Patlama bölgesindeki enkaz yığını hâlâ manzarayı yaralıyor.
Cesetleri aramak öncelik olsa da üzücü bir iş.
Kendimi ceset bulmaya hazırladığımı sanmıyorum.
Hiç rahat bir his değil.
Kazarken yaşam belirtisi buluyorsun.
Mesela birinin aile resmine denk geliyorsun
ya da ayakkabı buluyorsun ve ayakkabı bulunca diyorsun ki,
"Siktir. Ayakkabının ardında biri olmalı.
Mesele bunu istemiyor olmanız değil,
o noktada, hayatta olduğunu düşünmüyor olmanız.
Polis teşkilatının en önemli görevinin
insanları enkazdan çıkarmak, kim olduklarını bulmak
ve ailelerine sevdiklerini bulduğumuzu bildirmek olacağını biliyordum.
En zor şeylerden biri kayıpların posterleriydi
ve öldüler mi, mahsur mu kaldılar, insanların bunu bilmemeleriydi.
Bulunmalarını istiyorlardı.
Oğlum Mark Zeppelin'i. 104. katta çalışıyordu.
Bir yerden çıkacak mı diye bekliyorum. Hepsi bu…
Dün işte miydi biliyor musunuz?
Evet, işteydi. Tam dokuzda beni işten aradı.
Beni sevdiğini söyledi, bir daha haber almadım.
Onu gören olursa ya da bir şey bilen varsa adı Andrew Stern.
Bir bilgisi olan varsa lütfen,
karısı, annesi, hepimiz haber almayı bekliyoruz.
Müsaade eder misiniz, arkadaşlar geçsin.
Başta kayıp olarak geçen ben de dâhil bir sürü itfaiyeci vardı.
Başlangıçta insanların hâlâ yaşıyor olabileceğini düşündüğümüzde
canlı kurtarabileceklerimizi bulmak için
çok büyük riskler alıyorduk tabii.
Kendinizi yerimize koyun. Aile ferdiniz olduğunu düşünün.
Bu itfaiyecilerin hepsi bizim kardeşimiz.
Buradaki tüm polis memurları kardeşimiz ve sivilleri de korumaya yemin ettik.
Arama kurtarma ekipleri bazen dört, beş, altı kat yüksekliğindeki
tepeciklerin üstünde duruyordu.
Patlama bölgesinde yangınlar aylarca devam etti.
Orada olduğumuz süre boyunca
çökme riski olan binalar vardı.
Düdük sesini duyarsan hemen dışarı çıkman söylenirdi
çünkü bir bina çökebilirdi.
Düdük birkaç kez çaldı.
Tehlikenin geçtiği sinyali verildiğindeyse herkes geri gelirdi.
Kadavra köpekleri, itfaiyeciler, polis memurları vardı.
Her gün benimle aşağı inen bir iki kişi vardı.
Morgdaki Detektif Bürosu'nun denetmenlerinden biriydim.
İşimiz cesetleri bulmak, kimliklerini tespit etmek,
sonra da ailelerine bildirmekti.
Morga getirildiklerinde
kimlik belirleme süreci başlardı.
20 yıl önce yapılan çoğu kimlik tespiti
parmak izleri, diş kayıtları, dövmeler, yara izleri
ya da bulabildiğimiz diğer tanımlayıcı izler aracılığıyla yağılırdı.
DNA haftalar sonra geldi, o da o zaman kullanılabilirse.
NY POLİS TEŞKİLATI ACİL SERVİS BİRİMİ
Kardeşime ve bana kayıp olduğu resmen söylenmedi.
Çok beklediğimizi hatırlıyorum sadece.
Babamın üç telsiz dinleme gibi bir alışkanlığı vardı.
Merkezin, itfaiyenin
ve Özel Harekât Birimi'nin telsizini dinlerdi.
11 Eylül'ün haberini duyunca
Queens'den Manhattan'a gitmiş.
11 EYLÜL 2001
Babam İkinci Kule'ye girecek kurtarma ekibindeydi.
"Görüşürüz" deyip İkinci Kule'ye girmiş,
sonra ikinci kulenin çöktüğünü duyduk,
tek bildiğimiz bu.
Bruce ilk uçak çarpar çarpmaz gönderildi.
Gece yarısıydı.
Biri mutfaktaki kapıya vurdu.
Gelen Bruce'un teğmeni Charlie'ydi.
O da itfaiyeci ve arkadaşımız.
Ve…
Charlie biraz havadan sudan konuştu,
ben de sonunda "Ne diyeceksen de" dedim.
Kayıp olduklarını söyledi.
Paskalya'da arayıp üzerinde 41. Birim yazan aletler
ve muhtemelen Bruce'un cesedini bulduklarını söylediler.
Gelip onu çıkardıklarını görmek isteyip istemediğimi sordular.
"Hayır" dedim.
Bu görüntüyü hafızama kazımak istemiyordum.
Çünkü öldüğü gerçeğini hiçbir şey değiştirmeyecekti.
Ailemiz nispeten erkenden cenaze yapmaya karar verdi.
Böyle durumlarda New York Polis Teşkilatı "kayıp diziliş"inde helikopter uçurur.
Helikopter yukarıda uçarken
babamı temelli kaybettiğim,
babamın geri gelmeyeceği,
her şeyin bittiği kafama dank etti.
NY İTFAİYE TEŞKİLATI, MOTOR 252
Ne amcamı ne babamı bulabildik.
11 Eylül'de toplam 343 itfaiyeci,
37 Liman Başkanlığı polis memuru
ve 23 New York polis memuru öldü.
Yani toplam 403 ilk müdahaleci.
BİRİM ŞEFİ NY İTFAİYE TEŞKİLATI 2. BİRİM
ABD tarihinde hiç bu kadar çok ilk müdahaleci kaybedilmedi.
Maalesef bugüne dek
insanların yüzde 40'ının kimliği belirlenemedi,
belki hiç belirlenemeyecek.
NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
3. KISIM KARANLIK TARAF
JACOB K. JAVITS FENERAL BİNASI
FBI SAHA OFİSİ
11 Eylül sabahı ikinci uçak çarptığında oradaydık.
Binaya girmeyi başardık
ve binanın lobisinde amirlerimizden biri bize durumu anlattı.
Bizim ekibe bu vakada çalışma fırsatı verilmişti
ve gelen bilgileri koordine etmeye çalışıyorduk.
Ama tabii ilk günlerde ve haftalarda
New York ofisindeki, FBI'daki herkes
vaka üzerinde çalışıyordu.
O gün neler olduğunu, saldırıyı kimin gerçekleştirdiğini,
arkasında kimin olduğunu öğrenmek istiyorduk.
Ama daha da önemlisi tekrar yaşanmayacağından
emin olmak istiyorduk.
O yüzden her bir bilgiyi araştırıyorduk.
Ben de. Tek istediğim Washington'dan gitmek.
77 sefer sayılı uçak Pentagon'a çarptı.
O uçaktaki beş hava korsanı hakkındaki her şeyi araştırmak için
77 sefer sayılı uçağın ekibine atanmıştım.
DULLES ULUSLARARASI HAVAALANI DULLES, VIRGINIA
77 sefer sayılı uçak Kuzey Virginia'daki Dulles Havaalalanı'ndan kalktı.
O günkü diğer tüm uçaklar gibi Batı Kıyıları'na gidiyordu.
Her uçakta, pilot hava korsanı vardı.
77 sefer sayılı uçaktaki Hani Hanjour'du.
Bir de bizim deyimimizle
pilot olmayan ya da kaba kuvvet kullanan hava korsanları vardı.
Yolcuları zapt etmek için
güç ve kuvvet uygulamaktan sorumlu olanlardı bunlar.
Böylece pilot hava korsanları kokpite erişim sağlayıp
uçağın kontrolünü ele geçirilebildi.
77 sefer sayılı uçakta bu kaba kuvvet kullanan hava korsanları
Khalid al-Mihdhar, Salem al-Hazmi, Nawaf al-Hazmi, bu ikisi kardeşti,
bir de Majed Moqed idi.
Takım, hava korsanlarının neredeyse günlük aktivitelerini
bulmak için çok zaman harcadı.
Attıkları her adımı takip etmeye çalıştık.
Khalid al-Mihdhar ve Nawaf al-Hazmi,
Afganistan'daki bir El-Kaide eğitim kampına gitmişlerdi.
O zamanlar El-Kaide'nin "Uçak Operasyonu" dediği
operasyona katılmak için bin Ladin tarafından seçilmişlerdi.
Daha önce hiç Amerika'da yaşamamışlardı.
Hiç ABD'de bulunmamışlardı.
Pek İngilizce bilmiyorlardı.
Ama 1999'un sonlarında 11 Eylül saldırılarının mimarı
Halid Şeyh Muhammed yüzünden
Amerika yolculuklarına başladılar.
MALEZYA
Kuala Lumpur'a geçtiler.
CIA, El-Kaide tehdidi için gitgide daha fazla endişeleniyordu
ve Ocak 200'de Malezya'da Kuala Lumpur'da toplantı olduğunu öğrendi.
Hava korsanları Al-Mihdhar ve al-Hazmi bu toplantıya katıldı.
ABD'ye doğru yola çıkmadan önce yıl boyunca yapılan toplantıların
sonuncularındandı, eğitim de görmüşlerdi.
CIA, ABD vizelerinin olduğunu bile öğrendi.
Khalid al-Mihdhar ve Nawaf al-Hazmi
Amerika'ya giren ilk hava korsanları oldu.
FBI İLANI
Bin Ladin birçok kez ABD'ye savaş ilan ettiğinden
CIA, bin Ladin'in müritlerini izliyordu.
BİN LADİN ABD'YE SALDIRI ÇAĞRISINDA BULUNDU
Malezya'daki bu toplantı önemli bir başlangıç noktasıydı.
Bu saldırıyı gerçekleştirmekle sorumlu olan insanlar
hem saldırının onayını aldılar hem de başarılı olması için
gerekli gördükleri çeşitli mekanizmaları
ya da planın farklı aşamalarını devreye soktular.
Amerika'ya vizeyle girmenin en iyi yolunun
uçuş akademisine katılan öğrenciler olduğuna karar vermişlerdi.
CIA GENEL MERKEZİ
Bu bireylerin kısa süre sonra
Amerika'ya vardıkları bilgisi
FBI'a zamanında bildirilmiyor.
FBI GENEL MERKEZİ WASHINGTON
O zamanki sisteme göre
CIA yurt dışı istihbarata bakıyordu,
FBI da ABD içindeki terörle mücadeleyle ilgileniyordu.
O yüzden nedense bilgi akışı gerçekleşmeyebiliyordu.
Bir ara CIA'in FBI'yı bilgilendirdiği bir muhtıra bile yazıldı.
Ama gönderilmedi.
-Muhtırayı göndermediler mi? -Gönderilmedi.
O zamanlar ABd hükûmeti doğru düzgün işleseydi
ve FBI ve CIA sistemleri birleşmiş olsaydı
o adamların Malezya'da toplantı yapan El-Kaideliler olduğu,
ABD'ye geldikleri ve iyi işler peşinde olmayabilecekleri anlaşılırdı.
Ama öyle olmadı.
Bir şey paylaşılmış olsaydı
herkesin bağlantıyı kuracağından emin değilim.
Bir boşluk, bir kusur
paylaşım eksikliği vardı ve bazıları bunu gösterip
"Bilseydik durdurabilirdik" diyor.
Tamam. Belki.
MOHAND EL-ŞEHRİ ONAYLANMIŞ VİZE BAŞVURUSU
23 EKİM 2000
BİR TERÖR ÖRGÜTÜ ÜYESİ YA DA TEMSİLCİSİ MİSİNİZ? HAYIR.
Kaçırılmış bir fırsattı.
CIA o bilgiyi FBI'a zamanında verseydi…
FBI, ESKİ SORUMLU AJAN
…o iki bireyi izlemeye başlayabilirdik.
Terör soruşturmalarında her ipucunun araştırılmasından
her soruşturma adımının kullanılmasından bahsediyoruz.
Her tür bilgide böyle yapılırdı,
hele de El-Kaide casuslarının
ABD'ye geldiği düşünülürse.
Sanırım 12 Eylül'deydi,
Dulles Havaalanı'nda bir Toyota Corolla bulundu.
Arabanın ruhsatı Nawaf al-Hazmi üzerineydi ve San Diego adresi vardı.
FBI, San Diego'daki adresi araştırdı.
15 OCAK 2001
15 Ocak'ta Los Angeles'a geldiklerini biliyoruz.
1 Şubat'ta Los Angeles'taki bir restoranda görülüyorlar.
Orada Omar al-Bayoumi adında bir Suudi'yle buluşuyorlar.
Omar al-Bayoumi gizemli ve tuhaf biri.
Derslere gitmiyor gibi görünen bir yüksek lisans öğrencisi.
Bir taraf aracılığıyla Suudi hükûmetinden ödeme alıyor
ama çalışmıyor gibi.
Paraya ihtiyacı yok gibi.
Saldırılarla alakası olmadığını düşünenler bile
Suudi istihbarat servisi için bir tür casus olduğunu düşündü.
Tam teşekküllü bir istihbarat memuru değil ama bir tür muhbir ya da gözlemleyici.
Hava korsanlarına rastlayıp San Diego'da yaşadığını söylüyor.
Yolları oraya düşerse onu bulmalarını söylüyor.
Onlar da öyle yapıyor.
Omar yerleşmelerine yardım ediyor.
4 ŞUBAT 2000
Banka hesabı açmalarına yardım ediyor.
Ailesiyle birlikte yaşadığı apartman kompleksinde
daire almalarına yardım ediyor.
İslami misafirperverlik için yaptığını, onlara yardım etmek istediğini söylüyor.
Ama tesadüfen karşılaşmadıklarına dair şüpheler vardı.
Bu ayarlanmış olmalıydı.
Önemli başka biriyle de vakit geçirdiler. Anwar al-Awlaki ile.
O zamanlarda San Diego'da yaşayan Yemenli bir imam.
Birkaç yıl sonra önemli bir El-Kaide lideri oldu.
10 MAYIS 2000
Al-Hazmi ve al-Mihdhar
2000 yılının yazında bir misafirhaneye taşınıyor
İşin garibi, orayı da bir FBI muhbiri işletiyordu.
FBI muhbiri, bir evde tek başına yaşayan ihtiyar, dul bir adamdı.
Konuk olarak yanında kalan bir dizi geç Müslüman oldu.
LEMON GROVE ŞEHRİNE HOŞ GELDİNİZ
Şüpheli değildiler.
Kimsenin polise ya da yetkililere gitmesine
sebep olacak bir şey yapmazlardı.
San Diego'da kalırken
Nawaf al-Hazmi normal bir hayat yaşıyordu gibiydi.
Bir iki hafta benzin istasyonunda çalıştı. Arkadaşlarıyla futbol oynadı.
San Diego'dayken uçuş dersi almaya kalktılar.
İngilizceleri yönergeleri anlayacak kadar iyi değildi.
Dil yetileri yüzünden
ikisi de uçuş eğitiminde başarılı olamadı,
onun yerine kaba kuvvet kullanan hava korsanı oldular.
ZEKERİYA MUSAVİ
Zekeriya Musavi, Fransız.
Birleşik Krallık'ta kalmış ve Afganistan'da eğitim almış.
O da ABD'de uçuş okuluna gitmiş.
Çok dengesiz, konuşkan biri ve deli gibi davranışları
çok dikkat çekmiş.
Uçağı nasıl indireceğini öğrenmeyi
istemediğini söylediği söyleniyordu.
Sadece uçmayı öğrenmek istemiş. Hemen büyük uçaklara geçmek istemiş.
Ayrıca kokpit videoları almış.
ABD - MUSAVİ DAVASINDAKİ KANIT
Hava korsanlarının bazıları da aynı satıcıdan aynı videoları
satın almıştı.
Göçmenlik bürosu onu gözaltına aldı.
Göçmenlik ve Vatandaşlık Bürosu o yıl Ağustos ayında onu tutuklamasa
11 Eylül'deki hava korsanlarından biri olabileceğine inanılıyordu.
Bu da kaçırılmış bir fırsat
çünkü onu 11 Eylül planının koordinatörlerinden olan
Remzi bin el-Şib'e bağlayan bilgiler vardı.
Almanya'da bir adam.
FBI'ın adamın bilgisayarına erişimi olsaydı
planı önceden bulmamızı sağlayabilirdi.
MUHAMMED ATTA 11 EYLÜL HAVA KORSANLARININ LİDERİ
Operasyonun başı sayılan Muhammed Atta
her şeyin hazır olduğunu doğrulamak için
Remzi bin El-Şib'le
ve El-Kaide'den gelen
diğer lojistik destek unsurlarıyla görüştü.
USAME BİN LADİN
EL-KAİDE ASKERÎ LİDERİ EL-KAİDE KIDEMLİ ÜSTEĞMENİ
HALİD ŞEYH MUHAMMED PLANIN MİMARI
ZEKERİYA MUSAVİ - OLASI HAVA KORSANI REMZİ BİN EL-ŞİB - İŞ BİRLİKÇİ
MUHAMMED ATTA HAVA KORSANLARININ LİDERİ
15 kaba kuvvet kullanan ve 4 pilottan oluşan
19 hava korsanının hepsi
dikkatle seçilmişti.
El-Kaide'nin çok güvendiği,
Amerika'nın göbeğine saldırmak gibi imkânsız görünen bir operasyondan
vazgeçmeyecek insanlardı hepsi.
Bu operasyon için en az üç yıl detaylı planlama,
dünya çapında toplantılar,
elle seçilmiş 19 hava korsanı ve pilot…
ZIAD JARRAH - MUHAMMED ATTA
…hareketlerinin planlanması gerekiyordu.
7 EYLÜL 2001
11 Eylül'den önceki günlerden
hava korsanı ekiplerinin kalkış şehirlerine yakın olmak için
taşındıklarını görüyoruz.
77 sefer sayılı uçağın hava korsanları
Dulles Havaalanı'na yakın olmak için New Jersey'den Maryland'e geliyor.
93 sefer sayılı uçağın ekibi, uçağın kalktığı Newark Havaalanı'na
yakın bir yere taşınıyor.
11 ve 175 sefer sayılı uçakların hava korsanları da
Boston bölgesine taşınıyor.
11 Eylül sabahı
tüm ekipler havaalanına varıyor.
Hepsi kendi havaalanında…
DULLES HAVAALANI 11 EYLÜL 2001
…güvenlikten geçiyor.
Kısa bıçaklar taşıdıklarına inanıyoruz,
uçaklara sokulması yasak değildi,
o yüzden hiç sorun çıkmadan güvenlikten geçip…
PORTLAND ULUSLARARASI HAVALİMANI 11 EYLÜL 2001
…uçaklarına bindiler.
80'lerde ve 90'larda siyasi irade yoktu.
Canlı bombalar, kaçırılan uçaklar, hepsi yurt dışında.
Az miktarda zayiat.
Kötüler, kanlılar, can sıkıyorlar
ama ulusal güvenli meselesi değil.
11 Eylül'den önce John Ashcroft önceliklerimizi saydı.
Bunlara odaklanacaktık.
Öncelikler de silahlar, uyuşturucu, vatandaşlık hakları, mahkûm koruma.
Sonra diyorsun ki,
"Saldırıya uğrayacağız. Terörizm nerede?"
Listede aşağılardaydı. Sırasını unuttum, 15 idi galiba.
İnanamamıştım. Buna inanamamıştım.
15 EYLÜL 2001
Tüm Ulusal Güvenlik ekibi Camp David'de başarısızlıkları konuşuyor.
Bir süredir bu ülkede yaşayıp bu saldırıyı planlayan insanlar vardı.
İstihbaratımız daha iyi olmalıydı. Daha iyi bilgi toplamalıydık.
Bunu nasıl yapacaktık?
Birini yakaladığımızda
en güvenilir bilgiyi almamızı sağlayacak
bir sorgu yöntemi var mıydı?
Harekâttan, belirli seçeneklerden ya da ileride kullanacağımız eylemlerden…
16 EYLÜL 2001
…bahsetmem uygun düşmez.
Fakat dünyadaki en iyi ordu bizim ordumuz tabii ki.
Çok çeşitli yetenekleri var.
Bu genel görev ve stratejiye ilişkin görevler verilebilir.
Karanlık tarafı da boşlamamalıyız.
Gölgelerin arasında, istihbarat dünyasında zaman harcamalıyız.
Başarılı olacaksak burada yapılması gerekenlerin çoğunun
sessizce, tartışmadan,
istihbarat örgütlerimizde mevcut olan tüm kaynak ve yöntemler kullanılarak
yapılması gerekecek.
Cheney'nin Özel Kalem olduğu Ford dönemindeki Beyaz Saray'da
Dick Cheney, Anayasa kapsamında başkanın gücü konusunda
çok sağlam bir görüş geliştirdi.
Özellikle de ulusal güvenlik ve savaşa ilişkin güçler konusunda.
Temel görüşü de konu savaş ve ulusal güvenlik olduğunda
yetkinin başkanda olduğu.
Gerekli gördüğü şeyi yapabilir.
Kongre engel olamaz.
Kongre engel olursa da başkan görmezden gelebilir.
Hukuki görüşü buydu.
Başkanın harp zamanındaki güçlerine ilişkin görüşü mutlakiyetçiydi.
Yani amacımıza ulaşmak için elimizdeki tüm imkânları kullanmamız
çok önemli olacak.
Bu beni korkuttu.
Amerika Birleşik Devletleri'nin başkan yardımcısının…
…bir televizyon programında…
CEZAİ SORUŞTURMA GÖREV GÜCÜ
…halkı sakinleştirmesi, baskıyı azaltması gereken yerde
baskıyı artırdığını duymak korkutucuydu.
Bize zarar verecek şeyler yapmamızdan korktum.
Şunu biliyorum ki duygusalken mantığa yer yoktur
ve kötü kararlar verilir.
Terörle başa çıkamayız. Anlaşmayla bitmeyecek.
Barış içinde beraber yaşanmayacak.
Pazarlık yok. Zirve yok.
Teröristlerle ortak bildiri yok.
MEZAR-I ŞERİF ARALIK 2001
Hayır. El-Kaide üyesi değilim. Öğrenciyim.
Tutuklular düzgün davranıyor.
Sadece gerekli olan gücü kullanıyoruz.
Onlara saygılı davranıyoruz.
2001'de Afganistan'da bir sürü mahkûm yakalanmaya başladı.
İngilizce.
Muhabir ben. Al Jazeera Report'tan televizyon muhabiri.
Beni dinle. Kumandanla konuş.
Ben All Jazeera Report'tanım. Kandahar'dan geldim.
Kameram vardı, Kunduz'da kaybettim.
Mücahit değilim. Bak.
ABD, belli bir profile uyanları
ihbar etmeleri için Pakistanlılara ve Afganlara…
KIDEMLİ AVUKAT ANAYASAL HAKLAR MERKEZİ
…büyük para ödülleri teklif ediyordu.
Afganistan'a broşür dağıttık, üstünde şöyle yazıyordu:
"Bunları ihbar ederseniz zengin olursunuz.
İnsanların kimliğini söylerseniz
köyünüzü, ailenizi, kabilenizi bir yıl beslemeye yetecek kadar para."
İnsanları yakaladık.
Yüzlerce insan yakaladık.
İnsanları yakalayınca
seçenekler sınırlı, öldüremezsin de.
Salmak istemiyorsun çünkü yine seninle savaşacaklar.
Yakaladıklarımızı ne yapacağımıza dair bir karar vermeliydik.
General Tommy Franks, Afganları orada uzun süre kalmayacağımıza
temin etmek için Afganistan'da kapladığımız alanın
sınırlı olması gerektiğini düşünüyordu.
Cezaevleri ya da büyük bir cezaeviyle
büyük bir alan kaplamak mantıklı değildi.
O yüzden bu fikri eledik.
Başka ülkelerle konuştuk.
Bu teröristleri geri istemediler. Onu da eledik.
ABD CEZAEVİ LEAVENWORTH, KANSAS
Sonra Amerika'ya döndük. Çok sınırlı tartışmalar oldu
ama Leavenworth, Alcatraz…
-Alcatraz mı? Orada… -Biz… Çok sınırlı.
Biri fikir olarak öne sürmüş olabilir.
Florence, Colorado'daki yüksek güvenlikli cezaevini düşündük.
Ama siyasi olarak 11 Eylül'ün üstünden sadece haftalar geçmişti.
Amerikalılar bunu anlar mı, bilemedik.
Amerika'ya getirdiklerimizin
edineceği haklar da bizi endişelendirdi.
Ordudan beni arayıp dediler ki
"Hapishane işine giriyoruz. Sen de gelmek ister misin?"
Neler olacağını, ne olacağını bilmiyorduk.
KÜBA
GUANTANAMO KÖRFEZİ
MAHKÛMLAR KÜBA'YA VARDI
OCAK 2002
Pentagon, Guantanamo'da gözaltı merkezi kurmaya karar verdi.
Guantanamo, Küba topraklarında.
Küba'nın güneydoğu köşesinde.
1898'de İspanyol-Amerikan Savaşı'na son veren anlaşma,
Küba'yı bağımsız yaptı.
Ama anlaşmaya göre Guantanamo bizimdi.
Hukuken kalıcı olarak kiralanmıştı diyebiliriz.
Teknik olarak oradaki toprakları kiralıyorduk
ama bir tek biz iptal edebiliriz.
Dışişleri Bakanlığı'na
uzayın hukuki dengini bulun, denmiş.
Guantanamo da öyle olacaktı. Hiçbir kanun olmayan bir yer.
Yasal bir "Sahipsiz Toprak"tı orası.
Bir iki günlük tur için Guantanamo'ya uçtuk.
Biz oradayken bazı mahkûmları uçağa bindirdiler.
OCAK 2002
Ve tutukluların olduğu
çok can alıcı bir video çıktı,
belki de uçağa bindirilen tutukluların olduğu.
Zincirlenmiştiler, kafalarında torba vardı,
birbirlerine bağlıydılar
ve yürütülüyorlardı, hiç insani görünmüyordu.
Hangarda biri "Kimi gönderiyorlar?" diye sordu.
"Kötünün kötüsünü gönderiyorlar" dedi.
İlk 20 adamdan bahsediyorlardı.
Bunlar iyi insanlar değil.
Birçoğu Guantanamo Körfezi'nden ayrılmadan önce
bir Amerikalıyı öldürmek istediğini belirtti.
Onlara bu memnuniyeti vermeyeceğiz.
Uçaklarda Hannibal Lecter gibi tipleri, intihara eğilimli, tutucu teröristleri
getirdiklerini düşünenler vardı.
Bu insanlar C-17'yi düşürmek için arkadaki hidrolik hatları çiğner.
Yere bağlanmışlardı, dimdik oturmaları gerekiyordu,
kafalarında torba vardı ve gözlük, kulak tıkacı, fırın eldiveni gibi
çeşitli uyaran yoksunluğu yöntemine maruz bırakılmış,
farklı yerlerden zincirlenmişlerdi.
Sonra da kargo gibi Guantanamo'ya götürüldüler.
Dünya bu 20 adamı yaklaşık 10 gün sonra gördü.
Pentagon, bu 20 adamın hücredeki resimlerini paylaştı.
İşte bunlar onlar. Bu ilk gün.
-Diz çökmüşler. Evet… -Dik çökmüşler.
O fotoğrafta 20 insan var.
Yirmisi de görünüyor.
Pentagon o fotoğrafı çeşitli sebeplerle yayınladı
ve Avrupa bunu iğrenç buldu ve "işkence" olduğunu düşündü.
Uçaklar dolusu insanlar geldikçe
kötünün kötüsü olmadığını anladık.
Bizim takip ettiğimiz El-Kaide şüphelileri değildi bunlar.
Benim deyimimle bunlar yoksul çiftçilerdi.
Harp meydanında ele geçirilmemişlerdi.
Bunlar ödül kurbanlarıydı.
Guantanamo'nun başında Pentagon'dan haber geldi,
"Ne yaparsanız yapın, onlara mahkûm demeyin."
Çünkü onlara mahkûm denirse
savaş esirlerini koruyan Cenevre Sözleşmesi kapsamında
muamele görmeleri gerekir.
O yüzden mahkûmlarımız değil, tutuklularımız var.
Rütbeli Taliban üyeleri ya da El-Kaide üyeleri olduğunuzdan
şüphelenildiği için buradasınız.
Masum olduğunu, bu örgütlere üye olmadığını söyleyenler oldu.
Sizlere şunu söylüyorum, Amerika'da kanunlar var,
dinlenecek ve adil yargılanacaksınız.
-Cenevre Sözleşmesi bize yol gösteriyor. -O ne demek?
Yani Washington'dan gelen öğütleri dinliyoruz.
Onlara insanca davrandığımızı göreceksiniz.
Sızdırılan bir muhtırada Cenevre Sözleşmesi'ndeki
maddeler için "acayip" kelimesini kullanmışsınız.
Bunu niye yazdınız? Ne kastettiniz?
"Acayip" kelimesini kullanmamın sebebi
Cenevre Sözleşmesi'nin yazıldığı zamanda
savaşların ülkeler arasında olmasıydı,
El-Kaide gibi terörist gruplar gibi ülke olmayan devletler arasında değil.
Avukatlar olarak, Adalet Bakanı John Ashcroft'un
bir muhtırasına dayanarak bir karara vardık.
El-Kaide,
Cenevre Sözleşmesi'ni imzalayan bir ulus devlet olmadığından
sözleşme geçerli olmamalıydı.
Taliban da savaş esiri koruma hakkını kaybetmişti
çünkü bu korumaya sahip olabilmek için
savaşırken üniforma giymeli,
açıkça silah taşımalı,
hiyerarşik bir yapıyla savaşmalısın
ve ayrım gözetmeksizin sivilleri öldürüp
Cenevre Sözleşmesi kapsamında
savaş esiri olmanın faydasını görmeyi bekleyemezsin.
Bush yönetiminin 2002'de terörle savaştaki tutukluların
uluslararası hukuk kapsamında hiçbir hakkı olmadığına,
onların önemsiz olduğuna dair aldığı karar doğru değil.
Aslında Cenevre Sözleşmesi onları koruyor.
Cenevre Sözleşmesi'nde "Umumi Hükümler, Madde 3" var.
Temel insan haklarından mahrumlar, avukata erişimleri yok,
ihzar müzekkeresi yok.
Tutuklular ısıya, güneşe, rüzgâra, böceklere maruz bırakıldılar.
İki kova vardı.
Bir kovada içme suyu vardı, diğeriyse dışkı içindi.
Üstü kapalıydı,
üç tarafları tel örgüyle kaplıydı ve giriş çıkış için bir kapı vardı.
Askerî köpek kulübesi denebilirdi yani.
Beyaz Saray'dan,
bilhassa Başkan Yardımcısı'nın ofisinden çıkan
eş zamanlı bir girişim vardı, işkenceyi benimsemek.
Bu, olayları ne abartmak ne de basitleştirmek olur.
2002'den itibaren
ilk öncelikli tutuklular yakalandı. Ebu Zübeyde adında bir adam.
EBU ZÜBEYDE'NİN YAKALANMASI 28 MART 2002
Afganistan'da El-Kaide'ye, Taliban'a katılacaklar için
konaklama yeri olan bir pansiyon işletiyordu.
O yüzden çok değerli istihbaratı vardı.
Gelip giden bir sürü insan tanıyordu.
FBI onu sorgulamaya başlayıp birçok istihbarat aldı.
Hatta FBI ajanı Ali Soufan yaralarına bakıyor,
dostluğa dayalı sorgu yöntemleri geliştiriyordu.
Bunun için mümkün olduğunca karşındakini tanıyorsun,
o da sana güveniyor.
Bu insanları tutuklayıp onlarla konuşmaya başladık,
sorgulamak çok da zor değil.
ESKİ FBI AJANI
Pek çok farklı sorgulama biçimi var
ve ABD hükûmetinde bunun için eğitim alıyoruz.
İnsanlardan istihbarat almak için eğitim alıyoruz.
Amerika'daki kolluk güçleri bunu hep yapıyor.
CIA, ordu, FBI,
hepimiz Doğu Afrika'daki elçiliğin bombalanmasına dair,
USS Cole'un bombalanmasına dair,
ve dünya çapındaki çeşitli planların sorgularda bulunduk.
Soufan çok başarılı oluyor,
hatta Halid Şeyh Muhammed'in kimliğini tespit ediyor.
11 Eylül'ün fikir babası olarak her yerde haberi yapıldığından
unutmak kolay.
Ama 2002'in ilkbaharında bile
11 Eylül'ü kimin düzenlediğini bilmiyorduk.
HALİD ŞEYH MUHAMMED FİKİR BABASI
Bu bilgiyi veren ilk kişi Ebu Zübeyde idi.
THE OBSERVER (İNGİLTERE)
FBI'ın adamdan bilgi almadaki başarısı fark ediliyor,
o yüzden Ebu Zübeyde'yi alıp o zamanlar "geliştirilmiş sorgu yöntemleri" denen
şeylere maruz bırakmaya başlıyorlar.
İşkence programı yaratmak için
11 Eylül'den sonraki ilk birkaç ayda başlayan
bu eş zamanlı çaba,
ilk deney faresini kullanma fırsatını kaçırmadı.
Ebu Zübeyde'yi yakalamak bizim için çok önemliydi.
Halid Şeyh Muhammed'i yakalamak bizim için çok önemliydi.
BEYAZ SARAY ÖZEL KALEMİ, 2001-2006
Bu öncelikli hedefler çok önemliydi.
Ulusal Güvenlik Konseyi, geliştirilmiş sorgulama yöntemlerini
inceleme kararı aldı.
George Tenet ve CIA öneriler bulmakla görevlendirildi.
CIA DİREKTÖRÜ, 1996-2004
Alışılagelmiş olanın ne olduğu konusunda net bir rehberlik almak önemliydi.
Adalet Bakanlığı, CIA'ye yol göstermek için
hukuki görüşler tasarladı.
ADALET BAKANLIĞI'NIN CIA'E MUHTIRASI KONU: SORGU YÖNTEMLERİ
BU ON YÖNTEM: YAKADAN TUTMAK, DUVARA ATMAK,
YÜZÜNÜ TUTMAK, YÜZE TOKAT ATMAK, DAR ALANDA TUTMAK,
DUVARA DOĞRU DİKİLMEK…
Başkan bu konuda bilgilendirilirken ben toplantıdaydım.
Amerika'ya yapılacak bir sonraki saldırıyı
engelleyebileceğimiz beklentisiyle
geliştirilmiş sorgulama yöntemlerinin uygun denetimle kullanımına izin verdi.
Bu geliştirilmiş sorgulama yöntemleri zorla 24 saat çıplak durmak,
24 saat aydınlıkta durmak, 24 saat soğukta durmak,
24 saat karanlıkta durmak gibi şeyler.
Su işkencesi, kullanılan en kötü ünlü ve en bilinen yöntemlerden.
Nahoş ya da kötü olmadıklarını söylemiyorum tabii
ama mesela duvara atmak.
Duvara atma tekniğinde boyunları yaralanmasın diye
boyunlarına başlık takılıyor.
Güvenli olmayan, çökecek bir duvara dayayıp
duvara doğru itiyorsun.
Yüze tokatta da avcun açık olması gerekiyordu.
Elin yüzden çok uzakta olamazdı
ve sadece yanağa vurabiliyordun.
Karına tokatta da avuç açık olmalıydı
ve el, göbekten çok uzak olamazdı.
Sanırım göbek deliği ile meme uçlarının arasına vurulabiliyordu.
Yapılabilecekler hakkında çok detaylı yönergeler vardı.
İşkence Karşıtı kanunun başlangıcı olan
işkence karşıtı sözleşmeye baktık.
Adalet Bakanlığı'nın o zamanki Ceza Dairesi Başkanı
işkence, sadece bahsi bile
insanın tüylerini ürperten eylemdir demiş.
Mesela tırnağın altına iğne sokmak,
göz yuvarını delmek,
genital bölgeye elektrik şoku uygulamak.
Biz buna yaklaşmamıştık bile.
FBI'da 25 buçuk yıl kaldım.
11 Eylül zamanında
Terörle Mücadele'den sorumlu ilk Müdür Yardımcısı idim.
Direktör Mueller, Beyaz Saray'daki bir bilgilendirmeden sonra
beni ofisine çağırıp şöyle dedi:
"Şu ülkeye iki ajan göndermemiz gerek."
Ben de "Peki, tamam. Hallederiz. Ne oldu?" dedim.
"Zübeyde'yi bulmuşlar" dedi.
Ben de dedim ki "Ne güzel. Dönmesini istiyorduk zaten.
Onunla görüşürüz. İkiden fazla ajan lazım.
Bir grup ayarlarız." "Hayır, iki ajan gönder" dedi.
"Onu geri getireceğiz, değil mi?" dedim.
"Hayır. Ajans onu tutmak istemiyor" dedi.
Ben de dedim ki "Çok ilginç."
Bizim ne işimiz olur ajansa…
Birini buraya getirmeyeceğiz.
Dedim ki "Ne yapabileceklerini ve muhtemelen yapacaklarını anlıyorum.
Buna bulaşmamıza gerek yok."
"Evet, var. Onlara yardım etmeliyiz" dedi.
"Buna katılıyor olamazlar" dedim.
"Başkana yardım ederiz, dedim" dedi.
Ben de "Başkanı arayıp bunu yapmayacağımızı söyle.
Çünkü bir düşün. İmajımızı ve Amerikan halkını.
Eşkıya değiliz biz.
Böyle bir şey yaparak itibarımızı mahvedebiliriz" dedim.
ESKİ FBI DİREKTÖRÜ ROBERT MUELLER YORUM TALEBİMİZİ REDDETTİ.
Adamların konuşacağına inanmadılar.
Basmakalıp bir yaklaşım olacak
bir program geliştirmek istediler.
Bir, iki, üç, dört ve adam her şeyi anlatacak.
Dünya böyle işlemiyor. İnsan doğası böyle işlemiyor.
Korku siyaseti yerleşmişti.
Benim ve herkesin içindeki o korku
toplumu öyle zehirlemişti ki
Amerika'yı eşsiz yapan şeylere sırt çevrilmişti.
CIA Genel Müfettişi 2004'de
geliştirilmiş sorgulama yöntemleri sayesinde
gerçekleşmesi yakın tek bir tehdidi bile
önlediklerini kanıtlayamadıkları sonucuna vardı.
Kanıt yok mu?
Kanıt yok. Bunu söyleyen de ben değilim, CIA'in kendisi.
İşkencede önemli bir nokta var.
İşkence sonucunda boyun eğilir, iş birliği yapılmaz.
Boyun eğmeyle iş birliğinin farkı şu. Boyun eğmede
kişi işkencenin bitmesi için size duymak istediklerinizi söyler.
Gerçeği söylemez.
İş birliğinde gerçeği öğrenirsiniz.
ABD SENATOSU İSTİHBARAT KOMİTESİ 9 ARALIK 2014
11 Eylül faillerini bulma…
SENATÖR JOHN MCCAIN (C) ARIZONA
…ya da yeni saldırı ve vahşetleri önlemede
az sayıda yararlı istihbarat sağladı.
Geliştirilmiş yöntemlerin, yani kısacası su işkencesinin
çok sayıda değerli istihbarat üretmediğini öne süren herkes
gerçekle yüzleşmiyor demektir.
Ülke olarak kim olduğumuz, neyin temsil edip neye inandığımız
beni çok endişelendiriyor.
Amerika, dünyadaki diğer ülkelere
her zaman örnek ve ilham kaynağı olmuştur.
Eğer işkence uygular…
MCCAIN'İN GÖRÜŞÜ
…ve Amerika'nın imajını zayıflatan,
hatta kötüleyen şeyler yapar ve düşmanlarımızı teşvik edersek
gelecekte çok büyük sonuçları olabilir.
Başka bir çatışmada terör örgütü olmayan bir düşman
Amerikalıları esir alırsa olacakları düşünün.
Bizim yaptığımız şeyi yapabileceklerini düşünürler.
Anlamam çok uzun sürdü.
Guantanamo Körfezi ve özellikle de oradaki cezaevi,
Vietnam Savaşı'ndan beri ilk çıkış olmayan askerî girişimdi.
Yüzlerce Taliban ve El-Kaide şüphelisi şu an ABD nezaretinde.
Buna Afganistan'dan Guantanamo Körfezi, Küba'daki
ABD Deniz Üssü'ne bugün getirilen 30 kişi de dâhil.
Böylece buradaki sayı 110 oldu, daha da artacak.
Bu hikâye nasıl bitecek, kimse bilmiyordu.
Bize nasıl böyle gizlice yaklaştılar?
Kesinlikle ABD istihbaratının başarısızlığı.
Bugün yukarıdan geçen bir jet yolcu uçağını görmek,
bir siren sesi,
hatta sabah postası bile şüphe uyandırıyor.
New York bugün de korkunun cephesinde, terörist histerinin hendeklerindeydi.
Rockefeller Center'da NBC'de şarbon korkusu yaşandı.
İnsan kendini savunmasız hissediyor
çünkü ne olacak, nerede olacak, bilmiyoruz.
11 Eylül'den sonra Camp David'deki hafta sonunda
başkana yetkililerin, imkânların nerelerde eksik olduğunu
ve bunun tekrar yaşanmasını önlemek
ve 11 Eylül'de yaşananların sorumlularını cezalandırmak için
neyin gerektiğini anlattık.
Bu da Vatanseverlik Yasası gibi şeyleri tetikledi.
26 EKİM 2001
Vatanseverlik Yasası, 11 Eylül'ün sonrasında artmaya başlayan…
MÜDÜR AMERİKAN İSLAM İLİŞKİLERİ KONSEYİ
…büyük bir gözetleme girişiminin tek bir parçası.
Masumlara karşı gerçekleştirilen bu şiddet içeren eylemler
İslam inancının temel ilkelerini ihlal etmektedir.
Amerikalı vatandaşlarımın bunu anlaması çok önemli.
Amerika, milyonlarca Müslüman'ı vatandaşımız olarak görüyor
ve Müslümanların ülkemize çok değerli katkıları var.
Müslümanlar doktor, avukat, hukuk profesörü,
ordu mensubu, girişimci, esnaf,
anne ve babalar
ve saygıyla yaklaşılmalılar.
Başkan Bush "Birkaç kişinin yaptıkları yüzünden
tüm dini suçlamıyoruz" derken bile…
AMERİKAN SİVİL ÖZGÜRLÜKLER BİRLİĞİ MİLLÎ GÜVENLİK PROJESİ
…hükûmet bunu yapıyordu.
Başkan Bush, Vatanseverlik Yasası'nı
cuma günü Beyaz Saray'ın Doğu Odası'nda onayladı.
11 Eylül'den sonra ülkenin istihbaratının başarısız olduğuna dair
konuşmalar görüp duymaya başladık.
Ajanslar birbirleriyle konuşmuyordu.
Bu hava korsanları nasıl ülkeye girdiler,
eğitim aldılar, uçaklara bindiler ve kimse fark etmedi?
Bugün itibariyle bilgi paylaşımına ilişkin kanunları değiştiriyoruz.
Yine bir o kadar önemli,
terörle savaşan çeşitli ajansımızın kültürünü değiştiriyoruz.
Hızla ve korkutucu bir şekilde kolluk güçleri ve gözetlemeye yapılan
yatırımları artırmaya başladık.
Kütüphane hükmü sayesinde kütüphane kayıtlarına ulaşıp
ne okuduğumuzu görebiliyorlar.
Bir madde de izinsiz ve gizlice girilerek yapılan aramalar.
Vatanseverlik Yasası, polisin evimize girip
bize söylemeden çıkmasına izin verdi.
İçeri gir, sessizce etrafa bakın, istediğimi bırak,
istediğimi al, erişebileceğim bir belge de yok.
Federal ajanlar, terör örgütleriyle bağ var mı diye
Washington banliyösündeki Müslüman ev ve iş yerlerini aradı.
Müslüman olarak kırıcı olmasını geçtim,
Amerikalı olarak kırıcı.
Haklar Bildirgesi'nde yüceltilen
mahremiyet hakkı olarak anladığımız şeyin özüne aykırı.
ULUSAL GÜVENLİK AJANSI GENEL MERKEZİ FORT MEADE, MARYLAND
Ulusal Güvenlik Ajansı Pentagon'un, Savunma Bakanlığı'nın bir parçası.
Ayrıca Amerika'nın yurt dışındaki hasımlarının
her türlü elektronik gözetlemesinden…
NEW YORK TIMES MUHABİRİ, 1998-2017
…sorumlu olan ajans.
1952'de Başkan Truman tarafından başkanlık emriyle yaratıldı.
ABD'nin İkinci Dünya Savaşı sırasında gerçekleştirdiği
savaş dönemi şifre çözümlemesinin bir sonucuydu.
Yıllar içinde büyüyüp
daha önce görülmemiş boyuttaki büyük bir modern siber güvenlik,
siber saldırı, şifre çözümleme,
elektronik gizli dinleme kuruluşuna dönüştü.
Dünyada daha büyük böyle bir ajans yok.
11 Eylül'den öncesi ve sonrası var.
İnsanları kötülükten koruması gereken bir ajansın parçasıydım.
ULUSAL GÜVENLİK AJANSI
İşteki ilk günümde…
Her söyleyişimde tüylerim diken diken oluyor.
Şu an bile hissediyorum çünkü o gün hep aklımda.
11 Eylül, yeni görev yerime ilk gittiğim gündü.
O günü saniyesi saniyesine, dakikası dakikasına,
saati saatine hatırlıyorum.
Ama o sabah bilmediğim şey
hükûmetin en yüksek makamlarında alınan gizli kararlar
ve hükûmetin ulusal güvenlik adı altında
neler yapmaya gönüllü olduğuydu.
Yasa dışı olarak neler yapmaya gönüllü oldukları.
ADALET BAKANLIĞI
Jack Goldsmith, Adalet Bakanı Yardımcısı,
hukuk danışmanlığı ofisi.
Temelde Stellar Wind programı hakkında bilgi almak üzere Beyaz Saray'a gittim.
David Addington'ın ofisine gittim. Programı o anlattı.
Başkan yardımcısının danışmanının
bana gizli istihbarat programını anlatması sıra dışıydı.
Programın orijinal yetki belgeleri Addington'ın ofisindeki kasaydı.
"Çok şaşırmaya hazır ol" dedi.
"İnanmayacağın bir şey öğreneceksin" dedi.
Hemen, yani günler, haftalar içinde
Stellar Wind adındaki bir program için sözlü yetki veriliyordu.
Ulusal Güvenlik Ajansı'nın olağanüstü gücünü alıp
yalnızca yurt dışına değil, yurt içine de doğrultuyorlardı.
Stellar Wind neydi?
Dikkatli olmalıyım. Hâlâ gizli olan kısımlar var.
Büyük kısmının anavatanda gerçekleştiği
geniş meta veri ve içerik toplamayı içeren
yetkisiz telefon dinleme programı diyeyim.
Bir çağrı yapıldığında ne zaman alındığını,
nerede yapıldığını ve alındığını, ne kadar sürdüğünü
takip eden bir bilgisayar olduğunu düşünün.
Meta veri budur işte.
Stellar Wind programının tabiri caizse üç kategorisi vardı.
İlk kategori, CIA'deki kıdemli bir ajan
telefon görüşmesindeki bir kişinin
El-Kaide üyesi veya o örgüte bağlı olduğuna inandığında
telefon iletişiminin içeriğinin toplanması.
Diğer iki kategori, içerik toplamayla ilgili değil.
Meta veriyle ilgili,
ikinci kategori de telefon meta verisi.
Orada görüşmenin içeriğini görmüyorsun
ama aranan numarayı ve belki de görüşme sürenini görüyorsun.
Üçüncü kategori, e-posta meta verisi toplanması.
E-postayı kime gönderdiğiniz ve kimden geldiği.
Temek fikir şuydu. Şüphelenilmeyen insanlardan bile toplanan
bu büyük meta veri koleksiyonu sayesinde
teröristlere ilişkin bulduğunuz küçük kanıtları
bir araya getirmenizi sağlayacak bir ağ kurabilirdiniz
ve bir sonraki 11 Eylül'ü önleyecek bir bilgi havuzunuz olurdu.
Teori hep buydu.
Dijital çağdayız. Veri için boğuluyoruz.
Ulusal Güvenlik Ajansı da "Alabileceğimizi alalım.
Baksana ne kadar kolay. Hepsini alalım." dedi.
Hükûmet Verizon'lar, AT&T gibi şirketlerle
veri için çok gizli olan
uzun süreli özel sözleşmeler yaptı.
Geldiler ve "Bakana kadar ihlal etmiş olmuyoruz" dediler.
Bu, dördüncü ek maddeyi ezip geçmek demek.
DÖRDÜNCÜ EK MADDE
Haklar Bildirgesi'nde
dördüncü ek madde bize evimizde mahremiyet hakkı tanıyor
ve hükûmet yetkililerinin hiçbir onay veya yetkileri olmadan
evimize girip istediklerini almalarına
engel olabilmemizi sağlıyor.
Ve bu hükûmetin evinize
izinsiz baskın yapmasının elektronik versiyonuydu.
Direktör Mueller bir bilgilendirmeden geldi.
Beni arayıp şöyle dedi: "Dale, özel bir program var.
Senin… Kimsenin haberi yok.
ABD hükûmetinde haberi olan 4, 5, 6 kişi vardır." dedi.
"Öyle mi? Nedir peki?" dedim. "Söyleyemem. Git" dedi.
Ertesi sabah Pentagon'a gittim,
güvenli bir yerde toplantı oldu ve bilgilendirildim.
Geri dönüp direktöre şöyle dedim:
"Bu işe yarar mı, bilmiyorum."
Pek içime sinmemişti. "Bu uzun sürmeyecek" dedim.
"Kimseye söylemeye iznin yok" dedi.
UGA GENEL MERKEZİ
Bunun ürününü gördüm, sonucunu gördüm.
Size şunu söyleyeyim, bundan verimli hiçbir sonuç alınmadı.
Zamanında anlamadım ama makamım
her altı, yedi haftada bir
programın yasallığını onaylamakla sorumluydu.
Programın asıl sorunu, Dış İstihbarat Gözetleme Yasası'nı
hiçe sayıyor gibi görünmesiydi.
Bu çok karmaşık bir yasa
ama ilk bakışta olanlara izin vermiyor gibiydi.
Kongre'ye gidip bu kanunları değiştirmektense
Bush idaresi bazılarını hiçe saydı
ve bazılarını da kaçınabilecekleri şekilde yorumladı.
MART 2004
Mart 2004'te Hukuk Danışmanlığı Ofisi'nin yeni müdürü Jack Goldsmith
Stellar Wind'in bazı yönleri hakkında endişesi olduğunu belirtti.
"Stellar Wind'in bu yönü için hukuki destek bulamıyorum,
son vermemiz gerekebilir" dedi.
-Yani… -Programa mı?
Bir şeye.
Yaklaşık yarısının devam edebileceğine,
diğer yarısının devam edemeyeceğine karar vermiştim.
Hiçbir hukuki gerekçe bulamamıştım.
Beyaz Saray'a
gözetleme programının büyük kısmına onay veremeyeceğimi bildirdiğimde
David Addington bana hiç olmadığı kadar kızıp şöyle dedi:
"Bunu yaparsan bir sonraki saldırıda ölen
100.000 insan senin yüzünden ölmüş olur."
Bence yanıldığımı ve böyle olacağını düşündü.
Bana bunu söylemesine gerek yoktu.
Ben de öyle hissediyordum ve beni çok kaygılandırıyordu.
Andy Card'ı aradığımı hatırlıyorum. Andy tatilden erken döndü.
Başkan yardımcısı, George Tenet ve Michael Hayden'la görüştük
ve bunu konuştuk.
Bu çok önemli, çok mühim bir programdı.
Muhtemelen hükûmetimizin bilgi toplamadaki
en önemli ve en etkili programlarından biriydi.
Bir şeye son vereceğimiz düşüncesi
çok ciddiydi.
Adalet Bakanı Ashcroft kararımı onayladı,
ki bu müthiş bir şeydi çünkü Ashcroft Hukuk Danışmanlığı Ofisi'nin tavsiyesiyle
daha kapsamlı programı onaylıyordu.
Yaptığı çok cesurcaydı çünkü geri çekilmiş oluyordu.
Bundan memnun değildi ama karşı çıkmadı ve ikna oldu.
ACİL SERVİS HASTANE GİRİŞİ
Ashcroft imzalayıp katıldığını söyledikten saatler sonra
akut pankreatit sebebiyle hastaneye gitti.
Safra kesesinin alınması gerekiyordu,
ameliyat olmalıydı.
Çok hastaydı, kurtulup kurtulmayacağı belli değildi.
Tarih yaklaşıyordu… Sanırım mevcut yetkilendirme
11 Mart'ta sona erecekti.
Toplamada bir aksaklık olduğunda ne kaçıracağını bilemezsin.
Ben de başkanla konuştum.
Büyük bir şey olabileceğine dair söylentiler duyduğumuz için
o da endişeliydi.
O yetkilendirmede Adalet Bakanlığı'nın imzası olmazsa
şebeke operatörleri muhtemelen iş birliği yapmayacaktı.
-Ashcroft'u aramalıydık. -Hastaneye gideceksiniz.
Hastaneye gideceğiz.
Başkan, Alberto ve benden hastaneye gidip
ona olanları anlatmamızı istedi.
Önceden imzaladığı bir belgeyi götürüp
imzalar mı diye soracaktık.
Hemen hastaneye gittim, hızla merdivenleri çıkıp odasına girdim.
Ashcroft yoğun bakımdaydı.
Tüpler takılıydı.
Gözleri neredeyse kapalıydı ve çok solgun görünüyordu.
Hiç iyi görünmüyordu.
Geleli beş, on dakika oldu olmadı,
Alberto Gonzales ve Beyaz Saray Özel Kalemi Andrew Card geldi.
Ellerinde Stellar Wind onayı vardı
ve Ashcroft'tan imzalamasını istediler.
Andy ile John Ashcroft'un odasına çıktık, John yatakta yatıyordu.
Tabii ki çok güçsüz ve solgun görünüyordu.
Ne konuştuğumuzu anladığından bile emin değildim.
Kendinde değildi.
Pek konuşmadı ve çok kötü görünüyordu.
Ne olacağından emin değildim.
Gelip böyle bir talepte bulundular ve çok sıra dışı bir şey oldu.
Hayret ettim, Ashcroft
kendini yataktan çok hafif kaldırdı
ve şöyle dedi:
"Adalet Bakanlığı'nın verdiği karara katılıyorum."
Yoğun Bakım'daki odasına gelip onu rahatsız etmelerinin
hiç hoşuna gitmediğini açıkça ifade etti.
Sonra yine yatağa düştü.
O an öleceğinden emindim.
Adalet Bakanlığı'nın vardığı kanı
bu şeyin,
bu programın meşru bir şekilde işlemediğiydi.
Bu da Beyaz Saray'ın onun fikrini değiştirmek için
gösterdiği çabaydı.
Ona teşekkür edip çıktık.
Arabaya döndüğümüzde Addington'a iyi geçmediğini söyledik.
İmza alamamıştık.
Başkan Bush programı yeniden onayladı.
Tavsiyemize karşı geldi, böyle bir imtiyazı var.
ABD başkanı sonuçta.
Yürütme Organı yok olmak üzereydi.
Adalet Bakanlığı'nda istifalar olacaktı.
Program ortaya çıkardı.
Yönetim için her şey daha kötü olurdu,
ulusal güvenlik cephesinde de.
Sanırım bu yüzden vazgeçtiler.
Birçok açıdan böyle bir şey Amerikan tarihinde hiç yaşanmadı.
Beyaz Saray'ın ketumluğu ve kontrolü
beni son derece öfkelendirmişti.
Programı detaylıca ve gerçekten incelememizi
aslında istemediklerini düşündüm.
İstedikleri cevabı almışlardı
ve sonrasında incelenmesini istemediler.
Beyaz Saray dürüstmüş gibi gelmedi.
Ben farklı kanallar aracılığıyla içeriden her şeyi ifşa ettim.
Programa erişimi olan avukatla yüzleştim.
Ulusal Güvenlik Ajansı'nın Genel Müfettişi'ne bildirdim.
Şubat 2006'da yurt içindeki toplu gözetleme rejimi hakkındaki
gizli olmayan bilgilerle basına gittim.
BİLGİ SIZDIRMA DAVASINDA ESKİ UGA YETKİLİSİ SUÇLANDI
Benim için hayatı zorlaştırmaya karar verdiler.
Ama hepimizin ahlaki muhakemesi var. Hepimiz kendi seçimimizi yapabiliriz.
Yaşananlara ne tepki vereceğimizi de kendimiz seçebiliriz.
Tarihe tanıklık ettim, olağanüstü bir dönemdi
ve karanlıktan çıktım.
Öylece oturup bunların olmasını beklemeyecektim.
Ömrüm boyunca pişmanlık duyardım.
Stellar Wind programı tartışmalıydı ama kanun değişmedi.
Hatta Kongre, gözetleme kanununu yeniledi
ve bazı açılarken gözetleme güçlerini genişletti.
Obama idaresi bazı politikaları falan değiştirdi
ama temel kanun aynı kaldı.
Kısacası, hükûmetin büyük çaplı gözetleme güçleri devam etti
ve ortaya çıkmasından sonra bile büyük ölçüde yeniden onaylandı.
11 Eylül'den sonra çok agresif davrandıkları
ve korktukları bariz ortada.
Düşmanın ne yaptığını bilmediklerini düşündüler.
Panik içinde bilgi toplamak için ellerinden geleni yaptılar.
Ama bunu bariz şekilde yasa dışı yollarla yaptılar.
Kısıtlama olmayan güç, her zaman kötüye kullanılır.
11 Eylül insanların hoşgörülü olmak istememesine sebep oldu.
Daha açık sözlü olmam gerekirse, insanların pestilini çıkarmak istediler.
Sebebi öfkeydi. Siz 3.000 kişiyi öldürmüş birinin
pestilini çıkarmak istemez miydiniz?
Kim öfkeli değildi ki?
Ama lider seçme sebebimiz bu. Sakin kalmaları,
toplumun düzenleyici ilkesi olarak ele aldığımız değerleri
koruyacak vizyona sahip olmaları için.
Mevcut kriz geçtikten sonra yaşadığımız dünya,
eskisinden tamamen farklı olmasın diye
bunları koruması için seçiyoruz.
Babaya sarıl.
Amerikan ordusundan binlerce kişi daha uzaklara doğru yola çıkıyor.
Liseden mezun olduktan on gün sonra Deniz Piyadeleri'ne katıldım.
Neye bulaştığımı
ancak çatışmaya ilk girdiğim gün anladım.
Alt yazı çevirmeni: Yasemin Memiş