Ziemię w strefie zero wciąż pokrywają góry gruzu.
Poszukiwanie zwłok jest najważniejsze, ale to koszmarne zadanie.
Chyba nigdy nie byłem psychicznie gotowy, by znaleźć ciało.
To nie jest przyjemne uczucie.
Gdy kopiesz i znajdujesz ślady życia,
takie jak czyjeś zdjęcia rodzinne.
Albo buty. Znajdujesz but i myślisz:
„Czyjaś noga będzie w tym bucie”.
Nie to, że tego nie chcesz…
ale na tym etapie myślisz już, że nie żyją.
Wiedziałam, że najważniejszym zadaniem policji
będzie wydostawanie ciał, ich identyfikacja
i zawiadamianie rodzin o znalezieniu ich bliskich.
Najtrudniej było patrzeć na wywieszone zdjęcia zaginionych
i ludzi, którzy nie wiedzieli, czy żyją,
czy tkwią pod gruzem. Chcieli tylko, by ich znaleziono.
Mój syn to Mark Zeppelin. Pracował na 104. piętrze.
Czekam, by sprawdzić, czy się pojawi. Tylko tyle…
Poszedł wczoraj do pracy?
Tak. Zadzwonił do mnie równo o dziewiątej.
Powiedział, że mnie kocha i tyle.
Jeśli ktoś go widział albo coś słyszał, nazywa się Andrew Stern.
Jeśli ktoś coś wie, proszę o kontakt.
Jego żona, matka
i inni czekają na wieści o nim.
Proszę się cofnąć i przepuścić tych ludzi.
Na początku wielu strażaków traktowano jako zaginionych. W tym mnie.
Gdy sądziliśmy jeszcze, że ktoś mógł przeżyć,
podejmowaliśmy wielkie ryzyko,
by odnaleźć ocalałych.
Proszę zrozumieć, to była nasza rodzina.
Każdy z tych strażaków to nasz brat.
Każdy policjant to nasz brat.
A cywili przysięgaliśmy chronić.
Ekipy ratownicze stały na stertach gruzu,
które miały czasem kilka pięter wysokości.
A ogień płonął w strefie zero jeszcze przez długie miesiące.
Gdy tam pracowaliśmy,
nieustannie istniało ryzyko zawalenia budynków.
Od początku instruowano nas, że jeśli usłyszymy gwizdek,
mamy uciekać, bo budynek może się zawalić.
Gwizdek było słychać nieraz.
Ale gdy zagrożenie mijało, wszyscy wracali.
Były tam psy do poszukiwań zwłok,
strażacy i policjanci.
Kilku z nich schodziło ze mną każdego dnia.
Nadzorowałam prace w kostnicy z ramienia Biura Detektywistycznego.
Mieliśmy odnajdywać ciała, identyfikować je
i powiadamiać bliskich.
Gdy zwłoki trafiały do kostnicy,
zaczynaliśmy identyfikację.
Dwadzieścia lat temu robiło się to głównie
za pomocą odcisków palców, rejestrów dentystycznych, tatuaży, blizn
i innych znaków szczególnych.
W tamtych czasach na wyniki DNA czekało się tygodniami.
THOMAS LANGONE NOWOJORSKA JEDNOSTKA SŁUŻB RATUNKOWYCH
Nie dostaliśmy z bratem oficjalnej informacji o jego zaginięciu.
Pamiętam tylko ciągłe czekanie.
Mój ojciec słuchał trzech częstotliwości.
Częstotliwości policyjnej, strażackiej i operacji specjalnych.
11 września usłyszał wezwanie
i pojechał z Queens na Manhattan.
Przydzielono go do grupy, która weszła do drugiej wieży.
Powiedział: „Na razie”, wbiegł do środka,
a potem usłyszeliśmy, że ta wieża się zawaliła.
I tyle wiemy.
Bruce ruszył do akcji, gdy tylko uderzył pierwszy samolot.
Było koło północy.
Usłyszałam pukanie do kuchennych drzwi.
To był dowódca Bruce'a, Charlie.
Był przyjacielem rodziny. I był z nim drugi strażak.
I…
Charlie prowadził ze mną uprzejmą rozmowę
i w końcu mówię mu: „Powiedz to wreszcie”.
Powiedział, że zaginęli.
Na Wielkanoc zadzwonili i powiedzieli mi, że znaleźli narzędzia
z oznaczeniami 41 drużyny i ciało. Podejrzewali, że to Bruce.
Pytali, czy chcę przyjechać i go zobaczyć.
Powiedziałam: „Nie”.
Nie chciałam mieć w głowie tego obrazu.
Bo nic nie mogło zmienić faktu, że zginął.
Nasza rodzina dość wcześnie zorganizowała pogrzeb.
Policja przeleciała helikopterami w tak zwanej „formacji zaginionych”.
I dopiero gdy nade mną leciały,
dotarło do mnie, że taty już nie ma,
że nie wróci
i to już koniec.
PETER LANGONE WÓZ 252
Nigdy nie odnaleziono ani ojca, ani wujka.
11 września zginęło 343 strażaków,
37 policjantów z zarządu portów
i 23 funkcjonariuszy nowojorskiej policji.
Łącznie 403 ratowników.
Nigdy w historii USA nie zginęło tylu ratowników jednocześnie.
Niestety, po dziś dzień
nie zidentyfikowano 40% ofiar. I być może nigdy się to nie uda.
NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
CZĘŚĆ III PO MROCZNEJ STRONIE
BUDYNEK FEDERALNY
BIURO FBI W NOWYM JORKU
11 września rano byliśmy na miejscu, gdy uderzył drugi samolot.
Wbiegliśmy do budynku
i w holu dostaliśmy informacje od przełożonego.
Mieliśmy możliwość poprowadzenia tej sprawy
i staraliśmy się koordynować napływające dane.
Ale praktycznie każdy w nowojorskim oddziale,
każdy w FBI,
pracował wtedy nad tą sprawą.
Chcieliśmy ustalić, co się wtedy stało,
kto przeprowadził te ataki, kto za tym stoi.
Ale głównie chcieliśmy dopilnować, by nie było drugiej fali.
By to się nie powtórzyło.
Sprawdzaliśmy więc każdy trop.
Ja też. Chcę tylko wydostać się z Waszyngtonu.
Lot 77 uderzył w Pentagon.
Przydzielono mnie do zespołu zajmującego się lotem 77.
Mieliśmy dowiedzieć się wszystkiego
o pięciu porywaczach.
MIĘDZYNARODOWY PORT LOTNICZY W DULLES
Lot nr 77 wystartował z lotniska w Dulles w Wirginii Północnej.
Jak wszystkie loty tego dnia, kierował się na Zachodnie Wybrzeże.
W każdym z tych samolotów byli porywacze-piloci.
Na pokładzie lotu 77 był to Hani Handżur.
Innych nazywaliśmy
„porywaczami bez licencji” lub „porywaczami siłowymi”.
Ich zadaniem było
użycie siły, by opanować pasażerów…
By porywacze-piloci mogli dostać się do kokpitu
i przejąć kontrolę nad samolotem.
Na pokładzie lotu 77 porywaczami siłowymi
byli Khalid al-Mihdhar, bracia Salem i Nawaf al-Hazmi
i Majed Moqed.
Nasz zespół poświęcił dużo czasu na zbudowanie
niemal codziennego harmonogramu zajęć porywaczy.
Próbowaliśmy śledzić każdy krok, który wykonali.
Khalid al-Mihdhar i Nawaf al-Hazmi byli na obozie szkoleniowym Al-Kaidy
w Afganistanie…
Zostali wybrani przez bin Ladena
do udziału w akcji, którą w Al-Kaidzie nazywano „Operacją samolotową”.
Nic nie wiedzieli o życiu w USA.
Nigdy nie byli w Stanach.
Bardzo słabo mówili po angielsku.
Ale pod koniec roku 1999, kierowani przez Chalida Szajcha Muhammada,
architekta ataków z 11 września,
wyruszyli w podróż do Stanów Zjednoczonych.
MALEZJA
Dotarli do Kuala Lumpur.
CIA, zaniepokojona zagrożeniem ze strony Al-Kaidy,
dowiaduje się o spotkaniu w Kuala Lumpur w styczniu 2000 roku.
Byli tam porywacze al-Mihdhar i al-Hazmi.
To było jedno z ich ostatnich spotkań
przed wyjazdem do Stanów.
ALMIHDHAR, KHALID
CIA dowiedziała się, że mają wizy do USA.
Khalid al-Mihdhar i Nawaf al-Hazmi
byli pierwszymi porywaczami, którzy dostali się na teren USA.
CIA śledziła zwolenników bin Ladena,
bo wypowiadał on wojnę Stanom
wiele razy.
To spotkanie w Malezji było punktem startowym.
Ludzie, których zadaniem
było przeprowadzenie tych ataków, dostali zielone światło
i uruchomiono mechanizmy,
gałęzie tego spisku,
które były kluczowe dla jego realizacji.
To tam ustalili, jak najłatwiej będzie dotrzeć do Stanów.
Jako uczniowie akademii lotniczych.
SIEDZIBA CIA
Informacja o tym,
że te osoby dotarły do Stanów
nie została w porę przekazana FBI.
System działał wtedy tak,
że CIA zajmowała się wywiadem za granicą,
a FBI walczyło z terroryzmem w kraju.
I były problemy z przepływem informacji.
Sporządzono nawet notatkę,
wedle której CIA miała przekazać FBI informacje o podejrzanych.
Ale tak się nie stało.
- Nie wysłali notatki? - Nie.
Gdyby rząd USA funkcjonował wtedy prawidłowo,
a systemy były zintegrowane, byłoby jasne, że to ludzie z Al-Kaidy,
których śledzono na spotkaniach w Malezji,
a teraz są w USA i pewnie coś knują.
Ale tak się nie stało.
Nie wiem, czy udostępnienie tych danych sprawiłoby,
że wszyscy powiązaliby fakty.
Była taka luka,
brak wymiany danych, na który teraz można wskazać
i powiedzieć: „Gdybyśmy wiedzieli, zapobieglibyśmy temu”.
Dobra. Być może.
ZATWIERDZONY WNIOSEK O WIZĘ MOHANDA AL-SHEHRIEGO, 23 PAŹDZIERNIKA 2000
To była stracona szansa.
Gdyby CIA dostarczyła te informacje FBI na czas,
zaczęlibyśmy śledzić te osoby.
Mówiliśmy o sprawdzaniu każdej poszlaki,
wyczerpaniu każdej możliwości w dochodzeniu antyterrorystycznym.
Postąpilibyśmy tak z każdą informacją,
zwłaszcza wiedząc, że członkowie Al-Kaidy przybyli do Stanów Zjednoczonych.
To był chyba 12 września.
Na lotnisku w Dulles znaleziono auto marki Toyota Corolla.
Auto zarejestrowano na Nawafa al-Hazmiego. Na adres w San Diego.
FBI sprawdziło ten adres.
15 STYCZNIA 2000 ROKU
LAX
Wiemy, że przybyli do Los Angeles 15 stycznia.
Pierwszego lutego widziano ich w restauracji w Los Angeles.
Spotkali się z Saudyjczykiem, Omarem al-Bajumim.
Omar al-Bajumi to tajemnicza i dziwna postać.
To student, który nie chodzi na zajęcia.
Saudyjski rząd płaci mu za pośrednictwem wykonawcy,
ale nigdzie nie pracuje.
Nie potrzebuje pieniędzy.
Nawet jeśli nie był zaangażowany w ataki,
uważano go za saudyjskiego szpiega.
Nie pełnoprawnego oficera wywiadu, ale jakiegoś informatora czy obserwatora.
Spotyka się z porywaczami, mówi im, że mieszka w San Diego.
Zachęca, by się z nim skontaktowali, jeśli kiedyś tam będą.
I tak robią.
Pomaga im się tam odnaleźć.
Pomaga im otworzyć konto bankowe.
Znaleźć mieszkanie na tym samym osiedlu,
na którym mieszka z rodziną.
Mówi, że to muzułmańska gościnność.
Że chciał tylko pomóc.
Ale podejrzewano, że to nie było przypadkowe spotkanie.
Że to było ustawione.
Spotkali się też z inną kluczową postacią, Anwarem al-Awlakim.
To imam z Jemenu, który mieszkał wtedy w San Diego.
Potem został ważnym przywódcą Al-Kaidy.
10 MAJA 2000 ROKU
Al-Hazmi i al-Mihdhar wynajmują kwatery latem 2000 roku.
Jak na ironię, te pokoje wynajmował im informator FBI.
Ten informator był starszym wdowcem, mieszkającym samotnie.
Wielu młodych muzułmanów wynajmowało u niego kwatery.
LEMON GROVE WITA
Nie budzili podejrzeń.
Nie robili nic, co skłoniłoby kogoś
do wezwania policji czy innych służb.
Przebywając w San Diego
Nawaf al-Hazmi na pozór prowadził normalne życie.
Pracował na stacji benzynowej.
Grał w piłkę z kolegami.
W San Diego próbowali zapisać się na kurs pilotażu.
Ale ich angielski był za słaby.
Przez ograniczenia językowe
żaden z nich nie przeszedł kursu latania.
Zostali więc porywaczami siłowymi.
ZACARIAS MOUSSAOUI
Zacarias Moussaoui to Francuz.
Przebywał w Anglii i szkolił się w Afganistanie.
Również zapisał się do szkoły pilotażu.
Nerwowy, gadatliwy facet. Trochę stuknięty.
Wzbudzał podejrzenia.
Mówił między innymi,
że nie interesuje go nauka lądowania.
Chce tylko latać.
I od razu chciał latać dużymi samolotami.
Kupował nagrania z pokładów samolotów.
Identyczne nagrania,
od tego samego sprzedawcy, kupowali też inni porywacze.
Aresztowały go służby imigracyjne.
Uważa się, że mógł być jednym z porywaczy z 11 września,
gdyby w sierpniu nie aresztował go urząd imigracyjny.
Kolejna stracona szansa,
bo istniały informacje, które łączyły go z Ramzim bin al-Shibhem,
koordynatorem ataków.
To był facet z Niemiec.
Gdyby FBI uzyskało dostęp do jego komputera,
mogłoby to umożliwić
wczesne wykrycie całego spisku.
MUHAMMAD ATA GŁÓWNY PORYWACZ
Muhammad Ata, dowódca tej operacji, spotkał się z Ramzim bin al-Shibhem
i innymi członkami Al-Kaidy, zapewniającymi wsparcie logistyczne,
by potwierdzić, że wszystko jest gotowe.
OSAMA BIN LADEN
DOWÓDCA SIŁ ZBROJNYCH AL-KAIDY STARSZY PORUCZNIK AL-KAIDY
ARCHITEKT SPISKU
POTENCJALNY PORYWACZ WSPÓŁSPISKOWIEC
GŁÓWNY PORYWACZ
Wśród 19 porywaczy
było 15 siłowych i 4 pilotów.
Starannie ich dobrano.
To byli ludzie, którym Al-Kaida ufała.
Którzy nie przestraszą się operacji, która wydawała się niemożliwa.
Uderzenia w serce Stanów Zjednoczonych.
To wymagało co najmniej trzech lat planowania,
spotkań na całym świecie,
starannego doboru 19 porywaczy i pilotów,
zarządzania ich ruchami.
7 WRZEŚNIA 2001 ROKU
W dniach poprzedzających 11 września
grupy porywaczy zaczynają się przemieszczać,
by być bliżej miast, z których mają startować.
Porywacze lotu 77 przenoszą się
z New Jersey do Maryland, by być bliżej lotniska w Dulles.
Porywacze lotu 93 przemieścili się bliżej lotniska w Newark,
skąd startował lot 93.
A porywacze lotów 11 i 175
pojechali w okolice Bostonu.
Rankiem 11 września
wszyscy porywacze pojawiają się na lotniskach.
Przechodzą kontrolę.
Sądzimy, że mieli ze sobą małe noże,
które można było wnosić do samolotu,
więc przeszli kontrolę bez problemu
i weszli na pokład.
W latach 80. i 90. nie było takiej woli politycznej.
Bomby podkładały jednostki,
porywano samoloty, ale to działo się za granicą.
Ofiar było niewiele.
To były paskudne i uciążliwe sytuacje, ale nie kwestia bezpieczeństwa narodowego.
Przed 11 września John Ashcroft ogłosił: „Oto priorytety.
Na tym się skupimy”.
Priorytetami były broń, narkotyki, prawa człowieka i ochrona więźniów.
I zastanawiasz się:
„A co z terroryzmem? Przecież nas zaatakują”.
Ten temat był nisko na liście priorytetów. Chyba był na 15 pozycji.
Nie mogłem w to uwierzyć.
15 WRZEŚNIA 2001 ROKU
Cała Rada Bezpieczeństwa Narodowego rozmawiała w Camp David o porażce.
Ci ludzie mieszkali w naszym kraju i planowali ten atak
przez dłuższy czas.
Nasz wywiad musiał się poprawić. Lepiej zbierać informacje.
Jak to zrobić?
Co zrobić, gdy kogoś schwytamy?
Czy znamy lepsze metody przesłuchań, które zapewnią pewniejsze informacje?
Nie powinienem rozmawiać o szczegółach operacyjnych,
konkretnych rozwiązaniach
i działaniach, których podjęcie rozważamy.
Ale mamy najlepszą armię na świecie.
Dysponują szerokimi możliwościami.
I mogą zostać wysłani na misje, które są powiązane z tymi działaniami.
Czasem musimy pracować po ciemnej stronie.
Przebywać w cieniach świata wywiadu.
Jeśli mamy być skuteczni,
wiele rzeczy będziemy musieli robić po cichu,
wykorzystując źródła i metody,
którymi dysponuje nasz wywiad.
Już za prezydentury Forda, gdy był szefem sztabu,
Dick Cheney wykształcił radykalny pogląd
na konstytucyjne prawa prezydenta.
Szczególnie w zakresie wojny i bezpieczeństwa narodowego.
Uważa, że jeśli chodzi o wojnę i bezpieczeństwo narodowe,
rządzi tu prezydent.
Może robić wszystko, co uzna za konieczne.
A Kongres nie może mu przeszkadzać.
A jeśli to robi, prezydent może to zignorować.
Tak uważał.
To było absolutystyczne spojrzenie na władzę prezydenta w czasie wojny.
Musimy więc wykorzystać wszelkie dostępne środki,
by osiągnąć nasz cel.
To mnie przerażało.
Strasznie było słuchać jak wiceprezydent Stanów Zjednoczonych,
podczas publicznego wystąpienia na wizji,
zamiast uspokajać obywateli
i łagodzić sytuację,
jeszcze zwiększał presję i agresję.
Bałem się, że zrobimy coś, co nam zaszkodzi.
Gdy emocje są bardzo silne, racjonalne myślenie szwankuje
i podejmowane są złe decyzje.
Nie będzie układów z terrorystami. Ani traktatów.
Ani pokojowego współistnienia.
Żadnych negocjacji. Żadnych spotkań na szczycie.
Żadnych wspólnych komunikatów.
AFGANISTAN
MAZAR-I-SZARIF GRUDZIEŃ 2001 ROKU
Nie jestem członkiem Al-Kaidy. Jestem studentem.
Zatrzymani zachowują się dobrze.
Używamy siły tylko, gdy to konieczne. Traktujemy ich z godnością i szacunkiem.
W 2001 roku zaczęto łapać w Afganistanie wielu więźniów.
Po angielsku.
Jestem reporterem. Z telewizji Al-Dżazira.
Posłuchaj. Porozmawiaj z dowódcą.
Jestem z Al-Dżaziry. Przyjechałem tu z Kandaharu.
Miałem kamerę, ale straciłem ją w Kunduzie.
Nie jestem mudżahedinem. Patrz.
Stany oferowały wysokie nagrody
Pakistańczykom i Afgańczykom
za przekazywanie im ludzi, którzy pasują do określonego profilu.
Zrzucaliśmy nad Afganistanem ulotki o treści:
„Czeka cię bogactwo, jeśli wskażesz nam tych ludzi.
Dostaniesz pieniądze, by wykarmić wioskę, rodzinę, plemię przez cały rok”.
No i wskazywali nam ludzi.
Całe setki.
Gdy złapiesz człowieka,
masz ograniczone opcje. Nie możesz go zabić.
Nie chcesz go wypuszczać, bo znów będzie z tobą walczyć.
Musieliśmy zdecydować, co zrobimy ze schwytanymi ludźmi.
Generał Franks uważał, że powinniśmy zostawiać jak najmniej
trwałych śladów w Afganistanie, by pokazać Afgańczykom,
że nie planujemy być tam długo.
Tworzenie sieci więzień albo jednego dużego więzienia
zostawiłoby duży ślad i nie miało sensu.
Odrzuciliśmy ten pomysł.
Rozmawialiśmy z ich ojczyznami.
Nie chciały przyjmować terrorystów, więc to też odpadało.
Potem przyjrzeliśmy się USA.
Rozważaliśmy przez chwilę Leavenworth, Alcatraz…
- Alcatraz? - Rozważaliśmy to tylko przez chwilę.
Ktoś rzucił to jako pomysł.
Myśleliśmy o więzieniu o maksymalnym rygorze we Florence.
Ale to było kilka tygodni po 11 września. Było to problematyczne politycznie.
Nie wiedzieliśmy, czy Amerykanie to zrozumieją.
Mieliśmy też obawy w kwestii praw,
które obejmują każdego na terytorium USA.
THE MIAMI HERALD
Zadzwonili do mnie ludzie z armii i mówią:
„Wchodzimy w branżę więzienną. Chcesz to zobaczyć?”.
Nie wiedzieliśmy, co się wydarzy i co to ma być.
ZATOKA GUANTANAMO
WIĘŹNIOWIE PRZYBYWAJĄ NA KUBĘ
STYCZEŃ 2002 - MIAMI HERALD
Pentagon postanowił założyć w Guantanamo ośrodek detencyjny.
Guantanamo leży na Kubie.
W jej południowo-wschodniej części.
Traktat po wojnie hiszpańsko-amerykańskiej dał Kubie niepodległość.
Ale w zamian zatrzymaliśmy między innymi Guantanamo.
Z prawnego punktu widzenia to wieczysta dzierżawa.
Oficjalnie dzierżawimy tę ziemię, ale tylko my możemy zakończyć dzierżawę.
Departament Stanu mówił,
że kazano im szukać prawnego odpowiednika kosmosu.
Tym miało być Guantanamo. Miejscem, gdzie nie działają prawa.
To była prawna ziemia niczyja. Taka Wyspa Diabelska.
Przylecieliśmy do Guantanamo na jedno- czy dwudniową prezentację.
Ale gdy tam byliśmy, wysłano pierwszych więźniów.
I wtedy
pojawiło się drastyczne nagranie więźniów.
Być może wsadzano ich do samolotu.
Byli w kajdanach, mieli worki na głowach,
byli skuci ze sobą
i prowadzono ich jak bydło. Nie wyglądało to humanitarnie.
Ktoś w hangarze zapytał: „Kogo wysyłają?”.
Odpowiedział: „Najgorszych z najgorszych”.
Mówili o pierwszej dwudziestce.
To nie są mili ludzie.
Kilku oświadczyło,
że chcą zabić Amerykanina, zanim opuszczą Guantanamo.
Nie damy im tej satysfakcji.
Wiele osób myślało, że to ktoś w stylu Hannibala Lectera.
Samobójczy, fanatyczni terroryści.
Mogliby przegryźć przewody C-17,
by go rozbić.
Mocowano ich do podłogi. Mieli siedzieć prosto.
Nakładano im worki i poddawano deprywacji sensorycznej.
Zakładano gogle, zatyczki do uszu, rękawice i skuwano w wielu miejscach.
A potem lecieli samolotem do Guantanamo jak towar.
Świat miał ujrzeć te 20 osób 10 dni później,
gdy Pentagon udostępnił zdjęcia,
na których byli w celi.
To oni. Pierwszego dnia.
- Klęczą. - Stoją na kolanach.
Widać na tym zdjęciu 20 osób.
Całą dwudziestkę.
Pentagon udostępnił to zdjęcie z różnych powodów.
A Europa była nim oburzona i natychmiast pomyślała: „tortury”.
Gdy dotarł pierwszy transport, a po nim następne,
zrozumieliśmy, że to nie byli ci najgorsi.
To nie byli nasi podejrzani z Al-Kaidy.
To byli zwykli rolnicy.
Nie byli to groźni bojownicy.
Sprzedano ich dla nagrody.
Gdy otwarto obóz w Guantanamo, z Pentagonu przyszedł jasny przekaz:
„Pod żadnym pozorem nie nazywajcie ich więźniami”.
Jeśli tak ich nazwiemy, musimy traktować ich
zgodnie z konwencjami genewskimi, chroniącymi jeńców wojennych.
Dlatego mamy zatrzymanych, a nie więźniów.
Jesteście podejrzani
o bycie talibami lub wysokimi rangą członkami Al-Kaidy.
Niektórzy z was twierdzą, że są niewinni.
Ameryka jest państwem prawa.
Zostaniecie sprawiedliwie osądzeni.
- Kierujemy się konwencjami genewskimi. - To znaczy?
Że otrzymujemy wskazówki z Waszyngtonu. I się ich trzymamy.
Uważam, że traktujemy ich humanitarnie.
W notatce użył pan kiedyś określenia „kuriozalne”
w nawiązaniu do postanowień konwencji genewskiej.
Dlaczego? Co pan miał na myśli?
Użyłem tego słowa, by zaakcentować to,
że konwencję genewską spisano,
gdy wojny toczyły państwa,
a nie organizacje terrorystyczne takie jak Al-Kaida.
My, prawnicy, uznaliśmy,
na bazie notatki prokuratora generalnego Johna Ashcrofta,
że nie ma tu zastosowania,
bo Al-Kaida nie jest państwem, które podpisało konwencje genewskie
i talibowie utracili prawa
do ochrony jeńców wojennych,
bo aby z nich korzystać,
trzeba nosić podczas walki mundur,
otwarcie nosić broń,
działać w strukturze hierarchicznej
i nie można wedle uznania zabijać cywilów,
jednocześnie oczekując ochrony praw jeńców zgodnie z konwencjami genewskimi.
Decyzja administracji Busha z 2002 roku,
że zatrzymani w wojnie z terrorem nie mają praw
i nie istnieją dla prawa międzynarodowego, była błędna.
Chronią ich konwencje genewskie,
a konkretnie część zwana „wspólnym artykułem 3”.
Odmówiono im podstawowych praw człowieka, dostępu do prawników i habeas corpus.
Zatrzymanych wystawiano na działanie słońca, wiatru, owadów.
Były dwa wiadra.
Jedno było na wodę pitną, drugie na odchody.
Mieli kawałek dachu nad głową,
siatkę z trzech stron i bramkę wejściową.
To było jak wojskowy kojec dla psa.
Prowadzono działania,
napędzane przez Biały Dom,
a konkretnie biuro wiceprezydenta, by wprowadzić tortury.
Raczej nie przesadzam.
W 2002 roku
pojmano pierwszych cennych zatrzymanych, na przykład Abu Zubajdę,
który prowadził pensjonat, a właściwie punkt rekrutacyjny dla ludzi,
którzy chcieli dołączyć do Al-Kaidy.
Do talibów w Afganistanie.
Był więc cenny ze względu na posiadane informacje.
Znał wielu ludzi, którzy się u niego pojawiali.
FBI zaczyna go przesłuchiwać i uzyskuje dużo danych.
Agent FBI, Ali Soufan, opatruje mu rany
i prowadzi przesłuchanie oparte na porozumieniu.
Poznajesz ich bliżej
i zdobywasz zaufanie.
Aresztowaliśmy tych ludzi i ich przesłuchiwaliśmy.
To żadna wielka filozofia.
Istnieje wiele sposobów, by przesłuchać człowieka
i rząd USA nas tego uczy.
Szkoli się nas w pozyskiwaniu danych wywiadowczych
od przesłuchiwanych.
Organy ścigania w USA robią to cały czas.
CIA, wojsko, FBI
brały udział w przesłuchaniach po atakach na ambasady w Afryce,
ataku na USS Cole
i wielu innych zamachach na całym świecie.
Soufan był skuteczny.
Ustalił na przykład, kim jest Chalid Szajch Muhammad.
Łatwo o tym zapomnieć, bo teraz jest znany
jako autor ataku z 11 września.
Ale jeszcze wiosną 2002 roku
nie wiedzieliśmy, kto zorganizował 11 września.
Pierwszą osobą, która podała te informacje,
był Abu Zubajda.
THE OBSERVER
Sukcesy FBI nie przechodzą niezauważone,
więc zabierają Abu Zubajdę i zaczynają poddawać go
tak zwanym „zaawansowanym technikom przesłuchań”.
Osoby, którym już kilka miesięcy
po atakach z 11 września zależało na stworzeniu programu tortur,
miały pierwszego królika doświadczalnego.
To, że mogliśmy mieć Abu Zubajdę, było dla nas bardzo ważne.
Szansa na złapanie Chalida Szejcha Muhammada
też była ważna.
To były bardzo wartościowe cele.
Rada Bezpieczeństwa Narodowego podjęła decyzję,
że przyjrzymy się zaawansowanym technikom przesłuchań.
Zapytano George'a Teneta i CIA: „Co rekomendujecie?”.
Ważne było
ustalenie jasnych granic.
Departament Sprawiedliwości przygotował opinię prawną,
by wspomóc CIA.
NOTATKA DEPARTAMENTU DLA CIA NT. TECHNIK PRZESŁUCHAŃ, 2002
TE 10 TECHNIK TO: CHWYTANIE, POPYCHANIE NA ŚCIANĘ,
TRZYMANIE ZA TWARZ, POLICZKOWANIE, CIASNE MIEJSCA,
Byłem na spotkaniu, na którym prezydent dostał te dane.
Zatwierdził zaawansowane techniki przesłuchań,
pod odpowiednim nadzorem,
z nadzieją, że pozwoli to
zapobiec kolejnym zamachom w Stanach.
Te zaawansowane techniki przesłuchań to nagość przez całą dobę,
światło przez całą dobę, zimno przez całą dobę,
ciemność przez całą dobę.
Waterboarding to chyba najbardziej znana i owiana złą sławą metoda.
Nie twierdzę, że nie są nieprzyjemne czy straszne,
ale popychanie na ścianę
polega na owinięciu materiału wokół karku,
żeby nie doznali urazu szyi,
ustawieniu ich przy niestabilnej ścianie
i pchnięciu ich na tę ścianę.
Jeśli chodzi o policzkowanie, dłoń musiała być otwarta.
Trzeba było ją trzymać blisko twarzy
i uderzało się tylko w policzek.
Uderzenie w brzuch. Też otwartą dłonią
i blisko brzucha.
Tylko w przestrzeń między pępkiem a sutkami.
Zakres dopuszczalnych działań był szczegółowo opisany.
Analizowaliśmy konwencję zakazującą stosowania tortur,
która była podstawą ustawy przeciw torturom.
Szef działu karnego Departamentu Sprawiedliwości
napisał, że tortury to działania,
o których sama wzmianka wywołuje dreszcze.
Wbijanie igieł pod paznokcie,
przekłuwanie gałki ocznej,
rażenie prądem genitaliów.
Byliśmy daleko od tego.
Spędziłem w FBI 25 i pół roku.
W dniu 11 września
byłem pierwszym zastępcą dyrektora do spraw antyterroryzmu.
Gdy dyrektor Mueller wrócił ze spotkania w Białym Domu,
wezwał mnie i powiedział:
„Wyślemy do tego kraju dwóch agentów”.
Mówię: „Jasne. Zajmiemy się tym. A o co chodzi?”.
On na to: „Mają Zubajdę”.
Powiedziałem: „Świetnie. Chcieliśmy go odzyskać.
Przesłuchamy go. Ale potrzeba więcej agentów.
Zorganizujemy zespół”. A on: „Nie, wyślijcie dwóch”.
Pytam: „Przywieziemy go tu, prawda?”.
On na to: „Nie. Agencja go nie chce”.
Mówię: „Ciekawe.
Nie leży w naszym interesie pomaganie agencji…
Jeśli on tu nie wróci.
Wiem, do czego są zdolni. I pewnie to zrobią.
Nie bierzmy w tym udziału”.
A on na to: „Weźmiemy. Musimy im pomóc”.
Mówię: „Nie możemy tam być”. A on: „Obiecałem prezydentowi pomoc”.
Ja na to: „Proszę powiedzieć prezydentowi, że się wycofujemy.
Proszę pomyśleć o naszym wizerunku w oczach Ameryki.
Nie jesteśmy zbirami.
To może zniszczyć naszą reputację”.
BYŁY DYREKTOR FBI, ROBERT MUELLER, ODMÓWIŁ KOMENTARZA NA TEN TEMAT.
Nie wierzyli, że sami będą gadać.
Więc chcieli stworzyć program,
który będzie uniwersalnym rozwiązaniem.
Raz, dwa, trzy, cztery i facet śpiewa jak słowik.
Świat tak nie działa. Ludzka natura też nie.
To była polityka strachu.
Lęk, który odczuwaliśmy wszyscy,
stał się trucizną, która zatruła społeczeństwo
i sprawiła, że odrzuciło to, co wyróżniało Stany.
Inspektor Generalny CIA stwierdził w 2004 roku,
że nie da się wykazać, że choć jedno zagrożenie zostało zażegnane
dzięki zaawansowanym technikom przesłuchań.
- Nie da się wykazać? - Nie. I mówi to sama CIA, nie ja.
To jest właśnie problem z torturami.
Dają uległość, nie współpracę.
Różnica między uległością i współpracą jest taka, że uległa osoba
powie wszystko, co zechcesz, żeby tortury się skończyły.
Nie powie prawdy.
Przy współpracy poznasz prawdę.
SENACKA KOMISJA SPECJALNA 9 GRUDNIA 2014 ROKU
Dało to mało przydatnych informacji,
jeśli chodzi o schwytanie osób odpowiedzialnych za ataki z 11 września
i zapobieganie nowym atakom i zbrodniom.
Ten, kto uważa, że zaawansowane techniki,
a konkretnie waterboarding,
nie dały nam ogromnej ilości cennych danych,
po prostu mija się z prawdą.
Martwię się o to, kim jesteśmy jako kraj,
co sobą reprezentujemy i w co wierzymy.
Ameryka zawsze była przykładem
i inspiracją dla innych krajów na całym świecie.
Ale jeśli stosujemy tortury
i robimy rzeczy, które naruszają
i niszczą wizerunek Stanów Zjednoczonych
i motywują naszych wrogów,
może to mieć poważne konsekwencje w przyszłości.
Weźmy też pod uwagę, co się stanie, jeśli w innym konflikcie wróg,
który nie jest terrorystą, weźmie do niewoli Amerykanów.
Może uznać, że wolno mu stosować te same metody.
Trochę mi zajęło, zanim to pojęłam.
Zatoka Guantanamo i tamtejsze więzienie
były pierwszą operacją wojskową bez strategii wyjścia od czasu Wietnamu.
Stany zatrzymały już setki osób podejrzanych o związki z Al-Kaidą,
a kolejne 30 przybyło dziś z Afganistanu
do bazy morskiej w zatoce Guantanamo na Kubie.
Łącznie jest tu już 110 zatrzymanych, a będzie dużo więcej.
Nikt nie wiedział, jak to się skończy.
Jak udało im się nas podejść?
To porażka amerykańskiego wywiadu.
Dziś już sam widok samolotu,
dźwięk syreny,
nawet przesyłki pocztowe budzą podejrzenia.
Dla Nowego Jorku był to kolejny dzień na pierwszej linii strachu,
w okopach terrorystycznej histerii.
Przypadek wąglika w stacji NBC.
Czujemy się bezbronni,
bo nie wiemy, co się stanie i kiedy.
W weekend po 11 września w Camp David
chodziło o poinformowanie prezydenta, gdzie brakuje władzy,
gdzie brak nam możliwości
i co jest konieczne, by uniknąć takiej sytuacji
i ukarać odpowiedzialnych za atak.
To zainicjowało działania takie jak Patriot Act.
26 PAŹDZIERNIKA 2001 ROKU
Patriot Act to element szeroko zakrojonych działań inwigilacyjnych,
rozpoczętych po atakach z 11 września.
Te akty przemocy wobec niewinnych
są sprzeczne z zasadami wiary muzułmańskiej.
Amerykanie muszą to zrozumieć.
Wśród obywateli amerykańskich są miliony muzułmanów,
którzy mają nieoceniony wkład w nasz kraj.
Muzułmanie to lekarze, prawnicy, profesorowie prawa,
wojskowi, przedsiębiorcy, sklepikarze,
matki i ojcowie.
I należy ich traktować z szacunkiem.
Choć prezydent Bush mówił:
„Nie winimy całej religii za czyny kilku osób”,
rząd właśnie tak postępował.
Prezydent Bush podpisał ustawę Patriot Act
w Sali Wschodniej Białego Domu.
Po 11 września zaczęliśmy słyszeć o tym,
że wywiad naszego kraju zawiódł.
Agencje się nie komunikowały.
Jak ci porywacze zdołali przybyć,
wyszkolić się, wsiąść do samolotów i nikt nie zauważył?
Od dziś zmieniamy przepisy dotyczące wymiany informacji.
Zmieniamy także
kulturę pracy agencji walczących z terroryzmem.
I przerażająco szybko zaczyna się
zwiększanie nakładów na organy ścigania i nadzór.
Choćby klauzula o dostępie do danych bibliotecznych.
Mogli sprawdzić, co czytamy.
Inna pozwalała na przeszukania.
Patriot Act pozwalała organom wejść do naszych domów
i wyjść bez naszej wiedzy.
Więc wchodzę, rozglądam się, zostawiam, co chcę,
zabieram, co chcę i nie ma na ten temat dokumentacji.
Agenci federalni przeszukali muzułmańskie domy i firmy,
szukając powiązań z grupami terrorystycznymi.
To nie tylko obraża muzułmanina.
To obraża Amerykanina.
To sprzeczne z tym, co rozumiemy
jako prawo do prywatności w Karcie Praw.
SIEDZIBA NSA FORT MEADE, MARYLAND
Agencja Bezpieczeństwa Krajowego
to część Pentagonu, część Departamentu Obrony.
Agencja ta odpowiada za elektroniczną inwigilację
wszelkich zewnętrznych wrogów Stanów Zjednoczonych.
Utworzył ją prezydent Truman dekretem wykonawczym z 1952 roku.
Wiązało się to z grupami łamiącymi szyfry
podczas II wojny światowej.
Przez dziesięciolecia agencja rozrosła się
w olbrzymią organizację, zajmującą się cyberbezpieczeństwem,
cyberprzestępczością, kryptoanalizą, podsłuchami
na niespotykaną skalę.
To największa taka agencja na świecie.
Mamy okres przed i po 11 września.
Należałem do agencji, która miała chronić ludzi.
A pierwszego dnia w pracy…
Zawsze, gdy to mówię, mam gęsią skórkę.
Teraz też, bo ten dzień wyrył mi się w pamięci.
11 września to był mój pierwszy dzień na nowym stanowisku.
Mogę odtworzyć go sekundę po sekundzie,
minutę po minucie, godzinę po godzinie.
Ale nie wiedziałem tego ranka,
jakie tajne decyzje podejmie rząd na najwyższym szczeblu.
I co jest gotowy zrobić
pod płaszczykiem bezpieczeństwa narodowego.
Jak daleko chcieli wykroczyć poza ramy prawa.
Jack Goldsmith, zastępca prokuratora generalnego.
Dział prawny.
Byłem w Białym Domu, by poznać szczegóły
programu Stellar Wind.
Byłem u Davida Addingtona. To on mi to przedstawił.
Dziwne, że doradca wiceprezydenta
przedstawiał mi tajny program wywiadowczy.
Miał oryginalne upoważnienia
w sejfie w swoim biurze.
Mówi: „Przygotuj się na szok.
Nie uwierzysz w to, co zaraz zobaczysz”.
W ciągu kolejnych dni i tygodni
wyrażono ustną zgodę na program zwany Stellar Wind,
który niesamowitą potęgę NSA
kierował nie tylko za granicę, ale i na terytorium naszego kraju.
Czym był Stellar Wind?
Muszę uważać. Część jest nadal tajna.
Nazwijmy to programem podsłuchowym bez nakazu,
który polegał na gromadzeniu dużych ilości metadanych,
a także gromadzeniu treści komunikacji, prowadzonej na terenie naszego kraju.
Wyobraź sobie, że masz komputer, śledzący, kiedy wykonano połączenie,
kiedy odebrano, gdzie wykonano i odebrano
i jak długo trwało.
To są metadane.
Program Stellar Wind miał trzy kosze, jeśli można to tak nazwać.
Pierwszy kosz to zbiór treści
rozmów telefonicznych,
gdy agent CIA uważa,
że jeden z rozmówców należy do Al-Kaidy
lub z nią współpracuje.
Pozostałe dwa kosze nie gromadzą treści.
Gromadzą metadane.
Drugi gromadzi metadane telefoniczne.
Nie ma tam treści rozmów,
ale są numery telefonów i czas trwania połączeń.
Trzeci koszyk to zbiór metadanych z e-maili.
Kto i do kogo wysłał maila.
Zakładano, że masowe gromadzenie
tych metadanych, nawet od tych, których nie podejrzewano,
umożliwi stworzenie sieci, która pozwoli
dodać nowe kawałki układanki do materiału,
który mamy o terrorystach
i ta baza danych pozwoli zapobiec kolejnym atakom.
Taka była teoria.
Żyjemy w erze cyfrowej. Toniemy w danych.
NSA powiedziała: „Gromadźmy wszystko, co możemy.
Rany, jakie to łatwe. Bierzemy wszystko”.
Rząd zawarł specjalne umowy,
ściśle tajne,
z firmami telekomunikacyjnymi, takimi jak Verizon,
AT&T i im podobne.
Zgarniają więc wszystko i mówią:
„Póki na to nie patrzymy, nie łamiemy prawa”.
To stawia na głowie czwartą poprawkę.
CZWARTA POPRAWKA
W Karcie praw
czwarta poprawka daje nam prawo do prywatności w naszych domach.
Chroni przed agentami rządowymi,
wpadającymi do naszych domów bez nakazów
i zabierającymi wszystko, co im się podoba.
A to była elektroniczna wersja
nielegalnego nalotu służb na czyjś dom.
Dyrektor Mueller wrócił kiedyś z zebrania.
Wezwał mnie i mówi: „Dale, ruszamy ze specjalnym programem.
Prawie nikt o nim nie wie.
Może sześć osób w całym rządzie”.
Mówię: „Tak? I czego dotyczy?”. A on na to: „Nie mogę powiedzieć. Jedź”.
Następnego ranka byłem w Pentagonie.
W zabezpieczonym pomieszczeniu przedstawiono mi założenia.
Wróciłem i powiedziałem dyrektorowi:
„To się chyba nie uda”.
Nie czułem się z tym dobrze. Mówię: „To nie potrwa długo”.
On na to: „Nie wolno ci o tym mówić”.
Widziałem dane. Widziałem wyniki programu.
Nie wynikło z tego nic produktywnego.
Nie wiedziałem o tym wtedy,
ale moje biuro miało zatwierdzać legalność programu
co sześć tygodni.
Głównym problemem z tym programem było to, że był sprzeczny
z ustawą o nadzorze nad wywiadem zagranicznym.
To skomplikowana ustawa,
ale wyglądało na to, że nie pozwalała na to, co się działo.
Zamiast iść z tym to Kongresu i zmienić te przepisy,
administracja Busha zlekceważyła je
lub zinterpretowała w sposób, który pozwalał je obejść.
MARZEC 2004
W marcu 2004 roku Jack Goldsmith, nowy szef działu prawnego,
wyraził zaniepokojenie elementami programu Stellar Wind.
Powiedział, że nie widzi podstaw prawnych dla tych elementów
i być może będzie trzeba przerwać.
- Przerwać program? - Coś przerwać.
Uznałem, że mniej więcej połowa elementów może funkcjonować,
a połowa nie.
Nie widziałem dla nich podstaw prawnych.
Gdy poinformowałem Biały Dom,
że nie mogę zatwierdzić dużej części programu,
David Addington wściekł się na mnie jak nigdy. Powiedział:
„Będziesz miał na rękach krew 100 000 ludzi,
którzy zginą w następnym ataku”.
Myślał chyba, że nie miałem racji i że właśnie tak się to skończy.
Nie musiał mi tego mówić.
Też o tym myślałem i to była dla mnie trudna decyzja.
Zadzwoniłem do Andy'ego Carda. Wrócił wcześniej z wakacji.
Spotkaliśmy się z wiceprezydentem, George'em Tenetem i Michaelem Haydenem.
I omówiliśmy to.
To był bardzo ważny program.
Jeden z najważniejszych i najskuteczniejszych
programów gromadzenia danych.
Więc sama myśl, że coś przerwiemy,
była problemem.
Prokurator generalny Ashcroft poparł mą decyzję.
To było niesamowite, bo Ashcroft zatwierdzał wcześniej
cały program za radą działu prawnego.
To była odważna decyzja. Wycofał się z poprzedniej.
Nie był z tego zadowolony, ale dał się przekonać.
WJAZD DO SZPITALA
Ledwie kilka godzin po tym, gdy to zatwierdził,
trafił do szpitala z ostrym zapaleniem trzustki.
Musieli usunąć mu pęcherzyk żółciowy,
miał operację.
Był w kiepskim stanie. Nie było pewne, czy przeżyje.
Ścigaliśmy się z… Chyba 11 marca
wygasała ważność obecnego upoważnienia.
A każda dziura w gromadzeniu danych to potencjalne ryzyko.
Porozmawiałem więc z prezydentem.
Zaniepokoił się, bo dochodziły nas słuchy,
że szykuje się coś wielkiego.
A bez podpisu Departamentu Sprawiedliwości
firmy telekomunikacyjne
nie będą z nami współpracować.
- Potrzebowaliśmy Ashcrofta. - Pojechaliście.
Pojechaliśmy do szpitala.
Prezydent wysłał mnie i Alberto do szpitala.
Mieliśmy to wyjaśnić,
pokazać dokument, który podpisał wcześniej
i prosić o nową akceptację.
Pognałem do szpitala, wbiegłem na schody i wszedłem do pokoju.
Ashcroft był na intensywnej terapii.
Miał podpięte rurki.
Oczy miał przymknięte, był bardzo blady.
Nie wyglądał dobrze.
Nie minęło dziesięć minut
i weszli Alberto Gonzales i Andrew Card, szef sztabu Białego Domu.
Mieli ze sobą upoważnienie
i prosili Ashcrofta, by je podpisał.
Weszliśmy do pokoju Johna Ashcrofta. Leżał na łóżku.
Był słaby i blady.
Nie wiedziałem, czy w ogóle rozumie, o czym mówimy.
Kiepsko z nim było.
Niewiele mówił i wyglądał okropnie.
Nie wiedziałem, co się stanie.
Weszli, poprosili go o to i stało się coś niesamowitego.
Ku mojemu zaskoczeniu,
Ashcroft uniósł się lekko na łóżku
i powiedział:
„Zgadzam się z decyzją Departamentu Sprawiedliwości”.
Jasno dał do zrozumienia, że nie podoba mu się, że tak go nachodzą
i niepokoją.
A potem opadł na łóżko.
Byłem pewny, że zaraz umrze.
Departament Sprawiedliwości uznał,
że ten program
nie działał zgodnie z prawem.
A cały Biały Dom starał się zmienić tę opinię.
Podziękowaliśmy mu i wyszliśmy.
Po powrocie do auta, przekazaliśmy Addingtonowi, że nie wyszło.
Nie mamy podpisu.
Prezydent Bush zatwierdził cały program.
Zignorował nasze stanowisko. Ma do tego prawo. Jest prezydentem USA.
Posypałaby się władza wykonawcza.
W Departamencie Sprawiedliwości byłyby masowe rezygnacje.
Byłyby przecieki.
Sytuacja administracji byłaby kiepska, także na polu bezpieczeństwa narodowego.
Dlatego się wycofali.
Czegoś takiego nie było jeszcze w historii USA.
Na wielu poziomach.
A ja byłem wściekły
z powodu tych tajemnic i manipulacji Białego Domu.
Wyglądało na to, że wcale nie chcą
dokładnej analizy programu.
Mieli odpowiedź, której chcieli
i nie chcieli, żeby dalej to analizowano.
Biały Dom nie był ze mną szczery.
Zacząłem sygnalizować problem wewnętrznie.
Rozmawiałem z prawnikiem, który miał dostęp do programu.
Zgłosiłem to do inspektora generalnego NSA.
W lutym 2006 roku poszedłem do prasy z jawnymi informacjami
o masowej inwigilacji w naszym kraju.
Bardzo utrudnili mi życie.
Ale wszyscy mamy kodeks moralny.
Wszyscy możemy podejmować decyzje.
I decydować, jak reagujemy na to, co się dzieje.
Byłem świadkiem historii. To był niezwykły okres.
I wyszedłem z mroku.
Nie zamierzałem spokojnie siedzieć i patrzeć na to, co się dzieje.
Żałowałbym tego do końca życia.
Program Stellar Wind był kontrowersyjny, ale prawo się nie zmieniło.
Kongres ponownie zatwierdził przepisy inwigilacyjne,
a niektóre uprawnienia wręcz poszerzył.
Administracja Obamy zmieniła pewne zasady,
ale przepisy nie uległy zmianie.
Rząd nadal miał potężne uprawnienia inwigilacyjne
i ponownie je zatwierdzono. Nawet po przeciekach.
Widać wyraźnie, że po 11 września działali bardzo agresywnie
i bardzo się bali.
Nie wiedzieli, co knuje wróg.
I w panice robili wszystko, by zebrać informacje.
Łamiąc przy tym prawo.
Władza bez ograniczeń zawsze prowadzi do nadużyć.
Po 11 września ludzie nie chcieli być miękcy.
A bardziej dosłownie,
chcieli komuś dokopać.
To był czysty gniew. Nie chcielibyście dokopać komuś,
kto zamordował 3000 ludzi?
Wszyscy byliśmy źli.
Ale po to wybieramy liderów, by myśleli trzeźwo,
patrzyli dalej i chronili wartości,
które są fundamentem społeczeństwa.
Powinni bronić tych wartości, by świat, w którym żyjemy,
gdy kryzys dobiegnie końca,
nie był radykalnie różny od tego, w którym żyliśmy wcześniej.
Przytul tatę.
Kolejne tysiące amerykańskich żołnierzy zmierzają na kraniec świata.
Dziesięć dni po skończeniu szkoły średniej wstąpiłem do piechoty morskiej.
Zrozumiałem, w co się wpakowałem, dopiero po pierwszym dniu walk.
Napisy: Paweł Awdejuk