Był piękny jesienny poranek.
Miałam spotkanie w Pentagonie.
Pentagon to bardzo duży budynek. Olbrzymi.
To jeden z największych biurowców na świecie.
Ma pięć boków, pięć pierścieni i pięć pięter.
Pracowałam wtedy na drugim piętrze, w pierścieniu „E”,
położonym najbardziej na zewnątrz.
Powiedziałam mężowi: „Późno już. Muszę lecieć,
bo mam spotkanie o 9.00”.
Pocałowałam wszystkich i powiedziałam: „Do zobaczenia”.
Było nas na tym zebraniu szesnaścioro.
Gdy do mnie dotarł,
był to najgłośniejszy dźwięk, jaki słyszałam.
I zrobiło się ciemno.
9.37 CZASU WSCHODNIEGO
PIĘĆDZIESIĄT JEDEN MINUT PO PIERWSZYM ATAKU NA WORLD TRADE CENTER
W pokoju było tak ciemno,
że nie widziałam własnych dłoni.
Pamiętałam, że byłam po prawej stronie stołu.
Gdy się ocknęłam, byłam po jego lewej stronie.
Nie wiem, może fala uderzeniowa mnie przerzuciła,
ale wcześniej tam nie siedziałam.
Siedziałam po prawej stronie.
O mój Boże.
Oglądamy przekaz na żywo z Waszyngtonu.
Z Pentagonu wydobywa się dym.
W tym momencie
pomyślałam: „Muszę uciekać”.
Płomienie rozchodzą się
ze środka, gdzie uderzył samolot.
Zaczęłam się czołgać.
Gdy przedostawałam się przez drzwi, ktoś złapał mnie za nogawkę.
Pytam: „Kto to?”. A ona odpowiada: „Lois”.
Mówię: „Chodź, Lois. Trzymaj się mnie”.
Nie wiedziałam, że za Lois są inni.
Czołgając się przez Pentagon,
dotarłam do boksów.
Wczołgałam się pod jeden z nich i mówię: „Musimy się cofnąć”.
Nagle ona się zatrzymuje i mówi: „Dalej nie dam rady”.
A ja na to: „Musisz, Lois. Muszę cię stąd wydostać”.
Przepraszam.
Mówię: „Nie zostawię cię.
Nie powiem twoim dzieciom, że cię tu zostawiłam”.
A ona: „Ale ja nie dam rady”.
Rajstopy przyklejały jej się do nóg.
Podłoga była bardzo gorąca.
Powiedziałam: „Właź mi na plecy. Poniosę cię”.
W tym momencie sama chciałam się poddać.
Ale nie mogłam, bo byli ze mną ci ludzie.
Pomyślałam: „Boże, błagam. Wydostań nas stąd”.
Po głowie ciągle mi chodziło:
„Przyprowadziłam tu tych ludzi. Umrzemy”.
Był tam żołnierz, ja i mój pułkownik.
Waliliśmy w okno.
W końcu udało się je otworzyć.
I widzieliśmy na dole ludzi. Krzyczeli: „Skaczcie! Złapiemy was!”.
Więc mój pułkownik i ja opuściliśmy tego żołnierza z okna,
bo był mocno poparzony.
Jego opuściliśmy pierwszego.
Lois opuściliśmy w następnej kolejności.
Po niej była jeszcze jedna kobieta.
Stanęła w oknie i…
Patrzy mi w oczy i mówi: „Pani pułkownik, boję się”.
Ja na to: „Ale muszę panią stąd wydostać”.
A ona: „Nie dam rady”. A ja: „Da pani”.
Dosłownie odrywałam jej palce od listwy, żeby wypadła.
Złapali ją.
Zostaliśmy tylko mój pułkownik i ja.
Mówi: „Dobra, czas na nas”.
A ja na to: „Jeśli będziemy cicho,
może usłyszymy jeszcze kogoś i po niego wrócimy”.
Siedzieliśmy przy tym oknie
i było tak cicho… Nic nie było słychać.
Zaczęliśmy krzyczeć
i walić w okno, ale nikt nie przyszedł.
Wtedy wydał mi rozkaz.
Mówi: „Pani pułkownik, proszę natychmiast wyskoczyć przez to okno”.
To był jedyny rozkaz w mojej karierze, którego nie chciałam wypełnić.
Wiedziałam, że tam wciąż są ludzie.
Ale musiałam to zrobić.
Wyszłam przez okno,
spadłam
i dalej nie pamiętam.
Byłam poważnie zatruta dymem.
Miałam oparzenia na plecach, ramionach i nogach.
Resztę historii opowiedziały mi pielęgniarki.
Jedna powiedziała: „Myśleliśmy, że nie wyjdzie pani z tego”.
I że straciłam przytomność.
Mówiła, że zabrali mnie do punktu oceny poszkodowanych
poza terenem Pentagonu.
I powiedziała:
„Ona nie przeżyje. Zabieramy ją do szpitala”.
Wsadzili mnie do przejeżdżającego pick-upa.
- Zatrzymali wóz i ułożyli mnie na pace. - Zwykłego pick-upa?
Tak, pick-upa, który przejeżdżał koło Pentagonu.
Zatrzymali go i załadowali mnie na pakę.
Pielęgniarka wsiadła ze mną.
Cały czas prowadzili resuscytację.
Pamiętam, że otworzyłam oczy
i to był koniec.
NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
CZĘŚĆ II EPICENTRUM ZAGROŻENIA
Mamy sprzeczne doniesienia na temat samolotu.
Świadek twierdził, że to mały samolot,
który zauważył nad mostem przy 14th Street.
9.28 CZASU WSCHODNIEGO 9 MINUT PRZED ATAKIEM NA PENTAGON
United 93, masz samolot na pierwszej, 12 mil na wschód, poziom 370.
Nie widzę. Wypatrujemy, United 93.
- Hej! - Hej!
Hej! Czy ktoś nas słyszy?
Ktoś wywołał Cleveland?
United 93 też był zatankowany do pełna.
Leciał do San Francisco.
Miał opóźnienie. Wystartował kilka minut
przed uderzeniem lotu 11 w północną wieżę.
Mayday! Uciekajcie!
Wszyscy zginiemy!
Macie United 93?
Na południe od Chardon? Obniżył lot.
- Co? - Chyba obniżył lot.
Nie sądzę. United 93, potwierdź poziom 350.
United 93, Cleveland.
United 93, tu Cleveland. Potwierdź, jeśli nas słyszysz.
Porywacze przesyłali informacje głosowe.
Chyba sądzili, że przesyłają je
do kabiny,
a przesyłali je do wieży kontroli lotów.
9.32
PRAWDOPODOBNIE GŁOS PORYWACZA
…proszę zająć miejsca i nie wstawać.
Na pokładzie jest bomba, więc…
9.32 CZASU WSCHODNIEGO
PENSYLWANIA
WASZYNGTON
Otrzymujemy doniesienia o ewakuacji Białego Domu.
Nie wiemy dokładnie, z czego wynika ta decyzja.
Dzieje się to niecałą godzinę
po dwóch wybuchach w World Trade Center w Nowym Jorku.
Mamy ważne informacje.
Federalna Administracja Lotnictwa wstrzymała ruch lotniczy w całym kraju.
Ruch lotniczy w kraju został sparaliżowany
przez ataki terrorystów.
Ewakuujemy lotnisko.
- Wracajcie do domu. - Dobrze.
Być może terroryści porywają samoloty
i kierują je w stronę znanych budynków.
Może nawet w innych miastach.
Dostajemy informacje, że Kapitol
i Departament Skarbu też są ewakuowane.
Później dowiedzieliśmy się, że lot 93
leciał w stronę Białego Domu lub Kapitolu.
Prawdopodobnie Kapitolu.
Ochrona Kapitolu zaczęła krzyczeć: „Ewakuacja!”.
Wybiegliśmy z Kapitolu.
Zapytałam ochronę, gdzie mamy iść.
A oni na to: „Przed siebie”.
Obejrzałam się i zobaczyłam cały ten dym, który wydobywał się z Pentagonu.
Kochanie, jesteś tam?
Jack, odbierz, skarbie.
PASAŻERKA LOTU 93 UNITED AIRLINES
Chciałam powiedzieć, że cię kocham.
Mamy mały problem w samolocie.
Kocham cię.
Proszę, powiedz dzieciom, że bardzo je kocham.
Tak mi przykro, skarbie.
Mam nadzieję, że jeszcze cię zobaczę.
Pasażerowie lotu 93
zdołali dodzwonić się do bliskich
i dowiedzieli się,
co działo się z innymi lotami.
Dzielna grupa pasażerów postanowiła przebić się do kokpitu.
HRABSTWO SOMERSET
Samolot rozbił się w hrabstwie Somerset w Pensylwanii.
Niedaleko Shanksville.
Zginęła cała czterdziestka.
10.15
United 93. Macie o nim informacje?
Tak. Jest na ziemi.
- Na ziemi? - Tak.
- Kiedy wylądował? - Nie wylądował.
- Rozbił się? - Tak. Na północny wschód od Camp David.
- Na północny wschód od Camp David. - Tak.
Nie wiedzą, gdzie dokładnie.
Często wspominam i myślę o ludziach z lotu 93,
bo rozbili ten samolot i ocalili wiele żyć,
w tym moje.
Lotem 93 leciała Wanda Green,
kuzynka mojego szefa sztabu, Sandré Swansona.
Więc to sprawa osobista,
bo Wanda była jedną ze stewardess, które przejęły inicjatywę
i dopilnowały, by ten samolot nie doleciał do Kapitolu.
To był bardzo osobisty i tragiczny moment.
To bohaterowie i bohaterki.
Ludzie, których spuściznę i życie doceniam każdego dnia.
Fragmenty tej historii stopniowo łączą się w całość.
Muszę przyznać, że przez 30 lat mojej pracy
nigdy nie widziałam czegoś takiego.
Nigdy nie zajmowałam się reportażem o takiej skali.
Oto, co wiemy. Tuż przed 9.00 czasu wschodniego
samolot uderzył w jedną z bliźniaczych wież
World Trade Center.
Kilka minut później
drugi samolot uderzył w drugą wieżę.
Oba wieżowce płoną.
- Nie wierzę. - Nie.
Chodźmy.
Jesteśmy w klatce „B” drugiej wieży, na 48. piętrze.
NIEZNANY STRAŻAK
Mayday!
POŁUDNIOWA WIEŻA
Kto to nadaje?
W radiu słychać: „Mayday! Uciekajcie z budynku”.
Nagle północna wieża zaczęła się gwałtownie trząść.
Było słychać głośny ryk.
Wszystko się trzęsło.
To było 20 razy głośniejsze od gromu.
To był dziwny, okropny, straszny dźwięk.
PÓŁNOCNA WIEŻA
Pamiętam spadające płytki sufitowe.
Do naszego pomieszczenia zaczął wpływać dym.
Nie wiedzieliśmy, co się dzieje. Uciekaliśmy, ile sił.
Dym był już wszędzie.
I był tak gęsty, że nie widziałem na odległość ode mnie do pana.
POŁUDNIOWA WIEŻA
Nie wiedzieliśmy o tym, ale południowa wieża się waliła.
9.59 CZASU WSCHODNIEGO
GODZINA I TRZYNAŚCIE MINUT PO PIERWSZYM ATAKU
O Boże!
Cholera!
Uciekajmy.
Cholera jasna!
Doszło do wielkiej eksplozji.
Widać kłęby dymu unoszące się z budynku.
I nie widzę drugiej wieży.
Mam nadzieję, że przeżyję. Leci prosto na mnie.
Schowam się za samochód.
Zawaliła się pierwsza, choć oberwała jako druga.
Zacząłem biec i nagle
wielki kłąb białego dymu pochłonął mnie jak szarańcza.
Nic nie widziałem. Przewróciłem się.
I leżałem tam.
Nic nie słyszałem. Nic nie widziałem.
Ludzie biegli Liberty Street.
Liberty Street skręca w Maiden Lane, tam były nasze biura.
A oni biegli Liberty Street.
I goniła ich ta błotna chmura.
Wyglądała, jakby miała usta.
I pochłonęła ich. Jakby połknęła.
Dalej!
Cholera! Dobra. Jeszcze nie.
- Anthony! W porządku? - Tak.
Wpuści mnie pan? Jezu!
O Boże!
Uwaga.
Widzisz tę chmurę
i myślisz tylko: „O cholera”.
WIADOMOŚCI KANAŁU 4
Gdy cofnąłem się do wejścia do biura,
chmura uderzyła w budynek. Cały drżał. Było słychać pękające szkło.
Cholera.
Wszyscy krzyczeli. Czysty chaos.
Pomyślałem, że nie wiem, co z tajną grupą.
Nie miałem wieści od pierwszego uderzenia.
Stoję w oknie i mówię:
„Nie wiem, gdzie są. Ktoś chyba zginął”.
Co powiem ich matce, żonie, córce, dziecku
o tym, że pozwoliłem im znaleźć się w takiej sytuacji
i teraz nie żyją?
Z niektórymi z nich byłem w poprzedni weekend na grillu.
Gdy tak leżałem,
jakby promień światła przebił się przez chmurę.
Pomyślałem: „Może nie żyję i przyszedł po mnie Bóg”.
A potem chmura rozstąpiła się jak Morze Czerwone.
Wtedy usłyszałem ludzi wzywających pomocy.
Hej, Mike! Jestem tutaj.
W końcu przetarłem twarz.
Byłem w szoku.
Zabraliśmy ze sobą dwójkę oszołomionych ludzi.
Od stóp do głów pokrywała ich sadza.
Dotarliśmy do księgarni Borders.
Dostaliśmy się tam za pomocą siekiery i wyszliśmy na Church Street.
Gdy zobaczyłem niebo,
odwróciłem się.
Nie widziałem południowej wieży.
I pierwszy raz
zaczęło do mnie docierać, co się stało
kwadrans wcześniej.
Wiedziałem, że wiele osób zginęło.
Modliłem się, by dziewiątka moich podwładnych
była cała i zdrowa.
Moja wieża, wieża północna, nadal stała.
Była w niej dziura wielka na kilka pięter,
z której wychodziły płomienie i dym.
Usłyszałem wezwanie do ucieczki z budynku.
Wiedziałem więc, że wewnątrz jest niebezpiecznie.
Nie wiedziałem, co się działo, ale czułem, że musimy uciekać
i nikt już nie odpowiadał przez radio.
Na 19. piętrze zatrzymał nas strażak.
Wyszedł z korytarza i mówi: „Mam tu cywili na końcu korytarza.
Nie chcą wyjść. Potrzebuję pomocy”.
Tommy, słuchaj uważnie.
Wysyłam wszystkich rannych do ciebie, na 40. piętro.
Załaduj ich do wind.
Idzie do ciebie jakieś 10 osób.
Jasne. Dobra.
Schodzi dziesiątka cywilów.
Niektórzy postępowali bardzo bezinteresownie i mówili:
„Zostanę i upewnię się, że wszyscy dadzą radę wyjść”.
Złożyłem przysięgę i wierzę w nią.
Przysięgałem pomagać ludziom, nawet jeśli zapłacę za to życiem.
To było dla nas coś nowego.
Nie było procedury.
Byliśmy w korytarzu.
Światła już zgasły,
ale działało oświetlenie awaryjne, więc trochę widzieliśmy.
Na ziemi leżał taki wielki facet.
Powiedziałem policjantom, żeby wzięli go za nogi,
my weźmiemy za ręce i go wyciągniemy. I tak zrobiliśmy.
Ściągnęliśmy go po schodach i dotarliśmy do holu.
Wtedy ktoś powiedział, żeby poczekać,
bo ludzie skaczą.
Tam ktoś spada… Ludzie wypadają z okien.
- O mój Boże! - Jezu!
Ci, którzy utknęli na szczycie, nie mieli wyboru…
Mogli skoczyć albo spalić się żywcem, bo nie mieli jak się wydostać.
To mnie boli. Utkwiło mi to w pamięci jak… Nie macie pojęcia.
Gdy wyszliśmy na zewnątrz, nic nie było widać.
Widoczność sięgała pięciu metrów.
Można to porównać do chodzenia w śnieżycy.
Potem usłyszeliśmy kolejny hałas.
Ryk był tak głośny,
że na początku myślałem, że to kolejny samolot.
Zrobiłem ze dwa kroki i zrobiło się ciemno.
Wszystko pokrył czarny dym.
10.28 CZASU WSCHODNIEGO
Dobry Boże.
Brak słów.
Zrobiłem jeszcze dwa kroki i przyjąłem pozycję embrionalną.
Myślałem wtedy,
że za dymem pójdzie fala ognia
i pogodziłem się ze śmiercią.
Myślałem, że to koniec.
W myślach pożegnałem się z rodziną.
Chyba szeptem pożegnałem się z żoną.
I pomodliłem się
o szybką i bezbolesną śmierć.
Katastrofa na Manhattanie.
Potem pomyślałem: „Telefon. Muszę znaleźć telefon”.
W końcu znalazłem sprawny aparat
na opuszczonej stacji metra przy Canal Street.
Nawiązałem kontakt z żoną.
STEPHEN I ROSEMARY KERN WORLD TRADE CENTER - 1982 ROK
Rozpłakałem się.
Ona chyba też.
Przez dłuższą chwilę nic nie mówiliśmy.
Cieszyliśmy się, że złapaliśmy kontakt.
To było bardzo ważne.
Na ziemię opadało mnóstwo popiołu.
Był prawie jak śnieg.
Opadał podobnie miękko.
I chodzili w nim oszołomieni ludzie.
Jeśli mam ich do czegoś porównać,
byli jak z serialu The Walking Dead.
Pytałem ich, kim są i gdzie idą. Przeważnie nie umieli odpowiedzieć.
WIADOMOŚCI STACJI ABC 7 NY
Trudno mi było oddychać.
Cały ten pył osiadł mi w gardle.
Jakby ktoś wetknął mi skarpetę.
Trafiliśmy w końcu na szefa wydziału bezpieczeństwa,
który powiedział, że nic już nie da się zrobić.
Powiedział: „Wieże się zawaliły. Przeżyliście”.
W urzędzie celnym w szóstym budynku WTC
był taki nawis i ja w nim byłem.
Środek budynku się zawalił, ale krawędzie wytrzymały.
I ja byłem pod jedną z nich.
Wiem, że zginęło kilku policjantów, którzy byli tuż za nami.
Skala tej katastrofy jest nie do pojęcia.
Był tam taki bar. W środku siedziało dużo osób.
Oglądali wiadomości.
Spróbowaliśmy się tam wcisnąć
i zobaczyliśmy orędzie prezydenta George'a Busha.
Wtedy zobaczyliśmy, co się stało.
Nagrania samolotów uderzających w wieże.
Wtedy pierwszy raz usłyszał pan, że to samoloty?
Tak.
Nie wiedziałem. Nie widziałem.
Nic nie wiedziałem.
12.36
8.55
SARASOTA, FLORYDA
Wizytowaliśmy szkołę podstawową imienia Emmy E. Booker.
Prezydent miał się tam spotkać z drugoklasistami,
poczytać im książkę i wygłosić przemówienie
o równych szansach dzieci w edukacji.
Stoję przy drzwiach do klasy,
do której mieli wejść prezydent i pani dyrektor szkoły.
Stoję tam z prezydentem i panią dyrektor.
Nagle Deb Loewer, kapitan marynarki,
dyrektor pokoju dowodzenia Białego Domu
i doradczyni ds. bezpieczeństwa na tej wizycie,
podchodzi do nas i mówi:
„Panie prezydencie, wygląda na to, że dwusilnikowa awionetka
uderzyła w jedną z wież World Trade Center”.
Prezydent, pani dyrektor i ja zareagowaliśmy identycznie.
„Co za okropny wypadek.
Pilot pewnie dostał zawału serca”.
Dzień dobry.
Potem pani dyrektor szkoły otworzyła drzwi do klasy
i weszli do niej z prezydentem.
Minęła ledwie sekunda
i kapitan Loewer idzie znów do mnie i mówi:
„O Boże.
Kolejny samolot uderzył w drugą wieżę World Trade Center”.
…całe słowo, uwaga.
- Bieganie! - Zgadza się.
Dobrze przemyślałem, co chcę powiedzieć.
Potem otworzyłem drzwi i wszedłem do klasy.
Gdy uczniowie wyciągali spod ławek podręczniki,
podszedłem do prezydenta.
Nie zauważył mnie.
Pochyliłem się i wyszeptałem mu do ucha:
„Drugi samolot uderzył w drugą wieżę.
Ameryka jest atakowana”.
Wjeżdżamy na lotnisko w Sarasocie,
otwierają się drzwi, wysiadamy z limuzyny
i uderza mnie coś, co jest poważnym naruszeniem protokołu.
Silniki Air Force One już pracują.
Zgodnie z protokołem nie uruchamia się silników,
póki prezydent nie wsiądzie.
Samolot zaczął kołować po pasie
zanim zamknęły się drzwi i prezydent zajął miejsce.
9.56 CZASU WSCHODNIEGO
To samolot amerykańskich sił powietrznych albo marynarki. Myśliwiec.
Patroluje zakazaną strefę powietrzną.
Wszystkie samoloty musiały wylądować.
Prezydent miał telefon od wiceprezydenta Cheneya
z pytaniem, czy zezwoli myśliwcom na zestrzelenie samolotów pasażerskich,
jeśli nie będą stosować się do poleceń.
DICK CHENEY WICEPREZYDENT STANÓW ZJEDNOCZONYCH
10.31
Wiceprezydent zezwolił na przechwytywanie lotów
i zestrzelenie ich na rozkaz dowództwa, jeśli nie zareagują.
Gdy dowiedzieliśmy się, że lot 93 rozbił się w Shanksville,
było to krótko po tym, gdy prezydent wyraził zgodę.
Niektórzy zastanawiali się: „My ich zestrzeliliśmy?”.
Oczywiście nie.
Słychać było mgłę wojny. Nie chodziło tylko o dezorientację.
Było ją słychać w głosach.
Prezydent był bardzo zdenerwowany.
Chciał wracać do Waszyngtonu.
Mówię: „Panie prezydencie, to nie jest dobra decyzja”.
Rozmawiałem z pilotem i agentami służb specjalnych.
Nie byli gotowi wracać do stolicy.
Dobrze, że byli z nami dwaj doradcy wojskowi.
Mówię: „Chcę zabrać prezydenta w bezpieczne miejsce,
gdzie podejmiemy decyzję, co dalej”.
Wylądowaliśmy w bazie sił powietrznych w Barksdale.
Myśliwce leciały szokująco blisko,
eskortując nasze lądowanie.
Było widać twarze pilotów w samolotach.
Wzywam Amerykanów, by wraz ze mną
podziękowali
wszystkim, którzy walczyli,
by ratować naszych współobywateli.
I by wraz ze mną modlili się za ofiary i ich rodziny.
Potem polecieliśmy z Barksdale do bazy lotniczej Offutt w Nebrasce.
Gdy dotarliśmy do Nebraski,
przeszliśmy podziemnym tunelem do siedziby dowództwa.
Było tam pełno ekranów,
a na nich admirałowie i generałowie.
Do tego komunikacja wojskowa i lotnicza.
Obecność prezydenta peszyła grupę,
bo nie wiedzieli, czy mają stać, czy siedzieć.
W innym pokoju odbyliśmy wideokonferencję z Waszyngtonem.
Rozmawialiśmy z George'em Tenetem, Donem Rumsfeldem i Dickiem Cheneyem.
Dowiedzieliśmy się więcej o tym,
co dzieje się w Waszyngtonie i w bazie lotniczej Andrews.
16.33 CZASU WSCHODNIEGO
Potem znów wsiedliśmy do Air Force One i polecieliśmy do Waszyngtonu.
Gdy siedzieliśmy na sofie i wyglądaliśmy przez okna
w drodze do bazy lotniczej Andrews,
było widać dym nad Pentagonem.
Prezydent siedział obok mnie.
Powiedział: „Oto oblicze wojny XXI wieku”.
18.54 CZASU WSCHODNIEGO
Czułem, że muszę być na stanowisku,
gdy wracał naczelny dowódca.
KAREN HUGHES DYREKTOR DS. KOMUNIKACJI BIAŁEGO DOMU
Bush wysiada z helikoptera,
podchodzi do Karen i do mnie. Witamy go, a on milczy.
Kiwa tylko głową i idzie prosto do Gabinetu Owalnego,
który jest już przygotowywany
do orędzia do narodu.
Ataki terrorystyczne mogą wstrząsnąć fundamentami naszych budynków,
ale nie wstrząsną fundamentami Ameryki.
Takie działania niszczą stal,
ale nie naruszą stalowej determinacji Amerykanów.
Dał jasno do zrozumienia, że damy odpowiedź.
Nie puścimy tego płazem.
Prezydent nie miał wątpliwości,
że to oznacza działania zbrojne.
Alberto Gonzales, doradca prawny,
zaczął już analizować wszystkie kwestie,
które należy wziąć pod uwagę rozpoczynając wojnę.
Wiedzieliśmy, że to atak terrorystyczny i że to Al-Kaida.
Byłem na zebraniach Rady Bezpieczeństwa jako doradca prawny. Na każdym zebraniu.
Mówiło się o tym, że Al-Kaida planuje coś wielkiego.
Od razu wiedzieliśmy, że to wojna.
To nie sprawa dla stróżów prawa.
Nie wyślemy tylko policji i FBI,
by prowadzili dochodzenie.
Chcieliśmy użyć wojska, FBI i policji.
21.00 CZASU WSCHODNIEGO
Wszystkich organów władzy.
Wykorzystać potęgę ekonomiczną
i relacje międzynarodowe na całym świecie.
Tak zamierzaliśmy odpowiedzieć.
Niech Bóg błogosławi Amerykę
Mój dom, słodki dom
Poszliśmy na schody Kapitolu,
staliśmy razem i śpiewaliśmy: „Niech Bóg błogosławi Amerykę”.
Ludzie mieli tę potrzebę jedności, chcieli tam być.
W kraju dominowały strach, smutek, rozpacz i gniew.
To była chwila, w której nakładało się na siebie
wiele złożonych emocji.
Jak podczas przejażdżki kolejką górską.
Oczywiście rodziny i wspólnoty, które straciły bliskich,
skupiały się na żałobie.
A strach, wynikający z niewiedzy, był bardzo wyczuwalny.
Nawet w Kapitolu nie wiedzieliśmy, co się dzieje
i co będzie dalej.
Ten strach towarzyszył wszystkim.
No i gniew. Nie wiedzieliśmy, kto to zrobił i dlaczego,
ale wszyscy byliśmy rozgniewani. Ja też.
Powinni odpowiedzieć za swoje czyny.
Byliśmy w żałobie, rozpaczaliśmy, byliśmy wściekli, cierpieliśmy.
TRZY DNI PO ATAKACH
Ameryka ugięła dziś kolano,
modląc się za tych, którzy zginęli.
Nie słyszymy!
Ale ja was słyszę!
Słyszę was i reszta świata was słyszy,
a ludzie…
A ludzie, którzy zburzyli te budynki, wkrótce usłyszą nas wszystkich.
Był zdeterminowany.
Miał zadanie do wykonania.
Wiedział, że po to wybrano go prezydentem.
To wróg, który żeruje na niewinnych i nieświadomych ludziach,
a potem ucieka.
Ale nie zdoła ciągle uciekać.
Prezydent wiedział, że nie byłoby to możliwe,
gdyby nie to,
że w Afganistanie talibowie zapewnili bezpieczny azyl
Al-Kaidzie, która mogła dokładnie zaplanować ten atak.
Prezydent szybko podjął decyzję,
że będziemy ścigać nie tylko sprawców,
ale i tych, którzy dawali schronienie i pomagali planować,
którzy umożliwili im przeprowadzenie tych ataków.
Uważaliśmy, że aby zlikwidować,
a przynajmniej zmniejszyć, potencjał Al-Kaidy,
musimy uderzyć w talibów.
POSZUKIWANY ŻYWY LUB MARTWY OSAMA BIN LADEN
Słyszałam przede wszystkim żądzę zemsty.
Gniew i żądzę zemsty.
WOLNOŚĆ BĘDZIE CHRONIONA
Zemsta.
Chcę wyrównać rachunki.
Wiedzą, kto za tym stoi.
Wiedzą, jaki kraj wspiera tych ludzi.
Powinni ich rozgromić. Rozgnieść na miazgę. To jakiś absurd.
Powinniśmy ich zbombardować.
Naprawdę.
Wróg musi zostać wyeliminowany. Nie można z nim negocjować.
Nie mogą tak nami pomiatać. Jesteśmy najlepsi. Zróbmy coś.
Odpowiemy na to.
Nie atakuje się Ameryki bezkarnie.
Nie tylko ci, którzy dają im schronienie,
ale również ci, którzy w dowolny sposób pomagają terrorystom lub ich wspierają,
odczują teraz gniew naszego kraju.
Czy to początek wojny z terroryzmem?
Myślę, że tak. Jak Bóg da.
Czas na rozmowy się skończył. Teraz czas na działania.
Jako prawnicy Białego Domu,
współpracujący z Johnem Ashcroftem i Departamentem Sprawiedliwości,
byliśmy pytani przez prezydenta:
„Mogę coś zrobić, by chronić Amerykę?
Mogę coś zrobić w samoobronie?
Mogę coś zrobić w odpowiedzi na ten atak?
Mogę coś zrobić, by zaatakować
i ukarać odpowiedzialnych za te ataki?”.
Sprawdziliśmy uprawnienia prezydenta na czas stanu wyjątkowego
i jego uprawnienia konstytucyjne w roli naczelnego dowódcy.
Te uprawnienia są bardzo szerokie,
ale mają zastosowanie w samoobronie,
w odpowiedzi na atak na państwo.
Prezydent wiedział, że to będzie odpowiedź zbrojna.
Ale czy potrzebował uprawnień od Kongresu?
To wychodziło poza typową strukturę wojny.
Można wypowiedzieć wojnę grupie terrorystycznej?
Czy Waszyngton ma ramy prawne
dla takich działań?
Czy potrzebujemy zgody Kongresu na wojnę z terrorystami?
Prezydent chciał zdobyć poparcie Kongresu.
Wybuchła debata na temat tego, co to znaczy.
Prawdopodobnie mógłby się obyć bez ich poparcia,
ale chciał je mieć. Przygotowaliśmy więc coś,
co Kongres mógłby przegłosować.
Izba i senat.
Postawiliśmy na użycie sił zbrojnych.
Uważano, że upoważnienie do użycia sił zbrojnych
oznaczałoby poparcie Kongresu. Polityczne i finansowe.
Umocniłoby też konstytucyjną władzę prezydenta
jako naczelnego dowódcy.
WSPÓLNA UCHWAŁA
USTAWA PRAWA PUBLICZNEGO 107-40 AUMF
Podjąłem decyzję, że Tim Flanagan, mój zastępca,
poprowadzi prace nad ustawą AUMF
we współpracy z doradcami z Kongresu.
Uważaliśmy, że istotne jest podkreślenie,
że prezydent ma konstytucyjne prawo do użycia sił zbrojnych.
Ta ustawa nadawała tak szerokie uprawnienia,
że mogliśmy ścigać członków Al-Kaidy i osoby, które ich wspierały.
To bardzo szeroki zakres uprawnień.
Przywódcy Kongresu odwiedzili dziś ruiny Pentagonu
i obiecali, że prezydent dostanie wszelkie potrzebne uprawnienia.
Ale niektórzy demokraci i republikanie obawiają się,
że uprawnienia te mogą być zbyt szerokie.
Ten projekt ustawy Białego Domu upoważnia do użycia sił zbrojnych
przeciw wszystkim, którzy planowali, autoryzowali,
angażowali się w ataki i je wspierali.
Ma też zapobiec przyszłym aktom terroryzmu.
Wielu członków Kongresu myślało:
„Co zrobić? Jak to zrobić? Jaka będzie właściwa odpowiedź?”.
Dostaliśmy projekt ustawy upoważnieniającej do użycia sił zbrojnych.
I wiele dyskusji po 11 września dotyczyło tego upoważnienia.
AUMF to skrót od „Upoważnienia do użycia sił zbrojnych”.
Tu było to 60 słów.
Napisano tam: „Prezydent jest upoważniony do użycia sił zbrojnych”.
Nie napisano gdzie, kiedy i jak.
Tylko: „Przeciw narodom, organizacjom, siłom sojuszniczym
lub osobom powiązanym z 11 września”.
Jeśli prezydent uważa, że ma być wojna, omówmy to w Kongresie.
Popracujmy nad tym wspólnie.
I jeśli uznamy, że to rozsądne i tak powinniśmy zrobić,
że jest to w interesie bezpieczeństwa narodowego USA,
Kongres zagłosuje.
Ale zakres AUMF był taki szeroki.
W ogóle nie było tam mowy o Al-Kaidzie.
Na spotkaniach wciąż mówiłam: „Nie. To jest zbyt szerokie”.
A wielu mówiło: „Tak. Ale musimy to zrobić”.
Potem powiedziałam: „Chodzi o naszą konstytucję.
Nie możemy oddać takiej władzy żadnemu prezydentowi”.
Te rozmowy odbywały się w czasie,
gdy planowano nabożeństwo żałobne w Katedrze Narodowej.
Nigdy tego nie zapomnę. Padał deszcz.
Poszłam do katedry.
Jej zwierzchnikiem był wielebny Nathan Baxter.
Powiedział wtedy:
„Uważajmy, byśmy nie stali się złem, które potępiamy”.
Wtedy podjęłam decyzję.
Nie mogłam dać prezydentowi prawa do użycia sił zbrojnych
o tak szerokim zakresie.
14 WRZEŚNIA 2001 ROKU 14.44 CZASU WSCHODNIEGO
Pragnę wyrazić poparcie dla tej ustawy.
Cywilizowane społeczeństwa pragną zaprzestać używania przemocy.
Ale terroryści i państwa, które ich wspierają
są wrogami cywilizowanych społeczeństw.
Rozumieją tylko siłę.
Nadszedł czas, by przemówić do nich ich językiem.
Omawiana uchwała uprawnia prezydenta
do użycia za granicą całej amerykańskiej potęgi zbrojnej.
Idziemy po was,
a wraz z nami kroczy furia piekieł.
Byłam jedyną osobą w izbie i senacie,
która głosowała przeciw upoważnieniu do użycia sił zbrojnych
w związku z 11 września.
- Nikt w senacie nie był przeciw? - Nikt.
Reprezentantka Kalifornii ma półtorej minuty.
Panie przewodniczący, szanowni członkowie, staję przed wami z ciężkim sercem.
Przepełnia mnie żal ze względu na bliskich osób,
które zginęły i zostały ranne.
Tylko osoby głupie i bezduszne nie zrozumieją rozpaczy,
która ogarnęła naszych obywateli i miliony ludzi na całym świecie.
11 września zmienił świat.
Prześladują nas największe lęki.
Jestem jednak przekonana,
że działania zbrojne nie powstrzymają kolejnych ataków terrorystycznych
na Stany Zjednoczone.
Zanim zdążyłam wrócić do biura, groźby śmierci i…
Nie chcecie wiedzieć, co się działo.
Generalnie rzecz biorąc,
było ponad 60 000 e-maili, telefonów i listów.
Około 50% z nich z groźbami śmierci,
agresywnymi komentarzami, wyzwiskami,
zarzutami zdrady. Że powinnam wisieć.
Emocje są normalne. To część ludzkiej natury.
Ale musimy to równoważyć racjonalnym myśleniem.
Musimy upewnić się, że nie podejmujemy nieracjonalnych decyzji,
gdy jesteśmy opanowani przez emocje.
Wiele osób myśli, że jeśli się nie zgadzasz
w okresie zagrożenia narodowego, popełniasz akt zdrady.
A ja mówię: „Chwila. Właśnie teraz ktoś powinien się nie zgadzać”.
Po to są demokratycznie wybrane władze, by były ponad gniewem.
By myślały i reagowały racjonalnie.
Nie możemy wysłać tam żołnierzy na zawsze.
Wojskowe scenariusze przedstawione prezydentowi są obszerne.
Wysoki rangą oficer powiedział ABC News, że w grę wchodzą nawet wojska lądowe.
14 września,
gdy byłem rano w Gabinecie Owalnym,
prezydent podszedł do mnie i powiedział:
„Andy, chcę zwołać jutro naradę wojenną w Camp David”.
HRABSTWO FREDERICK, STAN MARYLAND
Było tam całe szefostwo, w tym prawnicy,
dyrektor FBI, oczywiście Departament Obrony,
Departament Stanu, wiceprezydent.
Nie było wątpliwości, że szykujemy się do wojny.
Co to znaczy?
Prezydent powiedział: „Nie chcę posłać pocisku za milion dolarów
w namiot za pięć dolarów.
Nie o takiej odpowiedzi mówimy”.
Intensywnie dyskutowaliśmy o tym, jaka ma być ta wojna.
Prezydent zaprosił wszystkich przywódców.
Powiedział: „Możecie być z nami lub przeciw nam”.
Kto nie był z nami, był przeciwko nam.
Pod naszymi łzami kryje się… silna determinacja Ameryki,
by wygrać tę wojnę.
I wygramy.
20 WRZEŚNIA 2001 ROKU
Amerykanie pytają: „Kto zaatakował nasz kraj?”.
Z danych, które zebraliśmy,
wynika, że to sojusz luźno powiązanych organizacji terrorystycznych,
zwany Al-Kaidą.
Przywództwo Al-Kaidy ma duże wpływy w Afganistanie
i wspiera reżim talibów, którzy kontrolują większość kraju.
Afganistan ukazuje nam wizję świata Al-Kaidy.
Wszyscy wierzyli, że wygramy tę wojnę.
To nie budziło wątpliwości. Pytanie, jak długo miało to potrwać.
Afganistan był dużym wyzwaniem dla armii amerykańskiej.
To kraj bez dostępu do morza na drugim końcu świata.
To geograficznie skomplikowane.
Strome łańcuchy górskie otaczają połowę kraju.
Graniczy z państwami, które mają napięte relacje z USA,
jeśli w ogóle mają relacje.
Pakistan, Iran,
byłe republiki radzieckie takie jak Tadżykistan, Chiny.
Jak dostarczyć tam żołnierzy?
Jedyną obroną przed terroryzmem jest atak.
Musimy przenieść walkę na ich grunt.
Jak to zrobić?
Nie robi się tego konwencjonalnymi środkami.
Robi się to w sposób niekonwencjonalny.
Są tam grupy,
które chcą pozbyć się Al-Kaidy
i talibów z kraju.
Pentagon i CIA przekonały się w końcu
do planu wykorzystania afgańskiego ruchu oporu…
zwanego Sojuszem Północnym.
OBÓZ SZKOLENIOWY SOJUSZU PÓŁNOCNEGO
Lider tego ruchu
wsławił się walką z sowiecką okupacją.
Nazywał się Ahmad Szah Masud.
Masud cieszył się wielkim szacunkiem. I nie bez powodu.
Znakomicie dowodził na polu bitwy.
Zdołał powstrzymać talibów w wielu rejonach północnego Afganistanu.
AHMAD ZIA MASUD
BYŁY WICEPREZYDENT AFGANISTANU BRAT AHMADA SZAH MASUDA
Jak pracowało się z pana bratem?
Uważałem mego brata za prawdziwego bohatera.
Zawsze postępował honorowo. Dawał ludziom oparcie.
Mieliśmy czempiona, który wydawał się niepokonany.
Mój brat miał silny kompas moralny
i był bardzo religijny.
Zawsze myślał o wolności dla Afganistanu.
Za rządów talibów bieda stała się powszechna
i nie było edukacji.
Nie było opieki zdrowotnej, gospodarki,
żadnego zarządzania.
Były tylko represje.
Mieli błędne wyobrażenie o religii.
Rozmawiali tylko o zakazach dla kobiet.
I nakazie milczenia.
To była religijna dyktatura.
Z tego powodu w Afganistanie panował kryzys.
Kraj stał się centrum międzynarodowego terroryzmu
i przemytu narkotyków.
Mój brat i niektórzy ludzie z północy
postanowili stworzyć koalicję, by walczyć z talibami.
11 WRZEŚNIA 2001 ROKU
9 WRZEŚNIA 2001 ROKU
Parę dni przed atakami z 11 września
dwaj zamachowcy-samobójcy z Al-Kaidy, udający zachodnich dziennikarzy,
poszli na wywiad z Masudem.
W kamerze mieli potężną bombę.
Masud został zamordowany.
To było genialne posunięcie taktyczne ze strony bin Ladena i liderów Al-Kaidy.
Pozbyć się głównego rywala,
głównego zagrożenia na polu bitwy i zagrożenia dla rządów mułły Omara.
Wiedzieli, że jeśli Amerykanie zaatakują Afganistan,
ktoś taki jak Masud byłby dla nich cennym sojusznikiem.
Al-Kaida i talibowie uważali, że największą przeszkodą
na drodze do uczynienia z Afganistanu centrum terroryzmu
był mój brat, Amir Sahib Ahmad Szah Masud.
Dlatego postanowili go usunąć.
11 września 2001 roku
talibowie kontrolowali około 90% Afganistanu.
Pozostałe 10% to malutkie terytorium
na północy Afganistanu.
THE NEW YORK TIMES
Gdy doszło do ataków,
mój naczelny w New York Timesie powiedział:
„Dostań się do północnego Afganistanu.
Nie wiem jak. Po prostu to zrób”.
Poleciałem do Tadżykistanu
i przedostałem się na mały obszar, kontrolowany przez Sojusz Północny.
Była tam linia frontu
jak z pierwszej wojny światowej.
Gdy patrzyło się na linię frontu, 300 m dalej byli talibowie.
Siedzieli w okopach.
Potem przyleciały B-52.
Wynająłem taką lepiankę.
Jedną z najlepszych w miasteczku, bo miała okna.
Była chyba piąta rano.
Obudził mnie grzechot okien.
Drżały jak podczas trzęsienia ziemi.
Nawet pomyślałem, że to trzęsienie ziemi. To aktywny sejsmicznie rejon.
To były bomby.
Spojrzałem na okopy talibów.
B-52 zbombardowały je na całej linii horyzontu.
Było widać wielkie czarne kręgi.
Całe niebo było poprzecinane smugami kondensacyjnymi B-52.
Jak dzieło sztuki nowoczesnej.
Długo krążyły nad terenem, a potem zrzuciły tonową bombę.
Prowadzili te bombardowania dzień po dniu. W końcu linia talibów została przełamana.
13 LISTOPADA 2001 ROKU
SOJUSZ PÓŁNOCNY PRZEJMUJE KABUL 13 LISTOPADA 2001 ROKU
Talibowie wsiedli do pick-upów, załadowali broń
i wycofali się na południe, do Kandaharu.
Reżim talibów przyczaił się w Kandaharze.
To był ich ostatni bastion.
KANDAHAR, AFGANISTAN
W grudniu 2001 roku
Stany sądziły, że zapędziły Osamę w kozi róg
w górach Tora Bora.
Dane wywiadowcze dotarły do sił amerykańskich i afgańskich,
ale z niejasnych przyczyn USA nie wysłały
dużego oddziału żołnierzy sił specjalnych,
by schwytali lub zabili bin Ladena.
Spadło to na niezorganizowaną grupę afgańskich bojowników,
wspieraną przez garstkę amerykańskich doradców.
To była dziwna decyzja.
Trudno wytłumaczyć, dlaczego, gdy pomysłodawca ataków z 11 września
i lider Al-Kaidy byli w zasięgu wojsk amerykańskich,
nie postaraliśmy się bardziej.
Nie było ważniejszej misji,
istotniejszego polowania, niż znalezienie Osamy bin Ladena.
Był celem numer jeden, poszukiwanym najbardziej na świecie.
Żyliśmy z ciągłą świadomością, że to się może powtórzyć,
że może dojść do kolejnego takiego ataku.
Niektórzy mówią, że jest w jaskini.
Inni, że nie żyje.
Jeszcze inni, że jest w Pakistanie.
Wiem tylko, że ucieka.
Napisy: Paweł Awdejuk