NETFLIX ORİJİNAL DİZİSİ
Bir özet geçelim.
Şimdiye kadar el kitabı size gücü ele geçirip rakiplerinizi bastırmayı,
halkınızı boyun eğmeye zorlamayı
ve nesnel gerçeğin yerine kendi gerçekliğinizi koymayı öğretti.
Şimdi zorbalığı iyice pekiştirme vakti.
Ülkenizi hep hayalini kurduğunuz ütopyaya çevireceksiniz.
En tehlikeli ve ilginç zorbalar
daha iyi bir dünya yarattıklarına inananlardır.
Sizce ülkenize yeni bir bayrak mı lazım?
Sorun değil.
Ana konunun siz olduğunuz yeni bir eğitim sistemi mi istiyorsunuz?
Neden olmasın?
El kitabı mükemmel toplumu yaratmak için her türlü aracı sağlıyor
ve kimse buna Muammer Kaddafi kadar kendini adamamıştır.
Libya ulusunu kökten değiştirmeye tüm hayatını adadı.
Yoluna kim ya da ne çıkarsa çıksın.
Orta Doğu'nun bu deli köpeği dünya devrimini hedefliyor.
Onun izinden gittiğinizde
yol gösterici ışığı olduğunuz kalıcı bir cenneti
nasıl yaratacağınızı göreceksiniz.
YENİ BİR TOPLUM OLUŞTUR MUAMMER KADDAFİ
Kaddafi'nin eksantrik vizyonu vatandaşlarının hayatını değiştirdi.
Hem iyi hem kötü hem tuhaf şekillerde.
Kaddafi biraz trajik bir figür.
Etrafındaki toplumu değiştirmek isteyen biri olarak başlayıp
sonunda kendi hikâyelerine kendi kanan bir adam.
Fırsatçılığı ve açgözlülüğüyle meşhurdu.
Giydiklerinden tutun yaptıklarına her şeyi sahteydi.
Yabancı ülkelere gittiğinde dışarıda bir çadırda uyurdu.
Yine de tuhaflıklarına rağmen
bu devrimci moda ikonu 42 yıl iktidarda kalmayı başardı.
SADDAM HÜSEYİN'İN İKİ KATI
ADOLF HİTLER'İN DÖRT KATI
İDİ AMİN'İN BEŞ KATI
Kaddafi'nin hayalindeki Libya'yı nasıl yarattığına bakmadan
bilmeniz gereken birkaç şey var.
Tüm çözümler bende.
BİLGİ #1 KADDAFİ YOKLUKTAN GELDİ
Muammer Kaddafi'nin ailesi, eğitimsiz bedevilerdi.
Oldukça çetin bir coğrafyaydı.
Libya en fakir ülkelerden biriydi.
Statü değiştirmenin tek yolu orduya katılmaktı.
Kaddafi de öyle yaptı.
BİLGİ #2 KADDAFİ 26 YAŞINDA DARBEYLE BAŞA GELDİ
Kaddafi, Batı destekli hükümdar Kral İdris'in yozlaştığı kanısındaydı.
Neredeyse kansız bir darbeydi.
Çünkü Libya'da kralı koruyabilecek kadar iyi organize edilmiş
tek bir kurum bile yoktu.
BİLGİ #3 KADDAFİ'NİN NİYETİ İYİYDİ (BAŞTA)
Kaddafi muhtemelen hakiki bir reformcu olarak başladı.
Tüm ulusu modernize etmek istedi.
Arap ve Afrika dünyasında bir tür kurtarıcı olarak kabul edildi.
Ama aslında niyeti kimseyi kurtarmak değildi.
Onları köleleştirmek istiyordu.
Kaddafi, yeni bir toplum inşa etmenin vaatlerini ve risklerini gösteriyor.
Toplumunuzu başarıyla inşa etmek için bazı kurallar gerek
ve bu kuralları koymak sizin işiniz.
TAKTİK YASANIN KENDİSİ OLUN
Yeni toplumunuzun kurucusu olarak devlet başkanından fazlasısınız.
Ulusunuzun atasısınız.
Sevginizi tam anlamıyla göstermek için halkı demir yumrukla yönetmeniz gerek.
Otoriter yöneticiler kuralları halkın haklarını kısıtlayarak uygular.
Liderler bunun devletin ve halkın çıkarına olduğunu söyler.
Sonuçta zorbalar en iyisini bilir.
1979'da iktidara geldikten sonra
Ayetullah Humeyni İran'ın boşanma kanunu kaldırıp
kızlar için evlenme yaşını yediye düşürdü.
Hitler yönetiminde, Führer'in tütün nefretinden dolayı
Nazilere çok katı sigara yasakları uygulandı.
Türkmenistan diktatörü Saparmurat Niyazov
2006'da konserlerde pleybek yapmayı yasakladı
ve kötü kokuyu sebep göstererek başkentte köpekleri yasakladı.
İKTİDARA GELDİKTEN 4 YIL SONRA
Diğer tüm diktatörler gibi Kaddafi de sivil özgürlükleri bastırmak zorundaydı.
Bu yüzden ifade özgürlüğünü ve toplanma hakkını yasakladı.
İhtiyaç oldukça yeni bir kanun çıkarıyordu.
İslam kanunları uyarınca
Kaddafi alkolü yasakladı ve tüm gece kulüplerini kapattı.
Eve hizmetli tutmak, serbest çalışan doktor ya da avukat olmak
ve hatta taksi çağırmak yasaktı.
Zina gibi yasaklanmış yasa dışı eylemler
kırbaç cezasıyla ya da uzuv kaybıyla sonuçlanabilirdi.
Kaddafi aynı zamanda sendikaları ve grevleri yasakladı
ve yeni toplumunun asıl düşmanlarına karşı sıkı önlemler aldı.
Yabancı tavuklar.
Kaddafi, Libyalılara yiyeceklerini kendi yetiştirmelerini söyledi.
İthal mal yiyen ülke özgür olamazdı.
"Tavuktan başlayalım" dedi. "Libyalılar kendi tavuklarını beslesin."
Ama insanları market tavuğundan kurtarmak sizi çok ileri götürmez.
1976'da ülkenin nasıl yönetilmesi gerektiğine dair vizyonunu
herkesin paylaşmadığını görmüştü.
Despotluğun dozunu artırdı. Seçimler ortadan kalktı.
İktidar pozisyonlarına rejime sadık insanlar geldi.
Yani yavaş yavaş klasik bir diktatörlük hâline geldi.
Kaddafi'yi mutlak liderleri olarak kabul etmeye hazır Libyalı çok olsa da
direniş de mevcuttu.
NİSAN 1976
Kaddafi'nin baskısı arttıkça
öğrenci göstericiler protesto için sokaklara çıkıp
özgürlüklerinin geri verilmesini talep ederler.
Rejim için bir kriz anıdır.
Kaddafi bir seçim yapmalıdır. Ya halkın iradesi ya kendi iradesi.
7 Nisan 1976'da bariz olan seçenekte karar kılar.
Kaddafi, protestoları bastırmak için ordusunu Trablus ve Bingazi'ye gönderir.
Gözaltına alınanların çoğu serbest bırakılır
ama herkes o kadar şanslı değildir.
Rejime muhalefete cüret edenlerin sonu ibret olsun diye
bir kısmı hainlikle suçlandı.
Protestoların ilk yıl dönümünde
iki öğrenci, Omar Dabob ve Muhammed Ben Sa-oud,
protestolara katıldıkları için asıldı
ve idamlarına özel bir konuk geldi.
O günden itibaren Kaddafi, 7 Nisan'ı bayram ilan etti.
Her yıl bu bayramı kutlamak için
tüm rakiplerini toplatmaktan daha iyi bir yol var mı?
Bu yeni gelenek bir şeyi kesinleştirdi,
"Şu andan itibaren lider kanundur ve kanuna uymak zorundasınız."
Kural koymak bir başlangıç
ama yeni toplumunuzun gerçek vaadini ortaya çıkarmak
daha cesur bir hamle gerektirecek.
Büyük düşünün.
TAKTİK MİRASINIZI İNŞA EDİN
Zorbaların büyük projeleri olur.
Ölümsüzlüğe ulaşmalarının yollarından biri de budur.
Bu sayede her gün yücelikleri anılır.
Projelerinizi iyi seçerseniz
ulusunuzun ve sizin imajınızı aynı anda geliştirebilirler.
Hitler ve Naziler kendilerini
Autobahn otoyol sisteminin arkasındaki itici güç addettiler.
Bu sistem Almanlara hareket özgürlüğü getirecekti.
Josef Stalin, 1930'da son teknoloji Moskova metrosuna yeşil ışık yaktı
ve 1931'de metro açıldığında sosyalizmin zaferi olarak görüldü.
Rumen diktatör Nikolay Çavuşesku
Parlamento Sarayı'nı inşa etmek için Bükreş'in beşte birini dozerle geçti.
Sarayı tamamlamak 13 yıl aldı.
Üç milyar dolara ve 3.000 işçinin hayatına mal oldu.
İnşaat bitmeden önce azledilip öldürülmüş olması ne acı.
Kaddafi'nin büyük hırsları
ve onları gerçekleştirmek için önemli bir avantajı vardı.
Kaddafi'nin ekonomisi petrol zenginiydi.
Para topraktan çıkıp onun hesabına giriyordu.
1973'ten sonra petrolün fiyatı dünya çapında dört katına çıktı.
Kaddafi zenginliğine zenginlik kattı
ve bu parayı canı neye istiyorsa onun için kullandı.
28 AĞUSTOS 1984 SAHRA ÇÖLÜ, LİBYA
Bugün Allah'ın izniyle
Büyük İnsan Yapımı Nehir'in temelini atıyoruz.
Libya'da içilebilir su kıtlığı vardı.
Güney Libya'da devasa akiferler olduğunu bilen Kaddafi
bundan nemalanmaya kararlıydı.
İnsan yapımı bu nehir çölü bir gün tarım arazisine çevirebilir.
Yeni bir toplum için çölü yeşertmekten iyi sembol olur mu?
Kaddafi'nin planı Nübya fosil akiferini delip
devasa boru ve barajlarla suyu Kuzey Libya'ya taşımaktı.
Çok büyüktü.
Devasa boyutlardaki boru hatları yüzlerce kilometre uzanıyordu.
Bu iş ucuza gelmedi.
Ama Kaddafi bu projeyi
Libya'ya yıllarca su sağlayacak en büyük zaferi olarak görüyordu.
Hatta buna dünyanın sekizinci harikası diyordu.
Ne yazık ki inşaatta sorunlar yaşandı.
Çeşit çeşit sorunlar çıktı.
Bölgesel çürümeler vardı, o yüzden borular patlıyordu.
Bu gibi olaylar oldu.
Büyük İnsan Yapımı Nehir'in tamamlanması 30 yıl sürdü.
Bazı uzmanlar rezervlerin bu yüzyıl sonunda biteceğini öngörüyor.
Ama bu, başkasının sorunu.
Nehir projesi, Libyalılar tarafından çok takdir edilen nadir projelerden.
Başarısını kendine addedebileceği prestijli bir projeydi.
Ama insan hafızası kısadır.
Sahip oldukları harikaların kimin eseri olduğunu unutturmamalısınız.
Nasıl mı?
Bence çocuklar bizim geleceğimiz, o yüzden eğitim önemli.
TAKTİK GENÇLİĞİN BEYNİNİ YIKAYIN
Her diktatöre okuma yazma bilen bir nüfus gerekir.
Böylece halk, diktatöre para kazandıracak küçük işleri yapabilir.
Bir diktatörün asıl istemediği şey
fikirleriyle kendisine rakip çıkabilecek iyi eğitimli bir nüfustur.
Yeni toplumunuzun başarılı olabilmesi için ağacı yaşken bükmek gerek.
Libya'da okuryazarlık ve propaganda iç içe geçmişti.
Kaddafi'nin gençler için mecbur tuttuğu okuma listesi tek kitaptan oluşuyordu.
Tahmin ettiğiniz üzere bu kitabı kendisi yazmıştı.
YEŞİL KİTAP
Yeşil Kitap, Kaddafi Libya'sının kutsal kitabıdır.
Kaddafi sürekli bundan alıntılar yapardı.
Billboardlarda alıntılar olurdu.
Aslında rastgele düşüncelerdi
ama Kaddafi'den çıktıkları için kimse onları sorgulayamıyordu.
Ama birkaç kötü eleştiri ülkenizin geleceğine set çekemez.
Çocuklar Kaddafi'nin Yeşil Kitabı'ndan sınavlara girerdi.
Vecizelerinin anlamları üzerine imtihanlar yapılırdı.
İşte akıllı müfredat budur.
Kaddafi'nin eğitim sisteminin dehası
yalnız öğrettiği şeylerden değil, öğretmediklerinden de geçiyordu.
Bu yeni Libya toplumunda
Kaddafi'nin egemenliği öncesi tarih öğretilmiyordu
çünkü eski, kötü günleri öğrenmenin ne faydası vardı?
Coğrafya dersi yoktu. Akıllarına dış dünyayı sokmanın âlemi yok.
Yabancı dil yoktu. Lüzumsuz.
Kaddafi ölçü birimlerini de Batı baskısı olarak gördüğü için
metrik sistemi yasaklamıştı.
Belki o kadar kötü değildir.
Ama bazen ne kadar planlarsanız planlayın
ufaklıklar sizin istediklerinizi öğrenmez.
İşte bu yüzden Kaddafi mesajın ulaştığından emin olmak için
yüz yüze de ders vermeyi severdi.
1984 yılının yazında
Bingazi'deki binlerce öğrenciye özel bir geziye çıkacakları söylendi.
Öğrenciler bir otobüse bindirilip şehrin açık basket stadına götürüldü.
Ama aslında çok farklı bir oyun izleyeceklerdi.
Asıl gösteri başkaydı. El-Sadık Hamid el-Şuvehdi.
Sanık, terör eylemlerini itiraf etti.
30 yaşında bir mühendis, Amerika'da okuduktan yeni dönmüştü.
Herkese duruşma izleyecekleri söylenmişti.
Ama cezası çoktan verilmişti.
Kalabalık ne olacağını anladığında bazıları merhamet dilemeye başladı.
Diğerleriyse kutluyordu.
Ama bir şey ters gitti.
Ölüme mahkûm edilen adam ölmedi.
Kalabalıktan bir kadın çıktı.
Adı Huda Ben Amir'di.
Huda adama asılıp işi bitirdi.
İdamcı Huda olarak ün saldı.
Devletin masum bir kurbanı öldürmesine yardım ederek
politik kariyerini başlattı ve nihayetinde Spor ve Turizm Bakanı oldu.
Gençlere böyle örnek olan biri için ne muhteşem bir ödül.
Özellikle de küçük kızlara.
Ama Huda'nın çizdiği örnek
tek bir kadının ne kadar güçlü ve ölümcül olabileceğini gösteriyordu.
İşte bu yüzden yeni toplumunuzu inşa ederken
kadınlara özellikle dikkat etmek gerek.
TAKTİK KADINLARA HADLERİNİ BİLDİRİN
Modern tarihin tüm diktatörleri erkek.
Genel olarak kadınları gerekli görüyorlar
ama tehlikeli olduklarını düşünüyorlar.
Otoriter kafa yapısı,
erkeklerin sosyal düzende üstte olduğu bir hiyerarşinin
yeniden inşa edilmesine yönelik hareket eder.
Ama Kaddafi modern bir zorba olarak görülmek istiyordu.
Tüm halkı için mükemmel toplumu yaratan biri.
Kaddafi prensipte kadın ve erkeklerin eşit olması gerektiğini savunuyordu.
Yani iktidarda olduğu dönem boyunca
sembolik de olsa kadınları ön plana çıkarmaya çalıştı.
Kadınları yükseltmek için bundan âlâ sembol olur mu?
AMAZON MUHAFIZLARI
Tuhaf bir şekilde kadın korumaları vardı.
DEVRİM RAHİBELERİ
Sanki bir Bond filminden fırlamış gibilerdi.
Libya, Kaddafi'nin gelişiyle özgürlüğüne kavuştu.
Öncesinde kadınlar özgür değildi.
Ona yurt dışında eşlik ettiler.
Kaddafi, medya manipülasyonunda uzmandı.
Fotoğrafçıların ve televizyonların ne istediğini iyi biliyordu.
Ama kapalı kapılar ardında her şey genel izleyiciye uygun değildi.
Çoğu insanın haberi yoktu ama o korumalar bir nevi haremdi.
Kaddafi'nin ülkedeki tüm seyahatlerinde yeni muhafızlar işe alındı.
Kimi 14'ünden bile küçük olan genç ve güzel kadınlara bir zaafı vardı.
Mecvcut muhafızlarından gözcüler yeni yüzler ararlardı.
Yeni elemanlar liderle görüşmek için özel bir davete çağırılırdı.
Bir kadının kafasına dokunursa kadın seçilmiş olurdu
ve kısa süre sonra ortadan kaybolurdu.
İstese de istemese de
Kaddafi'nin deyimiyle "Devrim Bakireleri"nden biri olurdu.
Liderine hizmete mecburdu.
Kaddafi bu kadınları istismar edip onlara tecavüz etti.
Bazı kızların ailelerine dönmesine izin verildi
ama geleneksel İslam toplumunda bu kızlara genelde kötü gözle bakılıyordu.
Kaddafi yıllar içinde bu şekilde binlerce kadını istismar etti.
Hepsi Muammer'in mükemmel dünya vizyonunun bir parçasıydı.
Bu vizyonda en büyük onur Libya'ya hizmet etmekti.
Dolayısıyla ona hizmet etmekti.
Kaddafi, ulusun ta kendisiydi.
Diktatörler toplumlarını kendi mülkleri gibi görürler.
Ulusun serveti de insanları da onlarındır.
Bedenleri ona aittir ve istediğini yapabilir.
Eğer Muammer Kaddafi'yseniz
yeni toplumunuz için her şey hazır gibi gelebilir.
Para, sadık insanlar,
yüceliğinizin somut sembolleri, heyecan verici iş imkânları.
Ama vakit yan gelip yatma vakti değil.
Millî zafere giden yolunuzu öğrenmesi gereken koca bir dünya var.
Niye burada durasınız?
TAKTİK DEVRİMİNİZİ İHRAÇ EDİN
Mutlak hâkim olmak gerçekten büyük bir başarı.
Ama küresel bir hareket yaratmak? Bunu anca efsaneler yapar.
İşte bu yüzden en hırslı zorbalarımız yeni sulara yelken açmayı sever.
1940 yılında, Adolf Hitler işgal altındaki Fransa'da
Vichy adlı bir kukla rejimi kurdu
ve bu rejim tüm Yahudileri vatandaşlıktan atıp
70.000'den fazla kişiyi çalışma kamplarına ölüme gönderdi.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra Josef Stalin,
Doğu Avrupa ve Baltık ülkelerinde komünist hükûmetleri destekleyerek
ona dostça yaklaşan ülkelerden etrafına bir set çekti.
Çin'de Mao Zedong Güneydoğu Asya'ya hükmetme planı için
Kuzey Vietnam'a silah, para ve erzak tedarik etti.
Ama bazı zorbalar için dost bulmak zor olabilir.
Arap dünyasında ilgi odağı olmak için çok uğraştı.
Liderler onu küçümsediler.
Ama dünyanın geri kalanı ne düşünürse düşünsün,
her daim sizi ve kabarık cüzdanınızı bağrına basacak gruplar mevcuttur.
Kaddafi birçok ayrılıkçı harekete fon sağladı.
Dünya çapında ne zaman devrimci bir grup paraya sıkışsa
Kaddafi yardım için oradaydı.
Ama yanlış insanlarla dostluk yapmanın tehlikesi
insanların sizi dostlarınıza göre yargılamasıdır.
Berlin'de saat gece ikide
kalabalık La Belle diskosunda bir bomba patladı.
Polis içeride 500 kişi olduğunu
ve çoğunun izinli Amerikan askeri olduğunu söylüyor.
Bomba patladığında…
Libya'daki Albay Kaddafi gibi destek ve sığınakları olmasa
bu katiller bu suçları işleyemezlerdi.
Kaddafi bir teröristti.
Herkes üstünde terör estirirken dünyanın saygısını istiyordu.
Amerika önünde boyun eğmeyi reddediyoruz.
Size bir tavsiye.
Kendi ülkenizdeki halka terör estirmek Batı dünyasına kafa tutmaktan daha kolay.
Kimse Amerikalıları öldürüp bununla övünemez. Kimse.
NİSAN 1986 AMERİKA, LİBYA'YA SALDIRDI
Amerikalılar misilleme yapıp Libya'yı bombaladıklarında
Kaddafi şoka girmişti çünkü dokunulmaz olduğunu sanıyordu.
Şafak, Amerikan bombasının neden olduğu yıkıma ışık tutarken
Vaşington hedefin askerî üsler ve terörist kampları olduğunu söyledi.
Bu safsata durma noktasına geldi.
Sonun başlangıcı mı? Henüz değil.
En zengin 10 petrol kaynağından biri sizin elinizdeyken
bazı yanlış hesaplar yapmak dert değil.
Ama göreceğiniz gibi
gücü elinizde tutmak istiyorsanız el kitabından şaşmamanız gerek.
Muammer bunu zor yoldan öğrenecek.
TAKTİK SİLAHLARINIZA YAPIŞIN
Kaddafi iyi gidiyordu.
Para, güç, mükemmel bir moda anlayışı
ve ideal toplumu yaratma vizyonu.
Ama yeni milenyum yaklaşırken
Amerika, Saddam'a karşı savaşa girdi
ve Orta Doğu diktatörleri için hayat daha riskli bir hâle geldi.
Teröre karşı savaşımız daha yeni başlıyor.
İşler zorlaştığında el kitabı plana bağlı kalmanızı öğütler.
Kaddafi farklı bir yol seçti.
Politikasında değişiklikler yaptı.
Batı dünyasının gözünü boyayacak değişikliklere gitti.
İfade ve toplanma özgürlüğü, basın özgürlüğü.
İnsanlara işkence etmeyi bıraktı.
Bu iyiydi, hoştu.
Ama işkence muhalefeti engellemenin iyi bir yolu.
Peki sonuç ne oldu?
Bunlar insanların organize olup hükûmetlerini devirmek için
kullandığı mekanizmalar.
ŞUBAT 2011 LİBYA İSYANI
Bu kısım kaçınılmaz.
Bu aydın reformların ne olduğu er geç gün yüzüne çıkacaktır.
Zayıflık.
Albay, ordunuz sizi terk mi ediyor?
Dilinizi unuttum.
Ona karşı ayaklandılar, Batı dünyası yardımına koşmadı
ve öldürüldü.
İsyancılar tarafından köşeye sıkıştırıldığında
"Ben bir şey yapmadım. Neden böyle yapıyorsunuz?" dedi.
Çoğu durumda mantıklı bir soru.
Kardeşimi, kuzenimi öldürdü. Arkadaşlarımı öldürdü.
Ailemin evini yaktı.
Gerçi en nihayetinde Kaddafi'nin sonunu getiren
el kitabını izlemeyi bırakıp yumuşaması oldu
ve bunu canıyla ödedi.
Sonunda elbette ele geçirildi ve öldürüldü.
Ama üzülmeyin. El kitabında başka bir çözüm daha var.
Zorbaların en büyük hayalini gerçekleştirmenin yolu.
Sonu olmayan bir rejim.
Son bölümde Kuzey Kore münzevi krallığına gidiyoruz.
Kim Hanedanlığı'nın baki mutlak gücün sırrını bulduğu yere.
Tanrı olmaya hazır mısınız?
Alt yazı çevirmeni: Doğa Uludağ