نکنه این صدای باد
‫همونی باشه که در فیلم‌های دیوید می‌شنویم
‫هو! هو!
‫داشتم یه نقاشی می‌کشیدم
‫یه تخته‌ی چهار-پایه
‫تکیه داده بودم عقب
‫و احتمالا داشتم سیگار می‌کشیدم
‫و به نقاشی نگاه می‌کردم
‫و از سمت نقاشی، صدای باد به گوشم خورد
‫شنیدم وقتی دیوید لینچ
‫از بازیگرهاش انتظار کار خاصی داره
‫به‌شون می‌گه «باد بیشتر!»
‫درواقع ازشون می‌خواد رمز و راز ‫بیشتری رو چاشنی اجراشون بکنند
‫تازه، عاشق اتاق‌هاییه ‫که پنداری پُر اند از باد
‫اون‌قدر که ‫صدای باد به گوش بیاد
‫حتی اگر اون اتاق کاملا ‫عاری از هوا به نظر بیاد
‫عاشق وقت‌هایی ام که از باد ‫به عنوان سرچشمه‌ی راز حرف می‌زنه
‫و خب این دقیقا همون ‫اتفاقیه که در "آز" می‌افته
‫به مدد نیروی باده که دخترک به گردش درمی‌آد
‫و به یک جای جدید می‌ره
‫و کار تصویربرداری این صحنه
‫به جا انداختن حس و حال شوم گرداگرد آز ‫کمک می‌کنه
‫و این حس و حال رو هم زنده می‌کنه که ‫چنین چشم‌اندازی زیباست
‫اما باید مراقب پشت سرت باشی!
‫یک چیز زهرآگین!
چشم‌گول‌زنک و جان‌کاه!
‫گمونم یک احساسی در فیلم لینچ وجود داره
‫که شمای مخاطب رو... ‫از همون ابتدا
‫بر اون می‌داره که هرگز ‫به برداشت سطحی از فیلم
‫بسنده نکنید
‫او همیشه به لایه‌های زیرین ‫علاقه‌منده
‫و به عمق می‌زنه
‫و حرف همچین آدمی اینه که
‫«به گمونت اون درخت‌های سیب...
‫فقط شبیه درخت‌ سیب ان و بس؟ ‫دوباره نگاه کن
‫اون باغستان سیب درواقع زنده‌ست»
‫آخ!
‫خشونت
‫درست جایی پدیدار می‌شه که انتظارش نمی‌ره
‫"جادوگر آز" در لایه‌های زیرین ‫به مراتب تیره‌تر از چیزیه که
‫فیلم شما رو به اذعان کردنش وامی‌داره
‫ورود دروتی به آز با قتل همراهه
‫از عجوزه‌ی خبیث شرق فقط همین باقی مونده!
‫در "جادوگر شهر آز" دو زن نیرومند
‫به دست دختر جوانی می‌میرند ‫که خودش مشکلی با این ماجرا نداره
‫مثلا، می‌شه آلیس بره سرزمین عجایب
‫و همین‌جور چپ و راست آدم بکشه؟
‫دارم آب می‌شم! دارم آب می‌شم!
‫مُرد! کُشتی‌ش!
‫و بامزه‌ست، چون فرانک بام
‫در آن سوی اقیانوس، ‫به هانس کریستین اندرسن
‫و برادران گریم...
‫که دستی در نوشتن داستان‌هایی خونبار و مهیب ‫داشتند، نگاه می‌کنه
‫و با خودش می‌گه «بگذار داستانی بنویسم...
‫که اون‌قدرها هم ترسناکم نباشه»
‫اما چنین کاری نمی‌کنه
‫به گمان من اگر مسئله‌ای اساسی یا ‫هدفی اساسی در کار باشه
‫که محل پیوند تمامی فیلم‌های لینچ ‫به حساب بیاد
‫همینه که هیچ چیز نباید مُسَلّم گرفته بشه
‫و هیچ چیز دقیقا همانی نیست که هست
‫فرِد؟
‫من خودم نیستم
‫نیستم
‫من خودم نیستم
‫من... نیستم، خودم نیستم
‫و اینکه همه‌ی ما در درون‌مون
‫دربردارنده‌ی حقیقتی ژرف ‫درباره‌ی کیستی خودمون
‫و همچنین قدرت تبدیل شدن ‫به انسان مد نظرمون هستیم
‫به هوش اومدی!
‫100%
‫جالبه که هربار دیوید لینچ رو می‌بینم
‫با مردی روبرو می‌شم که سخت کار کرده
‫تا روحیه گشت و گذار در دنیا رو، ‫همچون طفلی نوپا، در خودش حفظ کنه
‫و خیلی خوشم می‌آد که این‌قدر ‫مجذوب شخصیتی مثل دروتی شده
‫که بدبینی به هیچ وجه از خصوصیات بارزش ‫به حساب نمی‌آد
‫[در عوض] در این دنیا راه می‌ره
‫و هروقت محبت ببینه، سپاس‌گزاره
‫تنها راه برگردوندن دروتی به کانزاس
‫اینه که خودم ببرمش اون‌جا
‫آه، راستی؟ ممکنه؟ آخ...
‫وقتی هم که بدی ببینه، به همون سان
‫"خیلی بدجنسی"
‫شرم کن!
‫چرا همچین کردی؟
‫اما هرگز از هیچ بابت دلزده نمی‌شه
‫از روحی سترگ و کنجکاو ‫برخورداره که به پیش می‌بردش
‫به گمانم نقطه‌ی تلاقی پررنگِ...
‫دیوید لینچ و دروتی ‫آگاهی از این حقیقته که...
‫ماجراجویی قابل برنامه‌ریزی نیست!
‫زندگی!
‫سرشار از شگفتی‌هاست!
‫و فقط با رویکرد درسته که
‫می‌شه به‌شون نزدیک شد
‫رویکرد آدمی... ‫روی آدمی به هر سو که باشه
‫زندگیش هم به همون سو خواهد رفت
‫موافقی؟
‫البته
‫به نظر من، پرده در نگاه لینچ
‫به مثابه‌ی دروازه‌ی جادوست
‫پرده کنار می‌ره و آدم پا ‫به دنیای دیگری می‌گذاره
‫پرده‌های تئاتری برای لینچ جالب‌تر اند
‫پرد‌ه‌هایی که متعلق به ‫شعبده‌بازها یا سالن‌های سینما اند
‫همون جنس پرده‌ای که فقط برای
‫قاب‌بندی یک اجرا کارکرد داره
‫همون جنس پرده‌ای که وقتی در کودکی
‫برای تماشای فیلم به سالن ‫می‌رفته به چشمش می‌خورده
‫پرده‌هایی که [سرانجام] کنار می‌رفتند
‫برای همین وقتی آدم با ‫همچون پرده‌ای روبرو می‌شه
‫می‌فهمه که اتفاقی فراسوی زندگی واقعی ‫در شرف وقوعه
‫اگر یک پرده مرز بین واقعیت و خیال ‫باشه
‫خب، گذشتن از پرده و راه ‫یافتن به پشتش کار دشواری نیست
‫پرده بسیار نرم‌خوست
‫به همون سادگی که توتو* ‫(سگی در مجموعه داستان‌‌های آز)
‫پرده رو بر شخص جادوگر بزرگ ‫گشود
‫خودتون رو خوش‌اقبال بپندارید
‫آه، من جادوگر بزرگ و نیرومند شهر آز هستم
‫تو مرد خیلی بدی هستی
‫و ناامیدی در چهره‌ی جادوگر
‫آشکارا به چشم می‌آد
‫چرا که امید اون‌ها رو ناامید کرده
‫من فقط جادوگر خیلی بدی ام
‫و به گمانم روا نیست که بیننده‌ها
‫از دیدنش آن‌چنان اندوهگین بشن
‫چون به هرحال فیلم معرکه‌ایه
‫این نگرانی وجود داره که ‫کارگردان مایل نباشه...
‫هنر خودش رو افشا بکنه
‫و با خودم می‌گم این تا حدی
‫مثل همینه که دیوید لینچ می‌گه:
‫«دلم نمی‌خواد فیلم‌هام رو توضیح بدم
‫به هیچ وجه دوست ندارم ‫ابزار و یراقم رو نشون شما بدم
‫چون هیچ چیز
‫به خوبی همون چیزی ‫که روی پرده دیدید نیست»
‫دامیان پرسید «پشت پرده‌ی قرمز چیه؟»
‫یه راز بزرگه، دامیان!
‫و، هم...
‫ولش کن، ولش کن به حال خودش
‫گاهی، یک فیلم‌ساز گریزی به یکی ‫از فیلم‌های مورد علاقه‌ش می‌زنه
‫و دلیلش برمی‌گرده به این که می‌خواد بگه
‫«این فیلم روی من تاثیر گذاشته...
‫«بدو برو تماشا بکن، حسابی برو تو بحرش»
‫ولی به گمان من ‫لینچ اصلا و ابدا
‫"جادوگر شهر از" رو به ‫اون شکل به کار نمی‌گیره
‫یعنی اصلا نمی‌شه از "ج. ش آز" این‌شکلی استفاده کرد
‫چون که این فیلم رو همه دیدند
‫گمونم دلش می‌خواد بره خونه
‫خونه
‫خونه‌ت کجاست؟ درسته؟
‫خودش می‌دونه خونه‌ش کجاست
‫خب، خونه‌ش کجاست؟
‫کدوم خونه.
‫♪ می‌ریم دیدن جادوگر ‫جادوگر شهر آز ♪
‫بلکه فیلم رو در این ‫راستا به کار می‌گیره ‫که فیلم‌های خودش رو دست‌یاب‌تر کنه
‫وقتی با یک فیلمی مثل "وحشی‌سرشت" طرف ایم
‫که داستانش قوس مشخصی نداره
‫و یک‌مرتبه پای خشونت به میون می‌آد
‫یک‌مرتبه پای تراژدی به میون می‌آد
‫و در عین حال سخت ‫شهوت‌ناک، طنازانه و عاشقانه‌ست
‫مثلا استفاده از همین شخصیت مادرِ دیوانه
‫با ناخن‌های مصنوعی قرمز...
‫و هم‌ردیف گرفتن او با عجوزه بدجنس* ‫(شخصیت)
‫به نوعی به کار گرفتن یک همتا ‫برای اون شخصیت به حساب می‌آد
‫نگاه کنید!
‫دارم می‌رم! آخ!
‫و به ببیننده اجازه می‌ده که بگه...
‫«کمابیش می‌فهمم این زن ‫کیه و چرا همچین می‌کنه»
‫و دیگه نمی‌خواد جزئیات ‫بیشتری از انگیزه‌هاش بدونم»
‫یک دلیل دیگه‌ی به کار ‫گرفتن«جادوگر شهر آز»
‫به نوعی دست دادن با بینندگان ‫و گفتن اینه که...
‫«ما از این زبان مشترک بهره‌مندیم...
‫به من اعتماد کنید»
‫می‌گردیم
‫می‌گیریم و می‌بندیم ‫[نظیر بگیر و ببند]
‫بیا راه بیفتیم!
‫با خانواده نشسته بودیم ‫به تماشای...
‫«بازگشت به آینده»
‫که برای خودش یک پا ‫فیلم لینچی به حساب می‌آد
‫اما اگه با لنز "آز" به‌ش نگاه کنید
‫چی می‌بینید؟
‫یه پسر جوان، تو یکی از شهرهای آمریکا
‫که جادووار به دنیای دیگری، ‫که گذشته‌ی خودش باشه
‫سفر می‌کنه
‫دارم خواب می‌بینم!
‫و با همزاد کسانی که...
‫از قبل می‌شناخته روبرو می‌شه
‫خب، من می‌گم بی‌بروبرگرد
‫«بازگشت به آینده» تحت ‫تاثیر «ج.ش. آز» ساخته شده
‫«ج.ش. آز» مثل یک قالبِ ماندگاره
‫لنز رو برمی‌انگیزه تا ‫از طریق اون
‫به کلی داستان گوناگون نگاه بکنه
‫مامان، بابا
‫- سرت ضربه خورد؟ ‫- مارتی، حال‌ت خوبه؟
‫شماها... شماها فوق‌العاده هستید
‫خاله اِم، شمایید
‫حال و هوای قوی آز/کانزاس
‫در "مخمل آبی" به چشم می‌آد
‫شاهد این هستیم که چطوردنیای واقعی
‫و سپس دنیای کابوس‌ها با هم آمیخته می‌شن
‫رویاها با آدم حرف می‌زنند
‫♪ تو خواب و رویا ♪
‫تو خواب و رویا، تو مال منی
‫جفری از کانزاسِ حباب‌مانند خانواده‌ی ‫خودش، درحوالی لومبرتن...
‫بیرون می‌آد وبه اون طرف لینکلن می‌ره
‫که مرکز اعمال شنیع بزرگسالانه به حساب می‌آد
‫این هم به افتخار یه تجربه‌ی خفن، هم؟
‫با همین می‌رم بالا
‫وقتی یواشکی پا به خونه‌ی ‫دروتی والن می‌گذاره
‫از خط قرمز عبور می‌کنه
‫در سفر جفری
‫شخصیت دروتی رنگ و بوی "آز"ی داره، ‫و نه کانزاسی
‫بعد پای جفری به جهنم باز می‌شه
‫رئیس آدم‌بدها رو می‌کشه، ‫و برمی‌گرده پیش خانواده‌ش
‫و بعد در پایان صحنه‌ای ‫که با [پرنده] سینه‌سرخ داریم
‫جفری و خانواده‌ش کنار پنجره جمع شدند
‫جفری، نهار آماده‌ست
‫باشه
‫خیلی شبیه صحنه‌ایه که دروتی ‫در تختش خوابیده
‫و خانواده‌ش دورش رو گرفتند
‫دنیای عجیبیه
‫نه؟
‫اما او دارای آگاهی و تجربه‌هاییه
‫که اون‌ها هرگز نخواهند داشت
‫شخصیت پاول آتریدیس هم ‫شخصیت دروتی-مانندیه
‫چرا که بین دنیاهای گوناگونی ‫سفر می‌کنه
‫از کالادان رنگارنگ‌تر به ‫آراکیس، تلماسه‌ای سپیداجی-رنگ
‫که از این نظر به کانزاس شبیهه
‫دست آخر، او تلماسه رو آزاد می‌کنه، ‫همون‌جور که دروتی آز رو.
‫جان مریک، مرد فیل‌نما
‫نمونه‌ای از شخصیتیه که
‫بین جهان‌های گوناگون در رفت و آمده
‫نمایش یک موجود عجیب‌الخلقه ‫در شهربازی
‫نمایانگر پایین‌ترین طبقه اجتماعی ‫قابل تصور
‫در انگلستان [عصر] ویکتوریاییه
‫و بعد راهی بیمارستان لندن می‌شه
‫که در حکم دروازه‌ی ورودی او ‫به طبقه‌ی اجتماعی بالاتره
‫اگر آز بازتابی از کانزاس باشه
‫خب، بیمارستان هم بازتابی از شهربازیه
‫وحشت و عذاب دوباره پدیدار می‌شه
‫ابتدا، ‫مودبانه و به عنوان کنجکاوی علمی
‫و سپس به شکل تمام و کمال
‫پس اگر دروتی رو به چشم شخصیت ‫معصومی ببینید
‫که به دنیایی خطرناک پرتاب شده
‫مریک در چنین دنیایی زاده شده
‫و می‌کوشه تا کانزاس امن ‫خودش رو بیابه
‫که خب به نحوی، وارونه‌ی الگوی "آز" به حساب می‌آد
‫و انگار تصاویری که از مادر ‫فرشته‌مانند او می‌بینیم
‫حداقل به گمان من، تا حدی تحت تاثیر...
‫گلیندا، جادوگر نیک اند
‫که مظهر مهربانیه
‫هیچ چیز نخواهد مرد
‫اما به صرف اینکه پرداختن ‫به "آز" یک راه دم دستی
‫برای حلاجیِ برخی ‫عناصرِ کارهای لینچه
‫بنا رو روی این نمی‌گذارم که تمام این ‫مانندگی‌ها
‫لزوما برگرفته و تحت تاثیر "آز" باشند
‫شاید هم باشند
‫میل به یک ایده، مانند طعمه‌ی سر قلابه
‫- درسته ‫- می‌شه [ایده را] شکار کرد
‫به نظر من در اون‌یکی اتاق
‫پازل سرهم شده
‫اما هر دفعه فقط یکی از تکه‌هاش برای ما ‫رو می‌شه
‫- اون‌یکی اتاق... ‫- اون‌طرف...
‫با توجه به حضور گلیندا در "وحشی‌سرشت"
‫به گمونم می‌شه گفت که [لینچ] مدتی رو
‫صرف اندیشیدن به فیلم کرده
‫اما راستش نمی‌دونم این تاثیرگذاری
‫تا کجاها رفته
‫البته که "آز" رو می‌شناسه
‫و البته که فکرش درگیر این موضوعه
‫و البته که این موضوع براش ‫اهمیت به سزایی داره
‫می‌خوام "جایی بر فراز ‫رنگین‌کمان" رو بزنم
‫و حالا، یک تلاشی می‌کنم
‫خیلی آدم‌ها می‌رن سینما
‫محض تجربه‌ی دنیاها و احساسات جدید
‫و برای این، ‫به یک شخصیت درک‌شدنی، معصوم
‫و خام نیازه تا با چنان چیزهایی ‫روبرو بشه
‫و به نظرم این شیوه‌ی خوبی ‫برای پرداختن به آثاره
‫از این روی که...
‫که دنیای واقعی اغلب ‫نابسامان و عجیب به نظر می‌آد
‫ما هر روز خدا خلاف میل‌مون
‫وسط جهنم‌دره‌ای درهم و برهم چشم ‫باز میکنیم
‫و باید برای خودمون ‫یار و یاوری بیابیم
‫باید راه برون‌رفتی بیابیم تا نه تنها ‫به اهدافمون برسیم
‫که در پایان به خونه برگردیم
‫البته که شاید دارم ‫بزرگ‌نمایی می‌کنم
‫شاید وِیژگی‌های اساسی "ج.ش. آز"، یعنی...
‫شخصیت معصومی که خودش رو در دنیایی ‫کابوس‌وار می‌یابه
‫ظهور شخصیت‌هایی چندوجهی
‫با شمایلی چندگانه، ‫و دارای چندین همزاد
‫حتی مرد پشت پرده
‫وجود قدرتی شریرانه در مرکز روایت
‫شخصی با دو چهره
‫استعاره‌ای به غایت ‫عوام‌پسندانه و به غایت نیرومنده
‫که جا داره با چلانده شدن و سیخونک خوردن
‫در خیلی از موارد به کار گرفته بشه
‫خیلی از فیلم‌ها بر اساس ایده‌ی ‫ماهی بیرون آب ساخته شدند
‫"پلیس بِوِرلی هیلز"
‫اَکسل فولی از حلبی‌آباد دیتروت
‫به بورلی هیلز آن‌چنانی می‌ره، ‫یه درس‌هایی می‌گیره
‫مِن جمله اینکه در نگاه اول، ‫تفاوت بین اون دو محیط
‫کم‌تر از چیزیه که آدم فکر می‌کنه
‫و بعد هم برمی‌گرده خونه
‫این یعنی ایده‌ی رفتن به یک سفر حسابی
‫و گستردنِ خود به فراتر از سطح آسایش.
‫نگاه، دارن بوفالو شکار می‌کنن
‫آیا این داستانِ...
‫سه چهارم فیلم‌های آمریکایی نیست؟
‫این استعاره این‌قدر رایجه که جای مبالغه باقی نمی‌گذاره
‫لوک خونه‌ش، ‫خونه‌ی کویری کانزاس-مانندش رو ترک می‌کنه
‫و سوی سیاره مرگ و ربلیون* میره (یاغیگری)
‫آیا این یک روایت "آز"ی نیست؟
‫همه‌چیز همین‌طور نیست؟
‫تازگی‌ها یه فیلم خیلی جالبی دیدم
‫"معجزه‌گر"
‫آرتور پن سال 1962 این فیلم رو ‫درباره‌ی هلن کلر ساخت
‫و یه حسی داشت که انگار...
‫دارم یکی از اولین ساخته‌های ‫مفقود لینچ رو می‌بینم
‫یه صحنه‌ی شام داره که خانواده‌ی کلر
‫خیلی مرتب و رسمی دور میز نشستند
‫و هلن مثل یک جانور وحشی دور میز می‌چرخه
‫چنگ می‌اندازه تو ‫غذاها و خرناس می‌کشه
‫و باقی خانواده وانموند می‌کنند
‫که آب از آب تکون نخورده
‫این ناهمگونی
‫در عین حال بسیار بامزه، ترسناک ‫و کمی غم‌انگیزه
‫و بسیار لینچی.
‫یک دقیقه دیگه حالش خوب شده!
‫یک لحظه‌ی دیگه هم هست
‫که معلم هلن داره از پشت پنجره ‫نگاهش می‌کنه
‫و بعد اَنی یاد دوران مدرسه خودش می‌افته
‫دوران بچگی خودش و موسسه نابینایان
‫و بعد پِن از یک دیزالو* دابل اکسپوژر* استفاده می‌کنه
‫و تا زمانی دراز ادامه‌ش می‌ده
‫و اگر این صحنه رو دربست ‫شبیه به خواب-صحنه‌های
‫"مرد فیل‌نما" یا...
‫"کله‌پاک‌کن" نگیریم، ‫پس دیگه چی رو بگیریم؟
‫دیوید لینچ...
‫این کار رو به خیلی روان ‫انجام می‌ده
‫و تاثیر خواب‌گون و قدرت‌مندی ‫از دلش درمی‌آره
‫یک‌جا دیزالو فوق‌العاده‌ای ‫روی صورت کوپر داریم
‫که یک دقیقه، یک دقیقه و نیم ‫ادامه داره
‫انگار که در دنیای خودش گیج و سرگردان باشه
‫در "معجزه‌گر"
‫بیشتر این‌جوریه که انگار ‫اشباح گذشته‌ی انی برگشتند
‫و هر دو مورد، ‫به نوعی "آز"گونه اند
‫این شخصیت‌ها به سمت افسارگسیختگی ‫می‌رن
‫و حساب اینکه در کدام لایه‌ی ‫واقعیت قرار دارند از دست‌شون درمی‌ره
‫چرا لینچ این‌قدر ‫دلبسته‌ی "ج.ش آز" بود؟
‫خب، ‫یه فیلم بسیار نمادین و نستالژیک آمریکایه
‫هر جوری که بود، توتو، رسیدیم خونه
‫خونه، این‌جا هم اتاق منه
‫در خیلی از فیلم‌های لینچ، ‫یک احساس جستجو به دنبال...
‫دنیای ایده‌آل و گم‌شده‌ی آمریکایی ‫در کاره
‫دلتنگی برای بهشت گم‌شده
‫یا شاید بهشتی که هرگز وجود نداشته
‫آیا ممکنه او "ج. ش. آز" رو در یک روز عالی ‫و یک زمان عالی
‫از دوران کودکی تماشا کرده باشه
‫و فیلم به خوردِ ‫ناخودآگاهش رفته باشه؟
‫موندم اگه در همون روز
‫"مغزی از سیاره‌ی اروس" رو می‌دید
‫ممکن بود که فیلم‌های ‫بسیار متفاوتی بسازه؟
‫اغلب، فیلم‌های بسیاری از کارگردان‌ها ‫گوشه‌هایی از یک مضمون هستند
‫به چشم من، فیلم‌های استنلی کوبریک
‫رسواسازی سوءاستفاده‌گری‌ها ‫و زیاده‌روی‌های اصحاب قدرته
‫"راه‌های افتخار" یکی ‫از دقیق‌ترینِ این آثاره
‫Guten tag. ‫(روز خوش به آلمانی)
‫آهای، به یه زبون آدمی‌زادی حرف بزن!
‫و این می‌آد و می‌آد تا "چشمانِ تمام بسته"
‫که درباره‌ی دانه‌درشت‌های ‫فرومایه‌ست
‫خانم‌ها، دقیقا کجا داریم می‌ریم؟
‫دقیقا؟
‫به اون سر رنگین‌کمان ‫(در فیلم کوبریک معنای همخوابگی دارد)
‫اون‌سر رنگین‌کمان...
‫در "درخشش" یک مکالمه‌ی حسابی ‫داریم
‫درباره‌ی آدم‌حسابی‌هایی که در ‫هتل اُوِرلُک (چشم‌انداز) اقامت داشتند
‫چهار تا رئیس جمهور این‌جا اقامت داشتند
‫کلی ستاره‌ی سینما
‫خاندان سلطنتی؟
‫شما بگو هرچی آدمِ نیکه
‫حتی لولیتا دختریه که قربانیِ...
‫مردان نیرومندِ گوناگون می‌شه
‫کلر کویلتی و هامبرت هامبرت
‫خدایا، راستی راستی دارم می‌بَرم، ‫دارم برنده می‌شم
‫امیدوارم که مست قدرت نشم
‫لولیتا دختریه محکوم به زندگی در...
‫دنیاهایی متفاوت
‫یکی دنیای عادی نوجوانی
‫و دیگری دنیای تاریک‌تر بزرگ‌سالی
‫می‌خواهی با این پسره‌ی کثافت بمونی؟
‫- همینه دیگه، نه؟ ‫- آره!
‫- چرا دست از سرم برنمی‌داری؟ ‫- دهن کثیفت رو ببند
‫خیلی از آنچه در فیلم "لولیتا" داریم
‫در "توئین پیکس" هم داریم
‫و لارا پالمر [توئین پیکس]
‫با دُلورس هیز [لولیتا] ‫مانندگی‌ زیاد داره
‫واقعی یعنی چی؟ ‫واقعی رو چطور تعریف می‌کنی؟
‫الان دارم یک فیلمی رو ‫تموم می‌کنم
‫درباره‌ی نظریه‌ی شبیه‌سازیه
‫و این وسط بارها به یاد "ج. ش. آز" افتادم
‫چون که باید گفت دست آخر، ‫این فیلم چجور فیلمیه؟
‫داستان دختر جوانیه که
‫بین دنیاهای موازی جابجا می‌شه
‫و این یعنی کمربند رو ببند، دروتی
‫چون که دیگه کانزاس بی کانزاس
‫و یک مسئله‌ای داریم
‫سرانجام یک علامت سوالی باقی می‌مونه
‫کدوم یک از این دنیاها واقعی اند؟
‫و آیا هر دو به نحوی واقعی اند؟
‫اما خواب نبود، یه جای واقعی بود
‫و تو، و تو، و تو هم اون‌جا بودید
‫و در فیلم‌های بی‌شمار متاثر از این فیلم
‫آدم‌ها با یک چنین سوالی بازی‌بازی کردند
‫از "کابوس خیابان اِلم" گرفته تا "ماتریکس"
‫فیلم‌های لینچ پُر از شخصیت‌هاییه که
‫بین دنیاهای گوناگون در رفت و آمد اند
‫و اغلب شخصیت‌هایی هستند بسیار معصوم، ‫مثل دروتی
‫تا حالا تو عمرم این‌همه درخت ندیده بودم
‫دبلیو. سی. فیلدز اگه بود می‌گفت
‫"ترجیح می‌دم این‌جا باشم تا فیلادلفیا"
‫در "جاده مالهالند"
‫که احتمالا "جادوگر آز"ی‌ترینِ این آثار باشه
‫بتی دختر معصومیه که خودش رو...
‫در دو نسخه‌ی دوگانه از هالیوود می‌یابه، ‫یکی رویایی و یکی کابوس‌وار
‫به گمان من در واقعیت‌های هم‌آوردِ لینچ
‫غشای بین لایه‌های واقعیت [در فیلم لینچ] ‫باریک‌تر از چیزیه که...
‫در "جادوگر شهر آز" شاهدش هستیم
‫در خیلی از این فیلم‌ها
‫شاهد شخصیت‌هایی هستیم ‫که دست بالاتر رو دارن
‫مثل شخصِ جادوگر آز
‫مرد پشت پرده
‫شخصیت‌هایی که اثرگذاری‌شون ‫دنیاهای مختلف رو درمی‌نَورده
‫ما قبلا دیدار کردیم، درسته؟
‫گمان نکنم
‫یادتونه کجا دیدار کردیم؟
‫منزل شما، یادتون نیست؟
‫یک بار که لینچ داشت از "امپراتوری درون" ‫حرف می‌زد
‫و این هم داستان زنی‌ست ‫در رفت و آمد...
‫میان سطوح مختلف واقعیت، ‫لینچ پاسخ داد که
‫«همه مانند عنکبوت ایم
‫«زندگی‌مون رو [مثل تار] ‫می‌تنیم و باهاش پیش می‌ریم
‫مثل رویابافی هستیم که رویا می‌بافه
‫و بعد رویا رو زندگی می‌کنه
‫و این موضوع در تمام عالم صادقه»
‫مثل جاده مالهالند، و رستوران وینکیز
‫طرف داره درباره خوابی که ‫دیده حرف می‌زنه
‫و می‌ترسه که خوابش به واقعیت ‫تبدیل بشه
‫و بعد به سرعت خودش رو در این کابوس ‫می‌یابه
‫که باید دوباره اون خواب رو تجربه کنه
‫به روان‌پزشک می‌گه که
‫«توی خواب، من این‌جا نشسته ام
‫و تو رفتی پای صندوق
‫و بعد آهسته می‌چرخه به سمت صندوق
‫و جای خالی روان‌پزشک پای صندوق دیده می‌شه
‫و بعد برمی‌گردیم سر میز ‫و چرخش چرخدنده‌ها رو...
‫در سر روان‌پزشک ‫می‌بینیم که می‌گه...
‫«آه، خب بیا ببینیم واقعا این‌جوریه یا نه»
‫و مرد توان جلوگیری از ‫روی دادن این رخداد رو نداره
‫روانپزشک بلند می‌شه
‫پای صندوق می‌ره و می‌چرخیم به سمت او
‫حالا در موقعیتی که باید، ایستاده
‫و فضای خالی رو پُر کرده
‫و اینگونه مرد خودش رو در خواب خودش ‫می‌یابه
‫همون‌جور که دروتی به ‫خواب‌هایی که از آز می‌دید وارد شد
‫فقط بدون هیچ‌گونه توفان یا حتی دیزالوی
‫بلکه در خلال یکی دو خط گفتگو
‫صحنه آخر "توئین پیکس: بازگشت"
‫خلاصه‌ی ایده‌های بسیاریه که
‫که در رابطه با "آز" و "لینچ" به ذهنم می‌رسه
‫مسئله‌ی رویاها در برابر واقعیت‌ها
‫در جایی خوندم که
‫زنی که در این صحنه می‌آد جلوی در
‫همون زنیه که در دنیای ما، ‫واقعا ساکن اون خونه‌ست
‫این‌جا خونه‌ی شماست؟
‫خونه مال خودتونه یا کرایه کردید؟
‫بله، خونه‌ی خودمونه
‫انگار که بگیم
‫در پایان مجموعه، کوپر در ‫کدام یک از...
‫هزاران واقعیتِ چندگانه‌ی ممکن فرود می‌آد؟
‫همونی که من و ‫شما درش زندگی می‌کنیم
‫و خانم مالک خانه‌ای که در "توئین پیکس ‫بازگشت" می‌بینیم هم درش زندگی می‌کنه
‫و این از تاب و توان کوپر و کری بیرونه
‫الان چه سالیه؟
‫پایان این سکانس با یک فروپاشی روانی همراهه
‫وحشتزدگی تمام و کمال
‫و این تجربه‌ای بود که ‫حین تماشای کل اون فصل
‫دست از سر من برنمی‌داشت
‫اندک زمانی پس از انتخابات بود
‫و خیلی‌هامون از فکر اینکه
‫چی قراره به سر دنیا بیاد گیج و پریشان بودیم
‫خداوند به آمریکا برکت بده
‫برای همین بازگشت به دنیای "توئین پیکس"
‫کار جالبیه.
‫حتی اگر در میانه‌ی سریال
‫کابوس‌های وحشتناک یکی پس از دیگری ‫سر برسند
‫دست کم کابوس‌های‌ وحشتناک خودمون اند
‫این آبه
‫و این هم چاه
‫سیر بنوش و پایین بیا
‫چشمان اسب سفیده
‫و دلش سیاه
‫اما شگفتی به واقعیت من پا گذاشت
‫چون قسمت هشتم، قسمت بزرگ، رو یادمه
‫قسمتی که با بمب اتم و مرد ‫آتش‌کار و مارمولک همراه بود
‫این قسمت رو دو بار تماشا کردم
‫و هر بار، صبح روز بعد
‫هراس تازه‌ای در انتظارم بود
‫اولین بار با همسرم نشستیم به تماشا
‫رفتار گربه‌مون ‫عجیب و غریب شده بود
‫و سرش رو می‌مالید به تلویزیون
‫صبح روز بعد از پله‌ها اومدیم پایین
‫و دیدم کف زمین آلوده‌ست به خون
‫‫و بال و پر پرنده‌ای که گربه‌مون شکار کرده بود...
‫‫در حالی که تمام شب داخل خونه محبوس بود
‫حالا از پنجره‌ای زده بود بیرون
‫یا پرنده رو کشیده بود داخل خونه
‫نمی‌دونم!
‫به‌هرحال ما که خواب بودیم ‫پرنده رو کشته بود
‫و تتمه‌ش رو پخش و پلا کرده بود ‫روی زمین
‫و دو سه هفته بعدش
‫خودم تنهایی نشستم به تماشا
‫حالا شاید از دیدگاه امروز ‫این‌جور به نظر بیاد
‫اما صبح روز بعدش که خودم رو در حال ‫پایین رفتن از پله‌ها متصور شدم
‫یک‌جور هراس لینچی به دلم افتاد
‫مثل همون آقایی که تو "جاده مالهالند"
‫از پله‌های پشتی وینکیز پایین می‌رفت
‫بعد برگشتم سر میز و رفتم سراغ تلفنم
‫دیدم توی همون یک ساعت
‫بیست تا پیغام جدید برام اومده
‫پدرم که ساکن فلوریدا هم بود
‫شب قبل از دنیا رفته بود
‫چند مدتی می‌شد که ناخوش بود، برای همین ‫جا نخوردم
‫اما نمی‌دونم، این تداخل زمانی ‫به نظرم عجیب آمد
‫گمون نکنم دیگه به این زودی‌ها ‫هوس دیدن اون قسمت رو بکنم
‫نمی‌خوام بدونم دیگه چه اتفاقی ‫قراره بیفته
‫انگار که یک طلسم بدشگونی ‫در مغز استخون این قسمت باشه
‫و دوباره همچین اتفاقی بیفته
‫همچون آتشی در گندم‌زار
‫داستان افسانه‌ای "جادوگر شهر آز"
‫از روستا تا شهر و کشور و تمام دنیا ‫شعله می‌کشد
‫برای من، "ج.ش. آز"
‫تنها بهترین فیلمی که در دوران کودکی ‫تماشا کردم...
‫به حساب نمی‌اومد
‫بلکه باعث شد که وارد کار نمایش بشم
‫باعث شد تا به آفرینش شخصیت‌ها ‫دست بزنم
‫باعث شد پا به ماجراجویی بگذارم
‫و احتمالا به خاطر همین بود ‫که LSD مصرف کردم
‫به نظرم در تمام این مسیر تاثیر زیادی ‫از این فیلم گرفتم
‫یعنی وقتی دیدمش زندگیم پاک دگرگون شد
‫البته که دلبستگی من به این فیلم ‫به پیش از پخش تلویزیونی برمی‌گرده
‫برای تماشای این فیلم پدرمادرم من رو بردند ‫سالن رکسِ بالتیمور
‫جالب اینکه این سالن
‫بعدها به یک سالن ‫سکس‌انتفاعی برهنه‌گرا بدل شد
‫حدود سی سال بعد.
‫و بعد این ماجرای کریسمسی ‫در ذهنِ منِ کودک
‫دنباله‌دار شد
‫پس هر سال، ‫می‌نشستیم به تماشای این فیلم
‫یعنی، به نظرم کم اتفاقی نبود
‫و آدم حتما تماشا می‌کرد چون بازپخشی در کار نبود
‫اصلا چاره‌ای نبود. ‫به عقل هیچکس نمی‌رسید
‫که یک روز بتونی نوار ویدیویی ‫چیزی رو بخری
‫و هرموقع که دلت خواست تماشا کنی ‫یا برش گردونی از اول
‫و خودم همیشه فکر می‌کردم که ‫کمابیش مخالف این باشم
‫چون که مثل فاش شدن فوت و فن جادوگری می‌مونه
‫اما خب، غمگین‌ترین چیزی که ‫تا حالا شنیدم
‫وقتی بود که داشتم با یه جوانک هیپی ‫حرف می‌زدم
‫صحبت فیلم بود
‫به‌ش گفتم از "ج. ش. آز" خوشت می‌آد؟
‫دراومد که «نه، نه راستش
‫آخه مگه جز راه رفتن چی داره!»
‫با خودم گفتم «عجب چکیده‌ای»
‫اگر امروز هم یک بچه‌ای بنشینه پای ‫«ج. ش. آز»
‫فیلم همچنان اثر خودش رو می‌گذاره
‫به گمونم مثل دواییه که
‫بچه‌ها رو برای باقی دوران ‫جوانی‌
‫گرفتار فیلم و سینما می‌کنه
‫گمون نمی‌کنم این تنها فیلمی باشه
‫که روی لینچ یا من اثر گذاشته
‫اما احتما...
‫احتمالا جزو نخستین ‫فیلم‌هایی باشه که او دیده
‫و اون نخستین فیلم‌ها هرچی که باشند...
‫مثلا برای من یکی‌شون "سیندرلا"ی والت دیزنیه
‫و تو اون فیلم عاشق نامادریه ام
‫این نامادری برای من با اون عجوزه فرقی نداره
‫خبیث بود، همونی که آدم باید ازش ‫بیزار می‌بود
‫ولی من در جوانی عروسک‌گردان بودم
‫دیوید هم بوده؟
‫سلام
‫از اینکه امشب این‌جا هستیم ‫بسیار خرسند ایم
‫بگذارید اول پسرانم رو معرفی کنم
‫ایشون چاکله و ایشون باستر
‫ایشون پیته، و من دیوید لینچ
‫ایشون هم باب و دن
‫واترز: خب خیلی از ‫کارگردان‌ها [خیمه‌شب‌باز] هستند
‫بعد بازیگرها درمی‌آن که...
‫«ما که عروسکت نیستیم»
‫معلومه که هستید!
‫موندم او هم بوده یا نه، ‫چون انگار خیلی از کارگردان‌ها
‫در کودکی دلبسته‌ی عروسک‌ها ‫بودند و به جای بازیگر ازشون...
‫استفاده می‌کردند
‫و به نحوی به‌شون امر و نهی می‌کردند
‫این‌جوری، فهمیدم
‫- فهمیدم ‫- آره
‫شروع کن بالا و پایین پریدن
‫آهان، آهان
‫بپر بپر و بوسه
‫آهان، خیلی خوب
‫فکر می‌کنم به خاطر اینه که
‫شخصیت‌های خبیث همیشه شخصیت‌های ‫بهتری بودند
‫لباس‌های بهتری داشتند
‫و به نحوی، بهتر به یاد آدم می‌موندند
‫کاپیتان هوک در "پیتر پَن"
‫آون دختر کوچولو تو "بَدگوهر"، ‫پتی مک‌کورمک
‫این‌ها هم‌بازی‌های بچگی من بودند
‫اون کفش‌ها رو پس بده!
‫آه، اون کفش‌ها رو جایی قایم کردم
‫که عقل جن هم به‌ش نرسه
‫بهتره کفش‌ها رو به‌م پس بدی
‫مال خودمه، پس‌شون بده
‫من برای مارگارت همیلتون نامه نوشتم
‫و او هم یک عکس امضاشده برای من فرستاد
‫و همیشه این‌جوری امضا می‌زد
‫"WWW Margaret Hamilton," ‫(Wicked Witch of the West)
‫انگار که می‌نوشت وردخوان وحشی ولایت* ‫*(عجوزه بدجنس غرب)
‫من هم می‌گفتم کاش ‫برگه‌های مونوگرام‌شده‌ هم
‫داشته باشه
‫چه اجرایی، چه اجرایی
‫کی خواهر من رو کشته؟
‫کی عجوزه‌ شرق رو کشته؟
‫تو بودی؟
‫و او به مراتب بامزه‌تر از جادوگر نیک بود ‫که طوری لباس پوشیده
‫انگار که دیوانه شده
‫و برای جشن فارغ التحصیلی آماده می‌شه
‫بیشتر کارگردان‌ها همیشه آماده ان
‫تا از یکی از چند فیلم نخستی که
‫در دوران بچگی گرفتارشون کرده یاد بکنن
‫و این همون فیلمیه که اون‌ها رو برای همیشه ‫با این حرفه عجین کرده
‫"جادوگر شهر آز" همچنان ‫فیلم مورد علاقه‌ی منه
‫عجوزه بدجنس... فقط یک بار در عمرم ‫لباس زنانه پوشیدم
‫و اون هم لباس عجوزه بدجنس بوده
‫و پاشدم رفتم به یک جشن تولد کودکانه
و چند تا از پدرمادرها حسابی برام چشم و ابرو اومدند
‫به گمانم تمام فیلم‌های من ‫متاثر هستند
‫شاید آز همون ملکه کارلُتا باشه
‫به گمونم "زندگی نومیدانه" یه کمی ‫"ج. ش. آز" در خودش داشته باشه
‫دسته‌جاروش رو برام بیار
‫و من درخواستت رو برآورده می‌کنم
‫حالا برو
‫وفاداری به ملکه گاهی با پاداش همراهه
‫همین‌طور مانچکین‌ها...
‫و همین‌طور [شهر] مُرتویل که شبیه به...
‫شهر کوچک و عجیب در "ج. ش. آز" به حساب می‌آد
‫و درسته که دیواین، عجوزه بدجنس نبود
‫اما مسلما آب‌شون با هم تو یک جوب می‌رفت
‫و باهم جور می‌شدند
‫دارم فکر می‌کنم آیا صحنه‌ای بوده
‫که آشکارا و به قصد شبیه "ج. ش. آز" دربیاد؟
‫مثلا به عنوان نقیضه؟
‫♪ سرِ انگشت تو جادو می‌کنه ♪
‫کاش دست کم می‌گفتی... کاش...
‫آخ!
‫"دروتی، بَنگیِ شهر کانزاس"
‫از اون ساخته‌های ناساخته‌ی منه
‫دروتی بَنگ مصرف می‌کنه و می‌ره، ‫می‌ره آز...
‫سفری روی روان‌گردان
‫دیگه فکر نمی‌کنم کسی پا رو ‫فراتر از این گذاشته باشه
‫قهرمان‌های زن و مردِ کارهای من
‫می‌تونن در قامت شخصیت‌های شرور ‫فیلم‌های دیگران ظاهر بشن
‫و شخصیت‌های شرور فیلم‌های من ‫معمولا افرادی اند
‫نامتعارف و ‫ایرادگیر
‫و سرشون به کار خودشون نیست
‫مثلا، سر خانم گالچ اصلا به کار خودش نیست
‫شما و خانم‌تون باید همین حالا ‫تکلیف دروتی رو روشن بکنید
‫من هم همچین فیلمی می‌سازم، ‫پَندِش همینه:
‫سرتون به کار خودتون باشه
‫آنچه رو که بابتش سرزنش می‌شید ‫پررنگ کنید
‫یک سر و شکلی به‌ش بدید ‫و پیروز شید
‫حرف تمام فیلم‌های من همینه
‫متهم از تمامی اتهامات وارده تبرئه می‌گردد
‫درسته که شخصیت‌ها متفاوت اند
‫ولی پیام تمام فیلم‌های من یکیه
‫احتمالا نظر دیوید هم درباره‌ی فیلم‌های خودش ‫همین باشه
‫به نظرم من و دیوید همزمان
‫یک عشق و نفرتی به ‫دهه‌ی 50 آمریکا داریم
‫منظورم اینه که دهه‌ی 50 واقعا افتضاح بود
‫تریسی، ‫درباره‌ی اون مدل مو باهات حرف زده بودم
‫با این موهای پف‌کرده‌ت شبیه پری بُلنده* شدی! (معادل نه چندان برابر)
‫اه، مامان! دهه‌ی 50 دیگه گذشت!
‫منظورم اینه که اون دوران قضاوت و همرنگ شدن با جماعت
‫حسابی بیداد می‌کرد
‫تا لارا دست‌هاش رو نشوره
‫هیچ‌کدوم‌مون غذا نمی‌خوریم
‫دست‌هات رو بشور
‫و موج راک ان رول از همین‌جا بلند شد
‫و این اولین شیوه‌ی... مقابله با اون وضع بود
‫خداوند به دوآیت آیزنهاور برکت بده
‫خداوند به روی کان برکت بده
‫برای همین به گمانم دیوید هم ‫با من همداستان باشه
‫ما با یک [جریان] موسیقی بزرگ شدیم
‫با جریان سانسور فیلم‌ها
‫که به مرور ازش کاسته شد
‫و گمون نکنم آمریکا دستخوش ‫تغییرات خاصی شده باشه
‫هنوز هم هیچ‌کجا برای مردم ‫خونه نمیشه
‫برای همینه که هیچوقت از بالتیمور نرفتم
‫اصلا سبک و سیاق این شهر حرف نداره
‫یجورایی شیکِ سفیدپَستیه* ‫(برابر وایت ترش، سفیدپوستِ پَست)
‫این‌جا موندم چون که
‫رفقای واقعی‌م این‌جا بودند
‫و کسی کاری به کار حوزه‌ی نمایش نداشت
‫و جوون که بودیم، با همین رفیق رفقا
‫از رنگین کمون گذشتیم
‫هنوز هم با بیشترشون دوست ام
‫هی، سگه عن داره؟
‫دیوید هم با همون فیلمِ اولی
‫از رنگین کمان گذشت
‫او در واقعیت متفاوتی با مال من و شما ‫زندگی می‌کنه
‫و کاملا روشنه
‫من با آخرین کار تلویزیونی‌ش
‫بیشتر از همه حال کردم
‫چون مثل این بود که دزدیده بشم
‫و سر از یک دنیای لینچی دربیارم
‫بدون اینکه بدونم کجا ام
‫آدم این‌قدر گیج و ویج می‌شه ‫که انگار [تو] "ج. ش. آز"ـه
‫و نمی‌تونستم صبر کنم تا هفته به هفته ‫باهاش برم تماشای سریال
‫و اینکه توی سیستم هالیوود ‫موفق به چنین کاری شد
‫به چشم من فوق‌العاده‌ست
‫اما از همون لحظه‌ی اول که
‫پای یکی از کارها لینچ، ‫که "کله‌پاک‌کن" بود، نشستم
‫فکر می‌کنم اولین آخر هفته‌ای بود که ‫پخش نیمه‌شب داشت
‫و من شروع کردم به تعریف ‫و تمجید کردن در روزنامه‌ها
‫چون فیلم ‌معرکه‌ای بود
‫و البته هنوز هم هست
‫جان واترز رو زیاد دیدم
‫و همیشه حواسم هست تا به خاطر این قضیه ‫ازش قدردانی کنم
‫خلاصه ما این‌جوری آشنا شدیم
‫و یک عکس کمابیش معروفی هم از ‫من و دیوید لینچ هست
‫جلوی پسر بزرگ باب* ایستادیم ‫(Bob's Big Boy)
‫اون عکسه رو دیدید؟
‫توی اون دوران، دیوید هر روز
‫در بابز بیگ‌بوی غذا می‌خورد
‫می‌شه گفت که شما بنده‌ی عادت هستید؟
‫بله، عادت و روال روزمره
‫و...
‫وقتی هم که یک نظمی در کار باشه
‫آدم از نظر ذهنی آزاده تا به هر جایی بره
‫این‌جوری یک جای پای سفتی داری
‫که بتونی از روش بجهی
‫یک روزی تو باب بودیم
‫که یک مردی اومد پای صندوق
‫و با دیدنش یک احساسی به‌م دست داد
‫و فرانک بوث همون‌جا [در سرم] زاده شد
‫بیایید بُکُنیم!
‫هر جُنبنده‌ای رو می‌کنم!
‫و با اینکه به نظرم فیلم‌هامون
‫تفاوت زیادی باهم دارند
‫اما خودمون سری از هم سوا داریم
‫و از شوخ‌طبعی نزدیکی برخورداریم
‫کمربندت رو
‫ببند!
‫قانونه!
‫دیگه نبینم بچسبونی پشت کسی ها!
‫- دیگه نبینم! ‫- به‌ش بگو که دیگه نمی‌چسبونی!
‫هرگز!
‫یه حرفی از دیوید خیلی به دلم نِشست
‫می‌گفت عاشق فیلم ساختنه، عاشق تدوین کردن
‫و چاره اندیشیدنه
‫اما بعد فیلم درمی‌آد و وقت دلشکستگی ‫می‌رسه!
‫عجب جمله‌ای!
‫با چنین احساسی آشنا ام
‫دوست داشتم تا مارگارت همیلتون زنده بود ‫او و دیوید رو
‫باهم ملاقات می‌کردم
‫این دیگه محشر می‌شد
‫یک زمانی هنرمند تنگ‌دستی بودم ‫و تو نیویورک
‫تو یک رستوران پیشخدمت بودم
‫دیوید لینچ مشتری اون‌جا بود
‫از اینکه همیشه پنکیک سفارش می‌داد و یک عالم ‫شیره‌ی افرا به‌ش می‌زد
‫خیلی جا می‌خوردم
‫چند لایه پنکیک، کره‌ی آب‌شده، ‫شیره‌ی افرای ولرم
‫و یک برش هم ژامبون خوک
‫شیره‌ی افرا که ‫می‌خوابه رو ژامبون
‫طعم بی‌نظیری به بار می‌آره!
‫بسیار خوشتیپه، ‫یک نیمچه کاریکاتوری از
‫مردم‌داری و بی‌پردگی ایالت‌های میانی
‫که به نظرم در یک‌سری از پرسش و پاسخ‌هاش ‫هم پیداست
‫باز هم پای می‌خواهید؟ یک پای درسته؟
‫بله می‌خوام، خانم جانسن
‫و یک تکه کاغذ و یک مداد
‫بنا دارم یک شعر حماسی درباره‌ی
‫این پای خوشمزه بنویسم
‫سال 2001، رفتم جشنواره فیلم نیویورک
‫تا "مالهالند درایو" رو ببینم
‫آخرش، لینچ اومد
‫و همون‌جور که ازش انتظار می‌رفت ‫خیلی سربسته...
‫درباره‌ی فیلم حرف زد
‫No hay banda ‫(بندی در کار نیست)
‫بندی در کار نیست
‫یادمه یکی ازش پرسید
‫"معنای این فیلم چیه؟"
‫او هم دراومد که «به گمونم خودت بدونی»
‫همین و بس
‫می‌دونم دوست نداری درباره‌ی...
‫معنای چیزهایی که ‫در فیلم‌هات هستند...
‫حرفی بزنی، اما دست‌کم...
‫می‌شه خاطرجمع بشم ‫که کلا از مرحله پرت نیستم؟
‫نه
‫و بعد یکی پرسید که ‫«می‌شه از ارتباط‌تون با...
‫"ج. ش. آز" در رابطه با...
‫[ساخت] "جاده مالهالند" حرف بزنید؟
‫و بعد جواب داد که
‫«هیچ روزی نیست که من...
‫«به "جادوگر شهر آز" فکر نکنم»
‫این فروتنی او در برابر یک اثر هنری دیگه
‫برای من به عنوان یک فیلم‌ساز
‫نقطه‌ی عطفی بود
‫از اون‌جایی که این حرف ‫رو با شگفتی کودکانه‌ای زد
‫در تمام بازبینی‌های بعدی‌م ‫از "جاده مالهالند"
‫همیشه به چشم
‫گلچینی از [عناصر] "ج. ش. آز" نگاهش کردم
‫احتمالا یک بخشی از این مربوط به ‫فاصله گرفتن از
‫«ایما و اشارات گُل‌درشتِ» ‫فیلمی مثل "وحشی‌سرشته"
‫و یک بخشی هم مربوط به ساختار این فیلمه
‫ایده‌ی رویا در چهارچوب خودآگاهی شخصیت
‫اساسا دو-سوم فیلم رو در بر می‌گیره
‫یک رویانما از منظر زندگی داستانی
‫"جاده مالهالند" سیاحتی‌ست درون
‫شخصیتی به انام بتی ویلکس
‫یک بازیگر مشتاق و شاداب
‫که با آرزوهای بزرگ به هالیوود آمده
‫او به سرعت با سلسله شخصیت‌هایی روبرو می‌شه
‫که هرکدوم در جست‌جوی چیزی هستند
‫و به سرعت درون معماهایی می‌افته
‫که فراسوی درک و فهم خودش اند
‫همین‌طور عاشقانه‌ی غیرمنتظره‌ای ‫که کمابیش سرکشانه‌ست.
‫و در فرایند کند و کاو در این معما
‫با زن دیگری آشنا می‌شیم
‫که بسیار شبیه بتیه
‫و اسمش دایان سلوینه
‫و با یک دنیای در سایه آشنا می‌شیم ‫که او درش زندگی می‌کنه
‫یعنی بسیار شبیه بتیه
‫اما نسخه‌ی شکست‌خورده‌ی زندگی اوست
‫کامیلا
‫برگشتی
‫ما به رویاها و ‫خیالات و آرزوهای بتی
‫دسترسی داریم
‫و بعد با کنار رفتن سرپوش
‫متوجه می‌شیم که در زندگی ‫دایان سلوین...
‫امید چیزی می‌رفته که هرگز اتفاق نیفتاده
‫انگار که لینچ بخواد بگه
‫«قرار نیست با تماشای او ‫در خانه‌ی نمور هالیوودی‌ش
‫درحالی که نقشه‌ی قتل می‌کشه
‫و مُسَخّر زشتی افکار خودش شده
‫آن‌چنان چیزی از این ‫شخصیت دستگیرمون نمی‌شه
‫بلکه قراره با تماشای او ‫در بهترین حالت خودش
‫به چیزهای خیلی بیشتری ‫از او پی ببریم»
‫شرط می‌بندم بتی تو باشی!
‫بله، خودم هستم، خانم لنوار
‫تواناترین، مستعدترین
‫امیدوارترین و محبوب‌ترین
‫ممنونم
‫دایان
‫و طی این فراید
‫تصورات دایان از نسخه‌ی زیباتر ‫دوست‌دخرش رو ‫می‌بینیم
‫که بسیار غم‌انگیز هستند
‫اسمت چیه؟
‫و راه دستیابی به نسخه‌ی بهتر او
‫برهنه ساختن او از تمام هویت‌شه
‫دایان سلوین، گمونم اسمم همین باشه
‫پیش گرفتن چنین رویه‌ای بَسْ تکان‌دهنده‌ست
‫چون گاهی به ما می‌گه که ‫راه شناختن یک شخصیت...
‫نه از بررسی واقعیتش، که با کاویدن رویاهاش به دست می‌آد
‫هی، خوشگله
‫وقت بیدار شدنه
‫"جاده‌ مالهالند" واروونه‌ی "ج. ش. آز"ـه
‫اون‌جا ما دروتی رو به خونه برمی‌گردونیم
‫این‌جا، خانه‌ی دایان سلوین...
‫جایی نیست که او بخواد به‌ش برگرده
‫و این‌جا نسبت به "آز" با روایتی به غایت ‫تیره‌تر روبرو هستیم
‫دوباره که فیلم رو دیدم
‫از ترسیم بی‌رحمانه‌ای که از ‫هالیوود به جا گذاشته تکان خوردم
‫انگار که برای لینچ یک فیلم شخصی باشه
‫ترسیمی که از هالیوود ‫به دست داده آدم رو به یاد
‫یک زخم عمیق و از-پیش-دانسته ‫در درون خود او می‌اندازه
‫امکان نداره این دختر در فیلم من بازی کنه!
‫همین دخترْ
‫نگاه کن، این دختر جایی در فیلم من نداره
‫دیگه فیلم تو نیست
‫و برای من هیچی وحشتناک‌تر از ‫اون لحظه‌ای نیست
‫که کارگردان می‌گه
‫همین دخترْ
‫برای اینکه می‌بینی طرف اختیاراتش رو
‫تسلیم نیروهای مافوق خودش کرده ‫تا فقط بتونه تو این عرصه بمونه
‫و در فرایند فیلم‌سازی در هالیوود
‫شاهد کم‌تر حقیقتی هستیم که ‫تا این حد و اندازه...
‫بی‌رحمانه باشه
‫یعنی تا جایی که من می‌دونم، ‫این فیلم حتی می‌تونه یک کار مستند باشه
‫محرومیت از ویرایش نهایی
‫یعنی محرومیت از آزادی مطلق در آفرینش
‫و این یعنی محکومیت به شکست
‫و مردن
‫و من مُردم، بله
‫به نظرم در کار لینچ خیلی چیزها وجود دارند
‫که برگرفته از "ج. ش. آز" هستند
‫و خیلی چیره‌دستانه به کار گرفته شده اند
‫مثلا لب زدن ربکا دل ‫ریو با نسخه‌ی اسپانیایی
‫"گریستن"، اثر روی اُربیسن
‫مثل شنیدن صدای ضبط‌شده‌‌ی ‫باورنکردنی جودی گارلنده
‫که بر صدای خودش لب می‌زنه ‫و "بر فراز رنگین‌کمان" رو می‌خونه
‫تماشای لب زدن شخصیت‌ها
‫در "ج. ش. آز" [یک عنصر] بنیادینه
‫و در کارهای لینچ هم همین‌طور
‫با خودم می‌گم، لابد [لینچ] بچه که بوده
‫خبر داشته که گارلند داره دهانش رو ‫برای صدای خودش...
‫تکون‌تکون می‌ده
‫جذبه و غرابت اسرارآمیزِ...
‫اجرای ربکا دل ریو...
‫یعنی "آز"
‫خانم گیس-آبی یعنی آز
‫یکی دو لحظه‌ی فوق ‫العاده در "ج. ش. آز" داریم
‫که شاهد نمای بسته از چهره‌ی عجوزه
‫مرد حلبی، و شیر بزدل هستیم
‫که هنر گریم رو به ما نشون می‌ده
‫و گمان می‌کنم که لینچ خیلی خودخواسته
‫با این شمایل بازی می‌کنه
‫مثلا تو همین فیلم "با من به آتش بیا"
‫لینچ یه حرکت ساده‌ای زده، ‫لارا پالمر داره با دوست‌پسر سابقش...
‫حرف می‌زنه، ‫بعد با یک هارد کات برمی‌گردیم به لارا
‫که ماتیک مشکی زده و داره می‌خنده
‫بعد دوباره کات، و این خیلی ترسناک ‫و دلهره‌آوره
‫ریشه‌ی این گریم‌های ساده
‫به تئاتر برمی‌گرده
‫عجوزه سبز-چهره پیش چشم [لینچ] می‌آد
‫و اون ماتیک مشکی رو برای لارا پالمر ‫در نظر می‌گیره
‫و فکر می‌کنم این درباره‌ی مرد پشت ‫رستوران وینکی
‫در فیلم "جاده مالهالند"
‫که البته به نظر من زن باشه، هم درست باشه
‫این [موجود] نمودی از هنر تئاتریه
‫اما از لحاظ احساسی ‫حقیقی‌تر از...
‫صرفِ دیدن کسیه که نشسته اون پشت
‫و هات داگ یا سنجاب سرخ می‌کنه
‫اون گریم سیاه با چشمان دور-سرخ
‫حاکی از انتخابی قاطع، ‫عجیب و سخت بی‌پروایانه‌ست
‫و فکر می‌کنم این انتخاب یکسره متاثر از
‫سبعیتی‌ست ‫(وحشیگری)
‫که وجودش در "ج. ش. آز" مسلمه
‫به نظر من
‫فصل مشترک "ج. ش. آز" و آثار لینچ
‫گونه‌ای بی‌پروایی ناخودآگاهه
‫که شخصیت رو بر این می‌داره
‫تا درهایی رو باز کنه که نباید باز کنه
‫سراغ نشانی‌هایی بره که نباید بره
‫زاغ سیاه کسانی رو چوب بزنه که نباید بزنه
‫شخصیت‌ها آشوب رو به زندگی خودشون ‫فرامی‌خونند
‫چرا که نیازمند دانستن اند
‫درگیر یک معمایی شدم
‫الان وسط یک معما ام
‫و سر تا تهش یک رازه
‫در بیشتر کارهاش، ‫یک مضمون روایی پیش‌پاافتاده رو
‫به کار می‌گیره
‫شخصیت‌هایی که کارآگاه ‫معماهای مابعدالطبیه، معماهای کیهانی اند
‫و گاهی هم در معرض مخاطره و وحشت خودشون
‫گُردن! گردن!
‫حالا اگه به دروتی و آز نگاه کنیم
‫او هم یک کارآگاه کوچکه، همراه سگش و یک سبد
‫از او خواسته شده به ‫چنین سفر دیوانه‌واری بره
‫و جاده‌ی زرد آجری رو دنبال کنه
‫چیز آیرونیکی که با فکر کردن ‫به "ج. ش. آز" به ذهنم می‌رسه
‫اینه که این فیلم رو جفت ابدی ‫فیلم "بر باد رفته"
‫در نظر می‌گیرم
‫دو اثر کاملا بنیادین
‫که هردو دست یک نفر (ویکتور فلمینگ) ساخته، ‫و در یک سال منتشر شده اند
‫و این یک بیانیه عجیب درباره‌ی ‫ناخودآگاه آمریکایی‌ به حساب می‌آد
‫خونه
‫من می‌رم خونه
‫یک فکری می‌کنم ببینم چطوری برش گردونم
‫وقتی به فیلم‌های لینچ نگاه می‌کنی
‫که سخت نشات‌گرفته از قانون ناخودآگاه هستند
‫چرا نباید "آز" رو متنی ‫بنیادین برای لینچ به شمار آورد؟
‫موندم که او با گذشت زمان
‫بالاخره راهی به سوی
‫گونه‌ای از سبک ‫بی‌نظیر خودش می‌جست
‫اما به هر حال "آز" به فکر او وسعت داده
‫و نظری بلند و گسترده به او بخشیده
‫فکر نکنم که یافتنِ الهامات و ‫درس‌های آرامش‌بخش جدید
‫در یک کارِ واحد، چیز عجیبی باشه
‫به همون نحوی که ممکنه در انجیل کنکاش بکنیم
‫به باور من کارکرد "آز" برای لینچ
‫مانند نوعی متن بنیادین بوده
‫بله!
‫تار و پود کارش با همون اشارات و لحظات "آز"ی ‫به هم بافته شده
‫که راه خودشون رو به ‫ذهن خلاق لینچ باز کرده بودند
‫احساس من اینه که کارِ او ‫تحت تسلط منطق‌گریزیه
‫و خیلی از بهترین ایده‌هاش رو ‫در عوض ذهن خودآگاه
‫از سیر و سیاحتی در
‫ ‫ناخودآگاهش به دست می‌آره
‫در برخی کارهاش، ‫در صدد اثبات این قضیه‌ست که
‫به محض اینکه ما...
‫با اثار، تصاویر، قصه‌ها...
‫و شخصیت‌های خاصی روبرو می‌شیم، ‫در ذهن ما حک می‌شن
‫و دیگه چشم پوشاندنی در کار نیست
‫و اون اثر به نوعی در کنه وجود ما ‫ثبت و ضبط می‌شه
‫و اون‌قدری که "آز" در کنه وجود لینچ ‫نشسته
‫در وجود فیلم‌ساز دیگری ننشسته
‫این اشارت این‌قدر زیاده که ‫موندم...
‫مثلا ممکنه لینچ خودش بگه...
‫«عاشق تماشای لب زدن مردم با آهنگ‌ها ام»
‫این کار تقریبا در تک‌تک فیلم‌هاش دیده می‌شه‌
‫و در برخی، ‫مثل "جاده مالهالند"، تا چندین بار
‫و همیشه هم در مقابل پرده
‫♪ و خواهمت دید ♪
‫♪ و تو نیز مرا ♪
‫♪ و خواهمت دید ♪
‫با خودم می‌گم نکنه این ‫رویای او از "ج. ش. آز" باشه
‫منظورم روشنه؟
‫مثلا در عالم رویاهای لینچ
‫دریافت او از "ج. ش. آز" بدین شکله
‫دروتی مقابل پرده‌ها، ‫در مقام خواننده‌ای پُراحساس
‫و نه در قالب دختربچه‌ی 12-ساله‌ی روستایی ‫با لباس کتان
‫♪ مخمل بر تن... ♪
‫♪ بر فراز رنگین‌کمان ♪
‫اما در همین مورد چیزی که به نظرم
‫خیلی دلچسب می‌آد
‫فراداستانی در پس داستان "ج. ش. آز"ـه
‫و آن هم داستان جودی گارلنده
‫برجستگی او، بزرگی او
‫جفای سختی که در ‫مقام یک نابغه‌ی هالیوودی
دامنش رو می‌گیره
‫تراژدی زندگی او، تباهی زندگی او
‫نمی‌دونی ذره ذره و روز به روز آب شدن ‫عزیزت
‫اون هم جلوی چشم‌هات
‫چه حسی داره!
‫به گمانم این مورد هم، ‫به قدر خودم فیلم
‫- برای لینچ اثر گذار باشه ‫- شب بخیر، جونم
‫این داستانی‌ست بیرون از داستان [اصلی]
‫به به زعم من این خاصیت لینچه
‫چرا که او همیشه در حال بازگوی داستانی
‫ورای داستان اصلیه، ‫و به نحوی می‌گه:
‫«داستان بزرگ‌تر از این حرف‌هاست، ‫گسترده می‌شه!»
‫و "جاده مالهالند" به ‫چشم من از اون فیلم‌هایی‌ست که
‫لینچ در قالب ساخت جهانی از احتمالات عظیم ‫و اسرار بزرگ
‫و بعد نمایاندنش به ما
‫به همون شیوه‌ای که ‫در "آز" استفاده شده
‫تمام و کمال از پس‌ش برآمده
‫- احوالت؟ ‫- احوال خودت؟
‫صحنه‌ای که ارتباطش با...
‫دروتی و "آز" برای من خیلی برجسته‌ست
‫صحنه‌ی شاهکار هنرآزمایی بتیه
‫اول، تماشای بازی او در مقابل ریتا
‫که متن رو خیلی ناشیانه ادا ‫می‌کنه و معلومه که بازیگر نیست
‫و این [بازی بد ریتا] به نوعی
‫مراد دل دایان سلوین هم هست
‫برو بیرون تا...
‫تا چی؟
‫تا نکشتمت!
‫خب این‌جوری که می‌اندازنت زندان
‫تماشای دگرگونی او
‫در صحنه‌ی آزمون بازیگری
‫و ایفای نقش بسیار متفاوتش
‫برای من خیلی الهام‌بخشه
‫برو بیرون تا...
‫صحنه کلا بازتعریف می‌شه
‫و ما رو از دریچه‌‌ای دیگر با کم ‫و کیف اون صحنه‌ی تمرینی روبرو می‌کنه
‫تا چی؟
‫و به نظر من شفاف‌سازی مختصر و مفیدِ...
‫اثر لینچ، این‌جوری باشه:
‫ نه تنها واقعیت‌های چندگانه
‫بلکه تفاسیر چندگانه در مقام قاعده
‫و نه استثنا
‫فراوانی احتمالات
‫تا نکشتمت...
‫بدل شدن به او به بازیگریْ
‫فراتر از انتظارات ما هیجان‌انگیزه
‫آن هم پس از تماشای ‫شاه‌اجرای نائومی واتس
‫که [در ابتدای نقش] اون‌قدر ناامیدکننده‌ ‫ساده‌لوح و خام ظاهر می‌شه
‫که رابطه برقرار کردن باهاش
‫به عنوان یک شخصیت دشواره
‫و بعد رویارویی با این ‫پیچیدگی دور-از-چشم‌داشت
‫که به نظر من سرشت مرکزی کار لینچ ‫محسوب می‌شه
‫بیان اینکه ما ‫به معنای واقعی کلمه چندگانه هستیم
‫و به مراتب بیش از اون چیزی هستیم
‫که خودمون در نظر می‌آریم
‫و در این بین آنچه به زعم من ‫با "آز" در پیونده
‫همون لحظاتیه که دروتی جسارت پیدا می‌کنه
‫بیم هرگز به خونه ‫نرسیدن رو پس می‌زنه
‫و اگرچه شاید هیچوقت "آز" رو ترک نکنه
‫به لزوم حضورش در آن‌جا پی می‌بره
‫می‌ترسم
‫می‌ترسم خاله اِم، می‌ترسم
‫و دست‌کم با مرد حلبی و مترسک
‫و شیر بزدل دوست می‌شه
‫بخش غیرمنتظره‌ی این سفر
‫تبدیل شدن دروتی، ‫این دختر کوچولو به چنین قهرمانیه
‫اما احساس می‌کنم این موضوع به بهترین نحو
‫روی ذهن دیوید لینچ جوان اثر گذاشته
‫و دستش رو باز گذاشته، ‫یا به‌ش الهام بخشیده تا
‫شخصیت‌هایی رو ‫با حداکثر ظرفیت درونی بیافرینه
‫بیا دیگه، عین تو فیلم‌ها
‫من وانمود می‌کنم که یکی دیگه ام
‫همون‌قدری که اولین بار با تماشای...
‫"جاده مالهالند" ویران شدم
‫و به همون اندازه‌ای که من رو ترسوند
‫چون واقعا تا مغز استخون تکون خوردم...
‫حالا مقدار زیادی امید رو هم درش می‌بینم
‫چرا که احساس می‌کنم لینچ بهترین صورت از
‫اون شخصیت‌ها رو هم در ‫اختیار ما بینندگان قرار داده
‫جذاب‌ترین، الهام‌بخش‌ترین
‫و امیدوارترین [صورت‌شون]
‫شبیه یک نفر دیگه شدی
‫به نظر من که [لینچ] کمابیش خوشبینه
‫و همین فیلم هم در نظر من ‫گواهی بر این قضیه‌ست
‫یعنی هرچقدر هم که تیره‌ست
‫می‌شه به عنوان فیلمی ‫خوش‌بینانه هم نگاهش کرد
‫و فکر می‌کنم که او با ‫دروتی همذات‌پنداری می‌کنه
‫اما کسی چه می‌دونه؟ ‫شاید او بخواد بگه
‫«من عجوزه رو هم درون خودم دارم
‫شیر بزدل رو هم دارم
‫و جادوگر مکار رو هم دارم»
‫به گمونم اون تمام این شخصیت‌ها رو ‫درون خودش داره
‫همه‌ی ما داریم، و حرف او هم همینه
‫همه‌ی این شخصیت‌ها ‫رو درون‌مون داریم
‫به بیان جوزف کمپل
‫چهارچوب اصلی بسیاری از فیلم‌ها ‫حول سفر قهرمان شکل می‌گیره
‫اما به نظر می‌آد که تعدادی از فیلم‌ها
‫مشخصا فرمول
‫و زبان خاص "ج. ش. آز" رو دنبال می‌کنند
‫دارم آب می‌شم! آب شدم!
‫پول برای من اهمیتی نداره، ‫می‌خوام پرده رو بکشم
‫می‌خوام جادوگر رو ببینم
‫من سگت رو می‌خوام
‫بارنی
‫بده‌ش به من
‫این فیلم تقریبا به تمام ژانرهایی ‫که می‌شناسیم
‫یک گریزی زده
‫ماجراجویی...
‫بگیریدشون!
‫موزیکال...
‫کمدی...
‫آه! آه!
‫درام
‫علمی تخیلی
‫و حتی ترسناک
‫کمک! کمک! کمک!
‫مثلا" لبفسکی بزرگ"
‫که قصه‌ای عجیبْ "جادوگر شهر آز"ی داره
‫یه فیلم کمُدیه، کُمدی استونر* ‫(درگیر با مواد مخدر)
‫این‌جا شما با قهرمانی ناخواسته طرف اید، ‫مثل دروتی،
‫که گرفتار در گردبادی خارج از فهمش
‫پول‌ها کجاست، لبفسکی؟
‫سر از دنیایی متفاوت و به مراتب‌ ‫ژرف‌تر و تیره‌تر از
‫زندگی نسبتا ساده و ‫عوامانه خودش درمی‌آره
‫و با سلسله شخصیت‌هایی جادویی ‫آشنا می‌شه
‫که آگاهی محرمانه‌ای رو در ‫اختیار او می‌گذارند، که به طرز جالبی
‫ خیلی‌هاشون از ابتدا ازش برخوردارند
‫گاهی تو خرسه رو می‌خوری... ‫(سختی رو شکست می‌دی)
‫سپاس‌گزارم
‫و گاهی خرسه تو رو می‌خوره
‫و در آن سوی طیف ژانرها
‫فیلم‌هایی رو داریم که در ‫گستره‌ی علمی تخیلی، ترسناک
‫و فانتزی سیاه جای می‌گیرند، ‫مثلا "سوسپیریا"
‫که از قضا اشتراکات زیادی با "ج. ش. آز" داره
‫این‌جا خانم جوانی رو داریم که...
‫راهی دنیایی سورئال، ‫ناجور و رنگارنگه
‫و در این بین با افرادی روبرو می‌شه
‫که باقی عمر او رو دستخوش ‫دگرگونی می‌کنند
‫همچنین "هزارتویِ پَن"
‫و "ستون فقرات شیطان" ‫اثر اثر گیرمو دل تو رو
‫مانندگی‌های زیادی با "ج. ش. آز" دارند
‫این‌جا هم با جوانانی طرف ایم
‫که پا به ‫سناریوهایی رویاگون می‌گذارند
‫و با موجودات جالبی روبرو می‌شن ‫ک ازشون سمت و سو می‌گیرند
‫و به نحوی دگرگون‌شده ‫از دل ماجرا بیرون می‌آن
‫"پس از ساعات کاری" اثر اسکُرسیزی هم...
‫حال و هوای "ج. ش. آز" رو داره
‫می‌شه یک استراحتی به من بدی؟
‫خیلی دلم می‌خواد برم خونه
‫باید تا اون مِی‌خانه برم
‫و کلیدهام رو بگیرم تا بتونم برم خونه
‫تو کجا زندگی می‌کنی؟
‫می‌تونی... می‌تونی من رو ببری خونه؟
‫"آلیس دیگر این‌جا زندگی نمی‌کند" ‫هم
‫از خیلی جهات شبیه به "ج. ش. آز"ـه
‫فیلم با کودکیِ سپیداجی-رنگ او در ‫مونته‌ری شروع می‌شه
‫و مابقی فیلم درباره‌ی بازگشت به خانه‌ست
‫سرانجام او بر این می‌شه ‫تا در توسان بمونه
‫اما نمای آخر فیلم به ما می‌گه
‫که او خانه‌ی جدیدش رو یافته، ‫پس به خانه رسیده
‫حتی فیلمی مانند "اینک آخرالزمان"
‫با "ج. ش. آز" خالی از شباهت نیست
‫اما در "اینک آخرالزمان" خانه‌ای ‫در کار نیست
‫- یعنی که با شروع فیلم در... ‫- سایگون
‫تُف
‫هنوز تک و تنها کف سایگون ام
‫و طرف هیچ دلش نمی‌خواد اون‌جا باشه
‫پس به نحوی، ‫کارش بعد از توفان و در آز آغاز می‌شه
‫بعد در سرزمین غریب، با توسل به روان‌گردان
‫راهی سفری معنوی می‌شه
‫و بعد با مشتی آدم عجیب آشنا می‌شه
‫که در مسیر یافتن کسی که...
‫از اساس یک جادوگر به حساب می‌آد، ‫کمکش می‌کنند
‫می‌شه با سرهنگ کورتز صحبت کنیم؟
‫آهای، مرد، تو قرار نیست با سرهنگ ‫حرف بزنی
‫بلکه باید به‌ش گوش بدی
‫از طرفی سرهنگ کورتز باابهت، نیرومند
‫و سرشناس رو داریم
‫که همه با ترس و احترام ازش حرف می‌زنند
‫و بعد معلوم می‌شه که او هم جادوگره و هم عجوزه
‫و دست آخر دیوید لینچ که پادشاه قدرقدرتِ
‫بافتن زبان ‫دیداری و شنیداری
‫و زبان موضوعی و روایی "ج. ش. آز"
‫به آثار خودشه
‫آه، عجب خوابی دیدم ها!
‫تو هم بودی!
‫و تو، و تو!
‫برای مثال، فصل سوم "توئین پیکس"
‫از جلوه‌های ویژه‌ی تماشایی و بسیار مدرنی ‫برخورداره
‫اما لینچ از بسیاری از ترفندهای به‌کاررفته
‫در "ج. ش. آز" نیز بهره برده
‫ترفند قدیمی انتقال شفافیت ‫که دیگه هیچکس ازش...
‫استفاده نمی‌کنه، ‫مگر اینکه بخواد این‌طور نشون بده
‫که کار واقعا در دهه 50 ساخته شده
‫درواقع خودش به استفاده ‫از این ترفند قدیمی آگاهه
‫دیوید لینچ به‌مون نشون می‌ده که ‫دستگاه دودزا کجاست
‫جادوگر خود اوست
‫چرا نمی‌خواستی حرفی از جودی بزنی؟
‫جودی کیه؟
‫آیا جودی چیزی از من می‌خواد؟
‫چرا خودت از جودی نمی‌پرسی؟
‫بگذار برات بنویسم
‫می‌شه گفت او‌نقدری که "ج. ش. آز"
‫به لینچ در ساختن آثار سورئال عوام‌پسند
‫یاری رسونده، عیسی مسیح
‫به دیگر فیلمسازان سورئالیست
‫مثل خدورفسکی یا بونوئل
‫کمک نکرده
‫او در مقام فیلمساز و هنرمند
‫خوش‌ذوق‌تر از اونیه که بخواد به قِی کردن ‫"ج. ش. آز" بسنده کنه
‫کاری که او می‌کنه برداشتن تمام چیزیه که ‫ما هم می‌دونیم
‫و بعد خرد کردن این ‫دانسته‌ها به اجزای تشکیل‌دهنده
‫و درهم‌آمیزی دوباره‌شونه، ‫که حالا یا در زیر عناصر دیداری
‫یا موضوعی یا مُتیف‌های موجود در تمام آثارش ‫مدفون اند
‫یا به شکل سطحی و عیان، مثل "وحشی‌سرشت" ‫به چشم می‌آن
‫بعید نیست حتی...
‫توتوی "جادوگر شهر آز" رو هم تصور بکنید
‫به زعم من، ‫این ادای احترامی‌ به این فیلم فوق‌العاده‌ست
‫"جادوگر شهر آز" ‫فیلمیه
‫که باعث شده مردم برای دهه‌ها ‫رویابافی کنند
‫و این فیلم یک خاصیتی داره...
‫اون هم این‌که، کیهانیه
‫و با آدمی‌زاد حرف می‌زنه
‫اون هم به شکلی عمیق
‫نکته‌ی جالب درباره‌ی "وحشی‌سرشت"
‫وجود "جادوگر شهر آز" در ‫مفاد فیلم
و افسانه‌شانسی اونه
‫خیلی بد شد که
‫نتونست جادوگر پیر آز رو ببینه
‫و چند تا پند حسابی ازش بگیره
‫خب مانچکینی در این فیلم وجود نداره، نه؟
‫چرا، یه مانچکین هم هست
‫یه مانچکین هم هست
‫شخصیت‌های فیلم "وحشی‌سرشت"
‫"جادوگر شهر آز" رو تماشا کرده اند
‫تا حالا شده بری تو فکر
‫بعد صدای باد به گوش‌ت بخوره
‫و یک‌هو عجوزه‌ی خبیث شرق رو ببینی
‫که پروازکنان داره می‌آد؟
‫و ازش به عنوان ایده‌آلی ‫در زندگی خودشون یاد می‌کنند
‫که هرگز به‌ش نمی‌رسند
‫همچین پولی
‫ما رو یک‌راست می‌رسونه ‫اون‌سر جاده‌ی زرد آجری
‫خب، البته که اون‌قدرها هم عین ‫شهر زمردین* نیست
‫پیوسته به اون فیلم‌ اشاره می‌کنند
‫و مرادشون از آسایشِ خانه ‫فیلم سرزنده‌ی
‫"جادوگر شهر آز"ـه
‫آه، ای کاش یه جایی بودم بالای رنگین‌کمون
‫ای گندش بزنن
‫یک جایی هم بود که ویلیام دافو
‫به لارا دن دست‌درازی می‌کنه، ‫و او سه مرتبه پاشنه‌های قرمز-رنگش رو
‫می‌زنه به‌م
‫نمی‌شه ازش گذشت، و همه هم می‌دونن بعدش ‫چه اتفاقی می‌افته
‫اما صحنه کات می‌خوره و اتفاقی نمی‌افته
‫او همچنان در آزه
‫چون لینچ درحال بازگوی ‫داستان "ج. ش. آز" نیست
‫بلکه مستغلات فرهنگی‌ای رو که
‫"ج. ش. آز" در آگاهی جمعی ما به ‫تصرف خودش درآورده به کار می‌بنده
‫تا بگه که برای این افراد، ‫خانه‌ای در کار نیست
‫تمام فضایلی که دروتی
‫در "ج. ش. آز" به دست می‌آره
‫در این‌جا رذایلی هستند که شخصیت‌ها صاحب می‌شوند
‫این رذایل اون‌ها رو ‫همون‌جایی که هستند نگه می‌داره
‫و اون‌ها به دنبال راهی اند تا باهاش ‫کنار بیان
‫یا اینکه خودشون رو خلاص کنند
‫عسلم، نمی‌خواد نگران این باشی که
‫چی به ضررته
‫یعنی می‌گم، نشستی این‌جا و داری ‫با یه آدم‌کش درجه‌یک اسم‌ورسم‌دار
‫ ‫مرزهای ایالتی رو رد می‌کنی
‫آدم‌کش نه عسلم، ‫سلاخ. پیازداغش رو زیاد نکن
‫شاهد این بازگشت فرهنگی عجیبِ
‫استفاده از چهره‌های جهانی دهه 50
‫که به نمادهای آمریکایی (آمریکانا) ‫بدل شده بودند هم هستیم
‫تقریبا در تمام فیلم‌های لینچ
‫شاهد تجلی این نمادهای آمریکایی هستیم
‫مثلا نیکلاس کیج در "وحشی‌سرشت"
‫داره نقش الویس رو بازی می‌کنه
‫بزنیم بریم تو این دیوونه‌خونه‌ی نیواُرلینز
‫بریم گردهمایی و یه ساندویج موز برشته ‫کاسب شیم
‫ممم
‫باشه
‫یا تقریا تمام شخصیت‌های "مخمل آبی"
‫نمودی از دهه‌ی 50 هستند
‫آدم‌بدها کاپشن چرم می‌پوشن ‫و باشگاه‌های شبانه می‌رن
‫- آبجو چی دوست داری؟ ‫- هاینکن
‫هاینکن؟ شاشیدم توش!
‫Pabst Blue Ribbon بزن!
‫در "توئین پیکس"
‫جیمز به معنای واقعی شبیه جیمز دینه
‫و آدری هُرن شبیه جوانی‌های اوا گاردنره
‫و مایکل سرای "توئین پیکس" هم
‫درست شبیه مارلن براندو ‫در "وحشی" لباس می‌پوشه
‫دل کوپر هم ‫شبیه کارآگاه‌های دهه پنجاهیِ فیلم‌های نوآره
‫و اصلا صورت مثالی این قضیه‌ست.
‫و این‌قدر بی‌نقصه که ‫به سرحد طنزگونگی می‌رسه
‫فیلم‌های لیچ با کهن‌الگوهای...
‫فیلم‌های نوآر پیوند سختی دارند
‫که در نوع خودش خیلی جالبه، ‫چون یکی در یکی از نخستین‌...
‫فیلم‌های نوآر، "فریادزنان برخاستم" ‫از "بر فراز رنگین‌کمان"
‫به عنوان مُتیف استفاده شده
‫پس می‌شه گفت که بین "ج. ش. آز"
‫و سرچشمه‌های فیلم نوآر هم پیوند دیرینه‌ای ‫وجود داره
‫رابرت، من...
‫تو رو به خدا این دختر خوشگل دیگه کیه؟
‫دیوید لینچ اغلب، شخصیت‌هاش رو
‫شبیه خانم‌های پوستر-پسندی مثل ‫مرلین مونرو یا بتی پیج
‫یا جین منزفیلد درمی‌آره
‫این دست شمایل معمولا از یک ‫نیرویی برخوردارند
‫مثل بتُ‌های همگانی اند
‫بله، این‌ها آمریکاناهای دهه 60 اند
‫اما همگی، نماد‌های جنسی هم ‫به حساب می‌آن
‫و او یک روگرفتی ازشون می‌سازه
‫تا ما رو به گذشته ببره و حس ‫نستالژی‌مون رو درگیر کنه
‫البته که این‌جوری دیدن فیلم‌هاش ‫هم خیلی لذت‌بخش‌تر می‌شه
‫بنابراین او تنها سورئالیست نیست، ‫سورئالیست عوام‌دوسته
‫اما همیشه زیر پوست ماجرا رو نشون شما می‌ده
‫به نظر می‌آد که این به اون معناست
‫که دهه‌ی 50 دوران خیلی گل و بلبلی بوده
‫و مردم اون‌ دوران حسابی خوش‌به‌حال‌شون بوده
‫اما مسلما زیرمجموعه از جامعه هم بودند
‫که روزگار بر وفق مرادشون نبوده
‫و نادیده انگاشتن این موضوع، ‫راه به وحشتی می‌بره
‫که همیشه آماده‌ی بروز کردن
‫و سایه گستردنه
‫دیوید لینچ این دو مورد رو ‫دست‌آویز قرار می‌ده و می‌گه...
‫«آهای، ‫نگاه کنید چقدر باهم فرق دارند!»
‫و حتی پا رو فراتر هم می‌گذاره
‫این دو مورد رو دست‌آویز قرار می‌ده و می‌گه
‫درواقع بدی همون چیزیه ‫که به خوبی معنا می‌بخشه
‫و برای همین سراغ مضامین همزادسازی ‫می‌ره
‫برای همین به واقعیت‌های ‫موازی رو می‌آره
‫برای همین سراغ افراد هم‌نام
‫با شخصیت‌های کاملا متفاوت می‌ره
‫این تویی؟
‫جفت‌شون خودتی؟
‫به نظر من در زندگی او تنها چیزهایی که...
‫همزاد اهریمنی ندارند
‫احتمالا قهوه و مراقبه باشند
‫- قهوه ‫- بازرس کوپر؟
‫شلی، می‌خوام یک راز کوچکی رو باهات ‫در میون بگذارم
‫اسمش قهوه‌ی جرجیاست، ‫تو قوطی پُر می‌شه،
‫طعمش هم به خوبی و شکوهمندی ‫تمام قهوه‌هاییه که تا حالا خورده ام
‫درسته
‫حتی سیگارها در "وحشی‌سرشت"
‫یک تهدید دائمی ان
‫و همه هم می‌دونن که دیوید لینچ ‫عاشق سیگاره
‫گُردن
‫اوف!
‫رویکرد "ج. ش. آز" هم با دوقطبی‌سازی
‫به همین شیوه‌ست
‫یک کانزاس سیاه‌سفید داریم و یک آزِ رنگی
‫یک جادوگر خوب، یک جادوگر بد
‫یکی رویاگون و یکی راستکی
‫و در جفتِ دنیاها، ‫هرکدوم‌شون قرینِ خودشون رو دارن
‫و این کارِ همیشگیِ دیوید لینچه
‫در فیلم‌های او خبری از
‫گل‌آلودگی موضوعات و معنای اخلاقی نیست
‫البته این هم بامزه‌ست
‫و این فقدان گل‌آلودگی، ‫اون هم در اندازه‌ی زیاد،
‫به خاطر اینه که فیلم‌های او برای مردم ‫زیادی گیج‌کننده ان
‫اما کار او دنبال کردن این چیزها
‫در سایه و روشنه
‫اون هم با به کار گرفتن منطقی ‫که درست از کار درمی‌آد
‫این‌جوری که مثلا، ‫باب یک نیروی اهریمنیه
‫ولی ما شاهد صحنه‌هایی نمی‌شیم که ‫با باب همدردی کنیم
‫یا از اینکه قبلا چه آدم خوبی بوده ‫جا بخوریم
‫و کوپر هم از نیروهای نیکه
‫و ما نمی‌بینیم که او گوش‌به‌فرمان نیمه‌ی ‫تاریکش شده
‫مگر همون وقتی که به معنای واقعی ‫مُسَخّر اهریمن می‌شه
‫عجیب شخصیت‌های پیچیده‌ای هستند
‫شخصیت‌هایی فوق‌العاده عمیق!
‫اما شما هیچموقع دَرنمی‌مونید
‫که باید همچنان از کوپر طرفداری بکنید یا نه
‫این کلاه MAGA* که می‌دونید چیه؟ ‫(دوباره آمریکا را عظمت دهید)
‫حرف این کلاه ماگا اینه که
‫«بیایید دوباره این اندیشه رو از سر بگیریم
‫«که آمریکای گذشته خیلی بهتر از حالا بوده»
‫حالا فکر کنید مارتی مک‌فلای ‫در "بازگشت به گذشته"
‫ کجا رفته بود
‫دهه‌ی 50 معرکه‌ست
‫زندگی همه روی رواله و کمابیش
‫همه‌چیز خوبه
‫اما واقعیت اینه که ‫هیچ‌چیز هیچ‌موقع خوب نبوده
‫فقط برای یک تعدادی خوب بوده
‫می‌تونم نامزد شهرداری بشم
‫شهردار زنگی، همین یکی رو کم داشتیم
‫بنشین و تماشا کن آقای کاروترز، ‫من شهردار می‌شم
‫نیرومندترین مرد هیل ولی می‌شم
‫و این شهر رو یک رفت و روب اساسی ‫می‌کنم
‫خوبه، ‫حالا فعلا از کَفِ همین‌جا شروع کن تا بعد
‫و به گمونم دیوید لینچ
‫که بزرگ‌شده‌ی بُیزی، آیداهوست
‫و بعد یک‌باره کلی این‌طرف اون‌طرف رفته
‫دست آخر سر از فیلادلفیای ‫کم-درآمد درمی‌آره
‫و اون‌جاست که اون روی سکه‌ی ‫آمریکا رو هم می‌بینه
‫یعنی تمام چیزی که پشت اون زرق و برق ساختگی ‫خوابیده
‫من فیلادلفیا زندگی کردم
‫و به نظرم "کله‌پاک‌کن" ‫داستان حقیقی فیلادلفیاست
‫♪ روزی بر فراز رنگین‌کمان ♪ ‫(از فیلم داستان فیلادلفیا)
‫♪ بالابالاها ♪
‫- چخبره، کانر؟ ‫- آروم باش، پیرمرد
‫و فکر نکنم تجزیه و تحیلیلش ‫این‌جوری باشه که
‫«آه، پسر، رودست خوردم
‫دهه 50 اون‌قدرها هم که ‫خیال می‌کردم جالب نبوده»
‫بلکه این‌جوری بوده که «اگه ‫این زندگی ماتیک و مربایی
‫و Leave It to Beaver-ی ‫(سریالی با موضوع طبقه متوسط خوشبخت)
‫و دخترهای پوستر-پسند دهه‌ی 50
‫وجود داشتند فقط به خاطر ‫این سیاهی وحشتناکیه
‫که من توان دیدنش رو دارم
‫و همگی روی شونه‌‌ی ‫اون [تیرگی] ساخته شدند"
‫پس یکی آمریکاست
‫و دیگری همزاد آمریکا
‫و رویای آمریکایی درواقع افسانه‌ی آمریکاییه
‫یا شاید هم رویای آمریکایی
‫دست در دست افسانه‌ی آمریکایی قدم می‌زنه
‫شیوه‌ای که لینچ معمولا ‫برای پرداختن به
‫زیر پوست آمریکا به کار می‌گیره
‫نمایش چگونگی رفتار با خانم‌ها
‫توسط اون بخش جامعه‌ست
‫که قراره بخش آرمانی جامعه باشه
‫همون بخشی که قرار بخش خوب جامعه باشه
‫به من نزدیک نشو!
‫پدر لارا پالمر مرد زیبنده‌ی دهه 50ـه
‫اما آشکارا بدی‌های بزرگی ‫در حق او می‌کنه
‫و بعد در "مخمل آبی"
‫جفری، ‫دروتی والن رو از درون کمد تماشا می‌کنه
‫- سلام، جونم ‫- خفه شو
‫بابا اومده، عنینه‌خانم! ‫بربن کجاست؟
‫و برای مدتی طولانی نظاره‌گر رفتاریه که ‫با او می‌شه
‫خبر مرگت زل نزن به من!
‫پس اساس این داستان ‫نگریستن جفری به...
‫تباهی این زنه، اون هم در جامعه‌ای
‫که خود او هم درش زندگی می‌کنه
‫و روحش هم خبر نداشته که ‫چنین بلایی به سر خانم‌ها می‌آره
‫من رو بگیر! دارم می‌افتم!
‫دارم می‌افتم!
‫پس ما برای این تفکر سنتی ‫یک همزاد عظیم هم داریم
‫تازه نه فقط برای خود آمریکا
‫که برای عصر طلایی هالیوود،
‫یعنی همون دستگاهی که لینچ ‫حالا درش کار می‌کنه
‫از هالیوود، کالیفرنا
‫همان‌جایی که ستاره‌ها رویا می‌سازند
‫و رویاها ستاره
‫پیوند بین جودی گارلند
‫و شخصیت دروتی
‫تا حد زیادی با بهشت و دوزخ ‫قابل مقایسه‌ست
‫رویای آمریکایی در برابر افسانه‌ی آمریکایی
‫و ما شاهد ارجاعاتی به نام دروتی ‫هم هستیم
‫مثلا در فیلم "مخمل آبی"
‫و "داستان استریت"
‫یک خیابان "گارلند" هم ‫در "بزرگ‌راه گمشده‌" داریم
‫با پدرمادرش زندگی می‌کنه، ‫ویلیام و کَندس دیتون
‫پلاک 814 خیابان گارلند
‫گارلند؟
‫ویندام اِرل این بلا رو سرت آورد؟
‫گارلند؟
‫اسم عجیبیه
‫جودی گارلند
‫در "توئین پیکس"
‫موضوع جودی مرتب مطرح می‌شه
‫به ویژه این پرسش، که اصلا جودی کیه؟
‫جودی کجاست؟
‫جودی کیه؟
‫تو که جودی رو دیدی
‫یعنی چی که جودی رو دیدم؟
‫و قرار نیست جودی ‫هیچوقت پیدا بشه
‫انگار که جودی به ‫منزله‌ی همون معمای بزرگه
‫فهمیدم، می‌شه به دوستم جودی ‫سلام کنم؟
‫- کجاست؟ البته! ‫- از دوستانمه، سلام، جودی
‫حالا بگو ببینم این جودی کیه؟
‫- چه‌کاره‌ست؟ ‫- از دوستانمه
‫یک دوست و بس.
‫یعنی یک دوستیه با پایان باز؟
‫آره، پایانِ باز
‫خب جودی الان کجاست؟
‫در آمریکاست
‫[جودی] تقریبا همزاد خودش ‫به حساب می‌آد
‫طوری که روی پرده نمایش، ‫یک انسان تمام و به کمال به نظر می‌آد
‫اما در زندگی واقعی، ‫جودی گارلند...
‫به دست فراموشی سپرده شد ‫و عین یک دختر معمولی بود
‫همچنین با سوءمصرف الکل و قرص ‫درگیر شد
‫اختلال خور[دن] داشت و ‫زود از دنیا رفت
‫47 سال بیشتر نداشت ‫که در هم شکست
‫دلم می‌خواست
‫و سخت هم کوشیدم
‫تا به رنگین کمانی که ‫می‌خواستم
‫بر فرازش برم باور داشته باشم
‫اما نشد. اصلا که چی؟
‫پس جودی کیه؟ ‫این پرسش پاسخی نداره
‫و تمام عمر جودی کارلند ‫صرف پاسخ دادن به این پرسش شد
‫من با یک تلویزیون سیاه‌سفید بزرگ شدم
‫پس تا سال‌های سال ‫از اینکه...
‫نسخه‌ی اصلی فیلم ‫رنگی بوده غافل بودم
‫اولین بار سال 1989 ‫فیلم رو به همون شکل اصلی خودش دیدم
‫و تجربه‌ی مکاشفه‌آمیزی بود
‫اما همین بازبینی هم نتونست
‫برداشت اولیه من از فیلم رو ‫محو بکنه
‫و این گواهی‌ست بر اینکه ‫تخیلات، چقدر در پیشبرد برداشت ما
‫از داستان‌هایی که شنیده ایم نقش دارند
‫احساس می‌کنم که شما رو ‫همیشه می‌شناخته ام
‫اما نمی‌شه که، می‌شه؟
‫احساس می‌کنم تو یک مقطعی از دبیرستان،
‫با چاپ 35 میلیمتری فیلم سر و کار داشتم
‫آخه آپارات‌چی بودم
‫البته شاید حافظه‌م درست یاری نکنه
‫عجیبه که یادم نمی‌آد ‫این اتفاق واقعا افتاده یا نه
‫آخه دوست دارم مسائل رو به ‫روش خودم به یاد بیارم
‫یعنی چی؟
‫یعنی اون‌جور که من یادم می‌آد
‫نه لزوما اون‌جور که اتفاق افتاده
‫"ج. ش. آز" با نگاه بزرگ‌سالانه‌م
‫به نظر یک‌جور [آرامبخش] کوآلیود
‫برای پرولتاریاست
‫شقایق
‫شقایق به خواب می‌بَردشون
‫این‌جوری که «همه‌چیز ‫همین‌جوری که هست خوبه»
‫«در بند بیشتر از این نباشید»
‫و درآمدن فیلم به رنگ سپیداجی
‫حرکت بسیار نیش‌دار و سرکوب‌گرانه‌ایه
‫چون وقتی که از این منظر نگاهش می‌کنی،
‫عین اینه که روحیه پیشگامی آمریکا ‫از بین رفته باشه
‫انگار به‌مون می‌گه دست از رویاپردازی ‫بکشیم
‫دست از آروزها بکشیم، ‫و قناعت پیشه کنیم
‫رویای آمریکایی پیش چشم ما از یک ایده‌آل
‫به دیگری تبدیل می‌شه
‫هر فیلمی یک رویداد ‫تکان‌دهنده‌ست
‫گردبادی که ما رو به قلمروی دیگری می‌بره
‫بابی بود
‫عمو لایل، سکته کرد
‫فیلم ما رو به یک دنیای دیگه می‌بره
‫و بعد صحیح و سالم ‫به خونه برمی‌گردونه
‫یا دست‌کم چشم‌اندازی شفاف
‫و روشن از جهان ‫اطراف‌مون ارائه می‌ده
‫خوبت شد، لاشی؟
‫و می‌تونه در دنیای کنونی کند و کاو بکنه
‫آره
‫و بنا دارم بابت اینکه
‫به شما حضرات گفتم همجنس‌باز، ‫یک عذرخواهی بکنم
‫دمتون گرم رفقا
‫درس زندگی به من دادید
‫لولا!
‫هرکدام از این‌ها سفری متفاوت ‫با دیگری هستند
‫اما وجه مشترک‌شون در ‫اینه که هنگام تماشای فیلم
‫یک وضعیت انتقالی [برامون] ‫به وجود می‌آد
‫در بسیاری از فیلم‌های کودک، ‫موضوع، آشتی کردن با این واقعیته که
‫انسان باید راهی برای ‫زیستن در دنیای حاضر بیابه
‫چرا که جای بهتری برای رفتن نیست
‫همین موضوع رو میان ‫"پیتر پن" و هرگزآباد داریم
‫یکی از نکات اساسی این فیلم ‫کندوکاو در هرگز آباد...
‫و همین مسئله‌ی هرگز بزرگ نشدنه
‫که اون‌قدرها هم تعریفی نیست
‫- آه، مادر. ما برگشتیم ‫- برگشتید؟
‫همه غیر از پسران گم‌شده
‫هنوز آماده نبودند
‫- پسران گم... آماده؟ ‫- که بزرگ بشن
‫برای همین برگشتن هرگزآباد
‫- هرگزآباد؟ ‫- آره، اما من آماده ام
‫اْی؟
‫که بزرگ شم دیگه
‫همین‌طور در "جایی که وحشی‌ها هستند"
‫که با "ج. ش. آز" و "پیتر پن"
‫مانندگی زیاد داره
‫ایده‌ی وجود داشتن دنیایی که درش ‫کودکی حکم‌فرماست
‫و قوانین به کار بسته نمی‌شن
‫بی حرکت!
‫چرا
‫و بعد که مکس به‌ش می‌رسه
‫می‌بینه که وجود همچون ‫قوانینی خالی از حکمت نیست
‫چرا...
‫چرا؟
‫خب، نمی‌شه که من رو بخورید
‫البته شما که نمی‌دونستید
‫من هم می‌بخشم‌تون، اما دیگه ‫همچین کاری نکنید
‫و البته که یک دلسردی ناگزیری ‫همراهش هست
‫به ویژه برای بیننده‌ی کم‌سن‌وسال
‫که دوست نداره خدشه‌ای ‫به این فانتزی وارد بشه
‫بیا
‫بمون
‫یادمه بچگی‌هام با دیدن "دیو و دلبر"
‫عمیقا دستخوش چنین احساساتی شدم
‫من ام
‫وقتی که دیو دومتربه آدم شد
‫طبعا دلسردکننده بود
‫چرا که او هم حالا یک آدم معمولی شده بود
‫بعد درست فکر کردم که زندگی ‫کردن با این نیم-شیر نیم-انسانی که...
‫بِل به‌ش دل باخته بود می‌تونه...
‫چه بلایی به سرش بیاره
‫تازه مسائل واقعی ‫پدیدار شدند
‫و خیلی هم آزاردهنده ‫از کار دراومدند
‫بنابراین از جهاتی
‫یک لطفی که این دست روایت‌ها ‫در حق کودکان می‌کنند
‫اینه که با ملایمت نشون می‌دن ‫که اون‌چه رو که ما...
‫به منزله‌ی دلسردی و یا رنج ‫در نظر می‌گیریم
‫هم برای ایفای نقش در این دنیا ‫و هم برای دانستن قدرش
‫لازم و ضروریه
‫به هر حساب، توتو، رسیدیم خونه
‫خونه
‫این قول ضمنی رو هم به ما می‌دن
‫که سفر به بزرگسالی
‫اون‌قدرها هم که فکر می‌کنیم ‫بد نیست
‫و مجبور نیستیم که همه‌چیز رو ‫ببوسیم بگذاریم کنار
‫در "اژدهای پیت" قرار نیست ‫فاتحه‌ی دنیایی که پیت با ترک جنگل...
‫پشت سر گذاشته برای همیشه خونده بشه
‫و به گمانم "پیتر پن" هم به همین گونه باشه
‫ایده‌ی در دست پردازش فیلم همون‌قدر جادوییه
‫که ایده‌ی کودکانه ‫زندگی کردن ابدی
‫و شاید حتی بیشتر، چون ‫امکان دگرگون شدن هم فراهمه
‫و دگرگونی می‌تونه چیز زیبایی باشه
‫می‌دونی، یک احساس عجیبی دارم
‫انگار که این کشتی رو قبلا دیدم
‫خیلی وقت پیش، بچه که بودم
‫- جرج، عزیزم ‫- پدر
‫بدون شک اثر لینچ ‫در طیف مسیرهایی عمل می‌کنه
‫که فیلم می‌تونه ما رو به‌شون منتقل بکنه
‫برداشت او از امر روزمره ریشه در دنیایی داره
‫که ما درش بزرگ شدیم
‫"داستان استریت"
‫علاوه بر اینکه به معنای واقعی ‫درباره‌ی حمل و نقله
‫به اندازه‌ی
‫"بزرگ‌راه گمشده" و "امپراتوری درون" ‫ترابرنده‌ست
‫اما دنیایی که ما رو به درونش می‌بره ‫یک‌ شباهتی به واقعیت داره
‫که برای ما به مراتب دست‌یاب‌تر ‫و شناخته‌شده‌تره
‫انگار که می‌شه با انگشت لمسش کرد
‫و فکر می‌کنم برای همینه که این فیلم ‫در نهایت بسیار ملایمه
‫آخر کار به ستاره‌ها می‌نگرند
‫و آدم یک لحظه احساس می‌کنه که
‫که خودش هم راهی همون‌جاست
‫اما در واقع، می‌دونی که نشستی لب ایوان
‫در کشوری روی یک سیاره
‫که در فضا تاب می‌خوره
‫اما شما همچنان لب ایوان نشستید
‫و می‌دونید که چه احساسی داره
‫نظر به این که در "بزرگراه گمشده"
‫فرد مدیسون در راهرویی تیره ‫ناپدید می‌شه
‫و آدم نمی‌دونه که اون سر راهرو ‫چی در انتظاره
‫یا اصلا دوباره در خونه‌ی خودش ‫پدیدار می‌شه یا نه؟
‫اول در فضایی به ظاهر آشنا هستیم
‫اما جلوتر که می‌ریم، ‫به اصطلاح قبله رو گم می‌کنیم
‫به نظرم کاری که لینچ در آثارش می‌کنه
‫نشان‌گر اینه که...
‫وقتی "ج. ش. آز" رو مکررا در زندگی ببینیم ‫چه اتفاقی می‌افته
‫"ج. ش. آز"ی که با چشم بچگی نگاهش می‌کنم
‫فیلمی بسیار شاده که جای ‫حرف و حدیثی هم نداره
‫یک داستان پریان با پایان شاد
‫هنوز متوجه لایه‌هایی که
‫می‌شه ازش استنتاج کرد نمی‌شدم
‫یک بخشی به خاطر این بود که فیلم رو ‫سیاه‌سفید می‌دیدم
‫یک بخشی هم به خاطر این بود که بچه بودم ‫و عقلم به چشمم بود
‫"ج. ش. آز"ی که در نوجوانی دیدم ‫متفاوت‌تر بود
‫مثل باقی نوجوان‌ها، کمی خیره‌سر شده بودم
‫آه!
‫دروتی؟ دروتی کیه؟
‫ایده‌ی برگشتن به...
‫دنیای سیاه‌سفید در پایان [فیلم]
‫یک کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه‌ی این ایده هست، ‫که هنوز ازش سر درنیاوردم
‫اما می‌فهمیدم که یک گیری تو کار هست
‫بعدها در زندگی
‫به چشم گوشه‌ای از تاریخ نگاهش می‌کردم
‫که [اون دوران تاریخی] به مفاد ‫فیلم اضافه شده
‫و به گمانم این درباره‌ی ‫هر فیلم سختی‌کشیده‌ای صادق باشه
‫از یک جایی به بعد دیگه نمی‌شه
‫فیلم رو از تاریخش جدا کرد
‫و آدم می‌فهمه که این فیلم
‫در دنیایی ساخته شده که اصلا ‫خوش و خرم نبوده
‫در ابتدا به مسائل پیش‌پاافتاده‌ای ‫می‌پردازه
‫مثلا ماجراهای مانچکین
‫در هتل کالور سیتی
‫که بعد از ساعات کاری ‫جشن‌های دیونوسیوسی برپا می‌کردند
‫و کل هتل رو به گند می‌کشیدند
‫یک عالمه بودند!
‫صدها و هزاران!
‫و همه رو گذاشته بودن تو یک هتل
‫نه یک اتاق ها، یک هتل
‫و هر شب سیاه‌مست می‌کردند
‫و باید با پروانه‌گیر می‌گرفتن‌شون
‫آدم این داستان‌ها رو می‌شنوه ‫و می‌خنده
‫و به خیالش بامزه‌ست
‫اما کم‌کم برداشت شما رو...
‫این دنیای به ظاهر رنگی و بی‌کم‌وکاستی که...
‫که درش هیچ‌کاری لزوما اشتباه نیست، ‫دگرگون می‌کنه
‫از شما متشکریم، صمیمانه ‫از بابت کاری چنین ماهرانه
‫آزاد شد خانه و کاشانه ‫از شما متشکریم، صمیمانه
‫چیزی که خیلی درگیرش شدم
‫افسانه‌‌های گرداگرد اون شخص مُرده بود
‫جنازه‌ی کارگر صحنه یا مانچکینی که ‫دست به خودکشی زده
‫و ظاهرا در فیلم نهایی آشکارا معلومه
‫که در پس زمینه‌ی صحنه برای خودش ‫آویزانه
‫من نوار VHS فیلم رو داشتم
‫و کلی وقت گذاشتم به کاویدن فیلم
‫و جلو-عقب کردنش، ‫به دنبال مدرکی موجود
‫از کسی که ظاهرا
‫خودش رو در صحنه‌ی فیلم‌برداری ‫فیلمی حلق‌آویز کرده
‫که ازش به عنوان یکی از شادترین
‫و تاثیرگذارترین فیلم‌های کودک
‫در 40-50 سال گذشته یاد می‌شه
‫ایده‌ای اینکه فیلم می‌تونه ‫مثل یک حباب باشه
‫این که فیلم می‌تونه همزمان، ‫هم بازنمای
‫تمام شیرینی‌های آمریکا
‫و هم دربردارنده‌ی یک گواه متنی
‫از تاریک‌ترین ژرفای ‫تیره‌روزی انسان باشه من رو جادو می‌کنه
‫مثل داستان "سه مرد و یک کودک"
‫شنیده بودم که از قضا روح بچه‌ای که
‫در استودیوی ضبط صدا مُرده بوده ‫در فیلم نهایی دیده می‌شه
‫و نشستم به یافتنش
‫کدوم گوریه، مگه رفته شیر بدوشه!
‫شنیده بودم این روح در نمایی دیده می‌شه
‫که پنجره‌ای در قاب دوربین قرار می‌گیره
‫یادمه که نوار فیلم رو کرایه کردم
‫و شروع کردم به عقب جلو کردن
‫و فشردن دکمه‌ی پخش و ایست
‫و پخش و ایست، به دنبال صحنه‌هایی با نور زیاد
‫و احتمالا پنجره‌ای هم درون‌شون هست
‫سرانجام به اون چه که ورد زبون همه شده بود ‫برخوردم
‫و بدجوری وحشت کردم چون دقیقا
‫همون شکلی بود که می‌ترسیدم باشه
‫و سر "ج. ش. آز" هم
‫همین‌قدر وحشت کردم
‫فکر کنید نشستم به دیدن فیلمی که
‫قبلا هزار دفعه دیدم،
‫و ناگهان در یک ویدیوی 480آی NTSC* ‫(کمیته سامانه تلویزیون ملی)
‫چشم بر کشفی نهانی گشودم ‫که قرار بود از چشم ما دور بمونه
‫و ازش در امان نگاه داشته بشیم
‫البته که هیچکدوم از این حرف‌ها راستیت نداره
‫نه کارگر صحنه‌ای مرده
‫و نه مانچکینی
‫و اون هم یک پرنده‌ای، شترمرغی چیزیه
‫و اون روح در "سه مرد و یک کودک"
‫یک بُریده‌ی مقواست
‫اما وقتی که این افسانه‌های نابجا رو
‫درباره نیمه تاریک "ج. ش. آز" کنار می‌گذاری
‫تازه حلاجی ‫نیمه تاریک واقعی فیلم شروع می‌شه
‫از ماجراهای کالور سیتی هتل گرفته
‫تا زندگی شخصی جودی گارلند
‫و این‌ها رنگ و لعابی به فیلم می‌دن
‫که نادیده‌گرفتن‌شون محاله
‫و به محض آگاه شدن از این مسائل
‫دیگه نمی‌شه از فیلم جداشون کرد
‫و به نظرم لینچ هم در فیلم‌هاش ‫دست به همچین کاری می‌زنه
‫[خاصیت] از جلا انداختن رویای آمریکایی
‫که در متن "ج. ش. آز" هم وجود داره
‫و به گمانم لینچ دلبستگی ‫خاصی به این موضوع داره
‫آهای مترسک، هوس توپ‌بازی کردی؟
‫به گمونم این چیزیه که خود لینچ هم ‫باهاش سر و کار داشته
‫- به سلامتی بن ‫- به سلامتی بن
‫آهای، همسایه
‫به سلامتی بن
‫مودب باش
‫به سلامتی بن
‫گمونم لینچ پذیرای این واقعیته
‫که ما در محاصره‌ی همیشگی ‫نیروهای تاریکی هستیم
‫گرچه به باور او، این نیروها ‫مهارشدنی هستند
‫نیکی پیروز خواهد شد!
‫این رو تازگی‌ها در یکی از ‫گزارش‌های آب و هواش گفته بود
‫چیزهای زیبا و محشری در پیش اند
‫به گمانم چه در زندگی و چه در سینما
‫سمت و سوی لینچ این چنین باشه
‫در حال حاضر، خار و خاشاک ناملایمات
‫واپسین ایستادگی نومیدانه‌ی خود را ‫پی می‌گیرند
‫اما به زودی می‌پلاسند و می‌پژولند
‫سپس می‌پوسند و ناپدید می‌شن
‫پس ناامید نشید
‫روزگار خوشی برای ایالات متحده و ‫خانواده‌ی بزرگ دنیا
‫در پیش است
‫موندم که آیا بلعیدن این...
‫به اصطلاح توتم‌ها
‫یا شاید حتی بشه گفت نمادها یا مُتیف‌های
‫"جادوگر شهر آز" نمی‌دونم که ‫[لینچ] این‌ها رو قی می‌کنه یا نه...
‫چون که دیگه حسابی در ‫واژگان فرهنگی او جای گرفته ان
‫چی به‌ت گفتم؟ جادو
‫به عنوان یک فیلم‌ساز، این کاریه که ‫قطع به یقین خودم هم می‌کنم
‫در فیلم "اژدهای پیت" ‫مدام به بازیگرها می‌گفتم
‫«با حیرت به آسمون نگاه کنید...
‫اینکه به چی نگاه می‌کنید مهم نیست
‫بعدا معلوم می‌شه
‫فقط اون نگاه توام با ‫شگفت‌زدگی رو به من بدید»
‫و تمام کاری که می‌کنم بازپدیدآوردنِ
‫سیمای اسپیلبرگیه
‫که طی سالها علاقه‌ام ‫به آثار اسپیلبرگ
‫و آگاه شدن از این موضوع که ‫هر سیمایی می‌تونه احساسات خاصی رو...
‫به بیننده منتقل می‌کنه، ‫در روانم نقش بسته
‫و اگر در زمان درست خودش استفاده بشه
‫اثرگذاری به نقطه اوج می‌رسه
‫و یک درک جهانی واحد ازش به وجود می‌آد
‫که در این مورد به خصوص، قراره نشانگر ‫شگفت‌زدگی باشه
‫پس اگر در یکی از فیلم‌های لینچ
‫شخصی کفش قرمز پوشیده
‫به هر صورت آگاهانه در بحرش می‌ریم
‫و این نمادگرایی
‫از خود اثر هم فراتر می‌ره
‫و این ذهن ما رو درگیر می‌کنه که
‫اون پاپوش‌های سرخی که اولین بار
‫در کودکی دیدیم‌شون چه معنایی داشتند
‫نمی‌خوام درباره‌ی جودی حرف بزنم
‫راستش، اصلا قرار نیست درباره‌ی جودی ‫حرفی بزنیم
‫اصلا نمی‌خوایم به‌ش بپردازیم
‫- گردن! ‫- می‌دونم، کوپر
‫اولین فیلمی غیرانیمیشینی که در سینما دیدم
‫ای. تی‌ـه
‫و همچنان در حال بازیافت هر اون چیزی ام ‫که از این فیلم برداشت کردم
‫اولین باری هم که سینما ‫رفتم "پینوکیو" رو دیدم
‫♪ به نخی تن ندادم... ♪
‫سفر "پینوکیو"
‫درس‌های "پینوکیو"
‫تاریکی "پینوکیو"
‫ماما! ماما!
‫و من همواره در حال بازگشت به این ‫مسائل هستم
‫دارم یک فهرست می‌نویسم
‫که به گمونم تاثیرات تکان‌دهنده‌ای ‫روی حرفه‌ی من گذاشتند
‫فهرست بلندی نیست
‫این تاثیرات بس عمیق اند و ‫گریختن ازشون دشواره
‫چنان دشوار که بیشتر ما قصه‌گوها
‫تلاشی هم برای گریختن ازشون نمی‌کنیم
‫بلکه درشون ژرف‌تر می‌شیم
‫و بیشترِ کاری که ما می‌کنیم
‫ساختن همون فیلم
‫و بازگفتن و بازگفتن دوباره‌ی همون داستانه
‫"بزرگ‌راه گمشده" گامی‌ست ‫به سوی "جاده مالهالند"
‫و اون گامی‌ست به ‫سوی "امپراتوری درون"
‫که گامی‌ست به سوی "توئین پیکس : بازگشت"
‫و پیش رفتن او در این مسیر
‫مثل مسیریه که ترنس ملیک ‫از روز اول کارش
‫پی گرفته بود تا به "درخت زندگی" برسه
‫و وقتی سمت و سوی کند و کاو این‌ها ‫مشخص می‌شه
‫آدم با دید تازه‌ای پیکره‌ی آثارشون رو ‫ارزیابی می‌کنه
‫چون که تازه می‌فهمه برای اون‌ها ‫چه چیزی اهمیت داره
به جای توسعه دادن افق‌های اطراف
‫من عاشق ایده‌ی ژرف‌تر شدن
و در آوردن تهِ اون اثری ام
که برای خودمون خلق می‌کنیم
‫دونستن اینکه همیشه...
‫جا برای عمیق‌تر رفتن وجود داره ‫مایه تسلی منه
‫موضوعات و مظاهرِ برانگیزاننده‌ی ما
‫همون‌هان که مدام می‌ریم سراغشون
‫و شروع می‌کنیم به واکاوی، بازبینی، ‫بازبسترسازی، و باز-همه‌کاری
‫چرا که اول از همه همین‌ها اند
‫که ما رو به قصه‌گویی ترغیب می‌کنند
‫یک چشم ما به گذشته‌ست و یکی هم به آینده
‫و همینه که برای فرهنگ ارزشمنده
‫همین واقعیت که "ج. ش. آز" و دیوید لینچ ‫می‌تونند
‫دست در دست هم قدم بزنند و ‫ارتباط داشته باشند
‫و ما درباره‌ی پاپوش‌های سرخ و "توئین پیکس"
‫گفتگو بکنیم
‫یکی از قشنگ‌ترین چیزهای مربوط به این ‫مدیوم هنریه
‫همین‌جور می‌ریم و می‌ریم
‫تا در وادی نسبی‌گرایی گم می‌شیم
‫و هنر اینه که راه برگشت به خونه رو پیدا کنیم
‫عجب گروه قشنگی هستید. ‫بریم
‫به جای خود
‫آماده، حرکت
‫- خاله اِم! ‫- خاله اِم؟
‫حتما داشتم خواب می‌دیدم
‫خیلی بد بود. ‫پخش‌مون افتاده بود شنبه‌ها!
‫اندی، تو هم بودی
‫خانم الواری هم بود
‫مردی آن‌سرایی هم بود
‫- شنبه‌ها، خواب خوبی نیست ‫- ای وای
‫دایان، پنجشنبه‌‌ها 9 شب، 8 مرکزی
‫هیچ‌جا مثل خونه‌ی خود آدم نمی‌شه
‫کات
‫هیچ‌جا مثل خونه‌ی خود آدم نمی‌شه
‫فارسی فیل‌آسفی t.me/PhilAsefi