Amerykańscy żołnierze podnieśli flagę USA nad Kandaharem.
Nie jest to zwykła flaga.
Powiewała ona nad strefą zero w Nowym Jorku
i podpisali ją krewni
ofiar ataków na World Trade Center.
Tymczasem na ulicach afgańskiego miasta
życie zaczyna wracać do normy
po upadku twardego reżimu muzułmańskiego.
Gdy wyzwolono Kandahar,
dla przywódców talibów, który pozostali w Afganistanie
i liderów Al-Kaidy,
którzy tam byli,
stało się jasne, że to już koniec.
KANDAHAR, AFGANISTAN PO UPADKU TALIBÓW
Gdyby talibowie mogli odpowiedzieć na żądania USA
i przekazać bin Ladena
i gdyby zniszczyli bazy wojskowe Al-Kaidy
w Afganistanie
i nie wpuścili ich do kraju,
Amerykanie nie weszliby do Afganistanu.
Ich porażka była nieunikniona.
Mówiliśmy talibom, że nie będą w stanie oprzeć się
inwazji w miastach.
Że będą musieli je opuścić.
Że powinni zmienić strategię.
Że ich centra wojskowe nie będą w stanie się bronić.
I zostaną szybko zniszczone.
Większość ludzi uznała, że to koniec wojny.
Niestety, pokonanie Al-Kaidy, reżimu talibów
i Afganistanu
i zniszczenie komórek terrorystycznych na całym świecie
było dla ludzi w Waszyngtonie tylko krokiem do następnej wojny.
Tym razem w Iraku.
Zaczęliśmy wycofywać zasoby z tej uzasadnionej bitwy
o zemstę za 11 września
i przenosić je do kraju, który nie miał z tym nic wspólnego.
Na mój rozkaz
siły koalicyjne zaczęły atakować wybrane cele wojskowe,
by osłabić potencjał bojowy Saddama Husajna.
NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
CZĘŚĆ IV DOBRA WOJNA
KABUL, AFGANISTAN
Koniec 2001 roku był w Afganistanie okresem optymizmu
i wiary w potencjał kraju,
bo wychodził z mrocznych lat
okresu od 1996 do 2001 roku.
Jakby odsunięto zasłony i wpadło światło słoneczne.
Afgańczycy dostrzegli szansę.
Po raz pierwszy dźwięk muzyki,
zakazanej w czasach reżimu talibów, znów niesie się po ulicach.
Mężczyźni czekają w kolejkach, by zgolić brody,
które dotąd były obowiązkowe.
W sercach Afgańczyków zapłonęła nowa nadzieja,
zwłaszcza gdy przybyła społeczność międzynarodowa.
Po odejściu talibów wracają mieszkańcy Kabulu.
Ci, którzy nie tolerowali nietolerancji talibów,
wracają do domów, by znów żyć w stolicy.
Po upadku talibów przybyliśmy do Kabulu.
Przywiozłam ze sobą burkę, by ją nosić w stolicy.
Ale wiele kobiet nie nosiło burek, bo Kabul nie był już pod kontrolą talibów.
Mogłam wyjść na ulicę
bez obawy, że pobiją mnie talibowie.
Wreszcie mogłam odetchnąć.
Armia Stanów Zjednoczonych świetnie sobie radzi z toczeniem wojen
i pokonywaniem wrogów.
Ale nie zawsze radzi sobie z tym, co przychodzi później.
I gdy talibowie zostali wyparci z Kabulu i Kandaharu,
a potem z kraju,
armia USA nie miała planu na to, co ma robić dalej.
Jak pomóc ustabilizować ten kraj?
Jak zapewnić mu podstawowe usługi?
Jak wprowadzić go do współczesnego świata?
Nie było jasne,
co i kiedy chcemy zrobić.
Chcieliśmy tylko być pewni,
że co by się nie działo w Afganistanie, już nigdy nie będzie bazą
do ataków na naszą ojczyznę.
I tu zaczęły się spory.
Ja uważałem,
że jeśli chcemy to osiągnąć, trzeba budować to państwo.
Trzeba mieć linie komunikacyjne,
dobre drogi, po których mogą poruszać się wojska
i po których rolnicy dojadą z produktami na targ.
A minimaliści mówili: „Nie obchodzi nas to.
Po prostu wyjedźmy”.
To była doktryna Rumsfelda.
Przy minimalnym nakładzie sił obalić reżim
i wyjechać.
Nie przejmować się resztą.
Jeśli za 10 lat będzie trzeba wrócić, to wrócimy.
W grudniu 2001 roku generał Tommy Franks, dowódca wojny w Afganistanie,
zostaje wezwany przez Rumsfelda i słyszy:
„Musimy odwiedzić prezydenta Busha na jego ranczu w Crawford w Teksasie.
Przedstawisz mu opcje działań w Iraku”.
To było tuż po bitwie o Tora Bora.
Wciąż szukają bin Ladena. Stabilizują Afganistan.
I ten sam generał dostaje rozkaz:
„Musimy skupić się na Iraku”.
Sekretarz obrony spotkał się z liderami NATO,
by omówić sposoby walki z terroryzmem.
Jedyny sposób, by zwalczyć tę globalną siatkę,
to dotrzeć do jej źródła.
Źródła wywiadowcze, tajne przekazy
oraz zeznania aresztowanych
wskazują na to, że Saddam Husajn wspiera terrorystów,
w tym członków Al-Kaidy.
Powiedzieliśmy wprost, że Al-Kaida nie ma relacji z Irakiem.
A wiele osób mówiło: „Ma. Jest ich pełno w Iraku.
Zajmijmy się nimi przy okazji wojny w Afganistanie”.
Błąd. Duży błąd.
Wielu drapieżnych neokonserwatystów
w administracji Busha
uważało, że błędem było zostawiać Husajna u władzy
po I wojnie w Zatoce Perskiej.
Że USA powinny pozbyć się go dekadę wcześniej.
Że przegapiły okazję.
I chcieli to zmienić.
Na szczycie ONZ próbowaliśmy przekonać cały świat,
że Saddam i bin Laden pracują nad bronią masowego rażenia.
Tego dotyczyła mowa Colina Powella.
Pragnę zwrócić państwa uwagę
na potencjalnie bardzo niebezpieczny związek
między Irakiem a siatką terrorystyczną Al-Kaidy.
Związek, który łączy klasyczne organizacje terrorystyczne
z nowoczesnymi metodami zabijania.
Wiedzieliśmy, że to bzdura.
Ale pomyśleliśmy:
„Może mają większą wiedzę”.
Potem dowiedzieliśmy się, skąd ona pochodzi.
Od Ibn as-Szajcha al-Libiego.
Gdy go schwytali, torturowali go tak długo,
aż przyznał, że bin Laden i Saddam pracowali nad bronią masowego rażenia.
Sekretarz Powell powiedział, że informacje pochodzą
od al-Libiego.
Znam historię wysokiego rangą członka grupy terrorystycznej,
który opowiadał o tym, że Irak szkolił Al-Kaidę.
Na szczęście, ta osoba została zatrzymana.
I opowiedziała nam o tym.
W Zatoce Perskiej stacjonuje 65 000 żołnierzy amerykańskich.
Jeśli prezydent wyda rozkaz,
ta liczba wzrośnie do 250 000 w kilka tygodni.
Stany Zjednoczone wyraziły się jasno.
Nie możemy akceptować tego, że Husajn i jego terrorystyczni sojusznicy
wykorzystają broń masowego rażenia przeciw nam lub sojusznikom.
Polityka mojego rządu, naszego rządu, tej administracji
to zmiana reżimu.
Nie pozwolimy, by najgorsi przywódcy
grozili nam najgorszą bronią.
Nie będziemy uchylać się przed wojną.
Inspekcje to nie wszystko.
Wyzwolony Irak może pokazać siłę wolności,
która zmieni Bliski Wschód,
przynosząc nadzieję i rozwój milionom ludzi.
Od San Francisco, przez Oregon, po Tampę
ludzie protestują przeciw wojnie.
Uważam, że wojna z Irakiem to błąd.
Społeczeństwo niemal jednogłośnie poparło
działania zbrojne w Afganistanie po 11 września.
Z Irakiem było zupełnie inaczej.
Irak nas nie zaatakował.
Toczyła się zaciekła debata publiczna na temat tego,
co zrobić z Irakiem i czy w ogóle coś robić.
Sekretarz obrony powiedział,
że jak by nie zaprzeczali Irakijczycy, mają broń masowego rażenia.
Broń masowego rażenia w rękach Saddama Husajna
w połączeniu z kontaktami z terrorystami, w tym z Al-Kaidą,
to zagrożenie zbyt duże, by je tolerować.
Nie ma wątpliwości,
że dziennikarze powinni sceptycznie podchodzić
do marketingowej gadki ludzi Busha
o broni masowego rażenia w Iraku
i o tym, że Saddam Husajn chce jej użyć.
Wywiad amerykański uważa,
że Saddam Husajn ma zapasy wąglika i toksyny botulinowej,
jednej z najbardziej zabójczych trucizn znanych człowiekowi.
Ma kontakty z terrorystami w Sudanie i Afganistanie.
Atta nawiązał kontakt z irackim dyplomatą.
Mamy dowody na obecność członków Al-Kaidy
w Iraku.
Mówiąc wprost, nie ma wątpliwości,
że Saddam Husajn ma broń masowego rażenia.
Upieram się, że istnieje zależność
między Saddamem i Al-Kaidą,
bo jest między nimi zależność.
Główny inspektor ONZ ds. broni przedstawił raport.
Inspektorzy ONZ nie znaleźli dowodów na obecność BMR w Iraku.
Gdy pojechaliśmy do Iraku i okazało się, że to wszystko bzdura,
jeden wielki fałsz, pytali al-Libiego: „Czemu kłamałeś?”.
On na to: „Torturowaliście mnie. Dałem wam, czego chcieliście”.
MAJ 2003 ROKU
W maju 2003 roku
Rumsfeld udał się do Kabulu i ogłosił koniec operacji bojowych.
Tego samego dnia Bush odwiedził lotniskowiec u wybrzeży San Diego,
by ogłosić: „Zadanie w Iraku wykonane”.
Administracja Busha zaplanowała to,
by jednego dnia ogłosić, że wojny dobiegły końca.
Oczywiście, byli w błędzie.
Siły porządkowe w Iraku zmywają krew z ulic
po zamachu, w którym zginęli 3 żołnierze USA i ponad 20 Irakijczyków.
Zaatakowaliśmy Irak, bo sądziliśmy,
że mają broń masowego rażenia.
Jednak nie mieli.
Wygląda na to, że nie było tam broni masowego rażenia.
Mówił pan, że wie, gdzie jest.
Nie. Mówiłem, że wiem, które miejsca podejrzewamy…
Mówił pan, że wie. W pobliżu Tikritu, Bagdadu
i na północ, wschód, południe i zachód. To pana słowa.
Pojechaliśmy do Iraku,
ze względu na broń masowego rażenia.
Okazało się, że to nieprawda.
Liczba zabitych żołnierzy przekroczyła 2000.
Nie tylko szło nam źle w Iraku, ale sam powód ataku był zły.
To nie była prawda.
Okazuje się, że żaden z powodów,
uzasadniających wojnę w Iraku, nie był prawdziwy.
To chyba przesada.
Nie chodziło tylko o broń masowego rażenia.
To nie był jedyny powód.
Saddam Husajn to brutalny dyktator,
uzależniony od broni masowego rażenia.
Gdyby rozumiał kryzys,
który sprowadził na siebie i swoich ludzi
w wyniku pracy nad bronią masowego rażenia…
Mógł potajemnie przekazać BMR terrorystom, którzy użyją jej przeciw nam.
Naruszyli rezolucje ONZ 16 razy. 16 różnych rezolucji.
Nie podporządkowali się. Nie wpuścili inspektorów…
To było niezgodne
z przynajmniej 16 rezolucjami ONZ.
Prezydent Bush uznał, że to powinno mieć konsekwencje.
Narcyzm strategiczny to tendencja do definiowania świata w relacji do nas
i zakładania, że nasze działania
będą decydujące dla pomyślnego wyniku.
A choć ludzie często zastanawiają się:
„Czy powinniśmy byli atakować Irak w 2003 roku?”,
myślę, że warto raczej zastanowić się:
„Kto u licha myślał, że to będzie łatwe? I na jakiej podstawie?”.
Wiele decyzji politycznych, które podjęto w latach 2003 i 2004,
jeszcze pogorszyło i tak trudną sytuację.
Szkoda, że dane wywiadowcze nie były inne.
Gdyby były trafne, nie byłoby wojny w Iraku?
Czy gdyby miał broń masowego rażenia, byłaby wojna?
- Jasne. - Nie. Gdybyście wiedzieli, że nie ma.
Aha, rozumiem.
To ciekawe pytanie. Trudno mi to ocenić.
Nie chcę spekulować.
PONAD 4400 AMERYKAŃSKICH ŻOŁNIERZY I OKOŁO 200 000 OBYWATELI IRAKU
ZGINĘŁO W WOJNIE W IRAKU.
Patrząc na dwie ostatnie dekady,
trudno nie zauważyć, że inwazja na Irak zaczęła podminowywać nasze sukcesy
w wojnie z terroryzmem.
Ta inwazja nie tylko potwierdzała narrację bin Ladena,
że państwa zachodu, pod wodzą USA, toczą wojnę z islamem
i zamierzają najechać państwa muzułmańskie i je okupować,
ale w dodatku
obrazy wyświetlane na ekranach telewizorów,
ukazujące Abu Ghurajb,
nadawały nowy wymiar
twierdzeniom USA, że wyzwalają Irak.
Wojsko tłumaczy te zdjęcia amerykańskich żołnierzy,
maltretujących irakijskich więźniów, jako jednostkowe przypadki,
ale ile osób wiedziało, co się dzieje
w więzieniu Abu Ghurajb pod Bagdadem?
To, że zaatakowaliśmy Irak,
zostało przez wielu uznane
za jeden z największych błędów w polityce zagranicznej w historii USA.
AFGANISTAN
Gdy spojrzymy wstecz i zastanowimy się, co poszło nie tak,
dla mnie największym punktem zwrotnym była wojna w Iraku.
W latach 2001 i 2002 Afganistan był…
żywy, pełen nadziei, szczęśliwy.
To było naprawdę niesamowite.
Ale potem wiele zasobów, uwagi, żołnierzy, w tym oddziałów specjalnych,
przerzucono do Iraku.
Kilka lat później zaczyna się wielkie odrodzenie talibów.
Te dwa wydarzenia są powiązane.
Teraz mamy dwie złe wojny naraz.
A administracja z trudem panuje nad obiema jednocześnie.
A dla reszty administracji Busha
Irak był głównym celem, a Afganistan dodatkiem.
NOWY JORK
Nie mówili po angielsku.
Twój sąsiad mógł być kimkolwiek.
Urodziłem się w 1948 roku.
Miałem wizję. Usłyszałem: „Feisal, pojedziesz do Ameryki
i spędzisz tam resztę życia.
Twoim zadaniem będzie przedstawienie islamu i jego duchowości
w amerykańskim języku”.
Idea Ameryki jest piękna.
Idea równości wszystkich ludzi
to bardzo głęboka prawda
i wyraża to
uniwersalny przekaz wszystkich religii.
Po 11 września odkryłem, że w takich chwilach kryzysu
ludzie uważani za rzeczników lub przywódców społeczności wyznaniowych,
muszą się zaangażować, wyjaśnić.
Miałem wizję stworzenia muzułmańskiego centrum.
Muzułmańskiej wersji YMCA.
Miały tam być zajęcia sportowe, wykłady, rozmowy, panele dyskusyjne,
by zachęcić ludzi różnych wyznań
do spędzania razem czasu, poznania się, wspólnej zabawy i tak dalej.
Tak rodzi się poczucie wspólnoty.
Spodziewamy się wielu uczestników protestu
przeciw ośrodkowi islamskiemu, którego budowę niedawno zatwierdzono
kilka kroków od strefy zero.
- Bitwa o meczet przy strefie zero… - Meczet przy strefie zero…
- Meczet strefy zero… - Meczet…
Tak zwany meczet strefy zero.
Meczet strefy zero.
Stacja Fox News wiedziała, że nazwanie nas „meczetem strefy zero”
wywoła kontrowersje. I o to im chodziło.
Ich argumenty nie były logiczne.
Istnieją podejrzenia, że budowa meczetu to operacja Bractwa Muzułmańskiego.
Nazywamy to centrum werbunkowym szariatu,
bo właśnie to robi.
Jeśli postawią meczet tu,
w cieniu World Trade Center, którego jeszcze nie odbudowaliśmy,
co będzie dalej?
Żadnego meczetu. Nie tutaj, nie teraz, nigdy.
Żadnego meczetu!
Meczet jest niestosowny
ze względu na cierpienie rodzin ofiar z 11 września.
Tworzy to jeszcze więcej podziałów, gniewu, nienawiści.
To jak napluć nam w twarz. Niech budują gdzie indziej.
Nie powinniśmy budować meczetu, by nagradzać terrorystów.
STREFA ZERO TO NEKROPOLIA ŻADNYCH MECZETÓW NA ŚWIĘTEJ ZIEMI
Byłem zmuszony zrezygnować z tego projektu.
To było bolesne.
Bardzo bolesne.
Bo wiedziałem, że to byłby ogromny sukces…
To byłby model
dla budowania społeczności ponad podziałami
z poszanowaniem różnic i tworzeniem wspólnoty.
Wyobraźcie sobie, że rozwiązujemy ten problem w USA.
Ile dobra by z tego wynikło?
2008 ROK
Do tej pory wydaliśmy ponad 600 miliardów dolarów.
Zginęły ponad 4000 osób, 30 000 zostało rannych.
A przede wszystkim,
z perspektywy bezpieczeństwa kraju,
Al-Kaida się odradza i jest najsilniejsza od 2001 roku.
Straciliśmy cel z oczu.
Gdy Barack Obama walczył o prezydenturę,
ta młoda, charyzmatyczna osoba, która nigdy nie służyła w wojsku,
mówiła jasno i wyraźnie,
że wojna w Iraku była pomyłką i po wygranych wyborach
wycofa stamtąd wojska.
Nie mógł być przeciwny obu wojnom.
Więc dla niego Irak był złą wojną, a Afganistan był dobrą wojną.
Afgańczycy pragną lepszej przyszłości.
Ale ponownie
widzimy nadzieję na nowy dzień przyćmioną przez przemoc.
Wojna afgańska miała być wojną, którą zrobi dobrze.
Po ośmiu latach, gdy nie zawsze mieliśmy
zasoby lub strategię, by dokończyć zadanie,
ja chcę to skończyć.
Ale co dzieje się dalej?
Kilka miesięcy po inauguracji Obamy
rachunek w Afganistanie się zmienia.
Do Kabulu jedzie Stan McChrystal.
Ma rozkaz ocenić sytuację na miejscu
i zdać raport.
„Czego potrzebujesz, by odwrócić losy tej wojny?”.
To bardzo trudne, czasem wymaga cierpliwości
i czasem trzeba być gotowym na większe ryzyko.
Przygotowuje ściśle tajną ocenę,
w której rekomenduje zwiększenie liczby wojsk.
Maksymalnie prosi nawet o 90 000 dodatkowych żołnierzy.
Przedział optymalny zakłada 30 000.
Obama ma problem,
bo mówił, że Afganistan to dobra wojna.
Że zmieni jej przebieg.
A teraz doświadczony generał mówi, że potrzebuje nie 10 000 żołnierzy,
ale dziesiątek tysięcy żołnierzy.
Dodatkowe 40 000 podnosi liczbę żołnierzy w Afganistanie do 100 000.
To ogromny nakład środków
w okresie kryzysu ekonomicznego.
ZAJĘCIE OBIEKTU NA SPRZEDAŻ
To nowe podejście opierało się na tłumieniu rewolty,
w skrócie nazywanym COIN. Okropny skrót.
Dzień dobry.
Czym to się różni od walki z terroryzmem?
Antyterroryzm jest taktyczny. Chodzi o zapobieganie atakom.
O zabicie, pojmanie lub aresztowanie złych gości.
O utrudnianie działania terrorystom
i wzmacnianie celów, w które mogą uderzyć.
Tłumienie rewolty wygląda inaczej.
To nie tylko zapobieganie terroryzmowi i atakom,
ale też taka rekalibracja społeczeństw,
by ideologia, która rodzi chęć dołączenia do ruchów ekstremistycznych
i dokonywania aktów przemocy,
była zmieniana lub kierowana w inną stronę.
Próbuje się odmienić społeczeństwo,
by proces myślowy, który prowadzi do rekrutacji terrorystów
i radykalizacji, został stłumiony
lub wyeliminowany przez głębokie zmiany,
które dają lepsze rządy, edukację, powszechniejszą piśmienność
i wyższy standard życia.
Rozpoczynają się intensywne narady
prezydenta i jego gabinetu wojennego.
Spotykają się w pokoju dowodzenia Białego Domu.
Przy stole zasiadają najlepsi doradcy Obamy.
U boku ma ówczesnego wiceprezydenta, Joego Bidena.
Są też sekretarz obrony Bob Gates,
sekretarz stanu Hillary Clinton,
dyrektor CIA.
Toczy się konstruktywna dyskusja. Dowódcy wojskowi przekonują,
że trzeba zaangażować dodatkowe siły.
Biden i inni sugerowali alternatywę,
skupioną bardziej na Al-Kaidzie.
Cel był dużo precyzyjniejszy.
Momentami sytuacja stawała się napięta.
Generałowie i prezydent Biden
nie pałali do siebie wielką miłością.
Decyzja prezydenta była kompromisem między tym, czego chcieli generałowie
a tym, co doradzał wiceprezydent Biden.
Mówi wojskowym dwie rzeczy.
Że ta misja musi być bardzo skoncentrowana.
I że zwiększy liczebność wojsk tylko na 18 miesięcy.
Potem żołnierze muszą wracać do domu.
Nakłada więc limit czasu.
Prezydent wysłał też silny zespół na Kapitol,
który bronił kontrowersyjnej decyzji prezydenta
na temat wycofania wojsk do lipca 2011 roku.
Wysyłamy niewłaściwy sygnał przyjaciołom i wrogom.
A także mężczyznom i kobietom,
którzy chcą tam wygrać.
Wojna to rywalizacja woli.
Przekazaliśmy wrogom czas naszego wycofania.
Poinformowaliśmy z wyprzedzeniem,
ilu będziemy mieć żołnierzy i co zamierzają robić.
To tak, jakbyśmy spisali scenariusz tej wojny
i dali go wrogom,
licząc, że się do niego dostosują.
Profesjonaliści,
oficerowie tacy jak ja, salutują i wykonują.
I to właśnie zrobiliśmy.
JAMES LAPORTA
Nie czytałem wiadomości. Nie znałem się na polityce.
Wiedziałem, że nas zaatakowano, ale nie wiedziałem, kto to zrobił.
Nie rozumiałem środowiska politycznego
wokół 11 września.
Chciałem po prostu
służyć mojej ojczyźnie.
Więc 10 dni po skończeniu szkoły średniej
wstąpiłem do piechoty morskiej.
Wysłano mnie do Afganistanu.
2009 ROK
2 LIPCA 2009 ROKU
Nasz dowódca wygłosił przemowę
w stylu: „Cały świat patrzy na was”.
Pora zmienić w Afganistanie zasady gry.
Zmusić talibów, by reagowali na nas, a nie my na nich.
Próbował zaszczepić nam powagę tej chwili,
że to historyczny moment.
Że to będzie ważne wydarzenie w wojnie afgańskiej.
- Że jesteście częścią historii. - Tak.
Przepraszam.
AFGANISTAN PAKISTAN
Wysłaliśmy największą grupę helikopterów od czasu wojny w Wietnamie.
Mój pierwszy dzień.
Pamiętam każdą chwilę z lotu śmigłowcem.
Byliśmy ściśnięci jak sardynki.
Jeden prawie siedział na drugim.
Było czuć olej napędowy.
Nie słyszałem własnych myśli.
Z tyłu głowy mieliśmy przemowy dowódców.
Mówili nam:
„Rozejrzyjcie się. Niektórzy ludzie, którzy stoją obok was,
mogą nie wrócić”.
Wiedzieliśmy, że czeka nas strzelanina.
W 2009 roku talibowie dominowali.
Szli ku zwycięstwu.
Mieliśmy mapy, które pokazywały, kto kontroluje dany dystrykt
w różnych prowincjach Afganistanu.
I dystrykty stopniowo zaczęły przybierać kolor
przypisany talibom i podobnym grupom.
Kampania wojenna, którą prowadzimy w Afganistanie,
zakończy się w ciągu następnych 18 miesięcy.
I jak wielu z nas przewidywało,
będzie trudniej, nim zacznie być łatwiej.
2 lipca 2009 roku.
Przez pierwsze 20 czy 30 minut było cicho…
a potem zaczęli do nas strzelać.
Ruszać się! Nie zatrzymujemy się.
Szybciej! Ruchy!
Atakowali nas z takiej odległości,
że nawet nie widziałem, skąd strzelano.
Szybko! Są na szczycie budynku.
Brzmią jak petardy, ale są bardzo blisko.
Nie wiemy, kto jest dobry, a kto zły.
Talibowie nie noszą mundurów.
Wtapiają się w miejscową ludność.
- Skąd strzelają? - Strzelają do nas.
- Dobrze się kryją. - Nie widać ich.
- Kurwa! - Nie widać.
Dostaliśmy informację, że idą PJ.
Czyli medycy.
Skoro szli do nas, to ktoś oberwał.
- Już! - Mam go!
Postrzelonym był starszy kapral…
Przepraszam.
Starszy kapral Charles „Seth” Sharp z Adairsville w Georgii.
- Dawaj, Sharp! - Kiedy będzie śmigłowiec?
- No już! Dawaj, Sharp! - Dawaj, mały.
Sharp!
Koledzy z oddziału go wołają. Krzyczą: „Obudź się, Sharp”.
A on się nie budzi.
Krew cieknie na ziemię.
- Musimy iść. Chodźcie. - Sharp.
Wreszcie go podnieśli. Marines ponieśli go drogą.
Wnieśli go do budynku. Sanitariusze zaczęli go reanimować.
Sharp się wykrwawia.
Nie przeżył.
„Co ja tu robię?”.
Nie mieliśmy pojęcia, co robimy. Nie znaliśmy celu.
Nie wystrzeliłem ani razu do 31 lipca 2009 roku.
Gość wychodzi zza osłony z AK-47.
Intencje miał jasne.
Wycelowałem nisko i poprowadziłem po nim serię.
Dużo myślałem o tym dniu. 31 lipca.
Osoba, którą zastrzeliłem, nie wyglądała na więcej niż 15 lat.
Zastanawiałem się, co nas tam sprowadziło.
Kto to był?
Naprawdę byli talibami czy zmuszono ich do walki?
A gdyby ktoś najechał mój kraj? Strzelałbym do niego?
Jaka jest różnica między sowiecką okupacją Afganistanu
a amerykańską okupacją?
Jest jakaś różnica?
Możemy jedną nazwać okupacją…
BYŁY PRZYWÓDCA MUDŻAHEDINÓW
…a drugiej nie?
Afgańczycy walczą z amerykańską obecnością w Afganistanie
z taką samą motywacją jak z Sowietami.
Te dżihady się nie różnią. Nie ma różnicy między tymi okupacjami.
Nie ma różnicy
między tymi dwoma oporami przeciwko okupacji.
Wczoraj nazywali nas bojownikami o wolność.
Gdy robimy dziś to samo, jesteśmy wrogami
i terrorystami.
Dostał ktoś?
Zagrożenie minami-pułapkami było tak duże,
że na każdej zmianie mieliśmy osoby po dwóch, trzech i czterech amputacjach.
We wtorek zmarł żołnierz amerykański
w wyniku ran odniesionych po wybuchu miny-pułapki w Afganistanie.
To kolejna śmierć po tym, gdy siedmiu żołnierzy
zginęło w poniedziałek w Afganistanie w trzech różnych atakach.
Prowincja Helmand to błoto. Łatwo zakopać tam minę,
czyli dzbanek pełen wybuchowego proszku
z detonatorem i zapalnikiem.
Prosta konstrukcja.
Talibowie twierdzili, że zakopują je w ciągu kilku minut.
Zasypywali minę ziemią, polewali ją wodą,
a ponieważ jest tam gorąco, po jakichś 10 minutach
mógłbym powiedzieć: „Tu jest mina”,
a nic by na to nie wskazywało.
Więc przy każdym kroku
obawiałeś się, że możesz nadepnąć na minę.
Były w przedsionkach, alejkach, rowach, wszędzie.
Wyobrażasz sobie, że nadeptujesz na coś takiego
i całego cię rozrywa.
Okropne uczucie.
Ponieważ musieli bardzo uważać na miny,
przejście kilku kilometrów trwało długie godziny.
A talibowie widzieli ich z daleka.
Marines mieli szeroki wachlarz ładunków wybuchowych,
między innymi MICLIC.
To taka dziesięciometrowa skarpeta z granatem co pół metra.
Fajne to było.
To oczyszczało krótki odcinek.
Tak poruszali się po wioskach koło Sangin.
Często niszcząc budynki Afgańczyków,
by przejść bezpiecznie kolejne 10 m.
Ale dziura.
Niezła. Jestem z siebie dumny.
Dlatego wielu Afgańczyków, zwłaszcza w Sangin, mówiło mi:
„Talibowie tego nie robią. Od dawna obiecujecie nam bezpieczeństwo,
a jest coraz gorzej”. I było.
Jestem dziennikarzem śledczym w The Washington Post.
Dostałem cynk, że Michael Flynn odbył rozmowę
z inspektorem generalnym ds. Afganistanu na temat wojny.
Pomyśleliśmy: „Sprawdźmy, co powiedział Flynn”.
Flynn miał reputację szczerego i bezpośredniego.
Wnieśliśmy pozew do sądu.
Trochę to trwało, ale dostaliśmy zapis tej rozmowy.
Wszystkie działania zawodzą.
Czy w Afganistanie naprawdę jest lepiej niż było?
Talibowie odbili Mardżę,
wkrótce odbiją Laszkargah.
Jego krytyka jest miażdżąca. Mówi, jak to wygląda
i że ludzie dowodzący tą wojną
nie mówią prawdy o tym, jak jest.
I tak jest od 2002 roku do dziś.
Wszyscy świetnie się spisali.
Naprawdę?
Skoro świetnie nam idzie, czemu wygląda na to, że przegrywamy?
Całkowicie zaprzecza temu,
co władze USA mówią publicznie od lat.
Była jedna wersja, powtarzana Amerykanom rok po roku.
Że wszystko jest dobrze.
Czy USA wygrywają wojnę w Afganistanie?
W minionym roku zrobiliśmy duży postęp.
Odnieśliśmy wiele sukcesów w tej misji.
Jesteśmy na dobrej drodze do celu.
Mimo że ci ludzie cały czas wiedzieli, że są poważne problemy,
które nie pozwalają nam wygrać.
Potem okazało się, że inspektor generalny rozmawiał z setkami ludzi
w ramach programu „Wnioski na przyszłość”.
Rozpoczęliśmy trzyletnią walkę
z inspektorem generalnym.
Ale w końcu zdobyliśmy notatki z ponad 400 rozmów
i transkrypcje zapisów audio
z rozmów z ludźmi zaangażowanymi w tę wojnę.
Nie najeżdżamy biednych krajów, by je wzbogacać.
Ani autorytarnych, by robić z nich demokracje.
Najeżdżamy brutalne kraje, by je pacyfikować.
A w Afganistanie nam się nie udało.
Był tam generał z Wielkiej Brytanii, David Richards.
Był dowódcą NATO
sił sojuszu w Afganistanie w latach 2006 i 2007.
Powiedział podczas rozmowy: „Nie mieliśmy strategii.
Nie było pełnej strategii.
Mieliśmy wiele taktyk. Ale nie strategię”.
Dowódca mówi, że nie mieli strategii.
Kolejny generał, jego następca,
Dan McNeill. Czterogwiazdkowy generał.
„Nie mieliśmy strategii.
Próbowałem nakłonić ludzi, by określili mi cele, zanim tam pojadę”.
Pytał ludzi w Białym Domu lub NATO i nikt nie umiał odpowiedzieć.
Nie mieliśmy strategii ani definicji wygranej.
To byli generałowie dowodzący tą wojną.
Czytanie tych wypowiedzi było zdumiewające.
Nie to słyszeli Amerykanie rok po roku. Słyszeli coś przeciwnego.
To Chris Kolenda. Mówi o korupcji.
Mówi: „Do 2006 roku
rząd afgański stał się kleptokracją”.
Dalej mówi: „Lubię porównywać to do raka.
Drobna korupcja jest jak rak skóry.
Są na to sposoby i raczej nic ci nie będzie.
Korupcja w ministerstwach jest jak rak jelita grubego.
Gorzej, ale jeśli wykryjesz to na czas, będzie dobrze.
Ale kleptokracja jest jak rak mózgu. To śmiertelne”.
Mówi, że w 2006 roku to była już kleptokracja.
Kraj miał śmiertelnego raka mózgu.
Strategia wyjścia USA z Afganistanu
opierała się na rozwoju afgańskiej armii.
Teoria wyglądała dobrze.
Pomóżmy im zbudować armię na wzór naszej,
bo na tym się znamy.
Problem w tym, że w Afganistanie to nie działało.
Wysoki poziom analfabetyzmu wśród Afgańczyków
oznaczał, że podczas szkolenia rekrutów
na obozach szkoleniowych
musieliśmy ich uczyć czytać i pisać na poziomie pierwszej klasy podstawówki.
To był tak podstawowy poziom.
Wdrażaliśmy więc
minimalny poziom piśmienności u afgańskich żołnierzy,
prowadząc przy tym szkolenia bojowe
i ucząc ich prowadzenia operacji wojskowych.
Palili skręty w trakcie bitew.
Nie nosili sprzętu ochronnego.
Często popełniali przestępstwa.
Sprzedawali paliwo, broń i pojazdy, które im przydzielano.
Odwiedzałem z nimi posterunki.
Żołnierze byli tak naćpani, że nie mogli wstać.
Drzemali.
Powszechne było, zwłaszcza na południu i wschodzie,
że niekiedy żołnierze,
ale dużo częściej policjanci, mieli chłopców od herbaty.
Marines byli w bazach na spotkaniach,
a ci chłopcy podawali im herbatę.
Mieli 11, 12 czy 13 lat.
Często bardzo ładni. I wszyscy doskonale wiedzieli,
że ci chłopcy byli służącymi za dnia, a niewolnikami seksualnymi w nocy.
Tych młodych chłopców porywała lokalna policja
właśnie do tego celu.
Oficjalna narracja była wtedy taka, że talibowie są źli,
a afgańska policja, armia i rząd są dobrzy i wygrywamy.
Zwykli Afgańczycy uważali inaczej.
Wydaliśmy za dużo pieniędzy, za szybko,
w zbyt małym kraju, ze zbyt małym nadzorem.
SIGAR to biuro inspektorów generalnych.
Naszym zadaniem jest nadzorować, jak wydawane są pieniądze
na odbudowę Afganistanu.
Skupiamy się na oszustwach, marnotrawstwie i nadużyciach.
Jesteśmy w Afganistanie od 18 lat.
Wydaliśmy na tę odbudowę więcej
niż na plan Marshalla, by odbudować Europę.
Gdy tam dotarłem,
większość pieniędzy wydawano niemal bez nadzoru.
Z tych 140 miliardów dolarów
około 80% poszło na kwestie bezpieczeństwa.
Pensje policji, zatrudnianie policjantów,
zakup mundurów, naboi, broni, hospitalizację.
Lokalni politycy, lokalni watażkowie, dostawali wszystkie kontrakty.
Zwykli Afgańczycy widzą, że władza jest w rękach tych,
którzy dostają pieniądze od rządu USA, od sojuszników.
I zarabiają bardzo dobrze.
Natrafiliśmy na wiele kontraktów, które były katastrofą.
Jedną z największych
był zakup wojskowych samolotów dla Afgańczyków.
Nazywały się G.222. To były małe samoloty transportowe.
Wydaliśmy na to około 400 milionów dolarów.
Kupiliśmy je ze złomowiska we Włoszech.
Włosi zgłosili ofertę.
Nie nadawały się do lotu.
PREZENTACJA G.222 2002 ROK
To była katastrofa.
Wszystkie samoloty trzeba było zezłomować.
Kolejny przykład, tak zwany MilCon,
konstrukcja militarna,
to projekt zwany „64K”.
Budynek o powierzchni 64 000 stóp kwadratowych.
To była kwatera główna, wybudowana w Camp Leatherneck.
Generał marines, który dowodził uderzeniem na południu,
powiedział wojskowym: „Nie chcę jej. Nie będę jej używał.
Nie będzie mnie tu, gdy powstanie. Nie budujcie”.
A oni i tak zbudowali.
To była porażka za 36 milionów dolarów.
- Nigdy jej nie użyto? - Nie.
Zamierzano zainwestować w branżę kaszmirową w Afganistanie.
- Tak. - O co chodziło?
Jednym z ich pomysłów było przywiezienie
rzadkich, włoskich, białych kóz,
które miały się krzyżować z lokalnymi
i tworzyć szczęśliwe kozy.
To miało wspomóc przemysł kaszmirowy.
Chcieli szybkich efektów.
Osoba, którą do tego zatrudniono,
bo znała się na hodowli kóz
i branży kaszmirowej,
odeszła, bo powiedziała, że nie da się zrobić w rok czy dwa tego,
co wymaga dekady.
Z tego co wiemy,
wiele kóz trzeba było zabić, bo były chore.
Nie wytrzymały warunków hodowli albo klimatu.
Część zjedzono.
Rok później nie znaleźliśmy żadnej z tych kóz.
Wojsko amerykańskie
postanowiło zapewnić afgańskiej armii mundury maskujące.
Pozwoliliśmy, by generał dowodzący armią afgańską
wybrał wzór munduru i kamuflażu.
Spodobał mu się wzór kamuflażu, zwany leśną zielenią.
Problem w tym, że lasy porastają niecałe 4% terenu Afganistanu.
Poza tym wybrał wzór,
do którego armia USA nie ma praw.
Musieliśmy dodatkowo zapłacić za prawa do tego wzoru.
Zapłaciliśmy więc
o 30 czy 40% więcej niż za zwykły mundur.
Kupiliśmy afgańskiej armii drogie mundury z niewłaściwym kamuflażem.
Ciągle pytano mnie, ile zmarnowaliśmy pieniędzy.
Grupa zadaniowa przyjrzała się temu i spytała: „Czy to marnotrawstwo?
Oszustwo? Czy zwykła głupota?”.
Przyjrzeliśmy się tylko 70 lub 60 miliardom.
I stwierdziliśmy, że około 30% tej kwoty
można uznać za oszustwo, marnotrawstwo lub nadużycie.
HAMID KARZAJ PREZYDENT AFGANISTANU
Karzaj był prezydentem przez 13 lat.
To długo.
Za długo.
Karzaj zaczynał jako dobrze ułożony,
łagodny, lokalny przywódca z Kandaharu.
A 13 lat później kończył kadencję jako niezwykle potężny,
arogancki potentat,
kierujący niesamowicie skorumpowaną
organizacją przestępczą w postaci afgańskiego rządu.
Amerykanie nadali temu nazwę.
Wojsko ma skrót na wszystko.
Nazywali afgański rząd VICE.
Jako skrót od: „Pionowo Zintegrowana Organizacja Przestępcza”.
Karzaj był równie skorumpowany jak cała reszta.
Ale on kierował tą grupą i ją chronił.
My, Amerykanie, uznaliśmy, moim zdaniem błędnie,
że jest niezastąpiony i nie możemy go denerwować.
Musimy dać mu, czego chce i czego potrzebuje. I dawaliśmy.
Stworzyliśmy tę potworną bestię, która żerowała na zwykłych Afgańczykach
i pchała ich w ręce talibów.
ARIZONA DAILY STAR
UDZIAŁ USA W AFGAŃSKIEJ KORUPCJI
Naszą pomocą i kontraktami
wzmocniliśmy największe drapieżniki w afgańskim społeczeństwie.
Drapieżniki, które odpowiadały za załamanie prawa, porządku
i bezpieczeństwa, co doprowadziło do odrodzenia talibów.
CZERWIEC 2010 ROKU
Moją brygadę wysłano w okolice Kandaharu.
Im bliżej byliśmy, tym było gorzej.
Spotkaliśmy tych, którzy opuszczali rejon, który my przejmowaliśmy.
Gadałem z jednym z nich. Był bardzo wychudzony.
Miał bardzo czerwoną twarz.
Mówił: „Stracicie tam ludzi.
Część z was zginie”.
Mówili: „Jeśli szukacie kłopotów,
to tu je znajdziecie”.
Dotarliśmy do maleńkiej placówki na odludziu.
Najbardziej wiejskie klimaty, jakie widziałem.
Jak z dziecięcej Biblii.
Lepianki, pola makowe, rzędy winogron.
Chłopaki, których zastąpiliśmy, wylecieli dyscyplinarnie.
Odcięte rękawy, brody.
Działali praktycznie bez nadzoru.
Jeśli zarzuty się potwierdzą, był to pluton z piekła rodem.
Pięciu żołnierzy oskarżono o zabijanie afgańskich cywilów
tylko dlatego, że mogli. Kolejne siedem osób ich kryło.
Do tego okaleczanie zwłok, strzelanie do afgańskich cywilów,
palenie haszyszu i pobicie szeregowca, który to zgłosił.
To ci goście, którzy zabijali cywilów.
Zabijali i okaleczali ciała. Miejscowi wiedzieli o tym.
A potem dowiedział się cały świat.
Przejmowaliśmy rejon, w którym Amerykanie nie byli lubiani.
Nigdy nie wyjaśniono nam dokładnie, na czym polegała misja.
Kilka miesięcy później poszliśmy do wioski,
gdzie podobno zaczął się ruch talibów.
Gdy wracaliśmy, zamachowiec-samobójca wszedł w naszą formację i się wysadził.
Był ubrany jak miejscowy rolnik,
niósł wiązkę drewna
i zdziesiątkował środkową część naszej formacji.
To był dla nas zimny prysznic.
Od tej chwili wszystko się zmieniło.
Zabił pięć osób. Trzech Amerykanów i dwóch Afgańczyków.
To całkowicie zmieniło nasze podejście do wojny w Afganistanie,
nasze relacje z miejscowymi
i zabiło nasze idealistyczne podejście
do tej misji.
Od tej chwili, gdy podchodził cywil,
choćby się przywitać, celowaliśmy do niego.
Trudno zdobyć tak czyjąś sympatię.
W młodości uczono mnie, że jesteśmy najlepszym krajem na świecie.
Że ludzie atakują nas,
bo nam zazdroszczą i nienawidzą naszej wolności.
Zostałam oficerem w 2011 roku.
Gdy stacjonowałam w Afganistanie,
naprawdę wierzyłam, że jesteśmy tam, by pomóc Afgańczykom.
Ale nie da się użyć instytucji stworzonej do przemocy
do budowania zdrowej i bezpiecznej społeczności.
Widziałam kiedyś, jak dowódca kompanii piechoty płakał.
To rzadkość w armii.
Dostał misję:
„Masz zbudować relacje z ludźmi w okolicy”.
I tak zrobił.
W ciągu roku zyskał ich zaufanie i bardzo się z nimi zbliżył.
A potem kazano mu zniszczyć wszystko, co zbudował.
Rozpłakał się w swoim biurze, bo wiedział,
podobnie jak ja, jaka to zdrada wobec Afgańczyków,
którym mieliśmy pomagać i służyć.
Możesz jej powiedzieć? Nie chcę przestraszyć dzieci.
Rozumiesz? Powiedz im, co zrobimy.
Może na początku zmiany mieliśmy szansę.
Ale pod koniec zdecydowanie nas nie lubili.
Zrozumieli, że nie zależy nam na Afganistanie.
Stąd to hasło,
chętnie powtarzane przez żołnierzy z okresu po 11 września:
„Robię to dla ludzi po mojej lewej i prawej.
Jesteśmy kompanią braci”.
To twój cel. Walczysz tylko o to, by nie umrzeć.
W tym zamachu samobójczym
zginął jeden z najmłodszych żołnierzy w naszym plutonie.
Byłem medykiem i pół godziny przed tym, gdy nas ostrzelali,
ten żołnierz mówi do mnie: „Doktorze, nie chcę zginąć”.
To był naprawdę twardy dzieciak, ale mówił do mnie:
„Słuchaj. Nie chcę zginąć”.
Pół godziny później, gdy znalazłem jego ciało,
poczułem się, jakby mówił wtedy: „Nie pozwól mi umrzeć”.
Przez brak spójnej narracji
podczas tych wojen,
żołnierze biorą na siebie odpowiedzialność za rzeczy, które nie są ich winą.
Wojna ogranicza się do ich własnych, przerażających przeżyć.
To była moja wojna.
I na mojej wojnie byłem tym złym.
Narracja, którą stworzył mój mózg,
była historią medyka, który nie uratował kolegi.
Nasz sierżant zebrał nas i mówi:
„Teraz czeka was najtrudniejsza część. Powrót do domu”.
Myślimy: „Co?
O czym ty mówisz?
Najtrudniejsza część się skończyła”.
Ale on mówi: „Najtrudniejsze dopiero przed wami i…”.
Jezu.
„Jest to powrót do domu”.
Nikt z nas nie rozumiał, co miał na myśli.
A miał całkowitą rację.
Miał rację.
KOCHAMY CIĘ, SYNU!!!
Dopiero później zobaczyłem, jak bardzo się zmieniłem.
Po dziś dzień…
Część mnie umarła w Afganistanie…
i nigdy jej nie odzyskam.
Pewnej nocy, w wieży strażniczej w Afganistanie,
pojąłem, czym jest amerykańska wolność.
Co w tym kraju znaczy „wolność”?
To wolność udawania. Uważamy, że nasze iluzje nam się należą.
Strzelają z lewej strony ściany!
Widzę ich.
A gdy jedziesz do Afganistanu,
zasłona opada.
Kurwa!
Zabiją nas. Załatw ich!
Wracaj! Już!
Kurwa!
Ej! Pomóż mi!
W końcu udało mi się zadzwonić.
Myślałem, że usłyszę: „Bardzo za tobą tęsknię”.
I takie tam.
Nie. Dzwonię do domu
i słyszę: „No. Wszystko gra. Imprezuję.
Dobrze się bawię”.
Nawet nie pyta, co tam u mnie.
Wtedy zrozumiałem,
że ludzie mają w dupie to, co tu robimy.
Bo…
nikt już nawet nie mówi o 11 września,
a to jedyny powód, dla którego tu jestem.
To najdłuższa wojna w historii Ameryki.
I nikt nie wie, jak z tego wybrnąć.
Na wczesnych etapach wojny w Afganistanie
można było zlokalizować bin Ladena
w regionie Tora Bora.
Gdy przegapiliśmy tę szansę,
nigdy już nie byliśmy tak blisko
jego zlokalizowania
i przeprowadzenia operacji, która pozwoli postawić go przed sądem.
CIA zgłosiła się do Białego Domu w okolicach Święta Pracy w 2010 roku.
I poinformowała prezydenta, że mają wiele poszlak.
Pytania kłębią się głowach.
Możliwe, że to Osama bin Laden.
Napisy: Paweł Awdejuk