SERIAL ZAWIERA DRASTYCZNE SCENY,
KTÓRE MOGĄ BYĆ NIEODPOWIEDNIE DLA NIEKTÓRYCH WIDZÓW.
MIĘDZYNARODOWY PORT LOTNICZY LOGAN BOSTON, MASSACHUSETTS
NAGRANIA Z 11 WRZEŚNIA 2001 ROKU
American 11, duże natężenie ruchu na północ od lotniska na 3500 stóp.
Utrzymuj 3000 stóp. Pas startowy cztery w prawo.
Zezwolenie na start.
To był piękny wtorkowy poranek.
Niebo było czyste, błękitne, ani jednej chmurki.
Czyste jak łza.
Około ósmej American Airlines 11 był już zatankowany.
Kierował się do Los Angeles.
Wystartował w Bostonie. Wiemy, że został porwany.
8.13 CZASU WSCHODNIEGO
American 11, wznieś i utrzymuj poziom trzy pięć zero.
KONTROLER LOTÓW FAA CENTRUM W BOSTONIE
American 11, wznieś i utrzymuj poziom trzy pięć zero.
American 11, Boston.
Tu Athens.
Tu Boston. American miał skręcić o 20 w lewo i wznieść. Ale nie odpowiada.
Chyba skręca w prawo.
Kontrolerzy stracili kontakt.
Porywacze wykorzystali rzekę Hudson, by nawigować do Nowego Jorku.
8.19 CZASU WSCHODNIEGO
Mówi stewardessa z tylnej sekcji. Kokpit nie odpowiada.
Kogoś pchnięto nożem w klasie biznes.
I chyba użyto gazu. Nie możemy oddychać.
Nie wiem. Chyba nas porwano.
Jak się pani nazywa?
Nazywam się Betty Ong.
Trzecia stewardessa na pokładzie lotu 11.
Pasażerowie pierwszej klasy…
Nasza stewardessa pierwszej klasy i szefowa pokładu została pchnięta nożem.
Nie możemy wejść do kokpitu. Drzwi się nie otwierają.
Kontaktowaliście się z kimś jeszcze?
Nie.
Ktoś dzwoni do lekarza i nie możemy…
W 2001 roku pracowałam w World Trade Center,
w południowej wieży.
Pracowałam na 101. piętrze.
Byliśmy w tym budynku jakieś cztery czy pięć lat.
Zacząłem pracować w hotelu w 1981 roku.
Nazywał się Vista International. A potem Marriott International Hotel.
Byłem konserwatorem. Odpowiadałem praktycznie za cały budynek.
11 września rano
przyszedłem do pracy około szóstej.
Zwykle około ósmej mamy zebrania,
krótkie spotkania na temat tego, co mamy do zrobienia danego dnia.
Na tym spotkaniu mój szef powiedział,
że w hotelu są goście,
którzy mają problemy z pokojem.
Mój szef chciał, żebyśmy skupili się na tej sprawie.
To były dwie panie, Faye i Leigh Gilmore z Chicago.
Leigh miała stwardnienie rozsiane. W zaawansowanym stadium.
Jeździła na wózku inwalidzkim.
Walczyła o prawa osób z niepełnosprawnością.
Powiedziałem szefowi, że pójdę do tego pokoju
i zadbam o te panie.
BIURO REZERWACYJNE AMERICAN AIRLINES CARY, KAROLINA PÓŁNOCNA
8.21 CZASU WSCHODNIEGO
Linia alarmowa American Airlines. W czym mogę pomóc?
Mówi Nydia z American Airlines.
Słucham rozmowy z lotem 11.
Stewardesa mówi naszym przedstawicielom, że pilot i inni zostali pchnięci nożem.
- Lot 11? - Tak.
Poinformowaliśmy kontrolę lotów. Potraktują to jako porwanie
i zwolnią im przestrzeń powietrzną.
Dobrze.
Wyłączyli transponder,
więc nie mamy dokładnej wysokości.
Namierzamy… Wydaje im się…
Mają go na głównym radarze. Ich zdaniem obniża pułap.
Weszłam do holu.
Żeby dostać się na moje 82. piętro, musiałam jechać dwiema windami.
Najpierw jechałam windą ekspresową na 78. piętro, a potem drugą na 82.
Weszłam do biura.
Miałam szczęście, bo miałam biurko tuż przy oknie,
po wschodniej stronie wieży.
Widziałam z okna cieśninę East River, wszystkie mosty
i jeszcze daleko w stronę Europy.
Byłem szefem wydziału w dziale prawnym
zarządu portów stanów Nowy Jork i New Jersey.
World Trade Center wybudowano na przełomie lat 60. i 70.
na zlecenie zarządu portów, więc po jego ukończeniu,
zarząd miał tam siedzibę.
Głównym architektem był Japończyk.
Co ciekawe, bał się wysokości,
a postawił te dwa olbrzymy.
Wpływowe osoby z Nowego Jorku, w tym Rockefellerzy,
chciały wybudować centrum, skupiające światowy handel.
Nazwano więc budynki „Światowym Centrum Handlu”.
Na początku nie podobały się krytykom architektury.
Popularnym żartem było:
„Witamy w Nowym Jorku, mieście pięknych budynków,
jak Empire State Building
i budynek Chryslera, a także pudeł, w których je przysłano”.
Ale ludzie w końcu się przyzwyczaili
i pokochali je.
Od poniedziałku do piątku
na tej sześciohektarowej działce mogło być nawet 80 tysięcy ludzi.
To było jak miasto w mieście.
Byłem zastępcą komisarza
w wydziale śledczym miasta Nowy Jork.
W dniu ataku prowadziliśmy operację. Spotykaliśmy się w World Trade Center
z przestępcą, który nie płacił podatków.
Nasza grupa śledczych z podsłuchami
miała się z nim tam spotkać.
Dzwoni ktoś z lotu 11?
Przełącz na krótkie fale…
Mamy samoloty. Bądźcie cicho i wszystko będzie dobrze.
Wracamy na lotnisko.
GŁOS PORYWACZA LOT 11
- American 11, próbujesz się połączyć? - Nie ruszać się. Wszystko będzie dobrze.
Jeśli będziecie się ruszać, zrobicie sobie krzywdę.
Bądźcie cicho.
8.37 CZASU WSCHODNIEGO
Tu kontrola lotów.
Mamy problem.
Porwany samolot leci w kierunku Nowego Jorku.
Potrzebujemy…
Chcemy, by ktoś wysłał z pomocą F-16 czy coś podobnego.
Poważnie czy to ćwiczenia?
Nie. To nie ćwiczenia ani test.
Jasne. Poczekaj chwilę, dobra?
Dobra.
Hej.
- Naprawdę. Poważnie. - Co?
8.38 CZASU WSCHODNIEGO
Co?
Co takiego?
Serio? Prawdziwe porwanie?
GŁOSY TECHNIKÓW OBRONY POWIETRZNEJ
Za kwadrans dziewiąta w moim biurze zapadła cisza.
PÓŁNOCNA WIEŻA
Wszyscy pracowali przy swoich maszynach.
Nagle
ciszę przerwał potężny wybuch.
Mogę też dostać autograf?
8.46 CZASU WSCHODNIEGO PRZEKAZ NA ŻYWO STACJI FOX 5
Co to było?
Jakby katastrofa lotnicza.
- Ej! Po drugiej stronie. - Chodź tutaj!
Chodź do nas!
Hej, Beth! Co to jest?
Coś… Ktoś walnął w World Trade Center?
To World Trade Center.
Cholera!
O kurde!
Z ostatniej chwili: patrzą państwo na niepokojący przekaz na żywo.
To World Trade Center.
Mamy niepotwierdzone doniesienia,
że samolot uderzył w jedną z wież.
Tak. Widzimy…
Doszło do eksplozji i wybuchł pożar.
Z budynku wydobywają się kłęby czarnego dymu.
Czarny dym
wskazuje na to, że pożar nie jest pod kontrolą.
Byłem wtedy w biurze, na 62. piętrze.
O 8.46 usłyszałem głośny huk i trzask,
budynek zaczął się trząść. Nigdy nie czułem czegoś takiego.
Według konstruktorów budynki zaprojektowano,
by kołysały się na wietrze podczas huraganu.
Musiały. Nie mogły być sztywne przy takiej wysokości.
Ale to było coś innego. To były takie wstrząsy,
że kilku moich kolegów straciło równowagę
i upadło na kolana.
Wstrząsy trwały przez około pół minuty.
Gdy się uspokoiły,
krzyknąłem, żeby wszyscy szli w stronę schodów.
Nie trać czasu na ustalanie, co się stało.
Najpierw wyjdź, potem się dowiesz.
W tych dwóch budynkach pracują dziesiątki tysięcy ludzi.
W sercu dzielnicy finansowej.
PÓŁNOCNA WIEŻA - POŁUDNIOWA WIEŻA
Siedziałam po południowej stronie południowej wieży.
Byłam w najdalej odsuniętym punkcie i usłyszałam „bum”.
To był cichy dźwięk.
Koledzy po zachodniej i północnej stronie budynku
czuli żar płonących części samolotu,
gdy mijali okna.
Papier na ich biurkach się zwęglił.
Chciała się pani ewakuować?
Nie przyszło mi to do głowy.
Mama pytała mnie: „Uciekasz?”. Żeby jej nie martwić, powiedziałam: „Tak”.
Myśleliśmy, że to jakiś baran,
który leciał Cessną.
Zagapił się i uderzył w budynek.
Nie wiedzieliśmy, że to Boeing 757.
WICEPREZES WSPÓŁPRACOWNIK DÉSIRÉE
Pakowałam się i zauważyłam, że przechodzi obok Jim Berger.
Słyszał wcześniej, że mówiłam, że wybuchła bomba
i przyszedł powiedzieć, że słyszał,
że to samolot uderzył w północną wieżę.
Wieżę pierwszą.
Wbił się w sam rdzeń budynku.
Jeśli więc ktoś był powyżej 92. piętra, nie było ucieczki.
Nie dało się zejść po schodach.
8.50 CZASU WSCHODNIEGO
ZGŁOSZENIE POD NUMER 911
408 jednostka straży pożarnej.
Jestem na 106. piętrze World Trade Center.
Mieliśmy tu wybuch.
Rozumiem. 106. piętro?
- Który budynek? Jeden czy dwa? - Jeden.
Dobrze. Proszę otworzyć okna i czekać.
Trochę to potrwa, bo na dole jest pożar.
Nie da się otworzyć okien.
Rozumiem. Proszę czekać.
Już jedziemy.
Dobrze. Pospieszcie się.
Ten piękny poranek stał się brązowy.
Za oknem wirowały kartki papieru.
Wtedy Jim powiedział: „Idziemy do domu”.
Pomyśleliśmy: „Super. Jest po ósmej,
a my mamy wolne”.
Gdy szłam do windy, Jim poszedł wzdłuż korytarza.
Jeszcze raz sprawdzał piętro.
Chciał się upewnić, że wszyscy wyszli
i nikt nie został.
Nie wyszedł już stamtąd.
W tej chwili nie mamy oficjalnych danych o liczbie rannych.
Dopiero zaczynamy zbierać informacje o tym okropnym wydarzeniu.
Budynek się zatrząsł. Nie wiedzieliśmy, co to było.
Alarmy włączyły się automatycznie,
a gdy włączają się alarmy, windy się blokują.
Wiedzieliśmy, że coś jest nie tak.
Gdy stałem w holu, podeszła do mnie kobieta.
Przyszła z bliźniaczych wież.
Była bardzo poparzona. Powiedziałem: „O Boże”.
Ktoś krzyknął, żeby okryć ją ręcznikiem,
bo jej skóra bardzo się łuszczyła.
Poparzyło ją paliwo.
- Pewnie spłynęło szybem windy. - Tak. Szybem windy.
FAYE GILMORE MATKA LEIGH
Przypomniały mi się te dwie panie i pomyślałem:
„Może powinienem sprawdzić, czy tam są, bo nie jestem pewny”.
Windy były zablokowane,
więc wsiadłem do windy towarowej, użyłem klucza i pojechałem na górę.
Gdy otworzyłem drzwi, były tam. Te trzy panie tam czekały.
Utknęły tam.
Jedna z nich uciekła do pokoju i zamknęła drzwi.
- Nie wiem dlaczego. - Bała się.
Pobiegłem za nią, zastukałem i powiedziałem:
„Nie wiem, co się dzieje.
Ale to coś złego. Też się boję.
Musimy stąd iść”.
Rozpłakała się i mówi: „Dobrze. Pójdę z panem”.
Uratował je pan.
Wie pan, co się z nimi stało później?
Nie.
Samoloty zwykle nie latają tak blisko budynków.
Wiatr nie jest teraz silny.
- Warunki do latania idealne. - Tak.
Schodami zbiegali już ludzie
ze wszystkich pięter wyżej.
Postanowiłem stanąć przy wejściu
i policzyć ludzi z mojego działu.
Upewnić się, że cała dziewiątka wyszła.
Byłem szefem tego działu, więc czułem się odpowiedzialny.
Schody były zatłoczone, więc nie poruszali się szybko.
Na 20. piętrze
zobaczyliśmy pierwszego strażaka. Wchodził na górę.
Od tej pory musieliśmy iść pojedynczo,
bo policja i strażacy
szli do góry, by ewakuować budynek.
Ucieszyłem się na ich widok.
GŁOS NIEZNANEGO STRAŻAKA
Widzę gęste kłęby dymu,
wydobywające się z World Trade Center.
Wyślijcie tu wszystko, co macie.
11 września rano nie miałem być na służbie.
Miałem dobową zmianę od niedzieli
do poniedziałku. 11 września to był wtorek.
WÓZ STRAŻACKI 24 DRABINA 5
Dowódca wozu 24
poprosił, żebym wziął jego zmianę.
HOL PÓŁNOCNEJ WIEŻY 11 WRZEŚNIA 2001 ROKU
Szyby w holu były wybite.
Weszliśmy i zobaczyliśmy pęknięcia w marmurze.
Widziałem też kilka ciał przy windach.
To przez paliwo lotnicze, które spłynęło szybami wind.
Mieliśmy tam wejść, ugasić pożar
i uratować jak najwięcej ludzi.
Zaczęliśmy wchodzić gęsiego.
W dół schodzili cywile, też gęsiego, w bardzo zorganizowany sposób.
W końcu trafiliśmy na kogoś z 90. piętra, kto widział ogień.
Wiedzieliśmy już, że czeka nas długa wspinaczka.
POŁUDNIOWA WIEŻA
Bardzo szybko zeszłam do holu Sky Lobby na 78. piętrze.
Było tam pełno ludzi.
Około 400 osób czekało w holu
na ekspresową windę na dół.
Złapałam jedną z ostatnich wind, które dotarły do głównego holu.
Ewidentnie… Stało się coś strasznego.
To niepotwierdzone doniesienia, ale samolot chyba uderzył w jedną z wież.
Staramy się…
9.02 CZASU WSCHODNIEGO
- Możesz wyjrzeć przez okno? - Tak.
Widzisz go na 4000 stóp,
jakieś 5 mil na wschód od lotniska? Chyba…
Tak. Widzę.
On też kieruje się w stronę budynku?
- Tak. Szybko schodzi. - To…
Teraz 4500 stóp. Zszedł 800 stóp za jednym zamachem.
To kolejny problem.
Wyszliśmy na ulicę. Byłam z trójką współpracowników.
Trafiliśmy na siebie w windzie.
Wyszliśmy na Liberty Street
i po jakichś dziesięciu krokach Ingrid krzyknęła: „Uciekamy”.
Nie pamięta czemu.
Pobiegliśmy Liberty Street w kierunku Church Street w parku Zuccotti.
Była 9.03.
9.03 CZASU WSCHODNIEGO
Teraz to wiem,
bo o tej godzinie United 175 uderzył w południową wieżę.
O Boże!
CAROLINE DRIES STUDENTKA
Jezu!
- Boże. Jeszcze jeden. - Matko jedyna.
Jezu. Jeszcze jeden.
To chyba celowe.
- Jeszcze jeden uderzył w budynek. - Rany.
- Kolejny walnął. - Znów w WTC.
- Rozleciał się cały budynek. - A niech mnie.
NAGRANIE AMATORSKIE
WIADOMOŚCI STACJI ABC 7 NY
Szybko!
Jesteś, John?
Nie wiem.
Na ziemię!
- Co się stało? - Co się dzieje?
…czekamy na kolejny wybuch!
Cofnąć się!
Cofnijmy się.
Szybko! Dalej! Ruszać się! No już!
Drugi samolot właśnie…
DC01, mów.
Druga eksplozja w drugim budynku WTC, na górnych piętrach.
Drugi budynek WTC. Eksplozja na górnych piętrach.
To już chyba oczywiste,
że drugi samolot uderzył w World Trade Center.
To chyba akt terrorystyczny
o skali, której nie możemy sobie w tym momencie wyobrazić.
Było słychać, jak ludzie wzdychają.
Wydawało się, że świat się rozpada.
Mózg próbuje pojąć coś,
co jest nie do pojęcia.
To było niewiarygodne.
A to był dopiero początek.
Trzeci porwany samolot leci w kierunku Waszyngtonu.
Wezwijcie Langley, niech lecą do Waszyngtonu.
NETFLIX — SERIAL DOKUMENTALNY
CZĘŚĆ I W STANIE NAJWYŻSZEJ GOTOWOŚCI
Ataki z 11 września 2001 roku
to najważniejsze ataki terrorystyczne w historii ludzkości.
Trudno jest sobie wyobrazić ten głęboki szok,
zagubienie, chaos i niepewność, odczuwane 11 września
w pierwszych godzinach po atakach.
Nikt nie wiedział, kto nas zaatakował, dlaczego to zrobił
i czy będą kolejne ataki.
To prowadziło do najważniejszego pytania:
„Dlaczego nas nienawidzą?”.
Uderzenia w bliźniacze wieże były tylko pierwszym aktem
całego dnia ataków na cele symbolizujące amerykańską potęgę.
To była operacja prowadzona
przez zwolenników Osamy bin Ladena.
Terroryzm można zdefiniować jako przemoc lub groźbę przemocy
w celu osiągnięcia fundamentalnych zmian politycznych.
Wszyscy terroryści uważają się za mimowolnych wojowników,
zepchniętych do defensywy przez drapieżnych agresorów.
Uważają, że nie mają wyjścia. Muszą użyć przemocy.
Tak myślał również bin Laden.
Że terroryzm może zmienić bieg historii.
Ale droga do 11 września zaczęła się dziesiątki lat wcześniej,
w samym sercu zimnej wojny,
podczas sowieckiej inwazji na Afganistan w 1979 roku.
To tam się to zaczęło.
1979 SOWIECI NAJEŻDŻAJĄ AFGANISTAN
Chyba nikt nie rozumiał do końca,
że to przełomowy moment w historii.
I nikt nie mógł przewidzieć,
że to wydarzenie będzie tak ważne,
że wpłynie nie tylko na resztę XX wieku,
ale i na pierwsze dekady XXI wieku.
Radzieckie wojska prowadziły zażarte walki na ulicach Kabulu,
stolicy Afganistanu.
Związek Radziecki wysłał czołgi i helikoptery,
by zniszczyć rebeliantów.
Jestem byłym oficerem CIA, zaangażowanym w afgański ruchu oporu
przeciw sowieckiej okupacji.
W tamtym okresie Amerykanie
musieliby sięgnąć po atlas świata,
by ustalić, gdzie jest Afganistan.
Co nas to obchodziło?
Waszyngton to obchodziło,
bo Związek Radziecki,
druga strona zimnej wojny,
która trwała od 1948 roku
i kosztowała dziesięć bilionów dolarów,
radykalnie wykroczył poza swoje granice.
Jedynym wyjściem dla amerykańskiego prezydenta
i amerykańskiego rządu
było coś zrobić, jakoś odpowiedzieć.
Radzieccy przywódcy oświadczyli publicznie,
że jedyną moralnością, którą uznają, jest ta, która wspiera ich sprawę.
Światowa rewolucja.
Ronald Reagan przejął władzę
i mianował nowego dyrektora CIA,
Billa Caseya.
Bill Casey wezwał mnie i powiedział:
„Jedź do Afganistanu, dam ci miliard dolarów rocznie.
Spraw, by ci goście wygrali.
Nie mają tylko walczyć do ostatniej kropli krwi.
Mają wyprzeć tamtych z kraju.
Jeśli miliard to za mało, dam ci więcej”.
Od tej chwili presja rosła.
Nie było mowy o kapitulacji.
Do 1985 roku zginął milion Afgańczyków.
1,5 miliona było rannych lub kalekich.
Milion ewakuował się do Iranu,
a dwa miliony do Pakistanu.
Spośród około 13 milionów mieszkańców,
jedna trzecia została zabita, ranna
lub zmuszona do ucieczki.
Decyzja zapadła. Zajmiemy się tym.
Bierzmy się do roboty i rozwiążmy problem.
W kluczowych latach 1984, 1985 i 1986,
Stany Zjednoczone dawały mudżahedinom miliardy dolarów.
Mudżahedini byli Afgańczykami, którzy powstali,
opierając się na islamie,
by uwolnić kraj od radzieckiej okupacji.
Dżihad był muzułmańską walką z opresją, dyktaturą,
autorytaryzmem i innowiercami, którzy chcieli podbić muzułmańskie ziemie.
Trudno sobie wyobrazić, jakie wyzwania
wiązały się z dostarczaniem dziesiątek tysięcy ton uzbrojenia,
pieniędzy i innych rzeczy Afgańczykom podczas tej wojny.
Po stronie afgańskiej było siedmiu niezależnych przywódców.
Reprezentowali zarówno grupy etniczne, jak i plemienne, a dzieliło ich to,
czy byli fundamentalistami, czy też byli umiarkowani.
Wśród czterech fundamentalistów był Gulbuddin Hekmatjar, Czarny Książę.
Zawsze nosił czarny turban i nienawidzili go wszyscy na świecie,
poza jego dowódcami.
Jedna osoba ma szczególnie licznych zwolenników.
Nazywa się Gulbuddin Hekmatjar.
To 33-letni były student inżynierii z Kabulu.
Miał okropną reputację. Spędzał czas na Uniwersytecie w Kabulu.
Pamiętam, że krążyła popularna plotka,
że to on zapoczątkował zwyczaj
polewania kwasem twarzy dziewczyn.
Bo wtedy kobiety nie były zakryte.
Nosiły spódnice i sukienki, studiowały na uniwersytecie.
Hekmatjar skazał mnie na śmierć, bo krytykowałem go w moich tekstach.
GULBUDDIN HEKMATJAR BYŁY PRZYWÓDCA MUDŻAHEDINÓW
Musieliśmy chwycić za broń. Nie było wyjścia.
To była wojna i nie mieliśmy wyboru.
Sowieci chcieli zmienić Afganistan w jedno ze swoich państw satelickich.
Taki był ich plan.
Wtedy zacząłem walczyć o ocalenie kraju.
Wynikało to z moich przekonań religijnych.
Moją motywacją była moja wiara i jej obrona.
Przybyli Sowieci.
Niektórzy uważali ich obecność w Afganistanie
za zagrożenie dla wolności i suwerenności.
Cały świat czuł się zagrożony. Państwa w tym regionie szczególnie.
Iran, Pakistan i kraje Zatoki Perskiej czuły się zagrożone.
Europa, Ameryka i cały zachód też.
Nie sądzili, że Afgańczycy się oprą.
Ale, wbrew ich oczekiwaniom, opór zaczął się tutaj.
Nie rekrutujesz tych ludzi,
by jeden z nich poślubił twoją siostrę.
Robią, co trzeba.
Trzeba było działać w tym systemie. Sprzęt trafiał do dowódców,
w tym Ahmada Szah Masuda, którzy toczyli walki.
Przekazywałem mu 250 000 $ miesięcznie.
KARACZI, PAKISTAN
Niedługo później ładunki trafiały do portu Karaczi,
przechodziły przez system i trafiały do Afganistanu.
Amerykańskie działania przesunęły poziom
z karabinu Enfielda z początku XX wieku
do skrzyń pełnych AK-47,
82-milimetrowych moździerzy, 107. i 122-milimetrowych rakiet,
pocisków niekierowanych, które wszyscy kochają
i dział bezodrzutowych.
1988 ARABSKA MŁODZIEŻ WALCZY RAMIĘ W RAMIĘ
Pamiętam jak w 1988 roku
przekroczyliśmy granicę i odwiedziliśmy Afganistan
z zagranicznymi korespondentami.
Widzieliśmy długą kolumnę bojowników, opuszczającą Afganistan
w drodze do Pakistanu.
Mówili, że chcą odpocząć i odzyskać siły.
Pamiętam, że byłem w szoku,
bo byli to głównie Arabowie, Indonezyjczycy, Filipińczycy
i ludzie z całego świata.
W pewnym momencie
do dżihadu dołączyła grupa młodych Arabów.
Nie było ich wielu.
Mała grupa młodych mężczyzn.
Ich kraje ojczyste nie traktowały tej sprawy poważnie.
Zachodowi nie przeszkadzało, że wzięli udział w tej wojnie.
Było ich bardzo mało.
Mieli jeden czy dwa posterunki.
Nazywali się Al-Kaida.
Osama bin Laden należał do bardzo nowoczesnej rodziny bin Ladenów.
Byli dużymi przedsiębiorcami budowlanymi i biznesmenami w Arabii Saudyjskiej.
Ale on chciał zrobić coś dla islamu i poprowadzić dżihad.
Przybył do Peszawaru z maszynami budowlanymi,
należącymi do jego rodziny, i pomógł mudżahedinom w budowie tuneli,
składów amunicji i tym podobnych.
Szybko zdobył szacunek i wsparcie tych,
którzy popierali wojnę z Sowietami.
Osama bin Laden był w Afganistanie.
Stworzył grupę, która stała się potem Al-Kaidą.
Grupę swoich ludzi.
To nie był problem dla CIA ani dla nikogo innego.
W latach 80. pochłonęła nas zimna wojna.
Zagrożenie ze strony Związku Radzieckiego.
MADRASA W POBLIŻU GRANICY AFGAŃSKO-PAKISTAŃSKIEJ
Ale za kulisami działo się coś, czego nie rozumiano i nie doceniano.
Polityka spajała się z religią.
W wiejskich meczetach nauczyciele wzywają ludzi do walki.
Mówią, że dżihad jest obowiązkowy.
Nie wzięliśmy pod uwagę tego, jak te apele do muzułmanów
na całym świecie, by walczyli w Afganistanie
i wspierali finansowo mudżahedinów, świętych wojowników,
zmieniały charakter terroryzmu.
W tamtym okresie Afgańczycy starali się o pociski Stinger.
Wspierali ich amerykańscy politycy i urzędnicy CIA.
W końcu prezydent Reagan zgodził się
przekazać im ograniczoną liczbę tych pocisków.
Wtedy były to najnowocześniejsze pociski do zestrzeliwania radzieckich samolotów.
Uczono ich zestrzeliwać te samoloty,
gdy lądowały na radzieckich lotniskach.
Sprowadziłem Stingery. We wrześniu wysłaliśmy pierwszy oddział.
Mała grupa do zwalczania pojazdów w Dżalalabadzie,
czekająca na radzieckie MI-24 Delta,
wracające z Kabulu do Dżalalabadu.
Nasi wyskakiwali i…
Strzelec odpalał pocisk i leciał on łukiem po niebie,
ciągnąc za sobą biały pióropusz.
Rozwalił pierwszy helikopter i…
Po tej akcji morale afgańskiego ruchu oporu
przeszło od cierpliwego czekania na męczeńską śmierć
do: „Pieprzyć cierpliwość. Dokopmy im!”.
To działało.
Odkąd sprowadziliśmy Stingery, Sowieci nie mieli ani dnia spokoju,
póki nie wyjechali.
I tyle. Wojna się zmieniła.
Po dziewięciu latach wojny radzieccy żołnierze opuścili Afganistan.
Dziewięć lat okupacji i śmierci.
Zginęło co najmniej 15 000 Sowietów
i tysiące afgańskich powstańców i cywilów.
Jadący na czołgach żołnierze machali, uśmiechali się i krzyczeli.
Wyjeżdżali z poczuciem ulgi.
Pojechałem tam tamtego ranka, by być na afgańskiej ziemi,
gdy Sowieci odjeżdżali.
To był symboliczny gest, ale byłem tam.
Odjechali, wróciłem do siebie i w nocy zgasiłem światło.
To była wiadomość dla grupy KGB, która miała siedzibę kilometr ode mnie:
„Koniec gry. Przegraliście”.
W świecie muzułmańskim powszechna była opinia,
że to muzułmańskie armie, pod wodzą mudżahedinów,
pokonały Sowietów.
NIECH ŻYJE PRZYJAŹŃ AFGAŃSKO-SOWIECKA
Ciekły mi łzy.
Nawet gdy się modliłem, nie przestawałem płakać.
Płakałem nieprzerwanie przez dwa dni.
Jakbym niespodziewanie spełnił swoje największe marzenie.
Wcześniej niż sądziłem.
Spełniłem swoje marzenie,
ostatni żołnierze okupanta opuścili kraj.
Nie sądziłem, że stanie się to tak szybko.
Byłem tego pewny. Wierzyłem, że Sowieci zostaną pokonani.
Ale nie tak szybko.
Tak się czułem.
Hekmatjar sądził, że prędzej czy później każę go zabić.
Podczas naszego ostatniego spotkania
powiedział: „Przyszedłeś mnie zabić”.
A ja na to:
„Nie, panie inżynierze. Nie zabiję dziś pana”.
Pamiętam, jak to wyglądało w USA na początku lat 90.
Tryumfowaliśmy.
Pierwszy prezydent Bush
inaugurował nowy porządek świata.
Miał on szerzyć demokrację
i wspaniałość zachodniego modelu liberalnego
i kapitalizmu na całym świecie.
Nie zwracaliśmy uwagi.
Skupialiśmy się na świecie widzianym z naszej perspektywy.
Demokratycznym i materialistycznym.
Nie rozumieliśmy potęgi religii.
Nie zauważyliśmy więc, że to, co wydarzyło się w Afganistanie,
nie było finałem, a wstępem do czegoś poważniejszego.
Zwłaszcza po inwazji Saddama Husajna na Kuwejt.
Irak zaatakował dziś Kuwejt.
Doskonale przeprowadzona inwazja, która zaskoczyła świat.
Atak nastąpił kilka godzin
po zerwaniu przez Irak rozmów z Kuwejtem o spornych polach naftowych.
Wiele krajów, w tym USA i Wielka Brytania,
natychmiast zareagowało na inwazję Husajna i Iraku na Kuwejt
wysyłając okręty i siły lądowe, by chronić Arabię Saudyjską
i resztę Półwyspu Arabskiego
przed próbą poszerzenia kontroli Iraku
nad światowymi zasobami ropy.
Gdy wstąpiłem do FBI,
analizowałem grupy terrorystyczne.
Interesowały mnie grupy takie jak Hamas, Hezbollah,
czy PIJ - Palestyński Islamski Dżihad.
I ten dziwak, który ciągle udzielał wywiadów.
Co pan planuje w przyszłości?
Zobaczycie i usłyszycie o tym w mediach.
Jak Bóg da.
Kim on jest? Co zamierza?
Gdy pytałem o to wtedy ludzi z rządu,
większość mówiła mi, że to tylko finansista.
Finansuje islamskie działania na całym świecie.
Ale miał w sobie coś złowieszczego.
Osama bin Laden miał trudności z wyjaśnieniem swoim zwolennikom
religijnego uzasadnienia walki ze Stanami Zjednoczonymi.
Przecież Stany udzieliły mudżahedinom pomocy.
Pomogły Afgańczykom pokonać radzieckich komunistów.
Gdy Saddam Husajn najechał Kuwejt,
był to sygnał dla ludzi takich jak Osama bin Laden.
Mówili: „Widzicie? Mówiliśmy wam.
Stany Zjednoczone chcą najechać muzułmańskie ziemie,
zaatakować dwa święte miejsca,
by kraść ropę i bogactwa muzułmanów”.
To umocniło przekonanie Osamy,
że USA nie różnią się od ZSRR.
Że ochrona Arabii Saudyjskiej to podstęp,
by podporządkować sobie muzułmanów
i przejąć kontrolę nad ich najcenniejszym zasobem naturalnym,
złożami ropy i gazu ziemnego w tym regionie.
Przedstawiał siebie jako samotnika,
osobę głęboko oddaną religii,
który przeciwstawia się tej fali kulturowej jednorodności,
zachodnim wpływom i dominacji. Która mówi: „Dość!
Mamy własne wierzenia i styl życia.
Nie chcemy tego, co próbujecie nam narzucić.
Dlatego nie mamy wyboru, musimy walczyć”.
Postanowił wezwać do dżihadu przeciw Stanom Zjednoczonym.
Widział w tym okazję do obudzenia muzułmańskiego świata
i sprowokowania ludzi do myślenia o pokonaniu drugiego supermocarstwa.
1993 WYBUCH WSTRZĄSA WORLD TRADE CENTER
26 LUTEGO 1993 ROKU
Około godziny 12.15
doszło do dużej eksplozji w World Trade Center.
Doszło do zawalenia kilku pięter
i zasypania parkingu w piwnicy pod wieżą numer jeden.
Setki ludzi wylewają się z klatki schodowej.
Radosny koniec dwugodzinnej wędrówki po zadymionych schodach,
zataczania się i kaszlu.
Wiemy o pięciu ofiarach śmiertelnych i ponad 200 rannych w wybuchu,
który wstrząsnął drugim najwyższym budynkiem w kraju.
Pierwszy zamach na World Trade Center nie był dziełem Al-Kaidy,
choć powstała pięć lat wcześniej.
To nie znaczy, że w ogóle nie było związku z Al-Kaidą.
Nie była aktywnie zaangażowana w zamach.
Na tym etapie była jeszcze w fazie planowania.
To była operacja przeprowadzona przez akolitów lub zwolenników
Ślepego Szejka, Abdela-Rahmana,
którego bin Laden uważał za duchowego mentora.
Omar Abdel-Rahman
zdołał uciec z Egiptu i przyjechać do USA,
bo ludzie w rządzie amerykańskim wierzyli, że jest po naszej stronie.
Walczył z Sowietami, pomógł ich pokonać.
Nie ma więc mowy o wrogości wobec Stanów Zjednoczonych.
Mylili się.
Wiemy, że Ramzi Ahmed Jusuf,
pomysłodawca zamachu bombowego na World Trade Center w 1993 roku,
chciał przewrócić jedną wieżę na drugą.
Zamierzał zabić 60 000 ludzi.
Myślał w zupełnie innej skali
niż wcześniejsi terroryści. Tak jak jego wuj, Chalid Szajch Muhammad.
CHALID SZAJCH MUHAMMAD
Na początku
Chalid Szajch Muhammad bardzo chciał zburzyć WTC.
Gdy złapali Ramziego Jusufa, jego krewnego,
wsadzili go do helikoptera, który zabrał go do Nowego Jorku.
Pokazali mu World Trade Center
i powiedzieli: „Widzisz? Wciąż stoi”.
Powiedział: „Gdybym miał więcej pieniędzy, nie stałby”.
Tym, co podkreśliło, jak poważny był atak na World Trade Center w 1993 roku,
był fakt, że to nie była jednorazowa akcja.
Bo w czerwcu 1993 roku odkryto kolejny taki plan.
Przez większość kariery byłem agentem specjalnym NCIS.
Dotarłem aż do poziomu zastępcy dyrektora.
W tej roli moim głównym obowiązkiem
było ostrzeganie marynarki.
Komórka, przeciw której walczyłem,
chciała zabić Hosniego Mubaraka, prezydenta Egiptu
i wysadzić tunele Holland i Lincoln.
Chcieli zastrzelić strażników w budynku federalnym
przy 26 Federal Plaza,
wjechać tam ciężarówką z ładunkami i wysadzić ten budynek.
Przyglądali się też innym charakterystycznym obiektom w Nowym Jorku.
Członkowie jednostki antyterrorystycznej zabezpieczyli beczki z dowodami
i aresztowali 8 osób w Nowym Jorku i New Jersey.
Podejrzani są powiązani z szejkiem Omarem Abdelem-Rahmanem.
Komórkę rozbito w ostatniej chwili.
Są nagrania z monitoringu, które przedstawiono w sądzie jako dowód.
Widać, jak jeden z nich się modli,
a obok niego drugi miesza bombę.
Powstrzymali ich w ostatniej chwili.
SZEJK WYPATRYWAŁ MIEJSC W MIEŚCIE
Postawiliśmy przed sądem dziesięciu podejrzanych.
FBI i inni ludzie z wywiadu
zainteresowali się zagrożeniem ze strony dżihadu.
Osama bin Laden miał wtedy siedzibę w Sudanie.
Otwarcie nawoływał do dżihadu i wypowiedział wojnę Stanom Zjednoczonym.
Sudańczycy mówią do Amerykanów: „Chcecie go?”.
Powiedzieliśmy: „Mamy na niego za mało, by coś zrobić, więc go nie chcemy”.
Wtedy Sudańczycy powiedzieli: „A może wyślemy go do Afganistanu?”.
A Saudyjczycy i Amerykanie na to:
„Wspaniały pomysł!
To tak daleko. Co złego on tam może zrobić?”.
Gdy opuściliśmy Afganistan w 1989 roku,
wszystkie grupy, z którymi współdziałaliśmy,
Siedem Sióstr, zaczęły walczyć o pozycję.
W zasadzie porzuciliśmy ich.
Nikt chyba nie pomyślał
o wsparciu w przypadku zwycięstwa.
A to było państwo upadłe.
Sowieci wycofali się więc w 1989 roku.
A w Afganistanie nie było politycznego porozumienia.
Natychmiast wybuchła wojna domowa.
Kabul został doszczętnie zniszczony.
Gdy dotarł do Afganistanu,
była tam nowa grupa, która wygrywała bitwę,
która trwała po wycofaniu się Sowietów wśród wszystkich mudżahedinów
i różnych przywódców.
Grupę tę zwano talibami.
W założeniu mieli czynić dobro
i przynieść pokój Afganistanowi.
I na początku to robili.
Gdy przyjechali do Kandaharu, wypędzili wszystkich watażków.
Afganistan w latach 90. był… Trudno to opisać.
To był inny świat. Był całkowicie zniszczony.
Talibowie rzadko wpuszczali obcokrajowców.
Miałem szczęście. Ja wjechałem. Pojechałem do stolicy.
Wszystkie drogi wysadzone. Pokryte lejami.
Radzieckie wozy opancerzone.
Wszędzie przewrócone, zepsute, zardzewiałe czołgi.
Przez całą drogę do Kabulu.
Wojna skończyła się dekadę wcześniej i nikt nie posprzątał.
Poszedłem do hotelu. Nie było okien.
Ani bieżącej wody. Ani prądu.
Nie było widać kobiet.
Nie mogły chodzić bez towarzystwa,
bez eskorty męża lub męskiego członka rodziny.
Czasem trafiało się na kobietę.
Jeśli była na zewnątrz, miała burkę od stóp do głów.
Nie było widać twarzy.
Dziewczynkom nie wolno też było chodzić do szkoły.
Talibowie byli najgorszymi i najtwardszymi kolesiami w mieście.
Zakończyli wojnę domową,
ale narzucili społeczeństwu ten drakoński,
średniowieczny pokój.
Pierwszej nocy
do moich drzwi zapukał jeden z talibów i powiedział:
„Chcielibyśmy, żebyś przyszedł jutro na amputację i egzekucję”.
Więc razem z paroma innymi reporterami pojechaliśmy na stadion w Kabulu.
Zaprowadzili nas na środek boiska.
Amputacja była rozgrzewką.
Ucięli facetowi rękę
na oczach tłumu.
Potem przyprowadzili tego na egzekucję. To było jak z koszmaru.
Miał opaskę na oczach. Ustawili go.
Podobno zabił kogoś podczas sporu o irygację.
Była tam rodzina ofiary
i jego rodzina.
Jego bliscy płakali i błagali o litość.
„Oszczędźcie go”.
A rodzina ofiary mówiła: „Nie”.
Jeden z talibów podał karabin bratu ofiary.
Wyszedł na środek boiska,
a przez megafon cały czas czytano Koran.
Brat wziął karabin i zastrzelił go.
Facet upadł, wywieźli go i było po wszystkim.
Tak tam było.
Rządy Islamskiego Emiratu Afganistanu w Afganistanie
trwały prawie siedem lat.
Mieszkańcy Afganistanu dobrze wspominają ten okres.
JALALUDDIN SHINWARI BYŁY PRZYWÓDCA TALIBÓW
Ja najbardziej pamiętam bezpieczeństwo.
W całym Afganistanie było bezpiecznie.
Żaden Afgańczyk nie mógł wtedy zabić innej osoby
z powodu jakichś konfliktów.
Muzułmańscy ekstremiści, zwani talibami,
nie tylko pogwałcili prawa kobiet i zakazali większości rozrywek,
ale odkąd przejęli większość Afganistanu, zrobili z niego azyl
dla najgroźniejszych terrorystów.
Osama bin Laden wiele zrobił dla ich przywódcy, mułły Omara.
Umocnił jego pozycję.
Być może mułła Omar kazał mu obiecać,
że nie będzie atakował Amerykanów z Afganistanu.
Było powszechnie wiadomo, że Osama nie będzie siedział bezczynnie.
W ósmą rocznicę wysłania pierwszych wojsk USA do Arabii Saudyjskiej
bin Laden przeprowadził równoczesne ataki na ambasady USA w Afryce Wschodniej.
KENIA TANZANIA
NAIROBI DAR ES SALAAM
NAIROBI, KENIA
DAR ES SALAM, TANZANIA
Te równoczesne ataki, jeszcze wzmogły poczucie zagrożenia.
Terroryści atakowali teraz w kilku miejscach naraz.
Te terrorystyczne akty przemocy są odrażające. Nieludzkie.
Użyjemy wszelkich dostępnych środków,
by postawić winnych przed sądem.
Nieważne, ile to potrwa.
22 SIERPNIA 1998 ROKU
Wiedzieliśmy, że Al-Kaida tak po prostu nie odpuści.
Spróbują zrobić coś jeszcze.
Mieliśmy informacje, że planują
zaatakować kilka hoteli w Jordanii.
Zamierzali też zabić papieża Jana Pawła II,
gdy udzielał chrztu nad rzeką Jordan
i zaatakować na granicy pielgrzymów, przybywających z Izraela do Jordanii.
To był wielki spisek i rozbiliśmy całą tę komórkę.
Czy spodziewa się pan lub obawia, że dojdzie do aktu terroru
przed końcem roku?
22 GRUDNIA 1999 ROKU
Jesteśmy w stanie wzmożonej gotowości i pracujemy nad tym.
Ale zachęcam Amerykanów,
by skupili się na sobie i spokojnie obchodzili święta.
Pentagon donosi,
że zginęli czterej amerykańscy marynarze, a 30 zostało rannych,
gdy zamachowiec-samobójca zaatakował niszczyciel USS Cole.
Mała łódka
z dwoma członkami Al-Kaidy podpłynęła do śródokręcia USS Cole,
gdy był przycumowany do dalby w Adenie w Jemenie.
Śródokręcie to środek statku.
Była tam stołówka.
Ogromna eksplozja, wyrządziła sporo szkód
i tego dnia zginęło w Adenie 17 marynarzy.
ROK 2001 BUSH WYGRYWA
Tego lata byliśmy w stanie najwyższej gotowości.
Spodziewaliśmy się jakiegoś ataku.
Nie wiedzieliśmy, gdzie nastąpi i w jakiej formie.
Trafiało do nas mnóstwo danych.
Jeśli dostajemy informacje z jednego źródła,
to może być anomalia, fałszywka,
jakaś podsłuchana rozmowa
i nie przejdzie walidacji.
Ale tu mieliśmy ogromną ilość danych,
wskazujących na to, że coś się dzieje.
W każdym rządzie trwa biurokratyczna rywalizacja.
Często głęboko zakorzeniona historycznie.
Często rozgrywa się to na bardzo osobistym poziomie.
Przeciwdziałaniem terroryzmowi zajmowało się wiele agencji.
Robiły to dobrze,
ale nie czuły potrzeby wzajemnej współpracy.
Należy pamiętać, jak wyglądała w USA końcówka lat 90.
Skupialiśmy się na śledzeniu każdego gestu
Moniki Lewinsky i prezydenta Clintona.
To był czas, gdy tworzył się głęboki rozłam
między republikanami i demokratami.
Byliśmy więc pochłonięci tym, co działo się w USA
i nieświadomi rywalizacji
między agencjami czy wrogości między kluczowymi osobami.
A w tle bin Laden cały czas ostrożnie i pieczołowicie
układał wszystkie elementy
operacji terrorystycznej, która odmieni historię.
11 WRZEŚNIA 2001 ROKU
25 MINUT PO PIERWSZYM ATAKU NA WTC
Mamy tu kilka problemów, wielką eskalację.
GŁOS DYSPOZYTORA LOTNICZEGO AMERICAN AIRLINES
Dyspozytor Jim McDonald.
Tu centrum w Indianapolis, masz kontakt z lotem American 77?
Nie. Ale mamy niepotwierdzony raport, że drugi samolot uderzył w WTC.
Wiesz, że straciliśmy lot American 11 przez porwanie?
- American 11? - Tak. Porwali go.
Leciał z Bostonu do Los Angeles.
A 77 to lot z Dulles do Los Angeles.
9.18 CZASU WSCHODNIEGO
American 77 był na zachód od Charleston, w Wirginii Zachodniej.
Uważamy, że mógł zostać porwany.
Leci w kierunku Waszyngtonu.
Foxy, wywołaj Langley. Niech lecą w stronę Waszyngtonu.
Przyjąłem.
Pracowało nad tym centrum w Indianapolis.
Nad czym?
- Nad lotem American 77. - Jasne.
Ale na poziomie trzy pięć zero stracili go z radaru,
stracili kontakt, stracili wszystko.
I nie mają pojęcia, gdzie jest ani co się stało.
Według najnowszych danych jest 10 km na południowy wschód od Białego Domu.
- Na południowy wschód od Białego Domu? - Tak.
Czyli oddala się?
Tak. Samolot się oddala.
- Oddala się od Białego Domu? - Tak.
Niedaleko Białego Domu. Wyślijcie myśliwce. Jezu, Fox.
9.36 CZASU WSCHODNIEGO
Było nas na tym zebraniu szesnaścioro.
I gdy to do mnie dotarło,
był to najgłośniejszy dźwięk, jaki słyszałam.
I zrobiło się ciemno.
Napisy: Paweł Awdejuk