Çok güzel bir sonbahar sabahıydı
ve Pentagon'da personel toplantım olduğunu biliyordum.
Pentagon çok büyük bir bina, kocaman.
Dünyadaki en büyük ofis binalarından biri olduğunu biliyoruz.
Beş tarafı, beş çemberi, beş katı var.
Ben o zamanlarda Pentagon'un en dış çemberi olan
E çemberinin ikinci katında çalışıyordum.
Kocama "Geç kaldım. Gitmem gerek çünkü 9.00'da toplantım var" dedim.
Herkesi öpüp "Gelince görüşürüz" dedim.
Personel toplantısında yaklaşık 16 kişiydik
ve bana geldiğinde
o ana dek hiç duymadığım kadar yüksek bir ses duydum.
Sonra her şey karardı.
YEREL SAATLE 9.37
İLK DÜNYA TİCARET MERKEZİ SALDIRISIDAN 51 DAKİKA SONRA
Oda o kadar karanlıktı ki
burnunun dibindeki elini göremiyordun.
Masanın sağ tarafında olduğumu biliyordum.
PENTAGON OFİSLERİ
Kendime geldiğimde masanın sal tarafındaydım.
Patlama mı beni diğer tarafa itti, bilmiyorum
ama orada oturmadığımı biliyorum.
Masanın sağ tarafında oturuyordum.
YEREL SAATLE 9.43
Aman tanrım.
Washington'dan canlı görüntüler izliyoruz
ve Pentagon'dan dumanlar çıkıyor.
O an kafam çalışmaya başladı ve "Buradan çıkmalıyım" dedim.
Gördüğümüz kadarıyla
yangın, çarpmanın gerçekleştiği orta noktada başladı.
Sürünmeye başladım.
Ben kapıdan çıkarken biri pantolonumdan tuttu.
"Sen kimsin?" dedim, "Ben Lois" dedi.
"Hadi Lois. Ben buradayım. Yanımda kal" dedim.
Lois'in arkasında insanlar olduğunu bilmiyordum.
Pentagon'da sürünüyorum,
bölmeler vardı.
Bir bölmenin altına girip "Geri gitmemiz lazım" diyordum.
Sürünürken durup "Daha fazla gidemeyeceğim" diyordu.
"Lois, mecbursun. Seni bu binadan çıkarmalıyım" diyordu.
Üzgünüm.
"Seni bırakamam" dedim.
"Çocuklarına seni burada bıraktığımı söyleyemem."
"Artık gidemeyeceğim" dedi.
Zemin çok sıcak olduğundan külotlu çorabı bacaklarına yapışıyormuş.
"Sırtıma çık, ben seni taşırım" dedim.
O zaman pes etmek istedim.
Ama pes edemezdim çünkü yanımda başkaları vardı.
"Tanrım, lütfen, bizi buradan çıkar" dedim.
Aklımdan geçen tek düşünceyse
"Bu insanları buraya ben getirdim. Öleceğiz" idi.
Bir asker, ben ve albayım vardı.
Pencereye vuruyorduk.
Pencere açıldı
ve aşağıda birilerini gördüm. "Atlayın! Biz tutarız!" dediler.
Oradaki genç askeri albayla birlikte pencereden indirdik
çünkü epey kötü yanmıştı.
İndirdiğimiz ilk kişi oydu.
Daha sonra Lois'i pencereden indirdik.
Arkasında bir kadın daha vardı.
Pencereye vardı ve…
Doğruca gözlerimin içine bakıp "Albay, korkuyorum" dedi.
"Ama seni buradan çıkarmalıyım" dedim.
"Yapamam" dedi. "Yaparsın" dedim.
Parmaklarını denizlikten kendim ayırdım düşmesi için.
Onu yakaladılar,
pencerede albayla ben kaldık.
"Tamam. Gitme vakti" dedi.
Ben de dedim ki "Eğer sessiz olursak
belki başkasının sesini duyar, gidip onu getiririz."
Pencerede oturduk
ve öyle sessizdi ki… Hiçbir şey duyulmuyordu.
İkimiz çığlık atıp bağırmaya başladık,
cama vurduk ama kimse gelmedi.
O zaman bana emir verdi.
"Albay, hemen pencereden aşağı ineceksin" dedi.
Askerlik kariyerimde uymak istemediğim tek emir.
İçeride insanlar olduğunu biliyordum.
Ama gitmem gerektiğini biliyordum.
Pencereden çıktım,
sonunda düştüm
ve sonrasında ne olduğunu bilmiyorum.
Çok fazla duman solumuştum.
Sırtımda, kollarımda, bacaklarımda yanıklar vardı.
Hemşireler ve diğerleri neler olduğunu bana anlattı.
Bir hemşire dedi ki "Kurtulacağını düşünmemiştik."
Bilincimi yitirmişim.
"Seni Pentagon'un hemen dışındaki
triyaj alanına götürdük" dedi.
"Bu kurtulamayacak. Hastaneye götürmeliyiz" demiş.
Oradan geçen bir kamyonete koyulmuşlar.
Bir kamyoneti durdurup beni arkasına koymuşlar.
Sıradan bir kamyonet mi?
Pentagon'un oradan geçen sıradan bir kamyonet.
Durdurup beni kamyonete koymuşlar,
hemşire de benimle gelmiş.
Kalp masajı yapmaya devam etmişler.
Gözlerimi açtığımı hatırlıyorum,
işte o zaman bitmişti.
NETFLIX BELGESEL DİZİSİ
2. KISIM TEHLİKELİ BİR YER
Uçağın büyüklüğüne ilişkin çelişkili raporlar var.
Bir tanık, 14. Cadde Köprüsü'nden geçerken küçük bir uçak gördüğünü söyledi.
YEREL SAATLE 9.28 PENTAGON SALDIRISINDAN DOKUZ DAKİKA ÖNCE
United 93,
saat bir yönünde 19 kilometre doğuda 370 uçuş seviyesinde uçak var.
Temas yok. Bekliyoruz, United 93.
-Hey! -Hey!
Hey! Kimse yok mu?
Cleveland'ı mı aradılar?
United 93'ün de yakıtı doluydu.
San Francisco'ya gidecekti.
Rötar yaptı ve American 11'in Kuzey Kule'ye çarpmasından
yalnızca dakikalar önce kalkış yaptı.
İmdat! Gidin buradan!
Hepimiz burada öleceğiz!
United 93'ü görüyor musun?
United 93, Chardon'ın güneyi. İndi.
-Ne? -İnmiş gibi duruyor.
Sanmıyorum. United 93, 350 uçuş seviyesini doğrula.
United 93, Cleveland.
Merkezi duyuyorsan cevap ver.
93 SEFER SAYILI UÇAK PITTSBURGH
Pilot hava korsanları sesli iletişimlerini gönderdi aslında.
FBI AJANI, NEW YORK OFİSİ
İletişimi uçağın kabinine gönderdiklerine inandıklarını sanıyoruz.
Ama aslında Hava Trafik Kontrol'e gönderiyorlardı.
YEREL SAATLE 9.32
SESİN TAHMİNÎ SAİHİBİ: HAVA KORSANI
…oturun lütfen ve ayağa kalkmayın.
Uçakta bomba var, o yüzden…
Beyaz Saray'ın boşaltıldığına dair raporlar alıyoruz.
Bu kararın verilmesine neyin sebep olduğunu bilmiyoruz.
New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'ndeki iki patlamanın üzerinden bir saat geçmedi.
Büyük bir gelişme oldu.
Federal Havacılık İdaresi ülke çapında tüm hava trafiğini durdurdu.
NASA ANİMASYONU FHİ 11 EYLÜL VERİLERİYLE YARATILMIŞTIR
Bu terörist saldırıları,
ülkeyi hava yolculuğu bakımından felce uğrattı.
Havaalanı boşaltılıyor.
Eve gitmeliler.
Uçak kaçırıp ünlü binalara doğru giden teröristler olabilir.
Kim bilir? Belki başka şehirlerde.
Kongre Binası'nda raporlar alıyoruz,
hazine binası da boşaltılıyor.
Sonradan öğrendik ki 93 sefer sayılı uçak
ya Beyaz Saray'a ya Kongre Binası'na geliyordu.
Çoğu kişi Kongre Binası olduğuna inanıyor.
Kongre Binası polisi "Boşaltın!" diye bağırmaya başladı.
Kongre Binası'ndan çıktık.
Güvenliğe nereye gideceğimi sordum
ve "Koşun" dediler.
Arkama baktım ve Pentagon'dan dumanlar çıkıyordu.
Tatlım, orada mısın?
Jack, aç hadi canım.
SESİN SAHİBİ: YOLCU UNITED 93
Sana seni sevdiğimi söylemek istedim.
Uçakta küçük bir sorun var.
Seni sevdiğimi söylemek istiyorum. Çocuklarıma onları çok sevdiğimi söyle.
Çok üzgünüm bebeğim.
Umarım yüzünü tekrar görebilirim bebeğim.
93 sefer sayılı uçakta
yerde sevdiklerini arayabilen yolcular
diğer uçaklarda olanları öğrendi.
Bu yolculardan oluşan cesur bir grup kokpite saldırma kararı verdi.
O uçak da Somerset County, Pensilvanya'da Shanksville yakınlarında düştü.
40 yolcu da öldü.
YEREL SAATLE 10.15
United 93 hakkında bilginiz var mı?
Evet. Yerde.
-Yerde mi? -Evet.
-Ne zaman indi? Doğrulama… -İnmedi.
-Düştü mü yani? -Evet. Camp David'in kuzeydoğusunda.
-Camp David'in kuzeydoğusunda. -Son rapor bu.
Tam yerini bilmiyorlar.
92 sefer sayılı uçaktakileri her zaman anar ve düşünürüm
çünkü birçok açıdan o uçağı düşürerek benimki de dâhil olmak üzere
çok hayat kurtardılar.
O uçakta Wanda Green vardı.
Benim özel kalemim Sandré Swanson'ın kuzeniydi kendisi.
Bu benim için şahsi bir meseleydi
çünkü Wanda, kontrolü ele alıp o uçağın Kongre Binası'na gitmesine
engel olan kabin memurlarından biriydi.
Çok özel ve trajik bir andı.
Onlar kahramanlar.
Onlar miraslarını ve hayatlarını her gün onurlandırdığım insanlar.
Haberin parçaları bir araya gelmeye devam ediyor.
Şunu söylemeliyim ki 30 yıllık gazetecilik kariyerimde
hiç böyle bir şey görmedim.
Hiç bu boyutta bir haber yapmadım.
Durum şöyle.
Sabah yerel saatle 9.00'dan hemen önce
bir uçak, Dünya Ticaret Merkezi'nin İkiz Kuleleri'nden birine çarptı.
GÜNEY KULE
Birkaç dakika sonra ikinci bir uçak diğer kuleye çarptı.
İki gökdelen de alevler içinde.
-Olamaz. -Hadi.
Yürümeye devam etmeliyiz.
Tamam. İkinci Kule'de 48. katta Merdiven Boşluğu B'deyiz.
SESİN SAHİBİ: İTFAİYECİ
İmdat!
GÜNEY KULE
Kim dedi onu?
Telsizden biri "İmdat! Binadan çıkın!" dedi.
KUZEY KULE
Bir anda Kuzey Kule hızla sarsılmaya başladı.
Bir kükreme sesi geldi.
Olduğumuz yer sallanıyordu.
Gök gürültüsünden 20 kat daha yüksek bir sesti.
Tuhaf, dehşet verici, korkunç bir sesti.
KUZEY KULE
Üstümüzdeki tavan kaplamalarının düştüğünü hatırlıyorum.
Bulunduğumuz yer dumanla dolmaya başladı.
Neler olduğunu bilmiyorduk ama olabildiğince hızlı koştuk.
Her yer duman kaplıydı
ve o kadar kalındı ki
buradan sizi göremezdim.
GÜNEY KULE
Bilmiyorduk ama Güney Kule çöküyormuş.
YEREL SAATLE 9.59
İLK SALDIRIDAN BİR SAAT ON ÜÇ DAKİKA SONRA
Aman tanrım!
Ha siktir!
Kaçalım.
Ha siktir!
Az önce büyük bir patlama yaşandı.
Dalga dalga dumanın yükseldiğini görebiliyoruz.
Size şunu söyleyeyim, ikinci kuleyi göremiyorum.
Umarım kurtulurum.
Üstüme geliyor.
Geliyor. Arabanın arkasına geçiyorum.
Darbe alan ikinci bina olmasına rağmen ilk çöken oydu.
Koşmaya başladım
ve bir anda beyaz bir duman bulutu çekirgeler gibi üstüme geldi.
MÜHENDİS
Hiçbir şey göremiyordum. Yere düştüm.
Orada öylece kaldım.
Hiçbir şey duyamıyor, göremiyordum.
İnsanlar Liberty Street'te koşuyordu.
Liberty Street, Maiden Lane'e bağlanıyor, bizim ofis de orada.
Liberty Street'te koşuyorlardı.
Peşlerinde bir çamur bulutu vardı
ve sanki ağzı vardı.
Bulut etraflarını sardı, sanki onları yutmuştu.
Devam edin!
Siktir! Tamam, henüz değil.
-Anthony! İyi misin? -Evet.
İçeri girebilir miyim lütfen? Aman tanrım.
Aman tanrım!
Dikkat edin.
Üstüne doğru bir bulut geliyor
ve aklından geçen tek şey "Ha siktir."
Geri adım attım, ofisin girişine doğru gittiğimde
bulut binaya çarptı ve tüm bina sallandı.
Camın kırıldığı duyuluyordu.
Ha siktir.
Herkes bağırıyor, tam bir kargaşa var.
Gizli görevdeki ekibimin yerini bilmediğimi fark ettim.
Saldırıdan beri onlardan haber almamıştım.
Pencereden dışarı bakıp şöyle dedim,
"Neredeler, bilmiyorum. Biri ölmüş olmalı."
Annelerine, eşlerine, kızlarına, çocuklarına ne diyecektim?
Bunu yapmalarına ben müsaade etmiştim
ve ölmüşlerdi.
Belki de önceki hafta sonu onlarla mangal yapmıştık.
Orada yatarken
buluttan bir ışık demeti göründü.
"Belki de öldüm ve Tanrı beni almaya geldi" dedim.
Bir anda Kızıldeniz gibi yarılıverdi.
İşte o zaman insanların "İmdat!" diye bağırdıklarını duydum.
Mike! Mike, buradayım!
Sonunda yüzümü temizledim.
Sersemlemiştim.
Şokta gibi duran iki kişiyi tutup yanımızda götürdük,
baştan ayağa isle kaplıydılar.
Nihayet Borders kitabevine vardım.
Mağazaya girmek için baltayı kullandım ve Church Street'e çıktım.
Gökyüzünü görebildiğimde
arkama döndüm
ve Güney Kule'yi görmedim.
Ve ilk kez
10-15 dakika öncesinde
neler olduğun anlamaya başladım.
İnsanların öldüğünü biliyordum.
Benim sorumluluğumdaki dokuz kişinin ölmemiş olması için
dua ettim.
Benim kulem, Kuzey Kule hâlâ ayaktaydı.
Ortasında büyük bir delik vardı
ve içinden alev ve duman çıkıyordu.
Binadan çıkma çağrısını duydum.
Yani kulenin içinin tehlikeli bir yer olduğunu biliyordum.
Tehlike ne, bilmiyordum ama dışarı çıkmamız gerektiğini
ve artık kimsenin telsize cevap vermediğini biliyordum.
19. katta bir itfaiyeci bizi durdurdu.
Koridordan çıkıp dedi ki
"Koridorun sonunda birkaç sivil var Gitmiyorlar. Gitmeleri için ikna ederim."
Tommy, iyi dinle.
40. kattaki yaralıları sana gönderiyorum.
Onları asansörlere ulaştırman lazım.
Yaklaşık 10-15 kişi senin yanına geliyor.
Peki. Tamam.
On sivil aşağı geliyor.
Bazıları çok özverili şeyler yapıp
"Ben burada kalıp herkesi çıkarmaya çalışacağım" diyordu.
Ben yemin ettim ve o yemine inanıyorum.
Yeminim, kendi hayatıma mal olacaksa bile insanlara yardım etmek.
Hepimiz için yeni bir şeydi.
Ne yapacağımızı bilmiyorduk.
Koridora girdik.
Hiçbir ışık yanmıyordu
ama acil durum aydınlatması çalışıyordu, yani biraz görebiliyorduk.
Yerde iri bir adam gördük.
Memurlara ayaklarından tutmalarını söyledim,
biz de kollarından tutup sürükleyecektik.
Öyle de yaptık.
Üç kat aşağı sürükleyip
lobiye getirdik.
Oraya vardığımızda birkaçı bekleyin, dedi.
Aşağı atlayanlar vardı.
Aşağı… Biri aşağı düşüyor.
-Aman tanrım! -Aman tanrım!
Yukarıda mahsur kalan, kurtulmaları imkânsız olduğundan
aşağı atlamak ya da yanmaktan başka seçeneği olmayan insanlar.
Bu, canımı sıkıyor. Hiç unutmuyorum… Anlatamam.
Avluya vardığımızda hiçbir şey göremiyorduk.
Belki 10-15 adım öteyi görebiliyordun ancak.
Tipide yürümek gibiydi.
Sonra yüksek bir ses daha duyduk.
O kadar yüksekti ki
bir uçak daha geliyor sandım.
İki adım koştum, sonra her yer karardı
ve kalın kara duman etrafımı sardı.
YEREL SAATLE 10.28
Yüce tanrım.
Kelimelerle anlatılmaz.
İki adım daha koşup cenin pozisyon aldım.
O anda
dumanın ardında ateş topu olur sandım
ve hayatımın sona ermesini bekledim.
Her şey bitecek sandım.
Aklımdan hızlıca birkaç düşünce geçti, aileme veda ettim.
Sanırım karıma "Elveda" dedim,
sonra dua ettim. Duamda da
çabuk ve acısız olsun dedim.
Manhattan'ın ucunda bir felaket.
Sonra "Telefon bul. Telefon bulmalıyım" dedim.
Sonunda Canal Street'te
terk edilmiş bir metro istasyonunda çalışan bir telefon buldum
ve karıma ulaştım.
DÜNYA TİCARET MERKEZİ - 1982
Kendimi kaybettim.
Telefonun diğer ucunda da öyle oldu sanırım.
Muhtemelen uzunca bir süre birbirimize bir şey demedik.
Tekrar bağlandığımızı bildiğimizden.
Çok önemliydi.
Yere kül düşüyordu.
Neredeyse kara benziyordu çünkü yere aynı yumuşaklıkta düşüyordu.
Şaşkınlık içinde ortalıkta dolaşan insanlar vardı.
Onları bir şeye benzetecek olsam
şu The Walkind Dead dizisi derdim
çünkü insanlara kim olduklarını, nereye gittiklerini sorunca
çoğu söyleyemezdi.
Nefes almakta güçlük çekiyordum.
Tüm o enkaz, boğazımda takılıp kalmıştı.
Biri boğazıma çorap sokmuş gibiydi.
Sonunda Güvenlik Birimi'nden bir şefe rastladık,
artık yapabileceğimiz bir şey olmadığını söyledi.
"İki kule çöktü" dedi.
"Siz kurtuldunuz."
Dünya Ticaret Merkezi altı numaradaki gümrük binasında
bir çıkıntı var, ben oradaydım.
Binanın ortası çöktü ama iki ucu sağlam kaldı
ve ben uçlardan birinin altındaydım.
Hemen arkamızda olan iki polis öldü.
Bu felaketin boyutunu kavrayabilmek imkânsız.
Çokça insanın oturup haberleri izlediği bir bar vardı.
Oraya girdik.
Sonra Başkan George Bush'u konuşurken gördük.
Olanların görüntülerini o zaman gösterdiler.
Uçakların Ticaret Merkezi'ne çarptığını.
Uçak çarptığını gerçekten o zaman mı öğrendiniz?
Evet.
Bilmiyordum. Görmemiştim.
Ne olduğunu bilmiyordum.
12.36
8.55
SARASOTA, FLORIDA
Emma E. Booker İlkokulu'na gitmiştik.
Başkan orada ikinci sınıflarla görüşüp
kitap okuyacak, sonra her çocuğun eğitim görmesi gerektiğini hakkında
konuşma yapacaktı.
Başkan ve müdürün gireceği sınıfın
kapısının önünde duruyordum.
Yanımda başkan ve müdür vardı.
Donanma Kaptanı, Beyaz Saray Durum Odası Müdürü
ve gezinin Millî Güvenlik Danışmanı olan
Deb Loewer başkanın yanına gelip
"Efendim, çift motorlu küçük bir pervaneli uçak
New York'taki Dünya Ticaret Merkezi kulelerinden birine çarpmış" dedi
Başkan da, müdür de ben de aynı tepkiyi verdik.
"Ne kötü bir kaza.
Pilot kalp krizi falan geçirdi herhâlde."
Günaydın.
Ondan sonra okul müdürü sınıfın kapısı açtı
ve başkanla beraber sınıfa girdiler.
Bir nanosaniye falan sürdü bu
çünkü Kaptan Loewer yine yanıma gelip dedi ki,
"Aman tanrım.
Başka bir uçak, Dünya Ticaret Merkezi'nin diğer kulesine çarptı."
…kelimenin tamamı, hazırlanın.
-Koşmak! -Evet. "Koşmak."
Ne diyeceğimi düşündüm.
Sonra sınıfın kapısını açıp sınıfa girdim.
Öğrenciler kitaplarını almak için sıraların altına uzanırken
ilerleyip başkanın yanına gittim.
Geldiğimi görmedi.
Eğilip kulağına şunları fısıldadım:
"İkinci bir uçak, ikinci kuleye çarptı.
Amerika saldırı altında."
SARASOTA-BRADENTON ULUSLARARASI HAVALİMANI
Sarasota uçak pistine geldik, kapılar açıldı ve limuzinden indik.
Çok büyük bir protokol ihlali dikkatimi çekti.
Air Force One'ın motorları çalışıyordu.
Normalde protokol şudur.
Başkan sağ salim uçağa binmeden motorlar çalıştırılmaz.
Bu uçaksa, kapı kapanıp başkan yerini almadan
pistte ilerlemeye başladı.
YEREL SAATLE 9.56
Bu ya ABD Hava Kuvvetleri ya da Donanma savaş uçağı.
Uçuşa yasak bölgede devriye geziyor.
Her uçağa inmesi söylendi.
Başkan Yardımcısı Cheney, başkanı arayıp
ticari uçaklar olması gerekene uymadıkları takdirde
savaş pilotlarımızın onları vurmasına izin verip vermeyeceğini sordu.
AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ BAŞKAN YARDIMCISI
10.31
Başkan Yardımcısı onay verdi.
Başkan yardımcısı, komuta merkezi uyarınca
cevap vermedikleri takdirde ateş edilmesini onayladı.
93 sefer sayılı uçağın Shanksville, Pensilvanya'da düştüğünü
başkanın onayından hemen sonra öğrendik.
Bazılarımız "Biz mi düşürdük?" diye düşündü.
Tabii ki düşürmemiştik.
Savaşın getirdiği belirsizlik had safhadaydı.
Seslerden anlaşılıyordu.
Başkan Air Force One'da bana çok kızgındı çünkü Washington'a gitmek istiyordu.
"Sayın Başkan,
bu kararı şu an vermeyin" dedim.
Pilotla, Gizli Servis ajanlarıyla konuşurdum.
Washington'a gitmeye hazır değildiler.
Yanımızda iki askerî yaver olduğu için şanslıydık.
"Seçenek istiyorum.
Başkanı, karar alabileceğimiz güvenli bir yere götürmek istiyorum" dedim.
Barksdale Hava Kuvvetleri Üssü'ne indik.
Savaş uçaklarının bize yakınlığı bizi şaşırtmıştı.
Karaya kadar eşlik ettiler,
uçaklardaki pilotların yüzlerini görebiliyorduk.
Amerikan halkının bana katılmasını istiyorum.
Hep birlikte…
YEREL SAATLE 12.36
…yurttaşlarımızı kurtarmak için
çabalayan insanlara teşekkür edelim
ve kurbanlar ve aileleri için dua edelim.
YEREL SAATLE 14.50
Oradan Nebraska'daki Offutt Hava Kuvvetleri Üssü'ne gittik.
Nebraska'ya vardığımızda
yer altındaki derin bir tünele girip Stratejik Hava Komutanlığı'na gittik.
Oda televizyonlarla doluydu.
Amirallar, generaller birbiriyle konuşuyordu.
FHİ ve ordunun iletişimi duyuluyordu.
Başkan o grubu rahatsız etmiş oldu
çünkü subaylar otursunlar mı, kalksınlar mı, bilemediler.
Başka bir odaya gidip Washington'la video konferans yaptık.
George Tenet, Don Rumsfeld ve Dick Cheney'yi dinledik.
Washington'daki Andrews Hava Kuvvetleri Üssü'ne ilişkin
durumu daha iyi kavrama şansımız oldu.
YEREL SAATLE 16.33
Sonra Air Force One'a binip Washington'a döndük.
Air Force One'da Andrews Hava Kuvvetleri Üssüne yaklaşırken
koltuğa dayanmış, pencereden dışarı bakarken
Pentagon'dan yükselen dumanlar görünüyordu.
Başkan yanı başımdaydı.
"21. yüzyılda savaş böyle oluyor" dedi.
YEREL SAATLE 18.54
Başkomutan o akşam döndüğünde
makamımda olma gereği hissettim.
BEYAZ SARAY İLETİŞİM DİREKTÖRÜ
Bush helikopterden indi,
Karen ile yanımıza geldi. Onu selamladık ama tek kelime etmedi.
Kafasını salladı, yanımızdan geçip Oval Ofis'e girdi.
Oval Ofis, ulusa sesleniş için hazırlanıyordu.
Terör saldırıları, en büyük binalarımızın temellerini sarsabilir
ancak Amerika'nın temellerine dokunamaz.
YEREL SAATLE 20.30
Bu eylemler çeliği parçalayabilir
ama Amerikan azmine hiçbir zarar veremez.
Karşılık vereceğimiz konusunda çok netti.
Bunu sineye çekemezdik.
Başkanın aklında, askerî harekât gerektiğine dair
hiçbir şüphe yoktu.
Beyaz Saray Hukuk Danışmanı Alberto Gonzales
savaşa girerken dikkate alınması gereken
tüm sorunları araştırmaya başlamıştı bile.
Terör saldırısı olduğunu ve El-Kaide'nin yaptığını biliyorduk.
USAME BİN LADİN
Beyaz Saray hukuk danışmanı olarak
tüm Ulusal Güvenlik Konseyi toplantılarına katılırdım.
El-Kaide'nin görkemli bir şey yapmak istediği söylenirdi.
BAŞKANA GÜNLÜK ÖZET AĞUSTOS 2001
Bunun bir savaş olduğunu hemen anladık.
Bu mesele hukuki yaptırımla çözülmeyecekti.
FBI DİREKTÖRÜ
Buna karşılık vermek, bunu araştırmak için polisi, FBI'ı kullanmayacaktık.
CIA DİREKTÖRÜ
Orduyu, FBI'ı ve kolluk güçlerini kullanacaktık.
YEREL SAATLE 21.00
Tüm gücümüzü kullanacaktık.
Ekonomik gücümüzü,
dünyadaki dış ilişkilerimizi kullanacaktık.
Bu şekilde yanıt verecektik.
Tanrı Amerika'yı korusun
11 EYLÜL AKŞAMI
Benim güzel yuvam
Hepimiz Kongre Binası'nın merdivenlerine gittik,
hep beraber durup millî marşı söyledik.
İnsanlar birliği hissetti ve orada olmak istedi.
Ülke korku, matem, keder ve öfke içindeydi.
Birçok karmaşık duygunun aynı anda hissedildiği bir andı.
Çok inişli çıkışlıydı.
Sevdiklerini kaybeden aileler ve toplulukların
yası ve kederi büyüktü tabii.
Korku, ileride ne olacağını bilmemek de çok baskındı.
Kongre Binası'ndakiler olarak neler olduğunu ve olacağını bilmiyorduk.
Yani herkes o korkuyu yaşıyordu.
Bir de öfke vardı. Ne, kim, bilmiyorduk ama öfkeliydik.
Ben de dâhil herkes bunu yapana öfkeliydi.
Adalete teslim edilmeyi hak ediyorlardı.
Yas tutuyorduk, kederliydik, öfkeliydik, acı çekiyorduk.
SALDIRILARDAN ÜÇ GÜN SONRA
Bugün Amerika dizleri üstünde,
burada hayatını kaybeden insanlar için dua ediyor.
Seni duyamıyoruz!
Ben sizi duyuyorum!
Ben sizi duyuyorum, dünyanın kalanı da duyuyor
ve bu…
Ve bu binaları yıkan insanlar
yakında hepimizi duyacak.
Ruh hâlini en iyi tanımlayacak kelime "kararlılık" idi.
Yapacak bir işi vardı.
Neden başkan seçildiğini biliyordu. Bu an için.
Bu, masum ve saf insanları avlayıp sonra kaçan bir düşman.
Ama sonsuza dek kaçamazlar.
Taliban, El-Kaide'ye bu saldırıyı planlamak için
Afganistan'da güvenli bir sığınak sağlamasaydı
bunların mümkün olmayacağını başkan anlamıştı.
Başkan, sadece saldırıdan sorumlu olanların değil,
onları barındıran, plana yardım eden,
bu saldırıları gerçekleştirmeleri için fırsat sağlayanların da
peşine düşme kararını çok hızlı verdi.
El-Kaide'den kurtulmak
ya da en azından gücünü azaltmak için
Taliban'a zarar vermenin önemli olduğunu düşündük.
ARANIYOR - ÖLÜ YA DA DİRİ USAME BİN LADİN
Duyduğum şey birçok açıdan intikamdı.
Öfke ve intikamdı.
ÖZGÜRLÜK SAVUNULACAK
İntikam.
Ödeşmek istiyorum.
Bunu kim yaptı, biliyorlar.
Bu insanları hangi ülke destekliyor, biliyorlar.
Onları mat etmeleri lazım. Saçmalık bu.
Bence biz de onları bombalamalıyız. Gerçekten.
Düşmanın kökü kazınmalı, düşmanla konuşulmaz ki.
Bizi itip kakamazlar.
Bir numaralı milletiz biz. Bir şey yapalım.
Karşılık vermek istiyoruz. Amerika'ya saldırı yanlarına kalmamalı.
Sadece teröristleri barındıranlar değil,
herhangi bir şekilde
yardım edenler ya da konfor sağlayanlar da
ülkemizin gazabıyla karşılaşacak.
Sizce bu, terörle savaşın başlangıcı mı?
Bence öyle. Tanrı'nın izniyle öyle de olacak.
Konuşma zamanı bitti, faaliyete geçme zamanı.
Beyaz Saray'daki avukatlar olarak
John Ashcroft'la ve Adalet Bakanlığı avukatlarıyla çalıştık
ve başkan bize şunu sordu:
"Amerika'yı korumak için yapabileceğim bir şey var mı?
Nefsi müdafaa olarak yapabileceğim bir şey var mı?
Bu saldırıya karşılık olarak yapabileceğim bir şey var mı?
Saldırıların sorumlularına saldırmak,
onları cezalandırmak için yapabileceğim bir şey var mı?"
Hemen başkanın acil durumdaki güçlerini araştırdık.
Hem kanunlara göre hem de başkomutan olarak
anayasal otoritesini araştırdık.
Bu, başkana çok geniş kapsamlı otorite veriyor
ama o gün ulusa saldırının ardından nefsi müdafaa yaparken.
Başkan, askerî bir cevap vereceğini biliyordu.
Soru şuydu, kongrenin izni gerekiyor mu?
Bu, savaşın normal yapısının dışındaydı.
Terörist gruba savaş açılabilir mi?
Washington bunun ne demek olduğunu kurumsal açıdan anlıyor mu?
Terörist bir gruba savaş ilan etmek için Kongre'yle görüşmeli miyiz?
Başkan, Kongre'nin desteğini almak istedi.
Bunun anlamıyla ilgili bir tartışma vardı.
Desteklerine ihtiyacı olmadığını söyleyebilirdi
ama desteklerini almak istedi, o yüzden Kongre'nin,
hem Temsilciler Meclisi'nin hem Senato'nun cevap verebileceği bir şey hazırladık.
Bu da güç kullanımıydı.
Genel düşünce, askerî güç kullanma onayının
hem siyasi hem maddi açıdan kongre desteğini göstereceği yönündeydi.
Başkanın başkomutan olarak anayasal otoritesini de desteklerdi.
ORTAK KARAR
KAMU HUKUKU 107-40 AGKO
AGKO'nun tasarısına liderlik edenin ve Kongre'de yaverlerle çalışanın
yardımcım Tim Flanagan olmasına karar verdim.
Başkanın başkomutan olarak güç kullanmak için
anayasal yetkisi olmasını önemli bulduk.
El-Kaide'ye ve saldırıları gerçekleştirmelerinde
onlara yardım ve yataklık edenlere saldırmamıza müsaade edecek kadar
geniş kapsamlıydı.
Epey geniş kapsamlı bir yetki bahşedilmişti.
Bugün kongre liderleri Pentagon'daki enkazı dolaştı
ve başkanın ne isterse alacağına ant içti.
Ama kapalı kapılar ardında bazı Demokrat ve Cumhuriyetçiler
başkanın kapsamlı güç talebine ayak diriyor.
Beyaz Saray'ın karar taslağı saldırıları planlayan, onaylayan
yataklık eden, gerçekleştiren ya da yardım edenlere karşı
ve gelecekteki tüm terör eylemlerini caydırma amacıyla
silahlı kuvvetlerin kullanımına izin veriyor.
Birçok Kongre üyesinin düşüncesi,
"Ne yapacağız? Nasıl yapacağız? Nasıl bir karşılık uygun olur?" idi.
Yönetimden güç kullanımına dair onay taslağını aldık.
11 Eylül'den sonraki konuşmaların çoğu o onay üzerineydi.
AGKO, Askerî Güç Kullanma Onayı.
Bu sefer 60 kelime vardı.
"Başkanın güç kullanma yetkisi vardır" yazıyordu.
Nerede, ne zaman, nasıl yazmıyordu.
"11 Eylül'le bağlantılı tüm uluslara, örgütlere
ve ilgili güçlere karşı" diyordu sadece.
Başkan savaşa girmeliyiz diyorsa
o onayı Kongre'ye getirin, tartışalım, üzerinde çalışalım
ve makul olduğuna, yapmamız gerekenin bu olduğuna,
savaşa girmenin ABD millî güvenliğinin yararına olduğuna karar verirsek
Kongre o şekilde oy verir.
Ama AGKO çok geniş kapsamlıydı.
El-Kaide'den hiç bahsetmiyordu.
Toplantılarımızda "Hayır, kapsamı çok geniş" deyip durdum.
Birçok üye "Evet ama böyle olmalı" dedi.
Ben de "Mesele Anayasa'mız,
hiçbir başkana öylece yetki veremeyiz" dedim.
Bu tartışmalar yaşanırken
Washington Ulusal Katedrali'nde anma töreni planlanıyordu.
14 EYLÜL 2001
Hiç unutmam, yağmurlu bir gündü.
Katedrale gittim.
Katedralin başpapazının adı Rahip Nathan Baxter idi.
Anma konuşmasında
"Kınadığımız kötülüğe dönüşmeyelim" dedi.
İşte o an kararımı verdim.
Hiçbir başkana böylesine açık uçlu bir güç kullanma yetkisi veremezdim.
14 EYLÜL 2001 YEREL SAATLE 14.44
Bugün bu kararı destekliyorum.
Medeni toplumlar uzun süredir şiddet kullanımını durdurmak istiyor
ama terör suçluları ve onlara yataklık edenler
medeni toplumların düşmanlarıdır.
Yalnızca güç kullanımını anlamaktadırlar
ve anlayacakları dilden konuşma zamanı gelmiş bulunmaktadır.
Önümüzdeki karar, başkana…
MİLLETVEKİLİ TOM LANTOS (D) - KALİFORNİYA
…Amerikan gücünü yurt dışında kullanma yetkisi veriyor.
Peşinize düşeceğiz
ve cehennemin hiddetini de yanımızda getireceğiz.
Temsilciler Meclisi ve Senato'da
11 Eylül kapsamında Askerî Güç Kullanma Onayı'na
"hayır" oyu veren tek kişiydim.
-Senato'da "hayır" diyen yok muydu? -Yoktu.
Kaliforniya temsilcisi hanımefendiye bir buçuk dakika veriliyor.
Sayın Meclis Başkanı ve sayın üyeler, bugün yüreğim üzüntü dolu.
Bu hafta öldürülen ve yaralanan aileler ve sevdikleri için elem dolu.
Halkımızın ve dünyadaki milyonlarca insanın yaşadığı bu kederi
ancak aptal ve duygusuz insanlar anlamaz.
11 Eylül dünyayı değiştirdi.
En büyük korkularımız bize musallat oldu.
Yine de eminim ki
askerî harekât, ABD'ye karşı başka uluslararası terör eylemlerine
engel olmayacak.
Ofisime döndüğümde ölüm tehditleri ve…
Ne olduğunu bilmek istemezsiniz.
Uzun lafın kısası
60.000'den fazla e-posta, arama ve mektup vardı.
Yaklaşık yüzde 50'si kelimenin tam anlamıyla ölüm tehdidiydi,
düşmanca yorumlar vardı, küfür etmişler
ve bana hain demişlerdi, vatana ihanet etmişim, asılmalıymışım.
Duygularımız olması normal. İnsanın doğasında var bu.
Ama mantıklı düşünme yetimizle bunu dengelemeliyiz.
NEW YORK POLİS TEŞKİLATI
Duygularımızın yoğun olduğu bir zamanda
mantıksız kararlar vermemeliyiz.
Birçok kişi sanıyor ki katılmadığını söylersen
ulusal güvenlik tehditleri olduğu bir dönemde
vatana ihanet ediyorsun.
Ben de diyorum ki "Bir dakika. Tam da o zaman biri hayır demeli."
Seçimle gelmiş yetkililer işte o zaman
öfkelerini aşıp,
mantıklı düşünüp tepki vermeliler.
O birlikleri sonsuza dek tehlikeye atamazsın.
Başkanın önündeki askerî senaryolar çok kapsamlı.
Üst düzey bir askerî yetkili, ABC News'a kara birliklerinin bile olduğunu söyledi.
14 Eylül'de
ben sabah Oval Ofis'teyken
herkes odadan çıkarken başkan yanıma gelip
"Andy, yarın harp konseyini Camp David'de toplamanı istiyorum" dedi.
FREDERICK COUNTY, MARYLAND
15 EYLÜL 2001
Temel insanlar oradaydı. Bunlar arasında avukatlar,
FBI direktörü, tabii ki savunma bakanlığı,
Dışişleri Bakanlığı, başkan yardımcısı.
Savaşa girmeye hazır olduğumuza dair hiçbir şüphe yoktu.
Bunun anlamı nedir?
Başkan "Milyon dolarlık seyir füzesiyle beş dolarlık çadıra vurmak istemiyorum
Vermek istediğimiz karşılık bu değil" dedi.
Zorlu bir tartışmayla bunun anlamı konuşuldu.
Başkan dünyadaki tüm liderleri davet etmişti.
"Bizimle ya da bize karşı olma şansınız bu" dedi.
Bizimle değilseniz düşmanımızsınız.
Gözyaşlarımızın altında Amerika'nın bu savaşı kazanmak için
güçlü kararlılığı var.
Kazanacağız da.
20 EYLÜL 2001
Amerikalılar "Ülkemize kim saldırdı?" diye soruyor.
Topladığımız kanıtlar
El-Kaide olarak bilinen
genel hatlarıyla birbirine bağlı bir grup terör örgütünü gösteriyor.
El-Kaide liderliğinin Afganistan'da nüfuzu büyük
ve ülkenin büyük bir kısmını kontrol eden Taliban rejimini destekliyor.
Afganistan'da El-Kaide'nin dünya için vizyonunu görüyoruz.
Savaşta başarılı olacağımıza herkes inanıyordu.
Buna şüphe yoktu, asıl mesele ne kadar süreceğiydi.
Afganistan, ABD ordusu için çok karmaşık bir imtihandı.
Dünyanın öbür ucunda, karayla çevrili bir ülke.
ESKİ SAVAŞ MUHABİRİ
Coğrafi açıdan çok zorlayıcı.
Ülkenin yarısını saran sıradağlar var.
ABD'yle ya ilişkisi olmayan ya da gergin ilişkileri olan
ülkeler var sınırında.
Pakistan, İran,
Tacikistan, Çin gibi eski Sovyetler Birliği cumhuriyetleri.
Askerleri nasıl içeri sokacaksın?
Terörizme karşı tek savunma, saldırıdır.
Savaşı onlara götürmen gerek.
Bunu nasıl yapacaksın?
Basmakalıp imkânlarla değil.
Alışılmadık imkânlarla.
Ülkeyi El-Kaide'den ve Taliban'dan
kurtarmaya can atan güçler var.
Pentagon'da, CIA'de yerleşmeye başlayan şey
Kuzey ittifakı adı verilen Afgan direniş güçlerinden
faydalanmaya çalışma planı.
KUZEY İTTİFAKI EĞİTİM KAMPI
O akımın lideri
Sovyet işgaline karşı savaşmış, Ahmed Şah Mesud adındaki
cesur bir savaşçıydı.
Müritleri Mesud'a ünlü gözüyle bakıyordu ama boş yere değil.
Harp meydanında müthiş bir komutandı.
Kuzey Afganistan'ın birçok kısmında Taliban'ı uzak tutmayı başarmıştı.
AHMED ZİYA MESUD
ESKİ AFGANİSTAN CUMHURBAŞKANI YARDIMCISI AHMED ŞAH MESUD'UN KARDEŞİ
Abinizle çalışmak nasıldı?
Abimi gerçek bir kahraman olarak görüyordum.
Hep onurlu davranır, insanlara güven verirdi.
Hiç yenilmeyecek bir şampiyonumuz vardı sanki.
Abim çok vicdanlı biriydi
ve çok dindar bir adamdı.
Hep Afganistan'ın özgürlüğünü düşünürdü.
Taliban zamanında yoksulluk yayılmıştı
ve eğitim yoktu.
Ne insanlar için sağlık hizmeti ne ekonomi vardı.
Hiçbir yönetim yoktu.
Tek yaptıkları insanları bastırmaktı.
Dini çok yanlış anlamışlardı.
Bahsettikleri tek şey kadınları bastırmak
ve kimseyi konuşturmamaktı.
Diktatör bir dinî sistemdi.
Bunun yüzünden Afganistan krize doğru yol alıyordu
ve uluslararası terörizm merkezi hâline gelmişti.
Özellikle de uyuşturucu kaçakçılığı.
Kuzey'deki birkaç kişiyle birlikte abim
bir koalisyon kurup Taliban'la savaşmaya karar verdi.
11 EYLÜL 2001
9 EYLÜL 2001
11 Eylül saldırılarından birkaç gün önce
Batı gazetecisi kılığındaki iki El-Kaide canlı bombası
Mesud'la röportaj yapmaya gitti.
Kameralarında kocaman bir bomba vardı
ve Mesud suikasta kurban gitti.
Usame bin Ladin ve El-Kaide liderliğinin asıl düşmanı…
EYMEN EZ-ZEVAHİRİ KIDEMLİ EL-KAİDE LİDERİ
…ve savaş meydanında Taliban ile Molla Ömer'in hükûmetine
asıl tehdidi ortadan kaldırması taktiksel olarak dâhiceydi.
Amerikalılar, Afganistan'a saldıracak olursa
Mesud gibi birinin onlar için önemli bir müttefik olacağını anlamışlardı.
El-Kaide ve Taliban
Afganistan'ı uluslararası terörizm merkezine çevirmenin önündeki
en büyük engelin abim Ahmed Şah Mesud olduğuna inanıyordu.
Bu yüzden onu ortadan kaldırmaya karar verdiler.
11 Eylül 2001'de
Afganistan'ın yüzde 90'ını Taliban kontrol ediyordu.
Geriye yüzde onu kalıyordu…
KUZEY İTTİFAKI TOPRAKLARI
…Afganistan'ın kuzeyinde minicik bir bölge.
Saldırılar gerçekleştiğinde
The New York Times'daki editörüm
"Kuzey Afganistan'a, isyancıların yanına git" dedi.
"Nasıl gidilir, bilmiyorum." "Git işte."
Uçakla Tacikistan'a gittim
ve Kuzey İttifakı'nın kontrol ettiği küçük bir bölgeye girdim.
Birinci Dünya Savaşı'ndan çıkmış gibi duran bir cephe hattı vardı.
Cepheden karşıya baktığında 275 metre ötede Taliban görünüyordu
ve siperlerde oturuyorlardı.
Sonra B-52'ler geldi.
Pencereleri olduğundan kasabadaki güzel kulübelerden olan
çamurdan bir kulübe kiralamıştım.
Saat sabahın beşiydi
ve pencerelerin sallantısına uyandım, titriyorlardı. Deprem oluyor gibiydi.
Hatta ben deprem sandım. Aktif deprem bölgesi çünkü.
Sebebi bombalarmış.
Taliban'ın siperlerine baktım
ve B-52'ler siperleri ufuk boyunca bombaladı.
Kocaman siyah çemberler görünüyordu.
B-52'lerin yoğunlaşma izleri tüm gökyüzünü taramıştı.
Modern sanat eserine benziyordu.
Uzun süre dolaşıp 900 kiloluk bombayı salıyorlardı.
Birkaç gün boyunca her gün böyle bombaladılar
ve nihayet Taliban saffı bozuldu.
13 KASIM 2001
KUZEY İTTİFAKI KABİL'İ ALIR 13 KASIM 2001
Taliban pickup'larına bindi, hafif silahlarını aldı
ve güneye, Kandahar'daki ruhani üslerine doğru yola koyuldu.
Taliban rejimi, Kandahar'a sığınmıştı.
KUZEY İTTİFAKI TOPRAKLARI TALİBAN TOPRAKLARI
Son savunmalarını orada yapacaklar.
Aralık 2001'de
ABD, bin Ladin'i Tora Bora Dağları'nda köşeye sıkıştırdığını düşünmüştü.
İstihbarat ABD birliklerine ve Afgan birliklerine ulaşıyor.
Ama nedense ABD, bin Ladin'i yakalamak ya da öldürmek için
büyük bir grup özel kuvvetler askeri göndermedi.
Bu iş, Afgan savaşçıların olduğu bir ayaktakımına
ve az sayıda Amerikalı danışmana bırakıldı.
Şaşırtıcı bir karar.
11 Eylül saldırılarının fikir babası ve El-Kaide'nin lideri
neredeyse ABD birliklerinin avucunun içindeyken
onları yakalamak için daha büyük bir çaba göstermememiz
birçok açıdan tam bir muamma.
Dünyada Usame bin Ladin'i bulmaktan
daha mühim bir görev, daha önemli bir av yoktu.
Bir numaralı hedefti, dünyada en çok aranan adamdı.
Tekrar olabileceği,
tekrar benzer bir saldırıyla karşılaşabileceğimiz
bilinciyle yaşadık sürekli.
Mağarada diyenler var,
öldü diyenler var,
Pakistan'da diyenler var.
Tek bildiğim, kaçıyor olduğu.
Alt yazı çevirmeni: Yasemin Memiş